Đại học quốc gia Hà Nội
khoa s phạm

Bài giảng

quản lý hnh chính nh nớc
về giáo dục v đo tạo
Phần II
(Chơng trình dùng cho SV khoa SP, ĐHQG HN)
PGS-TS Đặng xuân hải - đào phú quảng

Hà Nội 2007


quản lý hnh chính NN về GD & Đt.
PGS-TS. đặng Xuân Hải, Đo phú quảng
- 04. 8645903; o989 54 54 29

Chơng I
một số vấn đề cơ bản về Nh nớc, quản lý hnh
chính nh nớc v công vụ, công chức
A. Lí luận chung về nhà nớc, Nhà nớc CHXHCN Việt Nam
1. Nguồn gốc của nhà nớc
Nhà nớc là một hiện tợng cơ bản, phức tạp của mọi xã hội có giai cấp, là tác nhân
biến đổi của xã hội và phát triển kinh tế. Chính vì thế các nhà t tởng đã tiếp cận và đa
ra những lý giải khác nhau về nguồn gốc phát sinh ra nhà nớc.
Thuyết thần học cho rằng Thợng đế là ngời sắp đặt trật tự xã hội. Nhà nớc
cũng vậy, đều do Thợng đế sáng tạo ra để bảo vệ trật tự chung, họ coi Thợng đế là lực
lợng siêu nhiên, quyền lực nhà nớc là vĩnh cửu. Sự phục tùng quyền lực nhà nớc là
cần thiết và tất yếu.
Thuyết gia trởng cho rằng nhà nớc là kết quả của sự phát triển lịch sử gia đình, là


mọi thành viên trong xã hội và đợc tất cả tuân theo một cách đã tự giác. Việc tự giác
tuân theo các qui tắc này đã trở thành thói quen, tập quán của các cộng đồng. Nó đợc
đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh của của Hội đồng thị tộc.
Lịch sử xã hội nguyên thuỷ đã trải qua 3 giai đoạn phân công lao động xã hội. Sự
phân công lao động xã hội đã đẩy nhanh quá trình phân hoá xã hội, làm cho sự phân biệt
giàu - nghèo, mâu thuẫn giai cấp ngày càng phát triển. Sự phát triển của những yếu tố đó
đã làm đảo lộn đời sống thị tộc, tổ chức Hội đồng thị tộc trở nên bất lực, không thể giải
quyết nổi những mâu thuẫn, xung đột giai cấp. Để điều hành, quản lý một xã hội mới,
một xã hội chứa đầy những mâu thuẫn, xung đột quyền lợi của các giai cấp, tất yếu phải
có một tổ chức quyền lực mới để điều chỉnh các quan hệ xã hội, điều hoà các xung đột
giai cấp, đó là nhà nớc.
Nhà nớc chỉ ra đời khi nền sản xuất, nền văn minh xã hội phát triển đến một trình
độ nhất định, cùng với sự phát triển đó là sự xuất hiện chế độ t hữu và phân chia xã hội
thành giai cấp, mâu thuẫn giai cấp không thể tự điều hoà đợc, đó là những nguyên nhân
chủ yếu để xuất hiện nhà nớc.
2. Bản chất của nhà nớc
- Nhà nớc mang tính giai cấp:
C.Marx - Ph.Engen đã khẳng định:Nhà nớc thực chất là bạo lực có tổ chức của một
giai cấp để đàn áp những giai cấp khác(1).
V.I. Lênin cũng đã chỉ rõ: Nhà nớc dới chế độ t bản chủ nghĩa, nhà nớc theo đúng
nghĩa của nó, là một bộ máy trấn áp đặc biệt của giai cấp này đối với một giai cấp khác, hơn
nữa lại là của thiểu số đối với đa số.(2)
Trong xã hội bóc lột, bộ máy này chủ yếu là nhằm đảm bảo và bảo vệ lợi ích của
giai cấp thống trị chiếm đại đa số quyền sở hữu t nhân về t liệu sản xuất.
Trong xã hội XHCN, nhà nớc bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động theo đúng pháp
luật của nhà nớc XHCN.
Bất cứ nhà nớc của giai cấp nào cũng là một tổ chức quyền lực chính trị đại biểu
cho lợi ích của giai cấp ấy. Để thực hiện đợc vai trò là công cụ của một giai cấp, thì bộ
máy nhà nớc phải thể hiện chức năng vừa trấn áp sự phản kháng của giai cấp bị trị, vừa

quyền lực công cộng đặc biệt này đã tách khỏi xã hội, mang tính giai cấp sâu sắc và phục
vụ chủ yếu cho lợi ích của giai cấp thống trị.
Quyền lực nhà nớc thể hiện ở sức mạnh cỡng chế thông qua việc sử dụng những
phơng pháp đặc biệt, phơng pháp cỡng chế nhà nớc, với những công cụ đặc biệt là
pháp luật, bộ máy nhà nớc... nhằm giải quyết những công việc đối nội, đối ngoại và tạo
nên sự tập trung, thống nhất sức mạnh quyền lực vào trong tay nhà nớc.
b. Nhà nớc là bộ máy quản lý, cỡng chế dân c theo địa bàn lnh thổ nhất
định. Đó chính là điểm xuất phát và giới hạn để thực hiện các quyền, nghĩa vụ của nhà
nớc với công dân.
c. Nhà nớc qui định và thực hiện việc thu các loại thuế dới các hình thức bắt
buộc để có nguồn vật chất (tài chính) chi phí cho bộ máy nhà nớc và các hoạt động
quản lý nhà nớc.
d. Nhà nớc ban hành pháp luật có tính chất bắt buộc chung đối với mọi tổ
chức, mọi thành viên trong x hội. Nhà nớc quản lý xã hội bằng pháp luật và bằng các
biện pháp khác nhằm đạt đợc mục đích đã đặt ra.
đ. Nhà nớc có chủ quyền quốc gia: chủ quyền quốc gia thể hiện quyền độc lập
tự quyết của nhà nớc về những chính sách đối nội và đối ngoại không phụ thuộc vào
các thế lực bên ngoài.
4. Các chức năng của nhà nớc và các kiểu tổ chức nhà nớc
a. Các chức năng của nhà nớc.
Chức năng của nhà nớc đợc thể hiện thông qua những phơng diện hoạt động cơ
bản của nhà nớc, phản ánh bản chất nhà nớc và nhằm thực hiện các mục đích, nhiệm
vụ của nhà nớc.
Nh vậy, chức năng của nhà nớc đợc quy định xuất phát từ bản chất nhà nớc, do
cơ sở kinh tế và kết cấu giai cấp của xã hội quyết định; nó bao gồm hai chức năng chủ yếu
là chức năng đối nội và chức năng đối ngoại.
+ Chức năng đối nội thể hiện vai trò của nhà nớc trong phạm vi quản lý quốc gia.
+ Chức năng đối ngoại phản ánh mối quan hệ của nhà nớc với các quốc gia, các dân tộc
khác.
Cả hai chức năng này có mối quan hệ mật thiết hỗ trợ cho nhau, thúc đẩy nhau,

