TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT TƯ PHÁP
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
NIÊN KHÓA: 2011-2015
Đề Tài
KHÁM XÉT NGƯỜI, CHỖ Ở,
CHỖ LÀM VIỆC, ĐỊA ĐIỂM TRONG
TỐ TỤNG HÌNH SỰ - LÝ LUẬN VÀ
THỰC TIỄN
Giảng viên hướng dẫn:
Th.S Mạc Giáng Châu
Sinh viên thực hiện:
Trương Công Nguyên
MSSV: 5115825
Lớp: Luật thương mại 1 - K37
Cần Thơ, 11/2014
LỜI CÁM ƠN
Trải qua bốn năm học tập dưới mái trường Đại học Cần Thơ đã trang bị cho
tôi những vốn kiến thức, những trải nghiệm và bài học quý báu làm hành trang bước
vào tương lai. Để đạt được những kết quả như ngày hôm nay cũng như để hoàn
thành tốt luận văn tốt nghiệp thì ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin gửi lời cảm ơn
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày
tháng
Giảng viên hướng dẫn
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày
tháng
năm
Giảng viên phản biện
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHÁM XÉT TRONG TỐ
TỤNG HÌNH SỰ............................................................................................................ 5
1.1. Khái quát chung về hoạt động khám xét trong tố tụng hình sự ..................... 5
1.1.1. Khái niệm chung về hoạt động khám xét ....................................................... 5
1.1.1.1. Khái niệm khám xét .................................................................................. 5
1.1.1.2. Khái niệm về khám xét người ................................................................... 8
Luận văn tốt nghiệp
1.2.2.6. Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, an toàn và bí mật thư
tín, điện thoại, điện tín của công dân .................................................................. 21
1.2.2.7. Đảm bảo người tiến hành khám người không được khám người khác
giới và có người cùng giới chứng kiến ................................................................ 22
1.2.2.8. Đảm bảo người tiến hành khám xét không lạm dụng quyền trong hoạt
động khám xét ...................................................................................................... 22
CHƯƠNG 2. NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KHÁM XÉT
NGƯỜI, CHỖ Ở, CHỖ LÀM VIỆC, ĐỊA ĐIỂM TRONG TỐ TỤNG HÌNH
SỰ .................................................................................................................................. 23
2.1. Khám người ....................................................................................................... 23
2.1.1. Đối tượng bị khám xét .................................................................................. 23
2.1.1.1. Khám người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp ..................................... 23
2.1.1.2. Khám người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang....................... 24
2.1.1.3. Khám người bị bắt trong trường hợp đang bị truy nã ........................... 26
2.1.1.4. Khám người trong trường hợp bắt bị can, bị cáo để tạm giam ............. 27
2.1.1.5. Những người có mặt nơi khám xét khi có căn cứ cho rằng người đó
đang che giấu những đồ vật, tài liệu cần thu giữ ................................................ 27
2.1.2. Căn cứ khám xét người ................................................................................. 28
2.1.2.1. Căn cứ để nhận định trong người có công cụ, phương tiện phạm tội,
đồ vật, tài sản do phạm tội mà có ....................................................................... 28
2.1.2.2. Căn cứ nhận định trong người có đồ vật, tài liệu khác có liên quan
đến vụ án ............................................................................................................. 29
2.1.3. Thẩm quyền ra lệnh khám xét người ............................................................ 30
2.1.3.1. Thẩm quyền ra lệnh khám xét trong mọi trường hợp............................. 30
2.1.3.2. Thẩm quyền ra lệnh khám xét trong trường hợp không thể trì hoãn ..... 31
2.1.4. Trình tự, thủ tục khám xét người .................................................................. 33
2.1.4.1. Trình tự, thủ tục khám xét người theo lệnh ............................................ 33
2.1.4.2. Trình tự, thủ tục khám xét người không cần có lệnh .............................. 38
VIỆC, ĐỊA ĐIỂM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ ................................................... 51
3.1. Một số tồn tại về mặt pháp lý và giải pháp đề xuất hoàn thiện luật ............ 51
3.1.1. Biện pháp khám xét người ............................................................................ 51
3.1.1.1. Đối tượng bị khám xét ............................................................................ 51
