TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======
LÀI THỊ YÊN
KẾT CẤU NGHỆ THUẬT
CỦA TRUYỆN NGẮN A.KUPRIN
TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. LÊ THỊ THU HIỀN
HÀ NỘI - 2015
LỜI CẢM ƠN
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn ban
chủ nhiệm khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, cùng những thầy
cô đã trực tiếp giảng dạy, truyền thụ kiến thức cho tôi, đồng thời giúp tôi rèn
luyện nhân cách trong suốt khoá học 2011- 2015.
Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới TS. Lê Thị Thu Hiền – người đã tận tình
hướng dẫn tôi trong suốt quá trình làm khoá luận này.
Cuối cùng xin cảm ơn sự động viên, ủng hộ và giúp đỡ của gia đình và
bạn bè đã giúp tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này.
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Sinh viên thực hiện
Lài Thị Yên
1.2.1. Khắc họa tính cách .......................................................................... 27
1.2.2 Thiên nhiên với tâm lí của nhân vật ................................................ 30
Chương 2 . CỐT TRUYỆN, KHÔNG GIAN – THỜI GIAN NGHỆ THUẬT .. 34
2.1 Tổ chức cốt truyện..... ............................................................................ 34
2.1.1 Kết cấu hồi cố .................................................................................. 34
2.1.2 Kết cấu tương phản .......................................................................... 36
2.1.3 Kết cấu lồng ghép ............................................................................ 36
2.2 Không gian nghệ thuật ........................................................................... 39
2.2.1 Không gian hiện thực ....................................................................... 40
2.2.2. Không gian tâm lí ........................................................................... 44
2.3 Thời gian nghệ thuật .............................................................................. 46
2.3.1 Thời gian hiện thực .......................................................................... 47
2.3.2 Thời gian tâm lí ................................................................................ 49
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 52
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 54
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nói đến các nền văn học lớn, có ảnh hưởng sâu sắc đến văn học thế giới
không thể không kể đến văn học Nga với tên tuổi của các nhà văn tài hoa gắn
liền với những cuốn tiểu thuyết bất hủ như Chiến tranh và hoà bình, Anna
Karenina của Lep Tônxtôi, Epghênhi Ônhêghin của Puskin…Đây cũng là
những nhà văn đã đưa văn học Nga phát triển rực rỡ vào thế kỉ XIX mà giới
nghiên cứu gọi đây là “thế kỉ vàng” trong lịch sử văn học Nga.
Đến cuối thế kỉ XIX, trong văn học Nga xuất hiện một nhà văn với
đường văn đầy khúc khuỷu và số phận long đong, thăng trầm mà ngày càng
được chú ý nhiều – đó là Alexander Ivanovich Kuprin. Hoà chung với dòng
Tất cả những lí do trên đã khiến chúng tôi tìm đến với đề tài: “Kết cấu
nghệ thuật truyện ngắn của A. Kuprin” với mong muốn bước đầu có thêm
hiểu biết về nghệ thuật viết truyện của nhà văn này.
2. Lịch sử vấn đề
Ở phần này do hạn chế về mặt ngôn ngữ nên chúng tôi chỉ đi vào tiếp
cận nguồn tư liệu bằng tiếng Việt.
A.I. Kuprin là một tài năng lớn đã đóng góp hết mình cho nền văn học
Nga. Tài năng của ông được nhiều người biết đến, đặc biệt là các bạn đọc
Nga. Trong những bài viết, giới nghiên cứu phê bình khẳng định những đóng
góp của Kuprin và dành cho nhà văn những tình cảm trân trọng, quý mến.
Trong buổi toạ đàm về văn học – vào năm 1908, đại văn hào Nga L.
