B
TR

NG

GIÁO D C VÀ ÀO T O
I H C KINH T TP. H

TR N

S

CHÍ MINH

NG V NH H O

A D NG GI I TÍNH TRONG H I

NG QU N TR

DOANH NGHI P VÀ HI U QU HO T
DOANH NGHI P – B NG CH NG T

NG C A
VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

Tp. H Chí Minh – N m 2014



LU N V N TH C S KINH T
NG

IH

NG D N KHOA H C:

GS.TS TR N NG C TH

Tp. H Chí Minh – N m 2014


L I CAM OAN
H c viên xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng h c viên
v is h

ng d n và giúp đ c a GS.TS Tr n Ng c Th .

Nh ng s li u th ng kê đ

c l y t ngu n đáng tin c y. N i dung và

k t qu nghiên c u c a lu n v n này ch a t ng đ

c công b trong b t c

công trình nghiên c u nào.

Tp. H Chí Minh, ngày 15 tháng 05 n m 2015
Tác gi


Ph

1.4

Ý ngh a c a bài nghiên c u ............................................................................. 3

1.5

B c c bài nghiên c u ..................................................................................... 4

CH

NG 2

ng pháp nghiên c u ................................................................................. 2

LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M ...................... 6

Khái quát s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p ...... 6

2.1
2.1.1

Qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p ............... 6

2.1.2

Nh n đ nh v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và hi u


D li u và mô t bi n .................................................................................... 24

3.1.1

Ngu n d li u ........................................................................................... 24

3.1.2

Mô t các bi n ........................................................................................... 24


Mô hình đ nh l

3.2

ng....................................................................................... 27

3.2.1

Ph

ng trình

3.2.2

Ph

ng pháp đ nh l

CH

Tóm t t .......................................................................................................... 60
NG 5

K T LU N ......................................................................................... 62

5.1

K t lu n v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT

Nam

....................................................................................................................... 62

5.2

Gi i thích nguyên nhân cho k t qu th c nghi m ......................................... 63

5.3

óng góp c a bài nghiên c u........................................................................ 64

5.4

Th o lu n thêm .............................................................................................. 65

TÀI LI U THAM KH O

Vi t




World Trade Organization

T ch c Th

FTSE

Financial Times Stock

FTSE là ch s c a các công ty có giá

Exchange

tr v n hóa l n nh t đ

ng m i Th gi i

c niêm y t

trên LSE (ch s FTSE 100)
H ng Kông Stock

S

Exchange

Kông

LSE



Ph

Moments

xác đ nh thông s mô hình

ROA

Return On Assets

T l l i nhu n trên tài s n

ROI

Return On Investments

T l l i nhu n trên đ u t

ng pháp h i quy/

c l

ng đ


ROE

Return On Equity


1

CH

NG 1

GI I THI U

1.1 Lý do nghiên c u
M t doanh nghi p ho t đ ng có th t s hi u qu , chính sách đ a ra có h p lý ch u
tác đ ng c a r t nhi u y u t . Các y u t này có th xem xét d
D

i nhi u góc đ :

i góc đ ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p nh các ch tiêu doanh thu,

chi phí, các chính sách sáp nh p – mua l i (M&A), marketing hay qu n lý doanh
nghi p...; d
t

i góc đ qu n tr chi n l

c, đó l i là các nh n đ nh phát tri n trong

ng lai, các quy t đ nh đ u t ng n h n và dài h n, chi n l

c tài tr ...; d

i góc


c đây v n còn b sót m t s bi n có kh n ng đ i di n cho s

đa d ng gi i tính và ch a gi i quy t đ

c v n đ n i sinh trong mô hình. Cu i cùng,

bài nghiên c u c ng mong mu n tìm hi u li u nhân t nào c a doanh nghi p s làm
t ng s l

ng thành viên n trong H QT nh quy mô doanh nghi p, giá tr doanh

nghi p… T nh ng lý do đó đư thúc đ y bài nghiên c u nghiên c u đ tài “S đa


2

d ng gi i tính trong H QT doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh
nghi p – B ng ch ng t Vi t Nam” v i k v ng gi i quy t đ

c các v n đ v lý

thuy t c ng nh th c nghi m nêu trên.
1.2 M c tiêu nghiên c u và các v n đ nghiên c u
Xu t phát t các lý do nghiên c u, m c tiêu c a bài vi t này nh m tìm hi u m i
quan h nhân qu gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a
doanh nghi p b ng cách tr l i hai câu h i:
Câu h i th nh t: Các v n đ liên quan đ n s đa d ng gi i tính trong H QT nh :
S tham gia c a thành viên n trong H QT, s l


v n đ n i sinh trong m i quan h này. Nh đư trình bày, bài nghiên c u đ

c ti n

hành trên 281 doanh nghi p, v i 1.124 quan sát t n m 2010 – 2013 v i t t c 9
bi n bao g m 4 bi n đ i di n cho s đa d ng gi i tính, 4 bi n ki m soát và bi n giá
tr doanh nghi p Tobin’s Q. Bài nghiên c u s xem xét tác đ ng l n nhau gi a
Tobin’s Q và 4 bi n đ i di n gi i tính, bên c nh đó c ng đ ng th i nhìn nh n li u
m t doanh nghi p có quy mô l n, s l
h

ng th nào đ n s hi n di n và s l

ng thành viên H QT nhi u… có nh

ng c a thành viên n trong H QT.


