ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
-----------------------------

TRẦN VĂN TÙNG

QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM
THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ THEO KẾT QUẢ (RBM)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Hà Nội - 2013


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
-----------------------------

TRẦN VĂN TÙNG

QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM
THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ THEO KẾT QUẢ (RBM)

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 62 14 05 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Nguyễn Tiến Đạt
2. TS. Nguyễn Bá Thái

đặc biệt là Thầy Vũ Huy Nhiệm đã tận tình động viên, giúp đỡ cung cấp tư
liệu và số liệu để tôi hoàn thành phần thực nghiệm trong bản luận án này.
Tôi xin tri ân sự khích lệ và ủng hộ nhiệt tình của gia đình và bạn bè gần
xa trong thời gian tôi thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày 29 tháng 07 năm 2013
Người tri ân

Trần Văn Tùng

ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan ........................................................................................................
Lời cảm ơn ...........................................................................................................
Mục lục .................................................................................................................

i
ii
iii

Danh mục viết tắt .................................................................................................
Danh mục các bảng ..............................................................................................

vi
vii

Danh mục các sơ đồ .............................................................................................

1.3.5. Quy trình quản lí đào tạo trong các trường đại học Việt Nam theo tiếp
cận quản lí theo kết quả ........................................................................................

iii

14
14
14
15
18
18
21
25
45
49
50
52
52
55
60
65
69


1.3.6.Phương thức quản lí RBM và tác động thúc đẩy quá trình đổi mới nâng
cao năng lực quản lí trong các trường đại học .....................................................
1.3.7. Những tác động của việc ứng dụng mô hình RBM giúp nâng cao năng
lực quản lí đào tạo trong trường đại học ..............................................................
1.3.8. Những thách thức trong việc triển khai mô hình quản lí theo kết quả ..............
1.3.9. Những nguy cơ cần đề phòng khi ứng dụng mô hình quản lí theo kết quả ..........

dụng phương thức quản lí theo kết quả trong các trường đại học Việt Nam .......

iv

73
76
78
79
81

83
83
97
99
99
108
110
112

113
113
115
136
136
137
138
142


3.4.1. Nhận dạng những thuận lợi và khó khăn về cơ chế quản lí của các

142
143
143
143
148
150
151
151
156
156
157
178
178
179
180
181
187


DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

Bộ GD & ĐT

Bộ Giáo dục và Đào tạo

CLĐT


HTTC

Hệ thống tín chỉ

KH

Khoa học

KHGD

Khoa học giáo dục

KHXH

Khoa học xã hội

KQ

Kết quả

KTX

Ký túc xá

NCKH

Nghiên cứu khoa học

NL


VN

Việt Nam

vi


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Các nhiệm vụ chủ yếu của quản lí đào tạo trong trường đại học ........... 18
Bảng 1.2. So sánh đặc điểm 2 mô hình quản lí đào tạo trong trường đại học ........ 20
Bảng 1.3. Các tiêu chí đánh giá năng lực quản lí đào tạo trong trường đại học ...... 25
Bảng 1.4. So sánh 2 mô hình quản lí: mô hình quản lí chỉ huy theo chiều dọc và
mô hình quản lí theo mạng chiều ngang ............................................................. 27
Bảng 1.5. Các yếu tố định hướng kết quả của quản lí theo kết quả RBM .............. 33
Bảng 1.6. So sánh đặc điểm các mô hình quản lí chất lượng đào tạo đại học ........ 51
Bảng 1.7. Phương thức quản lí RBM thúc đẩy đổi mới các nguyên tắc quản lí trong
các trường đại học Việt Nam theo định hướng tập trung vào kết quả đầu ra ................ 64
Bảng 1.8. Khung lôgic quy trình ứng dụng RBM trong quản lí đào tạo trong ....... 66
các trường đại học Việt Nam .............................................................................. 66
Bảng 1.9. Tổng quan khung kết quả đào tạo theo mô hình RBM .......................... 70
Bảng 1.10. Khung năng lực quản lí trong trường đại học ..................................... 73
Bảng 1.11. Tác động của RBM với kết quả hoạt động quản lí đào tạo trong trường đại
học ................................................................................................................... 76
Bảng 2.1. Bộ chuẩn đầu ra của Sinh viên Đại học Đà Nẳng ................................. 93
Bảng 2.2. Xếp loại đầu ra sinh viên .................................................................... 95
Bảng 2.3. Tổng quan các ý kiến: Đánh giá thực trạng đào tạo trong ................... 100
các trường đại học Việt Nam của các chuyên gia Hoa Kì................................... 100
Bảng 2.4. Các tiêu chí đánh giá nhu cầu nâng cao năng lực quản lí đào tạo trong
trường đại học (Mẫu câu hỏi và kết quả điều tra khảo sát 300 cán bộ quản lí,
giảng viên, sinh viên đại học Ngân Hàng TP Hồ Chí Minh)............................... 107