3.1.1.2. Thẩm quyền ra lệnh khám xét ................................................................ 53
3.1.1.3. Trình tự, thủ tục khám xét ...................................................................... 58
3.1.2. Biện pháp khám xét chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm ...................................... 59
3.1.2.1. Thẩm quyền ra lệnh khám xét ................................................................ 59
3.1.2.2. Trình tự, thủ tục khám xét ...................................................................... 59
3.2. Những tồn tại trong thực tiễn áp dụng và giải pháp đề xuất ........................ 61
3.2.1. Về việc áp dụng biện pháp khám xét người ................................................. 61
3.2.1.1. Tồn tại..................................................................................................... 61
3.2.1.2. Giải pháp ................................................................................................ 63
3.2.2. Về việc áp dụng biện pháp khám xét chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm ........... 65
3.2.2.1. Tồn tại..................................................................................................... 65
3.2.2.2. Giải pháp ................................................................................................ 69
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 71
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
chú trọng đặc biệt đến việc bảo đảm quyền lợi dân chủ cho nhân dân. Trong luật số
103/SL/L.005 ngày 20 tháng 5 năm 1957 về “đảm bảo quyền tự do thân thể và
quyền bất khả xâm phạm đối với nhà ở, đồ vật, thư tín của nhân dân”, biện pháp
khám xét lần đầu tiên được ghi nhận. Tiếp đó, với sự ra đời của Hiến pháp 1959,
Hiến pháp 1980 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 thì biện pháp khám xét với tư
cách là biện pháp điều tra được quy định cụ thể tại Chương XXI, Bộ luật tố tụng
hình sự - Khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản. Những quy định của pháp luật
về biện pháp khám xét đã góp phần tác động to lớn đến công tác điều tra phát hiện,
thu thập đồ vật, tài liệu có liên quan đến vụ án tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều
tra và giải quyết các vụ án hình sự.
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
1
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
Sau Hiến pháp 1980 là Hiến pháp 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001
cùng với Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, các quy định về biện pháp khám xét
tiếp tục được hoàn thiện, được quy định cụ thể hơn so với tình hình thực tế và ngày
càng khẳng định vị trí, vai trò của biện pháp này trong quá trình điều tra vụ án. Hiện
nay, Hiến pháp 2013 cũng tiếp tục quy định cụ thể hơn về các quyền con người
trong đó có các quyền bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở, chỗ làm việc của công
dân.
Tuy nhiên, bên cạnh các thành quả đạt được việc áp dụng biện pháp khám
2
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
xét, thẩm quyền ra lệnh khám xét, trình tự, thủ tục khám xét khi áp dụng biện pháp
khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm theo quy định của pháp luật tố tụng
hình sự hiện hành mà không nghiên cứu về biện pháp khám xét đồ vật, thư tín, điện
tín, bưu kiện, bưu phẩm.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu đề tài “Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa
điểm trong tố tụng hình sự - Lý luận và thực tiễn” là nhằm làm sáng tỏ về mặt lý
luận cũng như thực tiễn về việc áp dụng biện pháp khám xét. Về mặt lý luận, biện
pháp khám xét là một trong những biện pháp của hoạt động điều tra được quy định
trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 nhằm mục đích phát hiện, thu thập chứng
cứ có ý nghĩa cho việc điều tra, giải quyết vụ án hình sự. Bên cạnh đó, hiện nay
chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào quy định cụ thể về khái niệm khám
xét. Các khái niệm khám xét theo khoa học pháp lý vẫn chưa được hiểu một cách
thống nhất và toàn diện. Vì thế, trong thời gian tới các nhà nghiên cứu luật học, các
nhà làm luật cần thống nhất đưa ra khái niệm khám xét một cách toàn diện và có
hiệu lực pháp lý. Thực tiễn áp dụng biện pháp khám xét này cũng không thống nhất,
chính xác và đồng bộ. Xuất hiện tình trạng khám xét trái pháp luật xâm phạm đến
các quyền và lợi ích cơ bản của công dân. Giải pháp đề ra là cần xây dựng hoàn
hiện các quy định của pháp luật về biện pháp khám xét đáp ứng yêu cầu của tình
hình mới. Có như vậy, biện pháp khám xét mới thực sự là biện pháp hữu hiệu phục
vụ cho hoạt động điều tra và giải quyết vụ án hình sự trong giai đoạn hiện nay.