Tônxtôi đã nhận xét về tài năng của Kuprin như sau: “Tài năng của Kuprin là
ở chỗ trong sáng tác của ông không có gì là thừa, Kuprin – đó là một nghệ sĩ
đích thực, một tài năng lớn. Những vấn đề mà ông đưa ra sâu sắc hơn bất kì
bạn đồng liêu nào kể cả Gogol, Leonid Andreev…”, ông thậm chí còn so sánh
Kuprin với các nhà văn đương đại rằng: “Trong khi họ phải cố “nặn” ra đề tài
2
nào đó thì Kuprin, cũng như Chekhov chỉ việc cầm lấy cây bút và vẽ lên
những bức tranh khiến mọi người đều “hứng khởi” và phải “suy nghĩ”[14;14].
Năm 1933, khi nhận giải thưởng Nô – ben về văn học, nhà văn Nga Ivan
Alekxeevich Bunin đã phải thốt lên: “Tại sao lại là tôi, chứ không phải là
Kuprin?”. A. Kuprin xứng đáng nhận giải thưởng cao quý không phải chỉ vì
trước đó, vào năm 1922 ông đã lọt vào danh sách đề cử cho giải thưởng Nô –
ben về văn học – lúc đó có ba nhà văn Nga được đề cử đó là I. A. Bunin, A.
Kuprin, và I. Smelep – mà còn vì tài năng đích thực và di sản đồ sộ mà ông để
lại cho văn học Nga và thế giới”[14;13].
Khi vĩnh biệt Kuprin, K. Pautovxki – tác giả của “Bông hồng vàng” và
truyện ngắn của A. I.Kuprin” gồm năm truyện ngắn: Olexia, Chiếc vòng lắc
thạch lựu, Cô bạn Lenochka, Mối tình thiêng liêng và Con voi, Paganini –
cây vĩ cầm số 1,và bài tản văn: Những kí ức về A. Sekhov. Gần đây nhất, cuốn
Olexia của Aleksandr Kuprin, Minh Hạnh dịch, nhà xuất bản Lao động và
Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, 150 trang đã được ra mắt
bạn đọc Việt Nam. Có thể thấy số lượng các tác phẩm của Kuprin được giới
thiệu đến tay độc giả Việt Nam còn rất ít ỏi, chỉ với 10 truyện ngắn và 2 bài
tản văn như đã đề cập ở trên.
Cho đến nay ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt
nào về tác giả Kuprin, đặc biệt là về phong cách nghệ thuật của nhà văn, dù
ông là một nhà văn nổi tiếng của văn học Nga. Chúng ta chỉ nhìn thấy một vài
nhận xét về ông trong lời giới thiệu của các tập sách. Theo Vũ Quần Phương,
“là đại biểu cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực Nga cuối thế kỉ XIX, đầu thế
kỉ XX, Kuprin đã miêu tả tính chất tàn bạo của xã hội cũ, qua số phận những
con người nghèo đói bất hạnh như cô gái Olexia, nhạc công Xaska. Cái nhìn
sâu sắc, bóc tách đến lõi các sự kiện xã hội kết hợp với giọng văn điềm đạm,
bình tĩnh; sức tố cáo, nỗi căm giận của Kuprin lay động rất mạnh vào tâm hồn
người đọc, tạo nên nỗi ám ảnh trước khi đi đến một nhận thức”[13;6]. Nhà
4
xuất bản Văn hoá Thông tin cũng đưa ra nhận xét của mình: “Văn của ông có
giọng điệu riêng và chiếm vị trí đặc biệt trong lòng độc giả Nga. Các câu
chuyện tình buồn những trong sáng và rất lãng mạn của ông được ví như
những “bản tình ca du mục”, rất giản dị nhưng rất con người, các nhân vật của
ông nói chung không phải là các ông hoàng, những quý tộc cao cấp hay các
nhân vật lớn trong lịch sử, đó là các tri thức nghèo, một vị tướng đã về hưu,
các sĩ quan cấp thấp, một viên bưu tá (Chiếc vòng lắc thạch lựu), thậm chí
các thân phận thấp kém trong xã hội (Janet, Yama), hai bà cháu nghèo Di –
- Xác định tổ chức nhân vật trong tác phẩm.
