Báo cáo nghiên
cứu khoa học:

"Ám ảnh nghệ
thuật trong truyện
ngắn Một thầy
thuốc nông thôn
của F. Kafka"
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 4b-2008 21
ám ảnh nghệ thuật trong truyện ngắn
Một thầy thuốc nông thôn của F. Kafka

Nguyễn Thị Thanh Hiếu
(a)Tóm tắt. Một thầy thuốc nông thôn là truyện ngắn độc đáo và đầy ấn tợng của F.
Kafka. Bài viết tập trung lí giải sức ám ảm nghệ thuật mãnh liệt của nó, trong đó
nghệ thuật xây dựng thế giới nội tâm nhân vật ngời thầy thuốc là tiêu biểu hơn cả.
Từ hình tợng tâm trạng ngời thầy thuốc, F. Kafka đã cho thấy một vấn đề trong xã
hội hiện đại: vấn đề thân phận con ngời.


ngắn nh thế này, ngời đọc có cảm
tởng sẽ đợc chứng kiến câu chuyện về
một con ngời, một số phận, kiểu nh
trong văn xuôi truyền thống thông
thờng. Nhng ở đây hoàn toàn khác.
Nếu mong ớc đọc để tìm thấy một
chuyện gì đó thì ngời đọc sẽ thất vọng.
Nhng đọc để ngẫm nghĩ, trải nghiệm
thì lại vô cùng thích thú. F. Kafka
không đi sâu vào một cuộc đời cụ thể với
bao thăng trầm, biến cố hay những éo le
của số phận. Nhà văn chỉ viết về một
khoảnh khắc nhỏ bé trong đời ngời
nhng nói đợc cả cái cô đơn của toàn
bộ kiếp ngời, viết về cái phi lí mà nh
không phải phi lí, viết về những chuyện
của thế kỉ trớc nhng cũng là viết cho
thế kỉ này, cho tơng lai.
Đi suốt mạch truyện từ dòng đầu
cho đến kết thúc là hình tợng tâm
trạng ngời thầy thuốc, nhân vật chính
trong tác phẩm xng tôi với t cách
ngời trần thuật. Tất cả những biến
thái tâm lí tế vi của con ngời trong
một khoảng thời gian ngắn ngủi đợc
nhà văn khắc họa rất chi tiết và kĩ
lỡng. Những yếu tố ngoại hình, tính
cách, tiểu sử của nhân vật bị bóc lợc,
trở nên mờ nhòe. Ngời đọc không biết


chữa khỏi. Sau, thầy thuốc thấy ngựa
vẫn còn bên cửa sổ và lên đờng chạy
trốn. Con đờng về nhà trở nên xa xôi
và khó khăn hơn. Ngời thầy thuốc
nhận ra rằng mình đã bị lừa nhng
tình thế không thể nào cứu vãn nổi
Chỉ có chừng ấy sự việc trên bề mặt,
nghĩa là rất ít ỏi, thậm chí gần nh
không có gì để kể, để nói. Đây cũng là
một biểu hiện của lối viết hiện đại, ở đó
cốt truyện gần nh bị xóa mờ, có những
nhà văn cực đoan hơn còn định thủ tiêu
sự tồn tại của nó. Cũng cần phải nói
thêm rằng, nhà văn là ngời có chịu
ảnh hởng ít nhiều của triết học Hiện
tợng học nên ông rất ít đi sâu mô tả
tâm lí thực chứng và ông cũng thờng
phủ nhận mối quan hệ nhân quả. F.
Kafka rõ ràng không quan tâm nhiều
tới lớp sự kiện mà đi sâu vào thế giới
nội tâm của nhân vật. Chính vì vậy,
trong Một thầy thuốc nông thôn, đối
thoại đã nhờng chỗ cho độc thoại nội
tâm. Trong khi đối thoại lẻ tẻ, rời rạc,
trật khớp thì độc thoại nội tâm chiếm
u thế, tần số xuất hiện dày đặc và trải
suốt tác phẩm. Độc thoại nội tâm là
phơng tiện đắc địa để nhân vật chính
phơi bày tâm lí phức tạp của mình. Thế
giới tâm trạng ấy hiện lên nh một