Sơ đồ 4.4. Mô hình RBM về kết quả đào tạo của nhà trường ............................. 176
Biểu đồ 2.1. Các yếu tố xác định năng lực quản lí trong trường đại học ............. 108

viii


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hội nhập và cạnh tranh toàn cầu là xu thế tất yếu của lịch sử nhân loại
. Sự cạnh
tranh về hàng hóa và công nghệ tất yếu sẽ dẫn đến cạnh tranh nguồn nhân lực, do vậy
cải cách giáo dục là hệ quả tất yếu nhằm thúc đẩy phát triển giáo dục đáp ứng nhu cầu
về nhân lực của xã hội. Cạnh tranh giáo dục theo khía cạnh nguồn nhân lực chủ yếu là
cạnh tranh về chất lượng và hiệu quả giáo dục ở bậc đại học và sau đại học.
Cạnh tranh giáo dục trực tiếp dẫn đến đổi mới quản lí giáo dục nhằm tạo
động lực phát triển mới cho toàn bộ hệ thống giáo dục và tạo động lực phát triển
cho từng cơ sở giáo dục, cho từng trường đại học.
Do nhu cầu luôn nâng cao về cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực từ khu
vực sử dụng lao động tốt nghiệp đại học, do vậy đổi mới quản lí đào tạo trong các
trường đại học là khâu đột phá đầu tiên nhằm tạo động lực phát triển mới cho các
trường đại học và trực tiếp tạo ra chất lượng và hiệu quả đào tạo của nhà trường.
Hệ thống giáo dục đại học Việt Nam nói chung và các trường đại học Việt
Nam nói riêng đang trong giai đoạn chuyển đổi mô hình phát triển từ thể chế chỉ
huy bao cấp sang thể chế của kinh tế thị trường toàn cầu định hướng XHCN. Đây là
giai đoạn quá độ phức tạp đòi hỏi các trường đại học cần có những quyết sách đúng
đắn trong việc lựa chọn mô hình quản lí đào tạo phù hợp nhằm tạo ra động lực phát
triển có giá trị thực tiễn bảo đảm sự phát triển bền vững của nhà trường trong bối
cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các trường đại học trong và ngoài nước
hiện nay.
Luận án tiến sĩ quản lí giáo dục: Quản lí đào tạo trong các trường đại học

phát triển xã hội, hướng ra người tiêu dùng, hướng tới thị trường lao động.
Mô hình quản lý chất lượng đầu vào hiện nay của Việt Nam chủ yếu chú
trọng tuyển chọn sinh viên qua các kỳ thi đầu vào nhưng lại không chú trọng đến
quá trình đào tạo và chất lượng đầu ra nên mô hình này khó thích ứng trong cơ chế
thị trường với chất lượng luôn thay đổi với tiêu chí ngày càng cao. Mô hình này chỉ
phù hợp trong cơ chế kinh tế xã hội chỉ huy bao cấp với kế hoạch hóa cao có tính
đến kế hoạch số sinh viên đầu ra cho các khu vực kinh tế nhà nước, sinh viên ra
trường không cần xem xét chất lượng vì đã có sẵn việc làm theo kế hoạch. Mô hình
này cứ vào được đại học là coi như ra trường và có việc làm. Mô hình này làm cho
các kỳ thi quá căng thẳng vì giá trị kì thi đại học quá cao.
Như vậy, nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, nhu cầu nâng cao hiệu quả
đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội tất yếu dẫn đến việc đổi mới kiểu quản lí đào tạo
trong các trường đại học Việt Nam nhằm tạo ra một động lực phát triển mới, trực
tiếp nâng cao năng lực quản lí nói chung và quản lí đào tạo nói riêng là một tất yếu.
Vấn đề còn lại là lựa chọn kiểu quản lí nào phù hợp với yêu cầu và đặc điểm của
các trường đại học Việt Nam.