-Xác định tổ chức cốt truyện trong tác phẩm.
- Xác định tổ chức không gian trong tác phẩm.
- Xác định tổ chức thời gian trong tác phẩm.
4.4 Giới thuyết khái niệm
Về khái niệm kết cấu, có thể hiểu kết cấu là phạm trù hình thức của tác
phẩm văn học. Nó bao gồm tất cả các hình thức và sắp đặt, phân bố, tổ chức
các yếu tố đó thành một chỉnh thể thống nhất. Khái niệm kết cấu khác với
khái niệm về bố cục, nó rộng hơn khái niệm về bố cục. Kết cấu và bố cục đều
nằm trong ý đồ sáng tạo của nhà văn nhưng bố cục nghiêng về các thao tác
thuần tuý mang tính kĩ thuật còn kết cấu được hiểu như kiểu mô hình tổ chức
tư duy mang dấu ấn riêng của nhà văn.
Trong Từ điển thuật ngữ văn học các tác giả coi kết cấu là sự liên kết các
chi tiết, sự kiện, không gian, thời gian, số phận nhân vật và các mối quan hệ
giữa các nhân vật, các bước phát triển cốt truyện: “Kết cấu tác phẩm là toàn
bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm… bất cứ tác phẩm văn học
nào cũng có một kết cấu nhất định. Kết cấu là phương tiện cơ bản và tất yếu
của khái quát nghệ thuật. Kết cấu đảm nhận các chức năng rất đa dạng, bộc lộ
tốt chủ đề và tư tưởng của tác phẩm, triển khai, trình bày hấp dẫn cốt truyện,
6
cấu trúc hợp lí hệ thống tính cách, tổ chức điểm nhìn nghệ thuật của tác giả,
tạo ra tính toàn vẹn của tác phẩm như một hiện tượng thẩm mĩ”[8;157].
Tác giả Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học cũng cho rằng:
“Kết cấu là sự sắp xếp, phân bố các thành phần hình thức nghệ thuật. Tức là
sự cấu tạo tác phẩm tuỳ theo nội dung và thể tài. Kết cấu gắn kết các yếu tố
hình thức và phối thuộc chúng với tư tưởng…Kết cấu tác phẩm văn học bao
gồm việc phân bố các nhân vật (tức hệ thống hình tượng), các sự kiện và hành
vận động của tư duy ấy. Vì thế, kết cấu không chỉ liên kết các hình tượng, con
người mà còn là sự thống nhất các yếu tố thời gian, không gian. Kết cấu tác
phẩm không bao giờ tách rời nội dung cuộc sống và tư tưởng của tác phẩm.
Khi triển khai đề tài “Kết cấu nghệ thuật truyện ngắn của A. I. Kuprin”
chúng tôi chỉ tập trung khảo sát trên cấp độ hình tượng với ba phương diện
chủ yếu: nhân vật, cốt truyện, không gian và thời gian, nhằm làm nổi bật tư
tưởng nghệ thuật của tác phẩm và ý đồ sáng tạo nghệ thuật của nhà văn.
Ba phương diện này có mối quan hệ mật thiết với nhau. Cốt truyện là bộ
khung cứng của câu chuyện, là một chuỗi các sự kiện xoay quanh nhân vật,
làm nổi bật tính cách của nhân vật. Nói đến vấn đề hình tượng không thể
không đề cập đến vấn đề không gian, thời gian bởi đó là hình thức hữu hiệu
của con người. Đặc trưng nổi bật của không gian, thời gian trong văn học là
tính quan niệm của chúng. Nhà văn không chỉ đơn giản tái hiện lại một chuỗi
các sự kiện hay các hình tượng thế giới mà còn đề xuất một quan niệm tư
tưởng khái quát rõ rệt. Mặt khác, nhà văn muốn tái hiện đời sống của con
người bao giờ cũng trong một khoảng thời gian và không gian nhất định nơi
mà nhân vật sống để bộc lộ những hành động. Nhân vật không thể sống, tồn
tại nếu tách rời không gian và thời gian. Vì vậy, khi nghiên cứu kết cấu không
phải để tách rời nội dung mà làm nổi bật sự gắn bó hữu cơ giữa chúng.