thể quân chủ; chính thể cộng hoà.
- Chế độ chính trị: là tổng thể các phơng thức, biện pháp, phơng tiện để thực
hiện quyền lực nhà nớc. Lịch sử thế giới đã có sự hiện diện của hai chế độ chính trị: chế
độ độc tài và chế độ dân chủ.
- Hình thức cấu trúc nhà nớc là cơ cấu về mặt tổ chức lãnh thổ, sự phân chia địa
giới hành chính của quốc gia. Trên thế giới có hai hình thức tổ chức nhà nớc cơ bản là:
nhà nớc đơn nhất và nhà nớc liên bang
II. Nh nớc Cộng ho x hội chủ nghĩa Việt Nam

1. Khái lợc về hệ thống chính trị Việt Nam
Hệ thống chính trị là tổng thể các cơ quan và tổ chức nhà nớc, các tổ chức xã hội liên kết
lại, hoạt động theo cơ chế đảm bảo quyền lực thuộc về giai cấp thống trị, theo sự lãnh đạo của
đảng cầm quyền.
Hệ thống chính trị của nớc Cộng hoà x hội chủ nghĩa Việt Nam là tổng thể các lực
lợng chính trị bao gồm Đảng Cộng sản, nhà nớc, các tổ chức, đoàn thể nhân dân mang
tính chất chính trị, đại diện cho quyền lợi của các giai cấp và tầng lớp xã hội khác nhau,
dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, chúng hợp tác, đấu tranh với nhau, tạo
thành một thể chế chính trị, quyết định phơng hớng cơ bản và đờng lối xây dựng đất
nớc.
Hệ thống chính trị Việt Nam là kết quả của quá trình đấu tranh cách mạng, phù hợp
với các điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu khách quan của xã hội.
Hệ thống chính trị là một cơ cấu tổ chức gồm: Đảng Cộng sản, Nhà nớc Cộng
hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể nhân dân.
Nh vậy, cơ cấu hệ thống chính trị ở Việt Nam gồm:
- Đảng Cộng sản Việt Nam - lực lợng lãnh đạo nhà nớc và xã hội.
- Nhà nớc Cộng hoà x hội chủ nghĩa Việt Nam - trung tâm của quyền lực chính
trị mang tính chất pháp quyền, là bộ xơng sống của cả hệ thống.
- Các tổ chức chính trị - x hội, đoàn thể nhân dân bao gồm: Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh
niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt

s U ban ca Quc hi; nõng cao cht lng hot ng ca Hi ng Dõn tc v cỏc
U ban ca Quc hi. i mi hn na quy trỡnh xõy dng lut, gim mnh vic ban
hnh phỏp lnh. Thc hin tt hn nhim v quyt nh cỏc vn quan trng ca t
nc v chc nng giỏm sỏt ti cao.
y mnh ci cỏch hnh chớnh, i mi t chc v hot ng ca Chớnh ph theo
hng xõy dng h thng c quan hnh phỏp thng nht, thụng sut, hin i. Lut hoỏ
c cu, t chc ca Chớnh ph; t chc b qun lý a ngnh, a lnh vc, bo m tinh
gn v hp lý. Phõn cp mnh, giao quyn ch ng hn na cho chớnh quyn a
phng, nht l trong vic quyt nh v ngõn sỏch, ti chớnh, u t, ngun nhõn lc,
thc hin ngha v ti chớnh i vi Trung ng.
Xõy dng h thng c quan t phỏp trong sch, vng mnh, dõn ch, nghiờm
minh, bo v cụng lý, quyn con ngi. y mnh vic thc hin Chin lc ci cỏch t
phỏp n nm 2020. Ci cỏch t phỏp khn trng, ng b; ly ci cỏch hot ng xột
x lm trng tõm; thc hin c ch cụng t gn vi hot ng iu tra. Xõy dng c ch
phỏn quyt v nhng vi phm Hin phỏp trong hot ng lp phỏp, hnh phỏp v t
phỏp.
Nõng cao cht lng hot ng ca hi ng nhõn dõn v u ban nhõn dõn, bo
m quyn t ch v t chu trỏch nhim ca chớnh quyn a phng trong phm vi
c phõn cp. Phỏt huy vai trũ giỏm sỏt ca hi ng nhõn dõn. T chc hp lý chớnh
quyn a phng, phõn nh li thm quyn i vi chớnh quyn nụng thụn, ụ th,
hi o.
Thc hin cỏc gii phỏp nhm chn chnh b mỏy v quy ch hot ng ca c
quan, cỏn b, cụng chc. C cu li i ng cỏn b, cụng chc v o to, bi dng
theo yờu cu nõng cao cht lng c v nng lc v phm cht o c. Thc hin ch
trỏch nhim trong c, b nhim chc v lónh o theo hng cp trng gii
thiu cp phú, cp s dng trc tip gii thiu cp cú thm quyn xem xột, quyt
nh. Cú c ch kp thi a ra khi b mỏy nh nc nhng cụng chc khụng xng
ỏng, kộm phm cht v nng lc.
b. Tớch cc phũng nga v kiờn quyt chng tham nhng, lóng phớ
Ton ng, ton b h thng chớnh tr v ton xó hi phi cú quyt tõm chớnh tr