xung quanh. Trong khi chàng trai hoàn
toàn khoẻ mạnh thì lòng tận tuỵ với
công việc đã trở nên vô nghĩa. Rồi một
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 4b-2008 23
loạt những lo lắng khác xuất hiện. Sự
chuyển đổi những cung bậc tình cảm
của nhân vật không đợc Kafka miêu tả
dần dà, có sự chuẩn bị mà đột ngột,
ngay lập tức nhng vẫn không tạo cảm
giác hẫng hụt. Tuy nhiên, ngời thầy
thuốc cũng có thể xem là một kiểu nhân
vật khó xác định về mặt quy luật tâm lí.
Đang lo nghĩ chuyện này, chuyện khác
lại ào tới thế chỗ. Và cứ thế, không một
vấn đề nào đợc trải nghiệm xong xuôi,
hoàn tất mà luôn dang dở, nửa chừng.
Nhng ngay sau đó, ở một thời điểm
khác, vấn đề ấy lại đợc đặt ra và bàn
lại. Cái cha hoàn thành, cha hoàn tất
trong sáng tác của Kafka cũng là một
nỗi ám ảnh lớn. Chủ đề Kafka đa ra,
do vậy, luôn ở thời hiện tại, bi đát, nhức
nhối và đòi hỏi phải đợc giải quyết.
Kafka không miêu tả tâm lí mà gợi mở

nhau và ranh giới của chúng mong
manh đến nỗi con ngời dờng nh đã
bắt đầu biết chấp nhận cái phi lí. Ngời
ta không thấy đó là cái ghê gớm, khủng
khiếp, không thể nào tin nổi nữa mà đã
xem sự tồn tại của nó là có thật và bình
thờng. Tiểu thuyết Biến dạng và một
số truyện ngắn khác cũng đã thể hiện
rõ nét dấu ấn phong cách này của tác
giả. Nhà văn không cần đi tìm kiếm cái
phi lí ở đâu xa mà cái phi lí với Kafka có
ở ngay trong những cảnh sống sinh hoạt
đơn thuần.
Tính chất sống động của hình
tợng nhân vật ngời thầy thuốc tập
trung chủ yếu ở đời sống tâm lí. Nhng
về bản chất, tâm lí của nhân vật này
không còn giống với các nhân vật trong
văn xuôi truyền thống. Đi cùng với tâm
lí, nhà văn còn muốn hớng ngời đọc
tới một ý niệm, một triết lí, một nỗi ám
ảnh của con ngời trong đời sống hiện
đại, nghĩa là đem lại màu sắc trừu
tợng cho hình tợng nhân vật. Đọc
truyện ngắn này, sẽ sai lầm nếu cứ cố
đi tìm những yếu tố cụ thể, xác định
trong hình tợng ngời thầy thuốc nông
thôn (ví nh hoàn cảnh sống, lai lịch,
tiểu sử nhân vật; thời gian, không gian
diễn ra sự kiện ). Chính Kafka cũng đã

thờng nhật: Tôi sẽ chẳng bao giờ về
đợc đến nhà bởi tốc độ đi này; kho
kinh nghiệm phong phú của tôi càng
đợc tích lũy; tay kế nhiệm đang ăn
cớp của tôi, nhng vô ích bởi lẽ y
không thể nào chiếm đợc chỗ của tôi;
trong nhà tôi, gã coi ngựa súc sinh kia
đang hoành hành; Rosa là nạn nhân
của gã; tôi không muốn nghĩ về chuyện
ấy thêm tý nào nữa Bị lừa dối! Bị lừa
dối! Một lần đã trót nghe theo tiếng
chuông lọc lừa ấy trong đêm thì không
thể nào cứu vãn nổi [3, tr.788]. Tất
cả những gì xẩy ra đợc cảm nhận nh
một cơn ác mộng khủng khiếp và đầy
chua xót, nỗi đau bị lừa dối trong ý
nghĩa chung nhất của cụm từ này. Tác
phẩm khép lại nhng đấy là lối kết thúc
của tác phẩm mở. Nó tạo nên ám ảnh
mãnh liệt về nỗi cô đơn, bi đát, bất ổn
trong sự sinh tồn của con ngời. Sự
bình yên của họ không còn đợc đảm
bảo, mà trớc hết là bình yên trong tâm
lí. Không cần tới những triết lí dài
dòng, lộ liễu, một cách gián tiếp từ đời
sống tâm lí nhân vật, tác phẩm của
Kafka đã có ý nghĩa dự báo sâu sắc.
Ngời phơng Tây nhận ra thế giới họ
đang sống giống thế giới nghệ thuật của
Kafka, và chính họ cũng đang t duy và

