Đề tài : Sử dụng hệ thống câu hỏi Tích hợp trong giảng văn THCS
------------------------------------

A-đặt vấn đề

đ ổi mới phơng pháp dạy học là vấn đề đã dợc đề cập bàn

luận và
thực hiện trong nhiều năm qua ,đặc biệt trong bốn năm gần đây
,với việc thực hiện giảng dạy theo chơng trình sách giáo khoa mới
thì đổi mới phơng pháp dạy học càng đợc thúc đẩy và phát huy
một cách có hiệu quả.
Phát huy tính tích cực trong học tập đợc xem nh một nguyên
tắc dạy học đảm bảo chất lợng và hiệu quả, chuyển từ lấy giáo viên
làm trung tâm sang dạy lấy học sinh làm trung tâm là một xu hớng
tất yếu có tính lịch sử.
Với các môn học nói chung và môn ngữ văn nói riêng đổi
mới dạy học đã trở thành vấn đề cấp thiết và điểm mấu chốt của
ngữ văn tập chung trong hai chữ Tích : tích hợp và tích cực. Có
tích cực mới phát huy tốt tính chất tích hợp, qua tích hợp học
sinh càng tích cực hơn.
Trong cả ba phân môn của ngữ văn: Văn- Tiếng Việt Tập
làm văn. Tích hợp không phải là vấn đề khó, nhng cũng không hề
đơn giản. Nếu ngời thầy giáo không thực sự chú ý đến hệ thống
câu hỏi tích hợp và hệ thống câu hỏi lại đặc biệt cần thiết với phần
giảng văn. Bởi cái cốt lõi để ngời giáo viên có thể hớng dẫn, cùng
học sinh tìm hiểu văn bản, cảm nhận đợc văn bản một phần chủ
yếu là thông qua hệ thống câu hỏi. Để hệ thống câu hỏi phát huy
đợc tính tích cực, chủ động của học sinh lại cần có tính tích hợp.
Vấn đề nghe có vẻ rắc rối nhng cũng thật dễ hiểu khi bắt tay
vào việc. Nếu trong giờ giảng văn ngời thầy chú ý tích hợp thì học


THCS An Hoà. Đối tợng ở đây là học sinh đại trà (lớp 9C) trong
quá trình giảng dạy tôi luôn xác định mỗi bài giảng phải đảm bảo
cho học sinh có đầy đủ kiến thức cơ bản cần thiết, cấp bách cho
việc thực hiện mục tiêu giáo dục trong thời kỳ đổi mới theo chủ đề
năm học (tiếp tục: ổn định- phát triển hội nhập)
d- giảI quyết vấn đề

I. Điều tra cơ bản
H ọc sinh khối 9 trờng THCS An Hoà cũng nh học sinh khối
9 cả nớc là khoá học đợc tiếp tục áp dụng học tập theo chơng trình
sách giáo khoa mới. Chính vì lẽ đó đây là khoá học sinh đợc chú ý
nhất, đợc rèn luyện bài bản về phơng pháp học tập mới. Thực tế
qua ba năm học trớc các em đã quen với cách học Tích hợp nhng
nếu đến lớp 9 ngời thầy giáo không chú ý thì cũng không thể tiếp
tục rèn luyện ở các em những gì đã tích luỹ đợc ở ba lớp dới. Ngay
từ đầu năm học để áp dụng tốt hệ thông câu hỏi Tích hợp tôi đã
phân ra các đối tợng học sinh: Giỏi Khá - Trung bình Yếu ở
lớp 9C nhằm mục đích áp dụng câu hỏi từ dễ đến khó cho phù hợp
cụ thể với các dạng câu hỏi.
1. Dành cho học sinh yếu
2. Dành cho học sinh trung bình.
3. Dành cho học sinh khá - giỏi.
Sau khi điều tra áp dụng câu hỏi trong những bài học đầu
năm số liệu cụ thể đợc thống kê.
- Học sinh trả lời câu hỏi 3 em đạt: 7 %
- Học sinh trả lời đúng một phần câu hỏi : 25 em đạt 61 %
- Học sinh trả lời cha chính xác câu hỏi : 13 em đạt 32 %
Từ điều tra thực tế tôi nhận thấy thuận lợi thì ít, khó khăn thì
nhiều.

