ƯỜ
NG ĐẠ
Ơ
TR
TRƯỜ
ƯỜNG
ĐẠII HỌC CẦN TH
THƠ
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI & NV

Ữ VĂN
BỘ MÔN NG
NGỮ

NG TH
ĐẶ
ĐẶNG
THỊỊ CẨM TUY
TUYÊÊN
MSSV: 6106443

C ĐIỂM NỘI DUNG QUA TẬP TRUY
ẮN VANG
ĐẶ
ĐẶC
TRUYỆỆN NG
NGẮ
ỜI CỦA NGUY
ÂN
BÓNG MỘT TH
THỜ

U
PH
PHẦ
ĐẦU
1.

Lý do chọn đề tài

2.

Lịch sử vấn đề

3.

Mục đích, yêu cầu

4.

Phạm vi nghiên cứu

5.

Phương pháp nghiên cứu

ẦN NỘI DUNG
PH
PHẦ
ươ
ng 1. NGUY
ỄN TU

ươ
ng 2. BỨC TRANH XÃ HỘI VI
ỆT NAM GIAI ĐOẠN
Ch
Chươ
ương
VIỆ
GIAO TH
ỜI
THỜ
2.1. Bối cảnh xã hội Việt Nam buổi giao thời
2.2. Phản ánh chân thực cuộc sống sinh hoạt
2.3. Sự du nhập văn hóa phương Tây và suy tàn của Hán học
2.4. Những tính cách con người thời đại trong Vang bóng một thời
2.4.1. Những con người yêu, giữ gìn và phát huy văn hóa truyền thống
2.4.2. Những con người trăn trở trước thực tại xã hội
2.4.3. Những con người yêu và sống hòa hợp với thiên nhiên
2.5. Nhận định giá trị tác phẩm qua biểu hiện bức tranh xã hội Việt Nam
giai đoạn giao thời

ươ
ng 3. BỨC TRANH VĂN HÓA TRUY
ỀN TH
ỐNG
Ch
Chươ
ương
TRUYỀ
THỐ
ỔI GIAO TH



PH
ẦN MỞ ĐẦ
U
PHẦ
ĐẦU
1.

ọn đề tài
Lý do ch
chọ

Văn học là nguồn tài sản tinh thần vô cùng quý giá đối với con người, văn học có
vai trò hết sức quan trọng, văn chương sinh ra cũng là để phục vụ cho con người và
không dân tộc, quốc gia nào tồn tại và phát triển mà không cần đến văn chương. Phát
triển xã hội luôn đi đôi với phát triển văn hóa vì văn hóa là linh hồn của mỗi dân tộc.
Văn học như một cây bút thần kỳ vẽ lên những bức tranh sinh động và vô cùng hấp
dẫn về một con người, xã hội và toàn bộ những gì đang hiện hữu. Sống với văn
chương và bằng văn chương Nguyễn Tuân là một nhà văn biết quý trọng nghề nghiệp
của mình. Với ông nghề văn luôn đối lập với sự vụ lợi, nó thực sự là một nghề nghiêm
túc. Mỗi trang viết của ông đều rất tài hoa và uyên bác, mỗi nhân vật của ông dù thuộc
loại người nào cũng đều là một nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình.

“Ông như cây đại thụ tỏa bóng râm mát, ngát hương cả một vùng trong khu
vườn văn chương Việt Nam hiện đại. Sừng sững trước mắt độc giả nhiều thế hệ vóc
dáng kêu kỳ của ông với các ngón chơi tài hoa hơn người và đôi cánh chập chờn trên
đỉnh cao nghệ thuật. Sáng tác Nguyễn Tuân tồn tại vừa như những giá trị thẩm mỹ độc
lập vừa là những gợi ý, kích thích tìm tòi, sáng tạo nên giá trị mới” [10; tr. 2]
Đời cầm bút hơn nửa thế kỷ của Nguyễn Tuân, ông đã để lại cho kho tàng văn

nghiệm, tiếp thu thêm những tinh hoa của văn học trong các công trình nghên cứu, làm
hành trang cho học tập, giảng dạy sau này.

2.