tr.471]. Vấn đề sáng tạo huyền thoại
của F. Kafka nằm ở trạng thái hiện
đại của ý thức và trạng thái của thế
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 4b-2008 25
giới đơng thời, nói cách khác, F.
Kafka đã tái tạo hiện thực thành một
hiện thực khác, siêu tởng nhng sâu
sắc hơn những gì đã có. Vì vậy, việc
giải mã các biểu tợng là điều không
đơn giản.
ở
truyện này, vết thơng của
chàng trai trẻ không thuộc dấu hiệu của
loại bệnh nào. Đó là một biểu tợng, là
biểu hiện của mĩ học về sự khốn đốn, bi
đát của con ngời [1, tr.204] vốn hình
thành từ rất sớm ở F. Kafka. Có ngời
còn xem đấy là dự cảm sắc bén của F.
Kafka về căn bệnh của bản thân ông
(lao phổi) và căn bệnh của thời đại (chủ
nghĩa phát xít). Điều đặc biệt nữa là
cách hành xử của gia đình ngời bệnh
cũng nh các bô lão trong làng: lột sạch
quần áo ngời thầy thuốc rồi hát vang

không còn cơ sở để bền vững. Điều đó
càng cho thấy cái bi đát trong số phận
ngời thầy thuốc, cũng là số phận của
nhân loại thời hiện đại. Trong văn bản
gốc lẫn cả văn bản dịch, sáng tác của F.
Kafka nói chung, truyện này nói riêng
xuất hiện nhiều những cụm từ, những
câu dạng nh: việc ấy thật là vô vọng,
tôi không thể nào tìm thấy lối thoát,
cô không thể nào thoát đợc, rồi tôi bị
điếc và mù bởi cơn bão tuyết hung hãn
ấy đã làm tê liệt các giác quan của tôi,
tôi sẽ chẳng bao giờ về đợc đến nhà
bởi tốc độ đi này, vĩnh viễn không thể
nào cứu vãn nổi cho thấy cái nỗ lực
của con ngời trở nên nhỏ bé, thậm chí
vô nghĩa trớc cái phi lí của cuộc đời.
Đó là tình trạng vô phơng cứu chữa -
cách gọi tên khá chân xác của nhiều
nhà văn về đời sống phơng Tây thế kỉ
XX. F. Kafka đã sử dụng yếu tố huyền
thoại mang một d vị riêng, tạo nên cái
không khí đặc thù độc đáo ở mỗi tác
phẩm. Nh đánh giá của nhà nghiên
cứu E. M. Melentinsky: Chủ nghĩa
huyền thoại của F. Kafka nói đúng ra,
mang tính đích thực hơn (so với J.Joyce
- chú thích của ngời viết) bởi vì F.
Kafka sáng tạo ra một cốt truyện bi
kịch hiện đại, mới mẻ chứ không phải là


[1] Lê Huy Bắc, Nghệ thuật Phran-dơ Káp-ka, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2006.
[2] Đặng Anh Đào, Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phơng Tây hiện đại, NXB Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2001.
[3] Franz Kafka, Tuyển tập tác phẩm, NXB Hội nhà văn, Trung tâm văn hóa ngôn
ngữ Đông Tây, 2003.
[4] E. M. Meletinsky, Thi pháp của huyền thoại, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,
2004.

Summary

The artistic obsession in A rural doctor story
by F. Kafka

A rural doctor is an indvidual and impressional story by F. Kafka. This article
interpretes its intensive obsession in which the art of the construction of the doctor's
inner life is the most typical. Through the image of the doctor's mood F. Kafka
showed an issue in the modern society: status of humans.

(a)
Khoa Ngữ văn, Trờng Đại học Vinh.