4


Một chốt điểm của quá trình đổi mới quản lí giáo dục đại học Việt Nam mà
chúng ta cần ý thức là: Mọi chủ trương, đường lối về đổi mới dù hay đến đâu nhưng
năng lực quản lí trong các trường đại học hiện nay không được nâng cao lên thì mọi
chủ trương, mọi sự đầu tư tiền bạc của nhân dân đều bị lãng phí và vô hiệu hóa.
3. Căn cứ vào các thành tựu và xu hướng áp dụng ngày càng mở rộng về quy mô
và chiều sâu của phương thức quản lí theo kết quả đã được áp dụng rộng rãi trong
lĩnh vực giáo dục và đào tạo
Xu hướng phát triển của phương thức quản lí theo kết quả đang tạo ra cơ hội
đổi mới quản lí giáo dục nói chung và quản lí đào tạo trong các trường đại học nói
riêng.

Với các lí do cơ bản trên, việc ứng dụng quản lí đào tạo trong các trường đại
học Việt Nam với phương thức quản lí theo kết quả là một nhiệm vụ có tính cấp
thiết nhằm nâng cao năng lực quản lí, nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời tạo
động lực phát triển trong các trường đại học Việt Nam đáp ứng kịp thời cho sự
nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

6


Sơ đồ tóm tắt tính cấp thiết của luận án

Chất lượng
đào tạo của
các trường
ĐH VN
không đáp
ứng nhu
cầu XH

Nguyên
nhân chủ
yếu là do
công tác
quản lí đào
tạo chậm
đổi mới
năng lực
quản lí của
nhà trường
còn yếu

hạn chế,
đào tạo
chưa gắn
với nhu cầu
XH

Đổi mới
công tác
quản lí đào
tạo nhằm
khắc phục
yếu kém,
tạo động
lực phát
triển mới
cho các
trường
ĐHVN là
nhu cầu
cấp thiết, là
khâu đột
phá nhằm
đáp ứng
đổi mới
quản lí giáo
dục đại học
góp phần
phát triển
XH


Khách thể (contrasted to subject) nghiên cứu của luận án là các trường đại
học công lập ở Việt Nam. Đề tài lựa chọn các khách thể nghiên cứu theo cơ cấu
vùng miền (Bắc – Trung - Nam), các loại hình trường đại học (Đại học Quốc Gia,

7


trường đại học Kinh Tế, đại học vùng, trường đại học Kĩ Thuật...) nhằm có những
cơ sở thực tế phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam
Đối tượng (object) nghiên cứu của luận án là quy trình quản lí đào tạo trong
các trường đại học công lập Việt Nam (Quy trình thực hiện là một tiêu chí khoa học
có giá trị ứng dụng mang tính bản quyền)
Quản lí đào tạo trong trường đại học là một đối tượng nghiên cứu rất phức
tạp bao gồm nhiều yếu tố từ đầu vào đến đầu ra, từ tuyển sinh, quản lí giảng dạy
đến quản lí bằng cấp... Tuy nhiên công tác quản lí đào tạo trong trường đại học là
một quy trình khách quan theo các bước và các nhiệm vụ khác nhau, gắn kết với
nhau. Quy trình quản lí đào tạo là đặc trưng cơ bản của mô hình quản lí trong nhà
trường đại học. Đề tài tập trung vào đối tượng nghiên cứu là xây dựng quy trình
đào tạo ứng dụng quản lí theo kết quả nhằm nâng cao năng lực quản lí và chất
lượng đào tạo trong các trường đại học Việt Nam. Đề tài đề cập đến việc gắn quá
trình ứng dụng quản lí theo kết quả với việc nâng cao nâng lực quản lí trong nhà
trường và nâng cao chất lượng đào tạo bởi vì các yếu tố then chốt này không thể
tách rời nhau trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa hiện nay của Việt
Nam. Đây là đề tài quản lí cấp trường do vậy ít đề cấp đến quản lí giảng dạy vì quản
lí giảng dạy gắn nhiều với chuyên môn cấp khoa, cấp bộ môn bởi mỗi môn học có
nội dung và phương pháp giảng dạy đặc thù rất khó có quy trình chung cho các môn
học được.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lí đào tạo trong các trường đại học Việt Nam có được những
thay đổi bằng cách tiếp cận phương thức quản lí theo kết quả với những nguyên tắc