Lịch sử vấn đề

Từ cuộc đời cầm bút hơn bốn mươi năm của Nguyễn Tuân, có thể rút ra nhiều
bài học bổ ích cho ai muốn bước vào nghề văn. Những bài học về tư tưởng, cũng như
những bài học về nghệ thuật, những bài học thành công và những bài học thất bại.
Trong điếu văn đọc tại lễ tang của Nguyễn Tuân, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã khẳng
định: “Tôi nghĩ rằng thời gian đi qua, những cái nổi lên một lúc, làm sao động suy

nghĩ của một thời nhất định, sẽ lùi dần đi, mờ dần đi, và chũng ta sẽ dần dần nhìn thấy
những đường mạch sâu thầm kín trong tác phẩm nghĩa là trong tâm hồn nhà văn”
[7; tr. 606]. Tác phẩm văn học bao giờ cũng phải chịu sự tác động và ảnh hưởng to lớn
của thời gian, vì trải qua thời gian giúp cho tác phẩm của nhà văn khẳng định vị trí của
6


mình trên thi đàn văn học, từ thực tiễn nhiều nhà nghiên cứu và đánh giá thì chúng tôi
nhận định rằng Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân đến nay vẫn giữ được vị trí cao
trong văn học Việt Nam nói chung cũng như trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn
Tuân nói riêng.
Một con người tài hoa và uyên bác như Nguyễn Tuân người ta không thể phủ
nhận, ông có tài viết văn hay mà còn có tài trong việc sáng tạo ngôn từ: “Nguyễn Tuân

là bậc thầy của nghệ thuật ngôn từ Việt Nam, người đã mở ra những khả năng mới
cho tiếng Việt. Nguyễn Tuân là người đã mở ra thế giới nghệ thuật riêng, phong phú”
[7; tr. 242]. Nguyễn Tuân một tác gia yêu tha thiết tiếng Việt, ông là một trong những

cảm nhận tác phẩm sẽ càng thấy rõ hơn về phong cách của Nguyễn Tuân, những cảnh
vật hay chi tiết bình thường nhưng qua sự sáng tạo của ông nó lại tở nên hấp dẫn và
vươn lên đỉnh cao cái đẹp. Một nhà văn khát khao tìm kiếm những cảm giác say mê
mới lạ. Bởi thế, trong trang văn của ông không có sự bằng phẳng, nhợt nhạt và tĩnh
lặng. Ông là một trong số ít nhà văn tìm những con người bình thường nhất và trong
trang viết của ông họ là những tính cách phi thường, của những tình cảm, cảm giác
mãnh liệt, của những phong cách tuyệt mỹ, của núi rừng thiên nhiên hay thác rềnh dữ
dội.
Qua những công trình nghiên cứu về Nguyễn Tuân mà chúng tôi tìm hiểu, nhận
thấy rằng qua thời gian những công trình nghiên cứu về Nguyễn Tuân vẫn theo
khuynh hướng ca ngợi và tán vương cho tài năng của nhà văn, không bị lùi và mất dần
giá trị theo thời gian, đến nay và về sau chúng tôi mong rằng sẽ có nhiều công trình
tìm hiểu và nghiên cứu về Nguyễn Tuân trên nhiều phương diện, góc độ khác nhau
cũng như từ bối cảnh thời đại hiện nay để có thể thấy được những quan niệm khác
hơn, bền vững hơn, ở một tầm cao tư tưởng của giá trị văn hóa trên trang viết.

3.

ch, yêu cầu
Mục đí
đích,

Từ đề tài đặt ra như trên chúng tôi đi vào nghiên cứu Đặc điểm nội dung nghiên
cứu đề tài này, chúng tôi thấy được nhiều ý nghĩa thiết thực, trước hết là hiểu biết
nhiều hơn những nét văn hóa truyền thống, những vẻ đẹp xưa đã bị mai một, thực tiễn
xã hội đường thời, giá trị văn hóa mang đậm tính dân tộc và thấy được sự tài tình khéo
léo của Nguyễn Tuân trong việc xây dựng hình tượng nhân vật và nghệ thuật sử dụng
từ. Từ đó làm nổi bật lên đặc điểm nội dung của tác phẩm và bên cạnh chúng ta sẽ thấy
được phong cách của tác giả.
8