4. Phương pháp nghiên cứu
vốn kiến thức hiểu biết có giới hạn. Vì vậy, có những thiếu sót hay sai lầm trong đề
tài nghiên cứu này là điều không tránh khỏi. Người viết rất mong nhận được sự
đóng góp ý kiến đánh giá, phê bình của Thầy, Cô và các bạn sinh viên.
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
4
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHÁM XÉT
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
1.1. Khái quát chung về hoạt động khám xét trong tố tụng hình sự
1.1.1. Khái niệm chung về hoạt động khám xét
1.1.1.1. Khái niệm khám xét
Biện pháp khám xét trong tố tụng hình sự là một chế định quan trọng trong
các hoạt động điều tra vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự. Bởi vì, điều tra
vụ án hình sự là một giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự do cơ quan có thẩm
quyền điều tra vụ án hình sự tiến hành nhằm thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh
về tội phạm.1 Bên cạnh đó, khám xét là một trong những hoạt động điều tra nhằm
phát hiện và thu thập những đồ vật, công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu có liên
quan đến vụ án. Chính hoạt động này đã góp phần hiệu quả, kịp thời cho quá trình
điều tra vụ án hình sự trở nên khách quan, toàn diện và đầy đủ những chứng cứ xác
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
mộc mạc mà bất cứ ai cũng có thể hiểu về khám xét. Từ những cái đơn giản ấy có
thể là một bước đệm góp phần hiểu được bản chất về các khái niệm pháp lý khám
xét hiệu quả hơn.
Khám xét với tính chất là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự lần đầu
tiên được quy định tại các Điều 9, 10, 11, 12, 13 Luật số 103-SL/L.005 ngày 20-519573 về bảo đảm quyền tự do thân thể và quyền bất khả xâm phạm đối với nhà ở,
đồ vật, thư tín của nhân dân. Điều 9 Luật này quy định : “Trừ những trường hợp
quy định ở Điều 10 và Điều 11, khám người, đồ vật hoặc nhà ở, thư tín của tư nhân
thì phải có lệnh viết của Cơ quan tư pháp từ cấp tỉnh hoặc thành phố trở lên hoặc
của Tòa án binh, tùy tính chất vụ phạm pháp”. Điều 10 quy định: “Trong những
trường hợp phạm pháp quả tang hoặc tiến hành điều tra vụ án mà can phạm đang
bị tạm giữ hoặc tạm giam, hoặc được ủy quyền điều tra toàn bộ vụ phạm pháp, Tư
pháp, Công an, Tòa án binh có thể khám người, đồ vật, nhà ở, thư tín của người
phạm pháp và những người có liên quan đến vụ án”. Điều 11 quy định: “Trong
những trường hợp khẩn cấp hoặc có triệu chứng phạm pháp, Công an có thể khám
người, đồ vật, nhà ở, thư tín”. Có thể nói biện pháp khám xét đã được coi trọng
trong công tác điều tra vụ án đã từ rất lâu từ đó khẳng định vai trò của biện pháp
khám xét trong giai đoạn điều tra.
Hiện nay trong khoa học luật tố tụng hình sự, có nhiều quan điểm khác nhau
về khái niệm khám xét:
Quan điểm thứ nhất: “Khám xét là biện pháp điều tra được tiến hành bằng
cách tìm tòi, lục soát cưỡng chế người, chỗ ở, địa điểm, thư tín, điện tín, bưu kiện,
bưu phẩm nhằm phát hiện, thu giữ công cụ, phương tiện phạm tội; đồ vật, tài sản
do phạm tội mà có, đồ vật, tài liệu khác có liên quan đến vụ án hoặc phát hiện xác
chết hay người đang bị truy nã.”4
Quan điểm thứ hai: “Khám xét là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự
bưu phẩm nhằm phát hiện, thu thập công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu
vết của tội phạm, vật là đối tượng của tội phạm hoặc những vật, tài liệu có liên
quan đến vụ án đang giải quyết.”7
Nhìn chung, quan điểm thứ nhất, thứ hai và thứ ba đều có những điểm hợp lý
khi nói về biện pháp khám xét. Quan điểm thứ nhất đã nêu lên được bản chất pháp
lý của biện pháp khám xét: “Khám xét là biện pháp điều tra”. Quan điểm thứ hai
nêu lên chủ thể áp dụng của biện pháp khám xét: “do cơ quan, người có thẩm quyền
áp dụng”. Quan điểm thứ ba cũng nêu lên bản chất của biện pháp khám xét là:
“Khám xét là hoạt động điều tra”. Mặc dù các quan điểm trên đã thể hiện được bản
chất, mục đích của biện pháp khám xét nhưng các quan điểm trên vẫn thật sự chưa
bao quát và đầy đủ về biện pháp khám xét trong tố tụng hình sự.