CH XHCN Việt Nam
a. Xây dựng Nhà nớc pháp quyền x hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân,
lấy liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức làm
nền tảng, do Đảng Cộng sản lnh đạo
Toàn bộ nội dung của quan điểm trên đã đợc ghi nhận trong Cơng lĩnh xây dựng đất
nớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (1991), đợc Đảng Cộng sản
Việt Nam khẳng định nhiều lần trong các văn kiện quan trọng nh: Nghị quyết Ban Chấp
hành Trung ơng 8 (khoá VII), Báo cáo Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII. Quan điểm
mang tính nguyên tắc Xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì
dân... còn đợc cụ thể hoá trong Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ơng Đảng 3, 7 (khoá
VIII).
Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (4/2001) còn nhấn mạnh: Xây dựng nhà
nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa dới sự lãnh đạo của Đảng.
Quan điểm này đã đợc Nhà nớc thể chế hoá thành một nguyên tắc Hiến định, đợc
ghi nhận ở Điều 2 và Điều 4 Chơng I, Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001).
Xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.
Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam mang bản chất của giai cấp công nhân.
Mặt khác, dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của Nhà nớc Việt Nam. Dân chủ xã hội chủ
nghĩa vừa là mục tiêu vừa là động lực của của cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần, mọi công dân có quyền dân chủ, bình đẳng về
chính trị, nhng cha phải hoàn toàn bình đẳng về kinh tế. Đó là một sự hạn chế khách quan
trong điều kiện lịch sử hiện nay.
Nhân dân Việt Nam đã thực hiện các quyền công dân về chính trị (quyền bầu cử, ứng
cử, quyền tham gia quản lý nhà nớc, quyền bãi nhiệm các đại biểu Quốc hội và Hội đồng
nhân dân...) để xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nớc Việt Nam. Mặt khác toàn dân còn
thực hiện nghiêm chỉnh các nghĩa vụ công dân (các nghĩa vụ: bảo vệ tổ quốc, bảo vệ trật tự
an toàn xã hội và an ninh quốc gia; tuân thủ Hiến pháp, pháp luật; đóng thuế và lao động
công ích...) để bảo vệ và duy trì sự hoạt động của bộ máy nhà nớc.
Nhà nớc Việt Nam luôn luôn chăm lo tới đời sống của nhân dân, nhân dân Việt Nam
cũng luôn quan tâm xây dựng và củng cố Nhà nớc; thông qua hoạt động của Quốc hội và

hành pháp, t pháp
Quốc hội đợc phân công thực thi quyền lập pháp; Điều 83 (sđd) ghi nhận: Quốc hội
là cơ quan duy nhất có quyền lập Hiến và lập pháp
Quốc hội là cơ quan có quyền lập pháp, quyền giám sát tối cao toàn bộ hoạt động của
bộ máy nhà nớc; Quốc hội có thẩm quyền quyết định những vấn đề quan trọng có liên quan
đến đời sống của quốc gia: vấn đề chiến tranh và hoà bình, các biện pháp đặc biệt để bảo
đảm quốc phòng và an ninh quốc gia....
Chính phủ đợc phân công thực thi quyền hành pháp; Điều 109 (sđd) đã ghi nhận:
"Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nớc cao
nhất của nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Chính phủ thực hiện quyền lập qui và tổ chức điều hành bộ máy hành chính nhà nớc
các cấp; là cơ quan hành chính nhà nớc cao nhất chịu trách nhiệm tổ chức, điều hành bộ
máy hành chính nhà nớc, nhằm đa Hiến pháp, luật, nghị quyết (do Quốc hội ban hành)
vào trong cuộc sống.
Toà án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao đợc phân công thực thi
quyền t pháp. Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động t pháp
và chức năng công tố nhằm chuẩn bị chứng cứ, tạo điều kiện cho Toà án nhân dân thực hiện
chức năng xét xử.
. Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp,
hành pháp, t pháp
Sự phối hợp giữa Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao
với Quốc hội trong hoạt động lập pháp và hoạt động lập qui.
Sự phối hợp giữa Quốc hội với Chính phủ, cơ quan t pháp trong các hoạt động giám
sát, xét báo cáo, chất vấn, xử lý các văn bản quy phạm pháp luật (Điều 84, Điều 112 (sđd).
8

http://www.ebook.edu.vn


Sự phối hợp giữa Bộ t pháp, Bộ quốc phòng với Toà án nhân dân tối cao trong hoạt

Quan điểm Tăng cờng pháp chế xã hội chủ nghĩa... đã trở thành một nguyên tắc
Hiến định. Điều 12, Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001) khẳng định: "Nhà nớc quản
lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cờng pháp chế xã hội chủ nghĩa ".
đ. Tăng cờng vai trò lnh đạo của Đảng đối với Nhà nớc
Quan điểm này đợc Đảng Cộng sản Việt Nam ghi nhận trong nhiều văn kiện quan
trọng của Đảng (các Báo cáo Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, IV, V, VI,VII, VIII, IX,
Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ơng 8 - Khoá VII, Nghị quyết Hội nghị Ban
Chấp hành Trung ơng 3 - Khoá VIII).
Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nớc là một nguyên tắc Hiến định - Điều
4, Chơng I, Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001)đã khẳng định "Đảng Cộng sản Việt
Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của
giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc... là lực lợng lãnh đạo Nhà nớc và
xã hội". Đây cũng là một quan điểm mang tính nguyên tắc xuyên suốt trong cả quá trình
xây dựng Nhà nớc Việt Nam và đã đợc khẳng định trong các bản Hiến pháp của nớc
Cộng hoà XHCN Việt Nam. Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp Việt Nam 1992
(sđ năm 2001).
Thực tiễn xây dựng nhà nớc của các nớc xã hội chủ nghĩa trên thế giới cũng đã
khẳng định nguyên tắc đó. ở nớc nào, Đảng Cộng sản giữ vững vai trò lãnh đạo Nhà
nớc thì ở nớc đó, việc xây dựng Nhà nớc xã hội chủ nghĩa cũng thành công. ở nớc
9