Ph
Phạ
nghiêên cứu

Nguyễn Tuân là một trong những nhà văn lớn và nổi tiếng trên thi đàn văn học
Việt Nam với nhiều mảng sáng tác từ truyện ngắn đến tùy bút và kịch nhưng vấn đề
đặt ra cho người viết nghiên cứu là: “Đặc điểm nội dung trong tập truyện Vang bóng

một thời của Nguyễn Tuân”, nên về mặt tư liệu chúng tôi sẽ tập trung tìm kiếm những

9


tư liệu có liên quan đến tác gia Nguyễn Tuân: Nguyễn Tuân về tác gia và tác phẩm,

Tuyển tập Nguyễn Tuân là chủ yếu.
Về phạm vi đề tài chúng tôi sẽ tìm hiểu và nghiên cứu trọng tâm là Đặc điểm nội

dung.
Về đối tượng chúng tôi sẽ tập trung vào tuyển tập truyện ngắn Vang bóng một

thời của Nguyễn Tuân.

5.

ươ
ng ph
áp nghi
Ph
Phươ

ương
NGUYỄ
TUÂ
THỂ
LOẠ
TRUYỆ
ẮN – MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
NG
NGẮ
1.1. Tình hình xã hội và văn học Vi
Việệt Nam giai đoạn 1930 – 1945
1.1.1. Đặ
Đặcc điểm của tình hình xã hội Vi
Việệt Nam 1930 – 1945
ững đặ
1.1.1.1. Nh
Nhữ
đặcc điểm mới của mâu thu
thuẫẫn xã hội
Lịch sử xã hội Việt Nam hơn 4000 năm hình thành cho đến nay đã chịu sự ảnh
hưởng to lớn của chiến tranh và tác động mạnh mẽ về sự áp đặt của các chế độ đến xã
hội. Đặc biệt từ năm 1930, xã hội Việt Nam có hai mâu thuẫn lớn và cơ bản đó là mâu
thuẫn giữa dân tộc ta và chủ nghĩa đế quốc xâm lược; thứ hai, mâu thuẫn giữa quần
chúng nhân dân với giai cấp địa chủ phong kiến. Càng về sau những mâu thuẫn ấy trở
nên hết sức gay gắt, quyết liệt, phổ biến trên toàn diện các mặt và ngày càng sâu sắc
hơn. Tính chất quyết liệt đó của mâu thuẫn xã hội đã đưa nhân dân rơi vào hoàn cảnh
khốn cùng, khó khăn về mọi mặt của đời sống, chúng tăng cường bóc lột, đàn áp nhân
dân ta và đàn áp cách mạng. Chịu hậu quả nặng nề của hai cuộc khủng hoảng kinh tế
lớn năm 1929 – 1933 và 1935 – 1937 làm cho nhân dân càng rơi vào cảnh tan tác hơn
nửa. Tiếp đến hậu quả của hai cuộc chiến tranh với qui mô lớn ảnh hưởng đến các

Mạng Tháng Tám thành công, chấm dứt chế độ thuộc địa Pháp - Nhật, thành lập nước
Việt Nam dân chủ cộng hòa. Như vậy lịch sử nước ta từ 1930 – 1945 không phải chỉ
diễn ra những cảnh đen tối thê thảm của chế độ thuộc địa trong cơn khủng hoảng của
nó. Mười lăm năm truyền đơn, cờ đỏ tung đi khắp nơi những lời hiệu triệu nóng bỏng
tinh thần quyết chiến của Đảng. Mâu thuẫn cơ bản của nước ta cơ bản được giải quyết.