cho mỗi tiết dạy văn Tích hợp cái gì? Tích hợp nh thế nào để học
sinh nắm đợc bài, thuộc ngay tại lớp làm đợc điều đó với lớp tôi
( đối tợng đại trà - lớp 9C) quả thật không phải là dễ.
2/ Quá trình và thời gian thực hiện.
*áp dụng hệ thống câu hỏi tích hợp trong tất cả các bài giảng
văn trong ngữ văn từ đầu năm đến hết năm học.
- Giai đoạn 1: Từ đầu năm đến hết học kỳ I rút ra kinh
nghiệm và phơng pháp thực hiện ở giai đoạn 2.
- Giai đoạn 2:Từ đầu học kỳ II cuối học kỳ II rút ra
kinh nghiệm cả thời gian dài thực hiện.
III.Hình thức thực hiện.
1/ Xác định nội dung kiến thức bài học với phần giảng văn thờng đi theo các bớc:
Bớc 1: Kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới.
Bớc 2: Đọc tìm hiểu bố cục, chú thích.
Bớc 3: Đọc tìm hiểu văn bản.
Bớc 4: Tổng kết.
Bớc 5: Hớng dẫn về nhà.
ở các bớc, các phần đều có thể áp dụng và áp dụng tốt hệ thống
câu hỏi tích hợp.
2/ áp dụng hệ thống câu hỏi với từng phần trong mỗi bài cụ thể.
2.1- ở phần kiểm tra bài cũ và giới thiệu bài mới.
a) Tích hợp ngang.
Kiểm tra kiến thức ở bài cũ của phần văn bản có kết hợp với Tiếng
việt, Tập làm văn trong toàn bộ chơng trình.
-Ví dụ: Hãy tìm các hình ảnh trong bài thơ Viếng lăng Bác và
phân tích tác dụng những hình ảnh đó .
ở câu hỏi này học sinh vận dụng kiến thức về ẩn dụtrong
Tiếng việt để trả lời .
b)Tích hợp dọc .
-Ví dụ 1:Kết hợp kiểm tra bài cũ với giới thiệu bài mới

2/Tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống trong câu thơ sau ?
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ..
(Ngữ văn 8)
3/ Một tên gọi khác của truyện Kiều ?
4/ Thuý Kiều có sắc đẹp nh thế nào ?
5/ Nguyễn Đình Chiểu còn có tên gọi khác là?
6/ Ngời lợi dụng đêm tối đẩy Lục Vân Tiên xuống sông là ?
7/ Một bài thơ nổi tiếng của Phạm Tiến Duật viết về ngời lính
Trờng Sơn là ai?

I

I

Q

U

A

Đ

E

O

N

Ô


R

Ư

Ơ

N

G

T

Â

N T

H

A N

H

Ê

N

G

N


H

I

Ê

U

X

E

K

T

R

I

N

H

H

Â

M

1/ Văn bản của Et.Môn-Đô-Ami-xi viết dới dạng một bức th của
ngời cha gửi cho con, nhắc nhở về thái độ đối với mẹ.
(Ngữ văn 7)
2/ Ba tiếng đầu trong tên một bài thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa
Điềm đợc nhạc sĩ- Huyền Dân phổ nhạc.
(Ngữ văn9).
3/ Tên đoạn trích trong tác phẩm Thời thơ ấu của nhà văn
Nguyên Hồng .

Trang4

H


Đề tài : Sử dụng hệ thống câu hỏi Tích hợp trong giảng văn THCS
------------------------------------

(Ngữ văn9)
4/ Văn bản viết nh lời mẹ ru với những hình ảnh đẹp trong ca dao
của nhà thơ Chế Lan Viên
(Ngữ văn 9)
5/ Văn bản nhật dụng của tác giả Lí Lan viết về cảm xúc của ngời
mẹ trong đêm trớc ngày khai trờng đầu tiên của con
(Ngữ văn 8)
E T Ô I
H A T R U
N G L O N G M E
C O N C O
C Ô N G T R Ư Ơ N G M Ơ R A
Giới thiệu bài mới qua câu hỏi .

tích hợp tơng đối hiệu quả khi khai thác văn bản, tích hợp ngang
với 3 phân môn văn, các tác phẩm trong chơng trình hoặc tích
hợp mở rộng với các văn bản khác, tích hợp chỗ.
Một số ví dụ cụ thể mà bản thân tôi đã và đang thực hiện
*Ví dụ 1: Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu
1/ Cơ sở hình thành tình đồng chí đồng đội.
STT Câu hỏi
H1