http://www.ebook.edu.vn


nào, Đảng Cộng sản buông lỏng sự lãnh đạo, lại bị các thế lực chống đối, mợn cớ "đổi
mới", "dân chủ", đòi "đa nguyên chính trị"... thì ở đó Nhà nớc xã hội chủ nghĩa suy yếu
hoặc tan rã. Muốn hoàn thiện Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đòi hỏi
phải tăng cờng vai trò lãnh đạo của Đảng
Lịch sử cách mạng Việt Nam trong gần một thế kỷ qua đã chỉ rõ: Thành công của
cách mạng Việt Nam với các dấu ấn lịch sử chói lọi: 1945, 1954, 1975 và công cuộc đổi mới

Pháp luật qui định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng chức danh công chức, từng
loại cơ quan nhà nớc.
Trong Nhà nớc pháp quyền, mọi công dân có quyền đợc thông tin về pháp luật và tự
giác thực hiện pháp luật.
Nhà nớc pháp quyền đảm bảo sự công khai hoá hoạt động của công chức và cơ quan
nhà nớc đối với toàn dân nhằm tạo cơ sở hiện thực cho việc thực hiện dân chủ hoá trong
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Pháp luật bảo vệ và tôn trọng các quyền, giá trị và lợi ích của con ngời, quyền và
nghĩa vụ công dân phải đợc ghi nhận trong Hiến pháp.
Nhà nớc Việt Nam lấy liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và
đội ngũ trí thức làm nền tảng. Đó là một Nhà nớc xã hội chủ nghĩa theo lập trờng và lý
tởng của giai cấp công nhân, nền tảng t tởng là chủ nghĩa Mác Lê nin và t tởng Hồ
Chí Minh.

10

http://www.ebook.edu.vn


- Tính nhân dân thể hiện ở bản chất dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ là bản chất của
Nhà nớc Việt Nam. Bản chất nhà nớc ta, đã đợc khẳng định rõ trong các bản hiến pháp Việt
Nam Tất cả quyền lực nhà nớc thuộc về nhân dân. Quyền lực ấy nằm trong tay nhân dân
có tổ chức, không phải từng nhóm ngời hay cá nhân rời rạc mà nằm trong tay một tổ
chức quyền lực chính trị cao nhất, đại diện cho ý chí của nhân dân, là Nhà nớc Cộng
hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
- Tính dân tộc thể hiện ở đặc thù của đất nớc Việt Nam, nhân dân Việt Nam là một
cộng đồng gồm nhiều dân tộc, có các giai cấp và tầng lớp khác nhau sống trên cùng một
lãnh thổ quốc gia, có truyền thống đoàn kết đấu tranh xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, có
những lợi ích căn bản thống nhất và có mục đích chung là đi lên chủ nghĩa xã hội; nhân
dân cũng có những lợi ích bộ phận khác nhau và cũng có những khác biệt nhất định,

Điều 83 - Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001)đã quy định:
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nớc
cao nhất của nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.
Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, nhiệm vụ
kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nớc, những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức
và hoạt động của bộ máy nhà nớc, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân.

11

http://www.ebook.edu.vn


Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà
nớc.
b. Những nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội đã đợc Hiến pháp 1992, Điều 84
quy định:
Làm Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp; làm luật và sửa đổi luật; Quốc hội quyết định
chơng trình xây dựng luật, pháp lệnh
Thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và các nghị quyết của
Quốc hội; xét báo cáo hoạt động của Chủ tịch nớc, Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội, Chính
phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao;
Quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nớc;
Quyết định chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia; quyết định dự toán ngân sách nhà
nớc và phân bổ ngân sách trung ơng; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nớc; quy định,
sửa đổi, bãi bỏ các thứ thuế;
Quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo của Nhà nớc;
Quy định tổ chức và hoạt động của Quốc hội, Chủ tịch nớc, Chính phủ, Toà án nhân
dân, Viện kiểm sát nhân dân và chính quyền địa phơng;
Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch nớc, Phó Chủ tịch nớc, Chủ tịch Quốc hội,

nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; đình chỉ việc thi hành các văn bản của
Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối
cao trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và trình Quốc hội huỷ bỏ các văn
12

http://www.ebook.edu.vn


bản đó; huỷ bỏ các văn bản của Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ, Toà án nhân dân tối
cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban Thờng vụ
Quốc hội.
. Giám sát, hớng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân; bãi bỏ các nghị quyết sai
trái của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng; giải tán Hội đồng
nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng trong trờng hợp Hội đồng nhân dân đó
làm thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích của nhân dân.
. Chỉ đạo, điều hoà, phối hợp hoạt động của Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của
Quốc hội; hớng dẫn và bảo đảm điều kiện hoạt động của đại biểu Quốc hội.
. Quyết định tổng động viên hoặc động viên cục bộ; ban bố tình trạng khẩn cấp
trong cả nớc hoặc ở từng địa phơng.
. Thực hiện quan hệ đối ngoại của Quốc hội.
. Tổ chức trng cầu ý dân theo quyết định của Quốc hội...
2.4.3. Chủ tịch nớc
Điều 91, Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001)quy định:
"Chủ tịch nớc là ngời đứng đầu Nhà nớc, thay mặt nớc Cộng hoà xã hội chủ
nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại".
Chủ tịch nớc do Quốc hội bầu ra trong số đại biểu Quốc hội.
Chủ tịch nớc chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trớc Quốc hội.
Nhiệm kỳ của Chủ tịch nớc theo nhiệm kỳ của Quốc hội. Khi Quốc hội hết nhiệm kỳ,
Chủ tịch nớc tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi Quốc hội khoá mới bầu ra Chủ tịch nớc
mới.