ân hóa và th
ái độ của các giai cấp
1.1.1.2. Sự ph
phâ
thá
Xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc, do tính chất thực dân nửa phong kiến, nên có
đủ các giai cấp như: Giai cấp địa chủ phong kiến và tư sản mại bản, Giai cấp nông
12


dân, Giai cấp công dân, Giai cấp tư sản dân tộc, Giai cấp tiểu tư sản là chủ yếu. Thứ
nhất, Giai cấp địa chủ phong kiến và tư sản mại bản trước sau vẫn là những giai cấp
phản động; Thứ hai, Giai cấp nông dân từ năm 1930 trở đi càng bị áp bức bóc lột nặng
nề hơn, đời sống triền miên trong cảnh bần cùng, đói khát, họ đứng lên phản kháng lại
chế độ và bằng thái độ cằm thù giặt sâu sắc họ đã quyết tâm cống hiến sức mình cho
dân tộc; Thứ ba, Giai cấp công nhân được sự tính nhiệm của Đảng đã đặ lên vai nhiệm
vụ lãnh đạo cách mạng và giải quyết mâu thuẫn của xã hội đưa đât nước thoát khỏi ách
thống trị, áp bức của bọn thực dân phong kiến; Thứ tư, Giai cấp tư sản dân tộc phần
lớn do địa chủ chuyển thành nên đã chịu ảnh hưởng lớn về tư tưởng, khiến cho thái độ
chống phong kiến của nó cũng không dứt khoát; Thứ năm, Giai cấp tiểu tư sản gồm
nhiều tầng lớp (thợ thủ công, tiểu thương, tiểu chủ, viên chức, học sinh, phần đông
giới tri thức). Đời sống của họ bấp bênh, luôn luôn bị nạn phá sản và thất nghiệp. Từ
sau chiến tranh thế giới thứ nhất thì tầng lớp trí thức tiểu tư sản có một vai trò quan
trọng đối với đời sống văn học trong việc tuyên truyền và giáo dục.

tưởng, tổ chức, Đảng vẫn không quên công tác văn hóa.
Trong thời kỳ này, nhờ có Đảng, văn hóa dân tộc lần đầu tiên được tiếp xúc với
nền văn hóa hiện đại nhất của nhân loại: văn hóa Liên Xô và xu hướng văn hóa vô sản
thế giới. Sách báo của Đảng bước đầu giới thiệu các nhà văn vô sản lớn như: Mác-xim
Gô-rơ-ki, Rô-manh Rô-lăng, Hăng-ri Bác-buýt… Nói đến vấn đề quan điểm nghệ
thuật của các nhà văn thời kỳ này, cũng cần thấy tính chất phức tạp của nó đễ tránh lẫn
lộn vàng thau. Để thu hút các nhà văn hóa tiến bộ vào con đường cứu nước và phát
triển văn hóa chân chính của dân tộc, Đảng thành lập Hội văn hóa cứu quốc. Cùng
năm ấy, bản Đề cương văn hóa Việt Nam ra đời, kịp thời chống lại các loại văn hóa
mới: dân tộc, khoa học, đại chúng. Đó là những sự kiện quan trọng đánh dấu một bước
tiến triển mới của hoạt động của Đảng. Công tác văn hóa của Đảng trong thời kỳ này
đã góp phần quan trọng cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám. Về mặt điêu khắc,
kiến trúc, nhất là hội họa, âm nhạc, ảnh hưởng của văn hóa phương Tây cũng rõ rệt
hơn từ thời kỳ này.

ững nét lớn của tình hình văn học
1.1.2. Nh
Nhữ

14


Trong lịch sử phát triển văn hóa của dân tộc, so với các ngành nghệ thuật khác,
văn học đứng một vị trí quan trọng và nổi bật. Cùng với sự phát triển của lịch sử thì
theo dòng thời gian những tác phẩm văn chương luôn chịu ảnh hưởng sâu sắc, sự thử
thách và chọn lọc khắc nghiệt và nhiều tác phẩm đã bị rơi vào quên lãng. Ngược lại
với quy luật ấy, những tác giả và tác phẩm tiêu biểu mang đậm dấu ấn riêng và độc
đáo lại không ngừng được luận bàn qua các thời kỳ lịch sử. Sự hòa hợp của lịch sử và
văn học đã tạo nên một kho tàng văn học dân tộc đồ sộ và đa dạng. Cuộc đời và các
tác phẩm của họ mang nhiều tâm tư sâu sắc, quy tụ nhiều vấn đề của xã hội. Văn học