Nhìn chung quan điểm thứ tư là mang tính chất khái quát nhất về biện pháp
khám xét. Quan điểm này đã nói lên rõ bản chất pháp lý, đối tượng bị khám xét
cũng như mục đích, vai trò khi áp dụng biện pháp điều tra này. Việc nắm rõ khái
niệm cũng như bản chất pháp lý của biện pháp khám xét có ý nghĩa vô cùng quan
trọng, giúp cho việc áp dụng biện pháp này trở nên hiệu quả hơn.
Từ những quan điểm và sự phân tích ở trên, có thể đưa ra kết luận về khái
niệm khám xét như sau: khám xét là biện pháp điều tra trong tố tụng hình sự bằng
các hoạt động tìm kiếm, lục soát có định hướng người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa
điểm, đồ vật, thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm nhằm phát hiện, thu thập công
cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết của tội phạm hoặc những đồ vật, tài liệu
khác liên quan đến vụ án và phát hiện tội phạm.
Trần Quang Tiệp, Về tự do cá nhân và biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự, Nxb Chính trị quốc
gia- Sự thật, Hà Nội, năm 2011, tr.187.
6
Hoàng Thị Minh Sơn(chủ biên), Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật
Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, năm 2007, tr.304.
7
Mạc Giáng Châu, Nguyễn Chí Hiếu, Giáo trình luật Tố tụng Hình sự Việt Nam, học phần 2,
1.1.1.3. Khái niệm về khám xét chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
Đối tượng bị khám xét trong biện pháp khám xét này cụ thể là: chỗ ở, chỗ
làm việc, địa điểm. Mỗi đối tượng bị khám xét trên có đặc điểm riêng nên trình tự,
thủ tục áp dụng khi khám xét là không giống nhau tùy thuộc vào trường hợp cụ thể.
Chỗ ở là nơi một hộ hay một người đang cư trú. Chỗ ở có thể là nhà riêng
hoặc buồng, khu vực riêng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị doanh ngiệp đã phân cho
cá nhân làm chỗ ở riêng hoặc buồng nhà trọ, khách sạn đã được cá nhân thuê để ở
riêng hoặc là phương tiện giao thông vận tải như xe, tàu, thuyền… đang được cá
nhân đó sử dụng.
Chỗ làm việc là phòng hoặc buồng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị,
doanh nghiệp mà người đó phục vụ công tác hoặc nơi người đó tiến hành các hoạt
động sản xuất, nghiên cứu, học tập.
Địa điểm là ruộng, vườn, ao, hồ, những khu vực nằm ngoài chỗ ở nơi có công
cụ, phương tiện, đồ vật, tài liệu cần thu giữ hoặc có người bị truy nã đang lẩn trốn.
Từ những phân tích các đối tượng trên, có thể đưa ra khái niệm về khám xét
chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm là biện pháp điều tra được thực hiện bằng việc lục
soát, tìm kiếm có định hướng trong phạm vi khu vực chỗ ở, chỗ làm việc của người
Phạm Văn Lợi( chủ biên), Bình luận khoa học Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Nxb Tư pháp
Hà Nội, năm 2005, tr.312.
8
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
8
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Đối với kết quả khám xét thì những tài liệu, công cụ, phương tiện phạm tội,
đồ vật, tài liệu có liên quan đến vụ án, tài sản thu được phục vụ cho công tác điều
tra bồi thường thiệt hại trong khi khám xét sẽ có giá trị pháp lý được pháp luật thừa
nhận. Vì những tài liệu, công cụ, phương tiện phạm tội, đồ vật, tài liệu, tài sản thu
được trong khi tiến hành khám xét góp phần làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án,
chứng minh tội phạm của Cơ quan điều tra.