thành mọi nhiệm vụ cấp trên giao cho, làm tròn nghĩa vụ đối với cả nớc.
Hội đồng nhân dân đợc thành lập ở các đơn vị hành chính tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ơng; quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh; xã, thị trấn, phờng.
Điều 03, Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân có quy định: Trong
phạm vi, quyền hạn của mình, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân quản lý địa phơng
theo Hiến pháp, luật và các văn bản của các cơ quan nhà nớc cấp trên, phát huy quyền làm
chủ của nhân dân, tăng cờng pháp chế xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa và chống các biểu hiện
quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng, lãng phí và các biểu hiện tiêu cực khác trong
các cơ quan nhà nớc, cán bộ, công chức nhà nớc, trong bộ máy chính quyền địa phơng.
Nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân còn đợc quy định trong Điều 11 Luật Tổ chức Hội
đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân nh sau: Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
của cấp mình và xuất phát từ lợi ích chung của đất nớc, của nhân dân địa phơng, Hội đồng
nhân dân quyết định những chủ trơng, biện pháp quan trọng để xây dựng và phát triển địa
phơng về mọi mặt, làm tròn nghĩa vụ với cả nớc".
b. ủy ban nhân dân
Điều 123 Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001)quy định: ủy ban nhân dân do
Hội đồng nhân dân bầu ra, là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành
chính nhà nớc ở địa phơng, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản
của cơ quan nhà nớc cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân.
Uỷ ban nhân dân là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nớc ở địa phơng vừa
do Hội đồng nhân dân giao cho, vừa do Uỷ ban nhân dân cấp trên giao cho và chịu sự
lãnh đạo thống nhất của Chính phủ.
Uỷ ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nớc hoạt động thờng xuyên của địa
phơng, thuộc hệ thống hành chính nhà nớc thống nhất của cả nớc, nhng thực hiện
việc chỉ đạo, điều hành hàng ngày công việc hành chính nhà nớc ở địa phơng, chịu
trách nhiệm quản lý mọi mặt đời sống xã hội ở địa phơng theo quy định của pháp luật.
2.4.6. Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân
Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, trong phạm vi chức năng của mình, có nhiệm vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa,
bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản nhà nớc,

Viện kiểm sát tổ chức và hoạt động một cách chặt chẽ theo chế độ thủ trởng. Điều
138 Hiến pháp Việt Nam 1992 (sđ năm 2001) đã quy định: Viện kiểm sát nhân dân do
Viện trởng lãnh đạo. Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân cấp dới chịu sự lãnh đạo của
Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân cấp trên; Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân các
địa phơng, Viện trởng Viện Kiểm sát quân sự các cấp chịu sự lãnh đạo thống nhất của
Viện trởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
- Viện kiểm sát ND thực hành quyền kiểm sát các hoạt động t pháp nh: Kiểm sát
điều tra; Kiểm sát xét xử; Kiểm sát thi hành án; Kiểm sát giam giữ và cải tạo:
- Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố:
Khi phát hiện ra những hành vi vi phạm pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân phải kiến
nghị, yêu cầu sửa chữa vi phạm, loại trừ những nguyên nhân và điều kiện dẫn đến vi
phạm pháp luật. Nếu vi phạm mang tính chất tội phạm thì Viện kiểm sát nhân dân
thực hiện ngay quyền khởi tố hoặc yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố để điều tra, nhằm
truy cứu trách nhiệm hình sự. Bảo đảm không để một hành vi phạm tội nào thoát khỏi
việc xử lý của pháp luật.

B. Những vấn đề về quản lý hành chính nhà nớc.
I. Khái niệm quản lý hành chính nhà nớc (QLHCNN).
Trớc khi tiếp cận quản lý hành chính nhà nớc, điều quan trọng là nên thống nhất
quan niệm về quản lý.
1. Quản lý là gì?
Có quan niệm cho rằng quản lý là hành chính, là cai trị, quan niệm khác lại cho
rằng quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy. Các cách nói này không có gì khác nhau
về nội dung mà chỉ khác ở chỗ dùng thuật ngữ.
Song, nếu xem xét quản lý dới góc độ chính trị - xã hội, và góc độ hành động
thiết thực, thì quản lý đợc hiểu nh sau: "Quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy,
điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngời nhằm đạt đến mục
tiêu, đúng ý chí của chủ thể quản lý và phù hợp với quy luật khách quan".
2. Quản lý nhà nớc là gì?
Quản lý nhà nớc ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nớc, là sự quản lý của Nhà

quản lý hành chính, nhng trong cơ chế vận hành bộ máy của mình cũng có công tác
hành chính nh chế độ công vụ, quy chế công vụ, quy chế công chức, công tác tổ chức
cán bộ... Phần công tác hành chính của các cơ quan này cũng tuân thủ những quy định
thống nhất của nền Hành chính nhà nớc.
Quyền hành pháp là quyền thi hành pháp luật và tổ chức đời sống xã hội theo
pháp luật. Quyền hành pháp đợc thực hiện bởi các thẩm quyền:
Một là, lập quy đợc thực hiện bằng việc ra văn bản quy phạm pháp luật để chấp hành
luật.
Hai là, quản lý hành chính tức là tổ chức, điều hành, phối hợp các hoạt động kinh
tế - xã hội để đa luật pháp vào đời sống xã hội...
Nh vậy, có thể định nghĩa quản lý hành chính nhà nớc nh sau:
"Quản lý hành chính nhà nớc là hoạt động thực thi quyền hành pháp, là sự tác
động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nớc đối với các quá trình xã hội và
hành vi hoạt động của công dân, do các cơ quan trong hệ thống Chính phủ từ Trung ơng
đến cơ sở tiến hành, để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nớc, phát triển
các mối quan hệ xã hội, duy trì trật tự pháp luật, thoả mãn những nhu cầu hợp pháp của
nhân dân".