Xu hướng của văn học hiện thực phê phán cũng sớm hình thành từ trước 1930,
đến thời kỳ này càng phát triển hơn với sự xác định rõ ràng hơn về phương pháp sáng
tác. Nó phản ánh tâm trạng uất ức đối với xã hội của bộ phận tiểu tư sản nghèo, bị đe
dọa. Nhà văn hiện thực phê phán thời kỳ này thường chỉ giới hạn phạm vi phản ánh
đời sống dân nghèo thành thị bị phá sản bần cùng và lưu manh hóa. Nhà văn hiện thực
còn giao động về quan điểm và phương pháp sáng tác trước thị hiếu của độc giả đang
còn hướng nhiều vào theo hướng thoát ly tiêu cực. Các thể loại chủ yếu của thời kỳ
này là phóng sự, truyện ngắn, thơ trào phúng. Thành tựu xuất sắc và có tiếng vang nhất
của văn học hiện thực phê phán thời kỳ này là những truyện ngắn trào phúng của
Nguyễn Công Hoan mà tiêu biểu ở đây là tập Kép Tư Bền (1935).
Thời kỳ 1936 – 1939: Trong hoàn cảnh tương đối thuận lợi, thì văn học thời kỳ
này phát triển mạnh mẽ, chẳng những ở lĩnh vực thơ ca mà còn ở các thể tài khác như:
phóng sự, bút ký, truyện ngắn, tiểu thuyết. Người chiến sĩ cộng sản say mê lý tưởng,
mang tinh thần nhân đạo mới mẻ của giai cấp vô sản, hy sinh lợi ích cá nhân vì quyền
lợi của nhân dân, chống lại mọi thế lực áp bức, bóc lột và lối sống thoát ly hưởng lạc
của tư sản, tiểu tư sản, là nhân vật trung tâm của một số truyện ngắn, tiểu thuyết cách
mạng thời kỳ này. Sự trải nghiệm cuộc sống của người cộng sản, những năm tháng tù
đày là chất liệu của những tập phóng sự, nhằm tố cáo tội ác của bọn đế quốc và biểu
dương tinh thần bất khuất của người chiến sĩ vô sản. Trên đà phát triển đó của thơ ca
vô sản. Tố Hữu xuất hiện, đánh dấu bước tiến mới của thơ ca cách mạng nói riêng, thơ
ca dân tộc nói chung. Về mặt hình thức, văn học vô sản thời kỳ này về căn bản đã

16


thoát ra ngoài những ước lệ của văn học cổ điển. Truyện ngắn, tiểu thuyết, phóng sự
của các cây bút cách mạng cũng được viết theo lối mới.
Tuy nhiên, nhìn sự vật theo quan điểm phát triển, cần thấy văn học cách mạng
thời kỳ này đã đánh dấu một bước tiến triển mới mẻ của văn học vô sản theo hướng
hiện đại hóa, hoàn chỉnh hóa, và thực tế văn học đã có một diện mạo mới, trên đó nổi

mình cái tâm sự (tài cao, phận thấp, khí chí uất).