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
9
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
1.1.2.2. Khám xét là hoạt động tìm kiếm chứng cứ, lục soát có định hướng,
có kĩ thuật
Xuất phát từ thủ đoạn cất giấu, lẩn trốn để tránh bị phát hiện, trốn tránh pháp
luật khi phạm tội thường tìm mọi cách tinh vi, xảo quyệt để cất giấu công cụ,
phương tiện phạm tội gây ảnh hưởng đến hoạt động tìm kiếm chứng cứ của Cơ
quan điều tra nên phải có sự định hướng trong hoạt động điều tra cũng như khám
xét để tránh sự mất phương hướng trong công tác thu thập chứng cứ phục vụ công
tác điều tra án hình sự. Tính định hướng là đặc tính góp phần cho hoạt động khám
xét có mục tiêu, phương hướng khi điều tra khám xét. Điều này rất quan trọng khi
khám xét phải có định hướng về đối tượng cần khám xét, đồng thời kết hợp các kiến
thức nghiệp vụ về kĩ thuật khám xét hợp lý áp dụng trong từng trường hợp cụ thể.
Vì các đối tượng bị khám xét tương đối đa dạng nên việc định hướng, kĩ thuật khám
Luận văn tốt nghiệp
mục đích mang ý nghĩa vô cùng quan trọng và xuyên suốt của biện pháp khám xét
trong tố tụng hình sự hiện nay.
Ví dụ như trong trường hợp, khám xét nhà nghi can giết người man rợ, cướp
vàng. Người dân bàng hoàng khi thấy nhà hàng xóm bị cơ quan Công an khám xét,
thu được cả túi vàng tang vật trong vụ giết người man rợ, cướp tiệm vàng.
Như An ninh Thủ Đô online đã đưa tin trưa ngày 29/08/2011, cơ quan Công
an đã xác định được một trong những nghi can "sát nhân máu lạnh" gây ra vụ giết
người man rợ, cướp tiệm vàng Ngọc Bích ở Lục Nam (Bắc Giang) là Lê Văn Luyện
(sinh năm: 1993, hộ khẩu thường trú: thôn Sân Đình, xã Thanh Lâm, huyện Lục
Nam, tỉnh Bắc Giang).
Khi các trinh sát ập vào nhà, nghi can này đã kịp bỏ trốn, bỏ lại một túi vàng
tang vật. Ngay sau đó bố mẹ của Luyện là ông Lê Văn Miên (sinh năm: 1969) và bà
Trương Thị Thơm (sinh năm: 1970) được triệu tập về trụ sở Công an huyện Lục
Nam để điều tra, làm rõ. Được biết ông Miên, bà Thơm làm nghề bán thịt lợn.
Ngay sau khi xác định nghi can, lực lượng Công an đã tiến hành khám xét
nhà và phát hiện thấy một số tang vật liên quan đến vụ án. Khi thấy ô tô cảnh sát
đến khám xét, đã có rất đông người dân tò mò kéo đến xem. Khi phóng viên báo An
ninh Thủ đô có mặt tại thôn Sân Đình, xã Thanh Lâm, huyện Lục Nam, hàng nghìn
người dân vẫn vây kín khu vực ngôi nhà thủ phạm, nơi cơ quan Công an đang làm
các nghiệp vụ cần thiết.9
Theo vụ án trên, sau khi cơ quan Công an Bắc Giang đã xác định được một
trong những nghi can "sát nhân máu lạnh" gây ra vụ giết người man rợ cướp tiệm
vàng Ngọc Bích, lực lượng Công an đã tiến hành khám xét nhà đối tượng và phát
hiện thấy một số tang vật liên quan đến vụ án giết người cướp tài sản trên. Từ việc
khám xét của cơ quan Công an đã mang lại hiệu quả trong việc xác minh tội phạm
từ những tang vật thu được khi tiến hành khám xét nghi can. Cho thấy, việc áp dụng
biện pháp khám xét trong trường hợp này góp phần phát hiện, thu thập những tài
Cơ quan điều tra khi tiến hành khám xét.