H2

Hớng trả lời

Hớng
hợp

tích

Mở đầu tác giả đã Giới thiệu quê hơng gắn
giới thiệu quê hơng với những hình ảnh của -Tích
hợp
của các anh nh thế một miền quê nghèo.
Tiếng việt
nào?
-Nớc mặn, đồng chua, đất
sỏi, đá
Em có nhận xét gì về Cách giới thiệu nh một lời
Trang5



Với nghệ thuật và cấu Hình ảnh hai ngời lấy xa
trúc đó gợi cho em lạ, xong họ lại có cùng
điều gì?
nguồn gốc xuất thân, đồng
cảnh, đồng cảm họ tâm sự
với nhau về cái nghèo của
quê hơng-cái nghèo đó có
từ trong lòng đất, làn nớc.
Cùng chung mục đích, lí
Vì sao họ ở các miền tởng đấu tranh giải phóng
xa lạ lại trở nên thân dân tộc.
thiết với nhau?
Điệp từ súng, đầu
Nghệ thuật đợc tác Mang tính chất hàm xúc
giả sử dụng trong câu hiện tợng.
súng bên súng
Sự gắn bó, gần gũi, chia
đầuđầu?
Giá trị của biện pháp sẻ khó khăn trong chiến
nghệ thuật ấy.
đấu
Họ cùng mục đích, cùng lí
tởng

-Tích hợp Tập
làm văn

-Đồng cảnh, đồng cảm,
Cơ sở tạo nên tình cùng chung mục đích lí tđồng chí, đồng đội.
ởng đấu tranh vì độc lập

-Tích hợp
TLV

Trang6


Đề tài : Sử dụng hệ thống câu hỏi Tích hợp trong giảng văn THCS
------------------------------------

giữa bài Đồng chí
(GV chốt-chuyển)

biệt chỉ có hai tiếng nh
khép lại tình cảm của tình
đồng chí, đồng đội. Nó nh
dồn nén chất chứa, bật ra
thật thân thiết thiêng liêng
nh tiếng gọi đồng đội là
cao trào của mọi cảm xúc
mở ra những gì chứa đựng -Tích hợp chờ
ở câu sau

*Ví dụ2: Ví dụ cụ thể khi tìm hiểu văn bản Mùa xuân nho
nhỏtrong phần tìm hiểu văn bản
1/Hình ảnh mùa xuân thiên nhiên ;
STT
1

2


đầu khổ thơ ,đầu đoạn thơ
là một dụng ý nghệ thuật
của tác giả. Nó không chỉ
tạo cho ngời đọc ấn tợng
đột ngột bất ngờ, mới lạ, mà
còn làm cho hình ảnh sự vật
trở nên sống đông nh đang
diễn trớc mắt. Tởng nh
bông hoa tím biếc kia đang
từ từ, lồ lộ mọc lên, vơn lên,
xoè nở trên mặt nớc xanh
sông xuân.
-Kiểu câu cảm
ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Tiếng chim chiền chiện hót
ríu ra trong bầu trời xuân,

Ngoài ra ở những
câu tiếp theo, tác giả
sử dụng kiểu câu gì?
Thể hiện cảm xúc

Hớng tích
hợp

-Tích
ngang

hợp

pháp nghệ thuật đợc
sử dụng trong hai
câu thơ?

6

Nói rõ điều gì?

7

Em có liên hệ với
bức tranh mùa xuân
thiên nhiên nào
trong quá trình tìm
hiểu các văn bản đã
học?

càng làm cho không khí trở (phần
nên vui tơi, rộn ràng, ấm áp Việt)
và náo nức.
Thể hiện cảm xúc say sa
trớc cảnh vật mùa xuân
thiên nhiên của tác giả
-Không rõ là giọt gì. Giọt sơng sớm, giọt ma xuân, giọt
long lanh hay là giọt nớc
trong suốt phản ánh bình
minh
-Nếu liên hệ với hai câu
trên thì có thể là giọt sơng
long lanh của tiếng chim

nhận mùa xuân.
-Mùa xuân trong Truyện
Kiều-đoạn trích Cảnh
ngày xuân:
Cỏ non xanh rợn chân
trời
Cành Lê trắng điểm một vài
bông hoa
Cảnh đẹp kiêu sa, trong
sáng với những hình ảnh ớc
lệ tuyệt đẹp.
Khác với mùa xuân nho nhỏ

Trang8


Đề tài : Sử dụng hệ thống câu hỏi Tích hợp trong giảng văn THCS
------------------------------------

với những hình ảnh mùa
xuân thiên nhiên thật gần
gũi, bình dị mà đáng trân
trong biết bao.
GV
bình chú -Cảm xúc của tác giả trớc
mùa xuân dễ dàng liên hệ
thêm.
với những cảm xúc của nhà
thơ Xuân Diệu trớc mùa
xuân:

cấu giọng điệu bài
thơ?