8
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Nghiên cứu “Kết cấu truyện ngắn của A. I. Kuprin” chúng tôi sử dụng
phương pháp chủ đạo là phân tích tác phẩm theo hướng thi pháp học với sự
vận dụng các thao tác nghiên cứu như khảo sát, so sánh, thống kê, …
6. Bố cục khoá luận
Khoá luận ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, phần Nội dung được
triển khai trong hai chương:
cũng đồng thời là nạn nhân của xã hội mà chủ nghĩa tư bản lấn át chế độ
phong kiến với sức vươn dậy mãnh liệt của uy lực đồng tiền. Nó dồn đẩy con
người tới tình trạng cùng cực, thậm chí bị tha hóa cả về nhân cách lẫn tinh
10
thần. Trong các sáng tác của các nhà văn hiện thực phê phán thế kỉ XIX, kiểu
nhân vật “con người nhỏ bé” đã xuất hiện khá phổ biến. Tuy nhiên nhân vật
trong các tác phẩm của Kuprin không chỉ xây dựng trên cở sở kế thừa, lặp lại
đơn thuần mà ở đó còn thể hiện những sáng tạo, những khám phá mới mẻ của
ông. Nhà văn không ngần ngại bóc trần bộ mặt của hiện thực xã hội đương
thời tàn phá dữ dội bản chất tốt đẹp của con người. Điều kiện sống đã tác
động đến nhân cách của con người theo nhiều chiều hướng khác nhau. Đó
chính là hoàn cảnh lịch sử nước Nga giai đoạn cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX,
chế độ Nga hoàng tàn bạo bộc lộ những mặt phản động nhất của nó, chủ
nghĩa tư bản được tạo điều kiện phát triển và chuyển sang giai đoạn đế quốc
chủ nghĩa. Trong bối cảnh lịch sử ấy con người “như bị lắc lại trong một cái
hũ nút khổng lồ, cái đáng quí thì bị hủy đi, cái đáng thù thì đem ra thờ, cái
đáng thương yêu thì đem ra đày đọa, cái đáng khinh ghét mà diệt đi thì đem ra
kinh sợ” (Nguyễn Tuân).
Trong truyện Olexia, Kuprin lấy bối cảnh là một vùng thôn quê hẻo lánh,
nhân vật chính – Ivan Timopheevich là một trí thức ở thành thị về sống ở
vùng quê này sáu tháng. Qua cái nhìn của nhân vật chính, người nông dân
Nga hiện lên với những nét mộc mạc, giản dị, chân thật. Dù đã được tự do
nhưng những thói quen được hình bởi hàng ngàn năm dưới ách nô lệ đã khiến
cho những người nông dân ấy trở nên mông muội, tẻ nhạt, ích kỉ. Họ hành
động, nói năng giống nhau gần như vô thức. Những hành động cứ lặp đi lặp
lại: “Khi nhìn thấy tôi từ xa họ đã ngả mũ chào, và khi đến sát tôi thì họ đồng
thanh nói: “Gai bug”, “Tất cả đều cố hôn tay tôi theo một phong tục cổ, từ
chóng nảy nở giữa hai người. Bởi sự xa lánh hắt hủ của dân làng, Olexia luôn
mang mặc cảm về xuất thân của mình. Olexia tin vào số phận “Số phận không
được phép phán xử hai lần…không phù hợp…nó phải được nhận ra, nghe
thấy…chứ số phận không thích bị tra hỏi”[14;45]. Nàng tự hỏi: “Cái gì mà số