Thiếu quê hương lại là một kiểu ngông khác của Nguyễn Tuân: chủ nghĩa xê dịch,
tác phẩm hấp dẫn độc giả vì người viết đã xê dịch một cách chân thành và tài hoa và
do đó đã cung cấp nhiều ý nghĩ cảm giác linh tinh, nhưng khá thú vị cho những tâm
hồn trống rỗng, chán chường. Trong tác phẩm này, đằng sau một Nguyễn Tuân kêu
căn, khinh bạc, ta vẫn thấy Nguyễn Tuân khác, băn khoăn đi tìm một quê hương không
có tiếng reo của đồng tiền, một Nguyễn Tuân có những rung cảm chân thành với cảnh
sắc, phong vị của đất nước mình.
Nghệ thuật Nguyễn Tuân có nhiều nét tiêu biểu của khuynh hướng suy đồi trong
tư sản: hình thức chủ nghĩa một cách cực đoan, ngôn ngữ cầu kỳ, thừa thãi. Trên cơ sở
chủ nghĩa cá nhân tiểu tư sản ngày càng bị khủng hoảng nghiêm trọng, nghệ thuật
Nguyễn Tuân từ chỗ ngông nghênh, kênh kiệu, với những nhân vật điên cuồn, ma quỉ,
trong những ngày cuối cùng của văn học lãng mạn tư sản, tiểu tư sản. Tuy nhiên, ta
nhận thấy trong nghệ thuật Nguyễn Tuân một thái độ như muốn đứng trên đỉnh cao
của tài hoa mà trêu ghẹo, khêu khích cái xã hội phàm tục lúc bấy giờ. Đồng thời, ta
thừa nhận ở nhà văn này, ít nhiều đóng góp về mặt ngôn ngữ văn học và thể tài túy bút
hiện đại.
Thời kỳ này, thơ mới cũng khủng hoảng nghiêm trọng, đủ các thứ biểu hiện hổn
loạn. Thơ điên, thơ loạn, thơ say càng phát triển mạnh. Trong tình trạng hỗn loạn như
thế của văn học hợp pháp, nhà văn phòng cách mạng khó lòng không chịu ảnh hưởng
tiêu cực nhất là khi bọn thống trị thẳng tay đàn áp mọi thứ xu hướng tiến bộ, trong lúc
cuộc sống áo cơm cũng thúc dục chạy theo thị hiếu của kẻ có tiền. Vậy mà, nền văn
học hiện thực phê phán vẫn tồn tại, càng gần cách mạng, nó càng có thêm những yếu
tố tiến bộ hơn thời kỳ trước. Một nỗi niềm hiu hắt, một không khí chiều tà vàng úa,
vắng vẻ thắm đượm trên nhiều trang viết. Bên cạnh đó, một chiều sâu suy tưởng đã
khiến tư tưởng tác phẩm muốn vượt cao hơn, rộng hơn giới hạn của đề tài, một cảm
xúc trữ tình đem chất thơ vào những trang tả thực và một yếu tố lạc quan ngày càng
18


nền văn học dân tộc càng thêm đa dạng và phong phú về phong cách và độc đáo. Một
trong những thời kỳ phát triển mạnh mẽ của văn học dân tộc là giai đoạn 1930 - 1945
với sự ra đời nhiều trào lưu gắn liền với những tên tuổi đặc biệt suất sắc. Với dòng văn
học hiện thực phê phán chúng ta có Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Công
Hoan… thì dòng văn học lãng mạn chúng ta không thể không nhắc đến Nhất Linh,
Khái Hưng, Thạch Lam và đặc biệt là Nguyễn Tuân một nhà văn mang cái đẹp thăng
hoa.

19


Ngày 10 tháng 7 năm 1910 tại Hà Nội (phố Hàng Bạc) Nguyễn Tuân được sinh
ra, ông sống trong một gia đình có truyền thống Nho học, trong thời kỳ Nho học suy
tàn, phải nhường chỗ cho Tây học. Thân sinh của ông là cụ Nguyễn An Lan, một nhà
nho tài hoa đậu khoa thi Hán học cuối cùng, nhưng là một nhà nho bất đắc chí dưới
chế độ thực dân, phong kiến. Bối cảnh xã hội và gia đình đặc biết ấy đã in dấu sâu sắc
trong tính cách tư tưởng cũng như phong cách nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Tuân.
Nét nổi bật ở Nguyễn Tuân là lòng yêu nước và tinh thần dân tộc. Sinh ra trong buổi
loạn lạc, là một người tri thức Nguyễn Tuân thể hiện lòng yêu nước của mình theo một
cách riêng. Lòng yêu nước của Nguyễn Tuân gắn liền với những nét văn hóa cổ truyền
của dân tộc, nhưng Nguyễn Tuân đã phải trải qua những năm tháng khổ sở, có lúc bế
tắc, tuyệt vọng ở giai đoạn 1945. Nguyễn Tuân tuy quê ở Hà Nội, nhưng thời thanh
thiếu niên đã cùng với gia đình sinh sống ở nhiều tỉnh khác nhau tại miền Trung,
Khánh Hòa, Phú yên, Hội An, Đà Nẵng, Hà Tĩnh, lâu nhất là ở Thanh Hóa. Gia đình
Nguyễn Tuân đông anh em, nhưng cuối cùng chỉ còn lại hai anh em. Năm hai mươi
tuổi Nguyễn Tuân được bố mẹ hỏi vợ và lập gia đình. Đến năm 1928, thì ông đang học
năm thứ 4 bậc Trung học thành phố Nam Định. Ông tham gia vào cuộc bãi khóa phản
đối mấy giáo viên người Pháp xúc phạm người Việt Nam và ông bị đuổi học vào năm
1929. Không chịu được cảnh sống nô lệ, ông đã cùng một nhóm bạn vượt biên giới
sang Lào, tiếp đến Thái Lan, và bị bắt ở Băng Cốc, sau đó bị đưa về trại giam Thanh