II. Tính chất của quản lý hành chính nhà nớc (QLHCNN)
2.1 Tính lệ thuộc vào chính trị.
Nền hành chính nhà nớc luôn phụ thuộc vào chính trị, phục tùng và phục vụ
chính trị. Nhà nớc nào cũng phải do một Đảng lãnh đạo, do đó bản chất của Nhà nớc
phụ thuộc vào bản chất của Đảng cầm quyền.
Nhiệm vụ chính trị là nhiệm vụ định hớng cho sự phát triển xã hội: Đảng vạch ra
đờng lối, chủ trơng và chơng trình mục tiêu, để phát triển kinh tế xã hội.
Nhiệm vụ hành chính là tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị: Các cơ quan nhà
nớc thể chế hoá đờng lối chính sách của Đảng thành văn bản pháp luật và các quyết
định quản lý để tổ chức và điều chỉnh toàn bộ các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động
của con ngời. Do đó, QLHCNN phải phụ thuộc vào chính trị mặc dù QLHCNN có kỹ
thuật, nghiệp vụ riêng của một nền hành chính khoa học và hiện đại.

2.6 Tính không vụ lợi cá nhân.
Nền hành chính nhà nớc có nhiệm vụ phục vụ lợi ích công và lợi ích của công
dân. Mọi hoạt động trong hệ thống hành chính nhà nớc đều mang tính chất phục vụ chứ
không theo đuổi động cơ lợi nhuận. Do đó hành chính nhà nớc phải vô t, công tâm,
trong sạch. Công chức phải cần - kiệm - liêm - chính - chí công vô t.

II. Các nguyên tắc QLHCNN.
2.1. Nguyên tắc quản lý hành chính nhà nớc dới sự lnh đạo của Đảng và sự
tham gia, kiểm tra, giám sát của nhân dân.
Đảng lãnh đạo QLHCNN bằng các nghị quyết của các cơ quan Đảng ở các cấp,
trong đó vạch ra đờng lối, chủ trơng, nhiệm vụ cho quản lý Nhà nớc phơng hớng
hoàn thiện hệ thống các cơ quan quản lý về mặt tổ chức cơ cấu, cũng nh các hình thức
và phơng pháp hoạt động chung.
Đảng lãnh đạo thông qua công tác tổ chức và cán bộ.
Đảng lãnh đạo QLHCNN nhng không làm thay các cơ quan Nhà nớc.
. Sự tham gia của nhân dân (cá nhân hoặc tập thể) vào quyền lực chính trị là một
trong những đặc trng của chế độ dân chủ. Điều 53 của Hiến pháp 1992 (sđ năm 2001)
quy định công dân có quyền tham gia quản lý nhà nớc và xã hội tham gia thảo luận
các vấn đề chung của cả nớc và địa phơng, kiến nghị với cơ quan nhà nớc, biểu quyết
khi nhà nớc tổ chức trng cầu dân ý. Do đó phải xây dựng một cơ chế bảo đảm thu hút
đông đảo nhân dân tham gia QLHCNN.
Nhân dân có quyền tham gia vào QLHCNN trực tiếp hoặc gián tiếp.
Muốn vậy phải thực hiện đúng phơng châm Dân biết, dân bàn, dân làm, dân
kiểm tra.
2.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ.
- Tập trung dân chủ là nguyên tắc quan trọng chỉ đạo mọi tổ chức hoạt động, sinh
hoạt nội bộ và phong cách làm việc của các cơ quan nhà nớc.
- Tập trung dân chủ là: Nhà nớc phải giữ quyền thống nhất quản lý những vấn đề
cơ bản ở cấp trung ơng, đồng thời phải giao quyền hạn và trách nhiệm giải quyết cho các
địa phơng, các ngành, tức là thực hiện phân cấp quản lý cho các cấp, các ngành.

chính tài phán

IV. Nội dung, quy trình hoạt động quản lý hành chính nhà nớc.
4.1 Nội dung hoạt động QLHCNN.
Nội dung hoạt động quản lý hành chính nhà nớc đợc cụ thể hoá thông qua các
mục tiêu, nhiệm vụ, chức năng hoạt động cụ thể của từng cơ quan hành chính nhà nớc,
từng cấp, từng ngành và toàn hệ thống hành chính nhà nớc. Các cơ quan hành chính nhà
nớc với quyền hạn, thẩm quyền xác định, với cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ, công
chức tơng ứng thực hiện chức năng hành pháp trong hành động trên các lĩnh vực và các
mặt sau:
- Quản lý hành chính nhà nớc về kinh tế (quản lý các ngành kinh tế-kĩ thuật, dịch
vụ), văn hoá, giáo dục, xã hội, ngoại giao, an ninh quốc phòng.
- Quản lý hành chính nhà nớc về tài chính, ngân sách Nhà nớc, kế toán, kiểm
toán, thống kê, chứng khoán, ngân hàng- tín dụng, bảo hiểm, công sản.
- Quản lý hành chính nhà nớc về khoa học- công nghệ, tài nguyên thiên nhiên và
môi trờng.
- Quản lý hành chính nhà nớc về nguồn nhân lực và phát triển các nguồn nhân
lực, đặc biệt là xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nớc.
- Quản lý hành chính nhà nớc về tổ chức bộ máy hành chính.
4.2 Quy trình hoạt động quản lý hành chính nhà nớc.
4.2.1. Lập quy hoạch, kế hoạch.
Trên cơ sở chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội đã đợc hoạch định trong đờng lối
của Đảng và đợc Quốc hội nhất trí thông qua, Chính phủ, các bộ, các chính quyền địa
phơng phải xây dựng và chỉ đạo thực hiện quy hoạch phát triển của ngành và địa phơng.
19
http://www.ebook.edu.vn


4.2.2 Tổ chức bộ máy hành chính nhà nớc.
Xây dựng một bộ máy gọn nhẹ, thông suốt, có hiệu lực, hiệu quả.

5.1.3. Công chức:
Theo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh cán bộ, công chức(
ngày 29/ 4/ 2003) thì cán bộ, công chức là công dân Việt Nam, trong biên chế, bao gồm 8
đối tợng (Xem phần cán bộ, công chức...)
5.1.4 Công sản: Vốn (kinh phí) và các điều kiện, phơng tiện để công sở hoạt động.
5.1.5 Quyết định QLHCNN:
Quyết định QLHCNN là sự biểu thị ý chí của Nhà nớc, mang tính mệnh lệnh
đơn phơng của quyền hành pháp mà mọi đối tợng thuộc phạm vi điều chỉnh phải
tuân theo. Chính vì vậy, QLHCNN coi quyết định hành chính là phơng tiện đặc
quyền.