phận đã định đoạt liệu có trốn thoát không ?”[14;49]. Nàng cố gắng vượt lên
12
số phận, nhưng thất bại. Vì tình yêu, nhân vật “tôi” đã cố gắng đưa Olexia trở
về với cuộc sống đời thường và cũng vì tình yêu Olexia đã cố gắng để trở
thành một người xứng đáng với nhân vật “tôi”, nhưng sự khắc nghiệt của
cuộc đời với những lời dị nghị và ánh mắt thù địch của người dân đã khiến
nàng không thể nào hòa nhập với cuộc sống bình thường. Olexia không thể
vượt qua được bởi định kiến của dân làng, tàn tích còn sót lại của chế độ nông
nô tàn ác đã “bóp chết” ước mơ hạnh phúc của nàng. Ngòi bút của nhà văn ca
ngợi vẻ đẹp dịu dàng, cao cả của Olexia cùng tình yêu trong sáng, đẹp đẽ và
cao thượng của nàng. Đồng thời, nhà văn còn lên án, phê phán những tàn dư
của chế độ nông nô vùi dập ước mơ, khát vọng của con người.
Truyện Chiếc vòng lắc thạch lựu kể về mối tình đơn phương kéo dài bảy
năm của một viên bưu tá – G.X.Genkov với nữ công tước Vera Nhicolaiepna
Seina. Genkov là một người thuộc tầng lớp cấp thấp của xã hội, ở trong một
ngôi nhà tồi tàn “trông như khoang thuỷ thủ của một con tàu chở hàng”
[14;176]. Vượt qua định kiến về giai cấp, viên bưu tá vẫn một mực thủy
chung. Ngay cả khi Vera đã đi lấy chồng, anh vẫn dõi theo từng bước chân
của người mình thương yêu. Mối tình ấy diễn ra trong câm lặng và nó chỉ
được hé mở khi viên bưu tá gửi đến tặng nữ công tước chiếc lắc vòng thạch
lựu. Đó là chiếc vòng được truyền lại từ bà cụ tổ rồi đến mẹ của Genkov. Có
thể nói chiếc vòng có ý nghĩ vô cùng to lớn với gia đình Genkov nhưng anh
đã không ngần ngại tặng cho người mình yêu. Viên bưu tá dù nghèo nhưng
của lễ giáo phong kiến.
Cả ba truyện ngắn Olexia, Chiếc lắc vòng thạch lựu, Sulamifđều ca ngợi
tình yêu lứa đôi nhưng ẩn sâu trong đó là sự tố cáo xã hội. Những mối quan
hệ vượt ra khỏi rào cản giai cấp đều không có kết cục tốt đẹp, viên mãn.
Olexia bị dân làng đánh đập, giễu cợt khi nàng cố gắng trở về với cuộc sống
bình thường. Để tránh sự trả thù của dân làng hai bà cháu phải lưu lạc tha
14
phương. Viên bưu tá nghèo khổ phải chọn cái chết cùng mối tình đơn phương
của mình. Và, Sulamif phải chịu sự trả thù đẫm máu của hoàng hậu.
Có thể nói, qua những câu chuyện giản dị, chân thực Kuprin đã giúp
người đọc thấy được bộ mặt xã hội Nga lúc bấy giờ. Phần lớn các câu chuyện
đều là những chuyện tình buồn nhưng trong sáng và lãng mạn, được ví như
những “bản tình ca du mục” rất giản dị nhưng rất con người. Các nhân vật của
ông không phải là những ông hoàng, những quí tộc cao cấp, những nhân vật
lớn trong lịch sử mà đó là những người dân nghèo, như viên bưu tá, hai bà
cháu nghèo Di gan… Bởi vậy ông được gọi một cách trìu mến là “nhà văn
của dân nghèo”.