Khi tiến hành khám xét nếu phát hiện được những đồ vật thuộc loại cấm tàng
trữ, lưu hành theo pháp luật hiện hành thì cơ quan, người tiến hành khám xét phải
thu giữ những đồ vật, tài liệu đó và chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền.
Những đồ vật, tài liệu thuộc loại cấm tàng trữ, lưu hành như: ma túy, thuốc nổ, chất
nổ, vũ khí…, các đồ vật, tài liệu khác bị cấm tàng trữ, lưu hành theo pháp luật hiện
hành. Việc thu giữ những đồ vật, tài liệu thuộc loại hàng cấm tàng trữ, lưu hành góp
phần ngăn chặn những đồ vật, tài liệu đó gây ảnh hưởng đến an ninh xã hội.
Ví dụ như trong trường hợp triệt phá đường dây buôn bán ma túy, vũ khí
xuyên quốc gia cực lớn. Theo An ninh Thủ Đô - đường dây buôn bán trái phép ma
túy, vũ khí vừa bị triệt phá hoạt động xuyên quốc gia, có tính chất chuyên nghiệp.
Ngày 29/10/2014, Phòng Phòng chống tội phạm ma túy - Bộ Tư lệnh Cảnh
sát biển (Bộ Quốc phòng) phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy
(Bộ Công an) và Công an tỉnh Quảng Ninh vừa khám phá chuyên án buôn bán, vận
chuyển trái phép ma túy, bắt 2 đối tượng, thu 20 bánh heroin, 8 khẩu súng và một
lượng lớn tiền mặt.
Theo tin từ Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, sau một thời gian dài điều tra, hồi
13h15 ngày 29/10, tại Km 106+700 Quốc lộ 18A, thuộc khu Đồn Điền, phường
Việt Hưng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, Ban chuyên án đã phục kích, bắt
quả tang đối tượng Nguyễn Văn Hải (sinh năm 1976, trú tại Cẩm Phú, Cẩm Phả,
Quảng Ninh) đang vận chuyển trái phép 20 bánh heroin. Lực lượng chức năng đã
thu giữ 1 khẩu súng K59, 9 viên đạn, 1 xe ô tô Fortuner và 15 triệu đồng. Ngay sau
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
12
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
việc, địa điểm của đối tượng nhằm mục đích phát hiện người đang bị truy nã đang
chạy trốn, ẩn nấp. Đây là cơ sở có ý nghĩa cho công tác điều tra vụ án khi tiến hành
biện pháp khám xét để kịp thời phát hiện tội phạm, nâng cao hiệu quả của công tác
điều tra vụ án hình sự.
An ninh Thủ đô, Triệt phá đường dây buôn bán ma túy, vũ khí xuyên quốc gia cực lớn, Bá
Chiêm, http://www.anninhthudo.vn/phap-luat/triet-pha-duong-day-buon-ban-ma-tuy-vu-khi-xuyenquoc-gia-cuc-lon/578640.antd , [truy cập ngày 11/11/2014].
10
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
13
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
Ví dụ như trong trường hợp bắt giữ đối tượng tàng trữ hơn 2kg ma tuý tổng
hợp ở tỉnh Phú Thọ.
Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh đã ra lệnh khám xét
nơi ở và bắt khẩn cấp đối với Tô Thị Nguyệt sinh năm 1978, hộ khẩu thường trú tại
phường Phố Mới, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai về hành vi tàng trữ trái phép chất
ma túy, thu giữ hơn 2kg ma túy tổng hợp.
Tô Thị Nguyệt là một mắt xích quan trọng trong chuyên án ma túy MTH 614
được Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh xác lập ngày
17/6/2014. Đây là chuyên án đấu tranh với hoạt động mua bán trái phép chất ma túy
trên địa bàn tỉnh Phú Thọ do Ngô Minh Nam sinh năm 1980 ở phường Hùng Vương
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
trong tố tụng hình sự Lý luận và thực tiễn
Luận văn tốt nghiệp
1.2. Cơ sở lý luận về hoạt động khám xét trong tố tụng hình sự
1.2.1. Nguyên tắc cơ bản của hoạt động khám xét
1.2.1.1. Bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự
Pháp chế là nguyên tắc quan trọng trong tổ chức và hoạt động của công dân,
của những người có chức vụ, quyền hạn, các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội.
Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự là một trong
những nguyên tắc Hiến định, bao trùm nhất được thể hiện trong tất cả các giai đoạn
tố tụng hình sự. Điều 8 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận: “Nhà nước được tổ chức và
hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp
luật”. Trong pháp luật tố tụng hình sự, nguyên tắc này được cụ thể hóa trong việc
xác lập trật tự, trình tự tiến hành giải quyết vụ án hình sự và đòi hỏi mọi hoạt động
tố tụng hình sự phải được luật quy định chặt chẽ, cụ thể, được mọi công dân, tổ
chức chấp hành nghiêm minh.
Các cơ quan, người tiến hành tố tụng phải nghiêm chỉnh và triệt để tuân thủ
các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Các cơ quan này trong khi tiến
hành tố tụng phải tuân thủ theo các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn,
trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định. Vì mọi vi phạm pháp luật của cơ quan tiến
hành tố tụng và người tiến hành tố tụng có thể dẫn đến vi phạm các quyền, lợi ích
hợp pháp của công dân.
Từ góc độ áp dụng biện pháp khám xét trong tố tụng hình sự thì nguyên tắc
này đảm bảo sự kịp thời, hiệu quả đồng thời ngăn chặn các hành vi xâm hại đến các
quyền công dân trái pháp luật, ngăn chặn các hành vi nhằm cản trở việc khám xét vi
phạm pháp luật tố tụng hình sự. Đồng thời, trong khi tiến hành biện pháp khám xét
thì cơ quan, người tiến hành phải nghiêm chỉnh chấp hành nghiêm túc những quy
của công dân phải được quán triệt trong mọi hoạt động tố tụng hình sự. Cụ thể hóa
thì các quyền này được quy định tại Điều 4 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 như
sau: “Khi tiến hành tố tụng, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều
tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Chánh án, Phó
Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm trong phạm vi trách nhiệm của mình phải
tôn trọng và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thường xuyên
kiểm tra tính hợp pháp và sự cần thiết của những biện pháp đã áp dụng, kịp thời
hủy bỏ hoặc thay đổi những biện pháp đó, nếu xét thấy có vi phạm pháp luật hoặc
không còn cần thiết nữ”. Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của Bộ luật tố
tụng hình sự năm 2003 điều chỉnh mọi hoạt động tố tụng hình sự và trong đó có
biện pháp khám xét.
Ở góc độ khám xét, áp dụng biện pháp khám xét chỉ khi có những căn cứ
nhất định theo quy định của pháp luật để tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của
công dân. Biện pháp khám xét thực tế khi áp dụng sẽ ảnh hưởng đến các quyền cơ
bản trên nhưng khi áp dụng biện pháp khám xét buộc các chủ thể có thẩm quyền
tiến hành khám xét trong phạm vi trách nhiệm của mình nhằm tôn trọng và bảo vệ
các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Cần phải thường xuyên kiểm tra tính
hợp pháp và sự cần thiết khi áp dụng biện pháp khám xét để đồng thời hủy bỏ biện
pháp khám xét đó nếu xét thấy có vi phạm pháp luật hoặc không còn cần thiết nữa.
Trên tinh thần đó pháp luật tố tụng hình sự đã quy định chặt chẽ về căn cứ, thẩm
quyền, trình tự, thủ tục khi áp dụng biện pháp khám xét.
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
16
Khám xét người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
Bí mật, bất ngờ là yếu tố cơ bản để hoạt động khám xét khi tiến hành đạt được mục
đích của mình. Do xuất phát hoạt động khám xét mang bản chất là hoạt động điều
tra vụ án trong tố tụng hình sự mà yếu tố bí mật, bất ngờ là vô cùng quan trọng. Với
mục đích phát hiện kịp thời những tài liệu, chứng cứ có ý nghĩa cho cho công tác
điều tra vụ án hình sự thì yếu tố trên phải được đảm bảo. Khi yêu cầu này được
nghiêm chỉnh thực hiện, người phạm tội sẽ không có điều kiện che giấu, tiêu hủy
chứng cứ hoặc chạy trốn. Ngoài ra, trong quá trình khám xét Cơ quan điều tra cũng
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu
SVTH: Trương Công Nguyên
17
Copyright: Tài liệu đại học ©