- Triển khai thực hiện thử nghiệm
- Đánh giá kết quả thử nghiệm
6. Các kết luận của luận án
7. Các khuyến nghị của luận án
- Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Đối với trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Cách tiếp cận của đề tài
- Tiếp cận từ thực tế: Nhu cầu hội nhập giáo dục quốc tế và nâng cao chất lượng
đào tạo đại học đang đặt ra những đòi hỏi cấp thiết về việc nâng cao năng lực quản
lí trong các trường ĐH Việt Nam. Dự án ĐH 2 cũng đã có một thành tố quan trọng

9


số 2: Nâng cao năng lực quản lí cho các trường đại học Việt Nam nhằm đưa những
thành tựu mới về quản lí áp dụng cho các trường đại học.
- Tiếp cận từ kinh nghiệm quốc tế: Ngân hàng thế giới và ngân hàng phát triển
châu Á đã thành công trong việc áp dụng hệ thống quản lí theo kết quả trong nhiều
lĩnh vực xã hội khác nhau, và đã áp dụng thành công trong lĩnh vực giáo dục tại
Mongolia, Campuchia là tiền đề lí luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu áp dụng hệ
thống quản lí theo kết quả vào việc nâng cao nâng lực quản lí cho các trường đại
học Việt Nam.
- Tiếp cận từ sự tổng hợp và so sánh ưu khuyết điểm của các phương thức quản
lí nhằm xác định những yêu cầu của phương thức quản lí theo kết quả áp dụng trong
các trường đại học Việt Nam.
6.2. Các phương pháp lý thuyết
- Thu thập thông tin tư liệu khoa học, các bài báo khoa học
Đề tài đã thu thập nhiều tài liệu khoa học về quản lí, quản lí giáo dục, quản lí
đào tạo đại học, quản lí chất lượng đào tạo đại học.

Luận án đã xin ý kiến nhận xét của các nhà quản lí trong các trường đại học,
các Viện nghiên cứu khoa học về bản luận án nhằm bảo đảm tính khách quan và xin
ý kiến để bổ sung, điều chỉnh các nội dung cần thiết để hoàn thiện bản luận án.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu quy trình và các giải pháp ứng dụng
quản lí theo kết quả trong lĩnh vực quản lí đào tạo trình độ đại học trong các trường
đại học công lập ở Việt Nam.
8. Những luận điểm bảo vệ
Luận án tập trung làm rõ các luận điểm khoa học cơ bản sau:
- Yêu cầu cấp thiết đổi mới quản lí đào tạo đại học trong các trường đại học Việt
Nam hiện nay: Yếu điểm cần khắc phục là quy trình đào tạo chưa đồng bộ, còn
khép kín trong trường từ đầu vào đến đầu ra và kết quả đào tạo còn chưa đáp ứng
theo yêu cầu xã hội, chưa thực sự gắn bó với lợi ích xã hội.
- Quản lí đào tạo trong trường đại học có những nội dung và yêu cầu cơ bản gì.

11


- Quản lí theo kết quả là gì? Nó có những ưu điểm gì? Những đặc điểm và quy
trình áp dụng của phương thức quản lí theo kết quả.
- Thực trạng quản lí đào tạo trong các trường đại học Việt Nam có những điểm
mạnh điểm yếu gì, hiện nay? Làm rõ các vấn đề cấp bách liên quan đến khâu yếu
của quản lí đào tạo trong các trường đại học Việt Nam hiện nay là năng lực quản lí
đào tạo và chất lượng đào tạo.
- Quy trình quản lí đào tạo trong các trường đại học Việt Nam với tiếp cận quản
lí theo kết quả bao gồm các giai đoạn và các bước triển khai các nhiệm vụ cụ thể
nhằm nâng cao năng lực quản lí và chất lượng đào tạo trong các trường ĐH Việt
Nam là như thế nào.
- Tính khách quan và sự phù hợp của công cụ khảo sát công tác quản lí trong các
trường đại học Việt Nam.