1.1.2 Nhân vật phụ nữ
Mảng đề tài viết về phụ nữ là một phần quan trọng trong các sáng tác
của Kuprin. Qua những câu truyện ông thể hiện sự ca ngợi những người phụ
nữ với các phẩm chất tốt đẹp, đáng quý đồng thời thể hiện lòng cảm thông với
những người phụ nữ có số phận bất hạnh. Đó là các câu chuyện như Olexia,
Chiếc vòng lắc thạch lựu, Khóm hoa tử đinh hương, Mối tình thiêng liêng hay
Cô bạn Lenochka…
Những người phụ nữ trong các câu truyện của Kuprin xuất thân từ nhiều
tầng lớp khác nhau nhưng đều mang trong mình những phẩm chất đáng quý.
Đó là nàng Verotrca trong truyện Khóm hoa tử đinh hương luôn động viên cổ
gián tiếp qua cái nhìn của nhân vật Timopheevich: “Tấm thân trẻ trung của
nàng được lớn lên trong thiên nhiên hoang dã, cũng như sự cân đối và mạnh
mẽ như những cây thông non đang lớn, giọng nói trong trẻo của nàng với nốt
trầm êm ái rất bất ngờ”, “Một vẻ đẹp kiểu thục nữ với vẻ đẹp chết
người”[14;41]. Sự tương phản giữa túp lều tồi tàn “xiêu vẹo”, người bà “gày
gò”, “xương xẩu” thì vẻ đẹp tự nhiên, trẻ trung của Olexia càng hiện lên nổi
bật. Ở nàng còn có cả sự bí ẩn, tự tin khi tranh cãi với Timopheevich về phép
thuật. Trong tình yêu, nàng còn rất mạnh mẽ, Olexia sẵn sàng từ bỏ tất cả vì
16
tình yêu “Bây giờ đối với em mọi chuyện đều không quan trọng, em mặc kệ
tất cả…Bởi vì em yêu anh, anh yêu quý của em, niềm hạnh phúc của em,
thiên thần của em!...”[14;85]. Nàng đã đi đến nhà thờ để mong muốn được
thừa nhận và hoà nhập với cộng đồng. Nhưng nàng đã bị xã hội nhẫn tâm chối
bỏ, họ “nhìn nàng với ánh mắt hằn học, hăm doạ, sau đó là những tiếng cười
thô lỗ, những lời lẽ khó nghe, doạ nạt”[14;104]. Một con người khao khát yêu
thương, khao khát hạnh phúc sống bằng bản năng và hành động theo cảm tính
cuối cùng vẫn phải lựa chọn ra đi khi không thể vượt qua được rào cản xã hội.
Nếu Olexia là hiện thân của vẻ đẹp tuổi thanh xuân, trong trẻo thánh
thiện, tràn đầy sức sống, là con người hành động theo bản năng và rất mạnh
mẽ, thì Vera (Chiếc lắc vòng thạch lựu), Lenochka (Mối tình thiêng liêng)
lại là điển hình của vẻ đẹp cổ điển Nga: những người phụ nữ yếu đuối, chân
thành, nhẫn nhục và đầy trách nhiệm với gia đình.
Vốn xuất thân trong một gia đình quý tộc, dù đã sa sút nhưng Vera vẫn
có đời sống của một tiểu thư con nhà giàu. Nàng luôn xuất hiện với vẻ quý
phái, “với dáng thanh cao,uyển chuyển, rất nhẹ nhàng nhưng khuôn mặt lạnh
lùng, cao ngạo, đôi bàn tay tuyệt đẹp… và hai bờ vai trông nghiêng kiều
diễm, vẻ đẹp mà người ta chỉ có thể chiêm ngưỡng trong các bức hoạ
sống”[14;163], nhưng nàng đã để vuột mất nó. Đó sẽ là nỗi day dứt, ân hận
muộn màng trong suốt cuộc đời còn lại của nữ công tước Vera. Sự xuất hiện
của “chiếc vòng” chính là một hình ảnh biểu tượng, dự báo về sự tan vỡ, cả
Olexia và Genkov đều ra đi khi để lại kỉ vật, và đồng thời “chiếc vòng” cũng
tượng trưng cho vẻ đẹp trong sáng, thánh thiện của một tình yêu cao cả.