5.2 Hình thức quản lý hành chính nhà nớc:
a. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật.
20

http://www.ebook.edu.vn


b. Ban hành các văn bản áp dụng pháp luật.
c. Hội nghị
Đó là hình thức hoạt động thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ
quan hành chính nhà nớc để bảo đảm tính chủ động, hiệu quả của hoạt động. Ví dụ:
Hình thức hội nghị đợc tiến hành ở các cơ quan nhà nớc (hội nghị ở cơ quan hành
chính nhà nớc thẩm quyền chung khác với hội nghị ở cơ quan hành chính nhà nớc thẩm
quyền riêng, theo chế độ thủ trởng vì nó không ban hành quyết định có tính quyền lực).
Trong hoạt động quản lý hành chính nhà nớc, hội nghị là hình thức cần thiết và
quan trọng. Cần phải tổ chức hội nghị theo phơng pháp khoa học để tốn ít thời gian mà
đạt hiệu quả cao.
5.3 Phơng pháp quản lý hành chính nhà nớc.
Phơng pháp quản lý hành chính nhà nớc là các biện pháp điều hành để đảm bảo

thành viên, mặt khác phải có sự hiểu biết sâu sắc tâm t nguyện vọng của mỗi ngời, tôn
trọng ý kiến của họ và xây dựng đợc các mối quan hệ lành mạnh, trong sáng, tốt đẹp
giữa ngời quản lý và ngời bị quản lý.
Các phơng pháp giáo dục chính trị, t tởng bao gồm các phơng pháp : giáo dục,
thuyết phục, động viên, tạo d luận xã hội, giao công việc, yêu cầu cao ...
Thực chất của phơng pháp này là sự kích thích ngời bị quản lý sao cho họ luôn
luôn toàn tâm toàn ý cho công việc, coi những mục tiêu, nhiệm vụ quản lý nh là những
mục tiêu và công việc của chính họ; đồng thời tạo ra bầu không khí cởi mở, tin cậy lẫn
21
http://www.ebook.edu.vn


nhau trong tổ chức .
Trong quản lí, đặc biệt là quản lý nhà trờng yếu tố tâm lí xã hội ngày càng chiếm
vị trí đặc biệt quan trọng, nó điều chỉnh mọi mối quan hệ trong nhà trờng, có ảnh hởng
lớn tới kết quả hoạt động của nhà trờng .
Đặc trng của các phơng phá giáo dục chính trị, t tởng.
Là sự tác động liên nhân cách tới nhận thức, t tởng, tình cảm, lòng tự trọng và
tinh thần trách nhiệm của mỗi thành viên trong tổ chức, biến ý chí của tổ chức thành ý chí
và nguyện vọng của cá nhân thông qua những tác động tâm lí, trên cơ sở tôn trọng ý kiến
và nguyện vọng của mỗi cá nhân.
Nhóm các phơng pháp này thể hiện tính dân chủ trong hoạt động quản lý của
ngời lãnh đạo. Ngời lãnh đạo một mặt tổ chức giáo dục nâng cao nhận thức về nhiệm
vụ và trách nhiệm của mỗi thành viên trong tổ chức, mặt khác họ phải có sự hiểu biết sâu
sắc tâm t nguyện vọng của mỗi viên chức, tôn trọng ý kiến của họ và xây dựng đợc bầu
không khí lành mạnh cởi mở trong tổ chức .
Tổ chức cho các thành viên trong tổ chức (cán bộ giáo viên nhà trờng, cán bộ
phòng giáo dục - đào tạo ...) học tập, thảo luận về các văn bản pháp qui và bàn biện pháp
thực hiện; thảo luận xây dựng mục tiêu, kế hoạch của tổ chức, góp ý với các chủ trơng
quyết định của ngời quản lý đối với hoạt động của tổ chức. Những thông tin phản hồi

22

http://www.ebook.edu.vn


đỡ nhau cùng tiến bộ.
+ Cán bộ quản lý phải có khả năng ứng xử linh hoạt, nhạy cảm, nắm bắt nhanh
chóng diễn biến tâm lý của cán bộ giáo viên, có khả năng thuyết phục đối tợng và có
nghệ thuật giao tiếp. Lựa chọn phơng pháp tác động tâm lý - xã hội phải chú ý đến tình
huống cụ thể, đặc tính riêng của ngời dới quyền, những yếu tố khách quan nằm ngoài
phạm vi ảnh hởng trực tiếp của ngời lãnh đạo.
+ Việc giáo dục thuyết phục động viên sao cho mọi ngời tự giác, yên tâm phấn
khởi làm việc là hết sức quan trọng và có tính quyết định sự thành bại trong quản lý .
Ưu nhợc điểm của phơng pháp giáo dục chính trị, t tởng
- Ưu điểm :
+ Phát huy quyền làm chủ tập thể và mọi tiềm năng của mỗi thành viên trong tổ
chức nói chung là phát huy đợc nội lực của cá nhân và tập thể.
+ Vận dụng thành công phơng pháp giáo dục chính trị, t tởng sẽ mang lại hiệu
quả cao trong hoạt động của tổ chức .
- Nhợc điểm :
+ Lạm dụng các biện pháp của phơng pháp này sẽ dẫn tới nạn hội họp tràn lan.
+ Hiệu quả của phơng pháp này phụ thuộc lớn vào nghệ thuật của ngời quản lí .
b - Phơng pháp kinh tế:
Phơng pháp kinh tế là sự tác động một cách gián tiếp tới ngời bị quản lý bằng cơ
chế kích thích lao động thông qua lợi ích vật chất để họ tích cực tham gia công việc
chung và thực hiện tốt nhiệm vụ đợc giao.
Đây là phơng pháp mà chủ thể quản lý nhà nớc tác động gián tiếp đến hành vi
của các khách thể quản lý dựa trên các lợi ích vật chất (lơng, thởng, phụ cấp... ) để làm
cho các khách thể quản lý suy nghĩ đến lợi ích của mình, tự giác thực hiện bổn phận và
trách nhiệm của mình một cách tốt nhất mà không phải đôn đốc nhắc nhở nhiều về mệnh