học Việt Nam với tiếp cận quản lí theo kết quả
Chương 2. Cơ sở thực tiễn của công tác quản lí đào tạo trong các trường đại
học Việt Nam với tiếp cận quản lí theo kết quả
Chương 3. Xây dựng các giải pháp quản lí đào tạo trong các trường đại học
Việt Nam với tiếp cận quản lí theo kết quả
Chương 4. Kết quả thử nghiệm

13


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÍ ĐÀO TẠO TRONG CÁC
TRƢỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM THEO TIẾP CẬN QUẢN LÍ THEO KẾT QUẢ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Vấn đề nghiên cứu ngoài nước
Vấn đề quản lí, quản lí đào tạo, quản lí đào tạo trong trường đại học, quản lí
chất lượng đào tạo đại học là những lĩnh vực nghiên cứu rộng lớn, phức tạp và
nhiều quan điểm khác nhau tùy theo trình độ phát triển và tùy theo đặc điểm kinh tế
xã hội của các khu vực của các quốc gia khác nhau trên thế giới.
Về các nghiên cứu ngoài nước có các tác phẩm liên quan như:
- Paul R Niven (2006), Balanced Scorecarramework. NXBTH TPHCM:
Nghiên cứu về các nguyên tắc ứng dụng bảng điểm cân bằng trong hoạt động quản
trị
- Hubert K. Rampersad (2007), Personal Balanced Scorecard. NXB KHXH:
Nghiên cứu về bảng điểm cân bằng trong lĩnh vực nhân lực trong tổ chức.
- Dalhousie University (2007), Results- Based Accountrbility Framework.
- Jody Zall Kusek; Ray C. Rist (2004), Ten Steps to A Results- Based
Monitoring and Evaluation System. The World Bank, Washington D.C: Trình bày
hệ thống kiểm soát và đánh giá tiến tới các kết quả mong muốn.
- Performance Management Cycle (a/SPA), Office of Human

(CANADIAN

INTERNATIONAL

DEVELOPMENT AGENCY): Cơ sở lí luận và thực tiến của quản lí theo kết quả
của CIDA Canada.
- On results-based management RBM (2008) UNDP: Quy trình quản lí theo
kết quả của UNDP.
- A Study about Managing for Results in British Columbia, April (2005),
2006 ppt. Trình
bày các thành tựu và bài học kinh nghiệm về quản lí theo kết quả tại British Columbia
1.1.2. Vấn đề nghiên cứu trong nước
1.1.1.1. Nghiên cứu từ Dự án S R E M
Dự án: Hỗ trợ đổi mới quản lí giáo dục Việt Nam (SREM) do liên minh
châu Âu tài trợ chủ yếu phục vụ cho khu vực giáo dục phổ thông. Tuy nhiên nhiều
vấn đề liên quan đến quản lí giáo dục nói chung cũng đã được quan tâm giải quyết.
Kinh nghiệm quý báu có thể được rút ra từ dự án này là: Xây dựng hệ thống
chỉ số đánh giá năng lực quản lí của Hiệu Trưởng. Cụ thể là khung đánh giá hiệu
trưởng theo bản đồ năng lực Hiệu Trưởng. Trong đó ma trận khung lôgic được xác
định bởi 3 thành tố chính là: Nhiệm vụ của Hiệu Trưởng, chỉ số đánh giá theo
nhiệm vụ và các bằng chứng hỗ trợ xác định năng lực Hiệu Trưởng. Dự án đã xác
định 19 nhiệm vụ của Hiệu Trưởng, 38 tiêu chí đánh giá với nhiều bằng chứng hỗ
trợ. Đây là thành quả cần đuợc vận dụng có chọn lọc vào lĩnh vực giáo dục đại học
có nhiều đặc điểm khác biệt với giáo dục phổ thông.
1.1.1.2. Nghiên cứu từ Dự án VIE 01-024 B

15