Hớng trả lời
-Kết hợp hài hoà giữa tự sự
với trữ tình.
-Giọng điệu tâm tình của thể
thơ năm chữ.
-Nhịp thơ khi thì trôi chảy, tự
nhiên, nhịp nhàng, lúc thì
ngân nga thiết tha cảm xúc,
lúc lại trầm lắng biểu hiện
suy t.

Hớng tích
hợp
Tích
hợp
ngang
(Tập làm
văn)

Trang9


Đề tài : Sử dụng hệ thống câu hỏi Tích hợp trong giảng văn THCS
------------------------------------

2


- Thơ Trăng của Hồ Xuân Hơng

Tích
hợp
ngang

Liên
hệ
thực
tế
cuộc ssống

Tích
hợp
ngang-dọc

2.5- Hớng dẫn về nhà.

ở phần hớng dẫn về nhà, với hệ thống câu hỏi tích hợp giúp
học sinh chuẩn bị bài tốt hơn, có điều kiện ôn lại những kiến thức
đã học dễ dàng, đồng thời mở rộng hơn những kiến thức có liên
quan.
VD: Sau khi học xong văn bản Chó Sói và Cừu non trong
thơ ngụ ngôn của La-Phông-Ten, giáo viên hớng dẫn chuẩn bị bài
sau:
1/Từ văn bản Chó Sói và Cừu non, hãy thử soi vào
Tiếng nói văn bản của Nguyễn Đình Thi (Ngữ văn 9-Tập 2) xem
có điểm nào trùng hợp? Hãy nêu rõ điểm đó?
2/ Su tầm thêm thơ ngụ ngôn của La-Phông-Ten.
3/ Tự rút kinh nghiệm khi làm bài nghị luận về một tác giảtác phẩm qua bài viết của Buy-Phông Chó Sói và Cừu non ghi rõ

giảng sâu đậm hơn, học sinh áp dụng tốt kiến thức, liên hệ tốt với
cả tích hợp ngang và tích hợp dọc.
Cùng với việc tự rút kinh nghiệm cho bản thân, tôi còn mời
các đồng nghiệp trong tổ dự giờ, góp ý về cách áp dụng hệ thống
câu hỏi tích hợp trong giờ giảng văn thông qua các đợt thao giảng:
*Đợt 1: Đầu năm (tháng 9), tiếp theo là đợt chào mừng ngày
20/11 rút kinh nghiệm ở học kỳ I.
*Đợt 2: Thao giảng mùa xuân vào tháng 2, rút kinh nghiệm,
hoàn thiện hơn trong tiết dự giờ vào đợt thi đua kỷ niệm ngày 8/3
và ngày 26/3. Rút kinh nghiệm trong cả năm học.
IV.Kết quả.
Sau khi thực hiện áp dụng hệ thống câu hỏi tích hợp trong giờ
giảng văn trong cả năm học, kết quả cụ thể nh sau:
-Trả lời tốt câu hỏi:38 em (học sinh khá -giỏi)-chiếm 61,2%.
-Trả lời cha đầy đủ: 18em (học sinh Trung bình-khá)-chiếm
29%.
-Cha trả lời đúng câu hỏi : 6 em (học sinh trung bình)-chiếm
9,8%.
Đó là kết quả cha thực sự cao nhng bản thân tôí tự nhận thấy với
việc áp dụng hệ thống câu hỏi này có tác dụng lớn trong học tập
môn Ngữ văn, giúp học sinh củng cố, ôn luyện, mở rộng, liên hệ
kiến thức tốt. Thông qua việc trả lời câu hỏi tích hợp, học sinh có
điều kiện rèn kuyện t duy, rèn luyện bản thân tốt hơn.
V. BàI học kinh nghiệm.
Đa hệ thống câu hỏi tích hợp vào bài giảng văn là cần thiế.
Điều này đã đợc chứng minh rất rõ ràng qua cả lý thuyết và thực
tiễn. Là ngời trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi đã tự rút ra đợc một
số kinh nghiệm:
-Ngời thầy giáo không ngừng tích luỹ, trau dồi kiến thức
không chỉ của một bộ môn giảng văn, mà cả ở lĩnh vực kiến thức