đó là thực chất kích thích vật chất cho cá nhân và tập thể.
Bản thân kích thích vật chất cũng chứa đựng sự cổ vũ về tinh thần, đó là sự thừa
nhận của tập thể đối với kết quả lao động sự cổ vũ về tinh thần, đó là sự thừa nhận của tập
thể đối với kết quả lao động của mỗi ngời .
Để thực hiện các phơng pháp kinh tế có hiệu quả, đòi hỏi những cán bộ quản lý
giáo dục phải nghiên cứu, nắm vững các vấn đề về kinh tế giáo dục để có những quyết
định, những biện pháp quản lý đúng đắn.
Tổ chức xây dựng hệ thống các tiêu chuẩn, định mức cho từng loại lao động trong tổ
chức (trờng học, Phòng Giáo dục và Đào tạo ...).
Tổ chức bộ máy theo dõi quá trình thực hiện, cuối mỗi đợt (tháng, học kì ...) tổ chức
bình bầu, đánh giá phân loại lao động, thởng phạt theo chế độ đã quy định.
Tổ chức đánh giá phân loại lao động trong giáo viên, xếp loại học tập trong học sinh
phải đảm bảo tính công khai, công bằng và dân chủ.
Trong tổ chức kích thích vật chất biểu hiện ở sự quan tâm đúng mức đến đời sống
cán bộ giáo viên, chú ý đến tiền lơng, tiền thởng của họ.
Trong quản lý giáo dục, phơng pháp kinh tế đợc thể hiện bằng các chế độ, chính
sách khuyến khích vật chất và thờng đợc kết hợp với phơng pháp hành chính tổ chức
trong việc xác định các định mức, tiêu chuẩn, chỉ tiêu,v.v...
Điều kiện vận dụng.
Để vận dụng có hiệu quả phơng pháp kinh tế trong quản lý giáo dục, quản lý
trờng mầm non, cần đảm bảo các điều kiện sau đây :
Xây dựng định mức lao động s phạm hợp lý và có cách thức đánh giá đúng đắn.
Đòi hỏi trình độ tự quản, tự điều khiển khá cao trong đơn vị.
áp dụng phơng pháp kinh tế luôn gắn liền với việc sử dụng đòn bẩy kinh tế.
Thởng phải đi đôi với phạt.
Cần phối hợp chặt chẽ với phơng pháp hành chính tổ chức vì hai phơng pháp này
luôn bổ sung và thúc đẩy lẫn nhau.
Ưu nhợc điểm của phơng pháp kinh tế.
Ưu điểm :
- Giảm bớt tối đa việc ban hành các mệnh lệnh, chỉ thị, đồng thời giảm bớt sự giám

xộn, đoàn kết nội bộ không đảm bảo, kỷ luật kỷ cơng lỏng lẻo, hiệu quả công việc thấp.
d- Phơng pháp hành chính.
Đây là phơng pháp tác động trực tiếp của chủ thể QLHCNN lên các khách thể
bằng các mệnh lệnh hành chính dứt khoát, bắt buộc. Mệnh lệnh này có tính đơn phơng
thuộc chủ thể quản lý và tính chấp hành vô điều kiện của khách thể quản lý.
Đặc trng cơ bản của phơng pháp tổ chức và phơng pháp hành chính.
Là sự tác động hành chính mang tính chất đơn phơng.
Các văn bản, mệnh lệnh do cơ quan QL cấp trên, ngời lãnh đạo của tổ chức (Hiệu
trởng, Trởng phòng ...) ban hành mang tính chất bắt buộc, bao gồm:
+ Là bắt buộc đối với ngời chấp hành thông qua sự tác động trực tiếp của ngời
quản lý tới ngời bị quản lý.
+ Là sự bắt buộc trong tổ chức bộ máy nh : việc phân công, phân nhiệm, phân cấp,
phân quyền giữa các tổ chức và các thành viên của nó.
+ Là sự bắt buộc trong quản lý thông qua việc xây dựng và giữ gìn kỉ luật, nền nếp
lao động trong tổ chức .
Phơng pháp tổ chức và phơng pháp hành chính đợc thực hiện thông qua
việc :
+ Xây dựng qui chế, nội qui hoạt động của tổ chức (nhà trờng, phòng giáo dục đào
tạo...), bộ phận, cá nhân và phải cơng quyết thực hiện.
+ Tổ chức phổ biến các văn bản pháp qui của ngành, các quyết định, mệnh lệnh của
ngời lãnh đạo trong toàn tổ chức. Ngời lãnh đạo không chỉ truyền đạt thông tin, mà có
trách nhiệm giải thích, yêu cầu chấp nhận các quyết định và hành động để thực hiện
chúng.
Tổ chức kiểm tra việc thực hiện các văn bản pháp qui, các quyết định quản lý thông
qua kiểm tra định kì, kiểm tra đột xuất công việc của các nhân viên trong tổ chức, trên cơ
sở giúp đỡ các nhân viên thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình, đồng thời có thể điều
chỉnh các quyết định quản lý cho phù hợp với thực tiễn, nếu cần phải có hình thức xử phạt
đối với những ai cố tình không tuân thủ các văn bản pháp qui, các quyết định quản lý.
Điều kiện vận dụng có hiệu quả phơng pháp tổ chức và phơng pháp hành
chính.