Khác với Vera, Olexia, nhân vật Lenochka (Cô bạn Lenochka) không
được đặc tả nhiều. Nhân vật xuất hiện trong một cuộc gặp gỡ với nhân vật
“tôi” khi đã về già. Trên con tàu “Đại hầu tước Alexei”, đã diễn ra “một cuộc
tái ngộ kì lạ”[14;230], bởi vì hai nhân vật chính đã từng yêu nhau thời trẻ và
khi đã đi qua gần hết cuộc đời, họ gặp lại nhau trên cùng một con tàu và cùng
18
ôn lại tình yêu thời thanh xuân. Nhà văn tái hiện lại cuộc gặp gỡ như sự sắp
xếp của số phận và cũng để cho những chiêm nghiệm về cuộc sống, về tình
yêu trở nên sâu sắc và thấm thía hơn. Lenochka chỉ được tác giả tái hiện hai
lần là lúc trẻ và lúc về già. Cô không có vẻ đẹp quý phái và kiều diễm như
Vera, hay sự trẻ trung, đầy sức sống, pha chút thần bí như Olexia, Lenochka
được tái hiện không phải với vẻ đẹp ngoại hình mà là vẻ đẹp của tâm hồn.
Ngay từ đầu, nhân vật “tôi” đã nhận định nàng “trông không xinh
đẹp”[14;227], điều này được tác giả nhắc lại tới bốn lần. Nhưng Lenochka
vẫn thu hút ngay từ khi còn trẻ là vẻ đẹp căng tràn của người thiếu nữ: “trong
nàng bừng lên một cái gì đó tuyệt vời hơn cả sắc đẹp, đó dường như là ánh
sáng màu hồng đầu tiên của thời kì trinh nữ”[14;232] và ngay cả khi đã có
tuổi vẻ đẹp của nàng được ánh lên từ nụ cười của nàng với “cái miệng của
nàng vẫn tươi sáng, hồng hào và đầy đặn, với những đường cong xinh
đẹp”[14;229]. Từ dòng hồi tưởng của nhân vật, Kuprin đã kể lại mối tình đẹp
đẽ, trong sáng của hai nhân vật với những diễn biến tâm lí rất chân thực, sinh
động. Tình yêu của Voznixưn và Lenochka là tình yêu đầu đời diễn ra rất tự
biệt là nỗi đau trong tình yêu, song ở họ luôn ánh lên vẻ đẹp tâm hồn. Nhưng
con người ấy lúc nào cũng được Kuprin trân trọng, nâng niu với thái độ đồng
cảm, xót xa trong tác phẩm.
1.1.3 Nhân vật trẻ em
Kuprin cũng dành phần ưu ái cho những trang sách viết về trẻ em. Có lẽ
đó cũng chính là sự tự bù đắp cho tuổi thơ không trọn vẹn của nhà văn vì gia
đình quá nghèo, cha mất sớm, mẹ ông buộc phải gửi ông vào trại trẻ mồ côi.
Ông có rất nhiều truyện ngắn hay viết về trẻ em như Viên đạn trắng, Con voi,
Trong rạp xiếc…
Một trong những truyện ngắn đặc sắc đó là truyện Con voi. Ngay từ đầu
câu chuyện tác giả đã nói về sự lo lắng của các thành viên trong gia đình cho
bé Nadia. Sức khỏe bé Nadia ngày một suy giảm nhưng các bác sĩ không
20
Copyright: Tài liệu đại học ©