bằng ngòi bút và tâm huyết của mình, ông đã góp phần không nhỏ vào việc ca ngợi đất
nước và con người Việt Nam trong chiến đấu, sản xuất và xây dựng.
Nguyễn Tuân mất ngày 28 tháng 7 năm 1987 tại Hà Nội. Năm 1996, ông được
nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật.

1.2.2. Sự nghi
nghiệệp sáng tác
Nguyễn Tuân xuất hiện lần đầu tiên trên thi đàn văn chương Việt Nam năm 1936,
nhưng Nguyễn Tuân không có được độ chững chạc như các văn giới cùng thời. Năm
1939, ông cho ra mắt tập truyện ngắn Vang bóng một thời Nguyễn Tuân đã vươn đến
đỉnh cao của văn học nghệ thuật. Năm 1939, được đăng trên tạp chí Tao đàn và Tiểu

thuyết thứ 7. Năm 1940, nhà xuất bản Tân Dân ấn hành tập truyện Vang bóng một thời.
Ở đó có những tác phẩm không chỉ một thời vang bóng mà còn vang bóng đến tận
ngày hôm nay.
21


Ông am hiểu cả Hán học lẫn Tây học, đặc biệt ông say mê thiết tha đối với tiếng
Việt. Rất mực đề cao và chú tâm giữ gìn nhân cách người nghệ sĩ. Đọc văn ông không
chỉ có khoái cảm thẩm mỹ từ ngôn từ mà còn được bồi dưỡng thêm tri thức về nhạc,
họa, điêu khắc, kiến trúc, lịch sử, địa lý, điện ảnh, và đặc biệt là ẩm thực cổ truyền của
dân tộc… Thực tế ấy, chứng tỏ Nguyễn Tuân là một tài năng, có nhiều năng lực ở
nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Đời viết văn của Nguyễn Tuân là một quá trình lao động
nghệ thuật thật sự nghiêm túc, khi đã ở đỉnh cao nghề nghiệp ông vẫn không bao giờ
tỏ ra lơi lỏng, hời hợt, mà ngược lại luôn nghiêm khắc với chính bản thân mình. Sự
nghiệp sáng tác của Nguyễn Tuân được chia làm hai chặn đường, trước và sau Cách
mạng tháng Tám:

ướ

hội. Trên các trang viết của ông, những “vẻ đẹp xưa” chợt sống lại trong niềm tiếc
nuối và xót xa vô hạn.
Thứ hai ông viết về đề tài “vang bóng”: cũng như những nghệ sĩ lãng mạn,
NguyễnTuân không tin tưởng vào hiện tại, hoài nghi tương lai nên ông đã quay trở về
quá khứ để viết về thú chơi tao nhã của những Nho sĩ cuối mùa như: thả thơ, chơi chữ,
uống trà. Viết thành công đề tài vang bóng, bởi Nguyễn Tuân sinh ra trong một gia
đình Nho học. Vì ngay từ thuở nhỏ, Nguyễn Tuân đã được chứng kiến các bậc tao
nhân, những nhà Nho nổi tiếng đến để đàm đạo về nghệ thuật. Những điều này đã làm
nên những cá tính, phong cách riêng của ông. Tất cả những thú chơi tao nhã của các
Nho sĩ cuối mùa được Nguyễn Tuân phản ánh qua mười hai truyện ngắn, in thành tập

Vang bóng một thời
Cái ham muốn “xê dịch” đã giúp cho Nguyễn Tuân có một vốn sống phong phú,
một sự hiểu biết sâu sắc về phong tục tập quán cổ truyền của dân tộc. Ở Vang bóng

một thời ông đã mô tả một cách tinh tế cái thói ăn chơi, hưởng lạc của tầng lớp quý tộc
phong kiến, vẽ lên bức tranh hiện thực xã hội, cùng những phong tục tốt đẹp của dân
tộc. Các thú chơi tao nhã của quê hương, được ông thể hiện qua một số tác phẩm như:

Những chiếc ấm đất, Đánh thơ, Thả thơ, Chén trà sương… trong Vang bóng một thời
đã bộc lộ được nét tài hoa của Nguyễn Tuân ở phương diện này. Qua tập truyện này lại
thấy Nguyễn Tuân hiện lên là một người cả đời phụng sự cái đẹp, trong sáng, là một
nhà văn theo chủ nghĩa duy mĩ. Trong một loạt sáng tác của Nguyễn Tuân trước cách
mạng Vang bóng một thời là tập truyện để lại dấu ấn đậm đà và sâu sắc nhất. Nhà
nghiên cứu Vũ Ngọc Phan cho rằng: “Tác phẩm đầu tay của ông là một văn phẩm gần

tới sự hoàn thiện, toàn mỹ đó là tập Vang bóng một thời” [1; tr. 415].
Văn phong Nguyễn Tuân trong tác phẩm đầu tay đạt đến đỉnh cao trong sự
nghiệp sáng tác, đã được Chương Chính khẳng định: “Về văn phong phải nói Nguyễn


để mở đầu cho cuộc đời mới Vô đề, Ngày đầy tuổi tôi Cách Mệnh. Bên cạnh đó,
Nguyễn Tuân còn cho ra đời tác phẩm Chùa đàn một tác phẩm viết khá công phu và
đầy tâm huyết. Tác phẩm Chùa đàn là một thiên truyện dài viết về một nhân vật tên
“Lãnh út” bị mắc căn bệnh cá nhân chủ nghĩa, ít kỷ đến tàn nhẫn, từ sau năm 1945 như
có phương thuốc kỳ diệu chửa khỏi căn bệnh ấy, đã tự cải tạo và vươn lên thành con
người mới, sống hòa hợp với xung quanh, tùy bút nói về sự thay đổi nhân sinh quan
của mình trước sự biến động lớn lao của đất nước do cách mạng đem lại.
24


Tác phẩm Chùa đàn của ông mang bóng dáng của một Nguyễn Tuân toàn vẹn,
mang cả tinh hoa tư tưởng và tài hoa văn chương được Hoàng Như Mai khẳng
định:“Chùa Đàn ấy là tất cả nhà văn Nguyễn Tuân, một Nguyễn Tuân toàn vẹn, tinh

hoa tư tưởng, tài hoa văn chương” [4; tr. 35]
Chùa đàn có thể coi là một tác phẩm đặc sắc nhất của Nguyễn Tuân. Chỉ có một
tâm hồn nghệ sĩ và một tài năng như Nguyễn Tuân mới có thể viết lên những áng văn
hay đến như vậy. Tìm hiểu quá trình sáng tác của Nguyễn Tuân chúng ta sẽ nhận thấy
được sự chuyển biến về tư tưởng cũng như phong cách nghệ thuật của ông giữa hai
mốc lịch sử trước và sau Cách mạng tháng Tám.
Sau cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân còn có đóng góp lớn trên thi đàn văn
chương Việt Nam, nhất là ở thể loại tùy bút. Tiêu biểu phải kể đến tùy bút Hà nội ta

đánh Mỹ giỏi được viết trong thời kỳ giặc Mỹ trực tiếp đánh phá Miền Bắc, dùng B52
ném bom thủ đô Hà Nội và nhất là 15 bài kí in thành một tập Tùy bút sông Đà. Ngoài
những tác phẩm kể trên, nhắc đến sự nghiệp của Nguyễn Tuân chúng ta không thể bỏ
qua các tùy bút khác sáng tác trong các trận kháng chiến của dân tộc ta. Hai tập tùy bút
ghi nhận những chuyển biến thật sự sâu sắc của Nguyễn Tuân đó là Đường vui (1949)
và Tình chiến dịch (1950) với lòng yêu nước và tâm huyết của mình Nguyễn Tuân đã
dấn thân trên các nẻo đường chiến dịch để cho ra đời những tác phẩm hay và hiện thực,