3

B n bi n đ i di n cho s đa d ng gi i tính đ
thay th nhau trong ph

c xem nh 4 ph

ng pháp tính toán

ng trình. M t là bi n gi đ i di n cho s hi n di n c a

thành viên n trong H QT; hai là t l thành viên n trên t ng s thành viên trong

trình ng

cl iđ

ng

c thi t l p v i bi n ph thu c là 4 bi n thay th nhau đ i di n

cho s đa d ng gi i tính trong H QT và xem xét l n l
lên các bi n này. T k t qu h i quy c a 2 ph
l i cho các câu h i đư nêu

t tác đ ng c a Tobin’s Q

ng trình đó, ta có th đ a ra câu tr

ph n trên.

gi i quy t v n đ n i sinh liên quan đ n m i quan h gi a đa d ng gi i tính và
giá tr doanh nghi p, bài nghiên c u ti p c n các bi n công c (ROA, s l
thành viên H QT), s d ng ph

ng

ng pháp 2SLS

1.4 Ý ngh a c a bài nghiên c u
Bài nghiên c u cho th y s đa d ng gi i tính trong H QT doanh nghi p không có
tác đ ng đáng k đ n giá tr doanh nghi p, mà thay vào đó các bi n quy mô doanh
nghi p, ROA có tác đ ng đáng k đ n giá tr doanh nghi p. Trong khi đó

Ch

ng:

ng 1: GI I THI U. Ph n này trình bày lý do nghiên c u, m c tiêu và các v n

đ nghiên c u, ph

ng pháp nghiên c u và các bi n đ

c s d ng, tóm t t s l

c

k t qu nghiên c u và nêu ra ý ngh a.
Ch

ng 2: LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M. Trong ph n này, bài

nghiên c u s trình bày n n t ng lý thuy t c b n v vai trò c a s đa d ng gi i tính
trong doanh nghi p theo d n ch ng c a m t s qu c gia trên th gi i; ti p đ n là
gi i thi u v m t vài bài nghiên c u đư có nh ng đóng góp đáng k cho đ tài
nghiên c u v s đa d ng gi i tính trong doanh nghi p; sau cùng là phân tích h
nghiên c u t i Vi t Nam và d đoán k t qu cho phân tích đ nh l

ng

ng t các doanh

nghi p Vi t Nam.


ây là ph n quan tr ng nh t vì cung c p các

b ng ch ng th c nghi m cho m c tiêu nghiên c u.
Ch

ng 5: K T LU N.

ph n cu i này bài nghiên c u s tóm t t l i toàn b k t

qu nghiên c u trên lý thuy t l n th c nghi m, gi i thích ng n g n nguyên nhân,
đ ng th i nêu lên m t s h n ch trong bài nghiên c u và h
t

ng lai cho đ tài này.

ng nghiên c u trong


6

CH

NG 2

LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M

2.1 Khái quát s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p
2.1.1 Qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p.
Quan ni m và n i dung c a qu n tr doanh nghi p

đ

c xu t b n b i OECD n m 1999 và ch nh s a n m 2004. Tài li u này đư trình

bày chi ti t các tiêu chu n qu c t đ đánh giá hi u qu c a qu n tr doanh nghi p.
Khái ni m v qu n tr doanh nghi p theo OECD có th tóm t t nh sau: “Qu n tr
công ty là nh ng bi n pháp n i b đ đi u hành và ki m soát công ty, liên quan t i
các m i quan h gi a ban giám đ c, H QT và các c đông c a m t công ty v i các


7

bên có quy n l i liên quan. Qu n tr công ty c ng t o ra m t c c u đ đ ra các
m c tiêu c a công ty, và xác đ nh các ph

ng ti n đ đ t đ

c nh ng m c tiêu đó,

c ng nh đ giám sát k t qu ho t đ ng c a công ty. Qu n tr công ty ch đ
là có hi u qu khi khích l đ

c cho

c ban giám đ c và H QT theo đu i các m c tiêu vì

l i ích c a công ty và c a các c đông, c ng nh ph i t o đi u ki n thu n l i cho
vi c giám sát ho t đ ng c a công ty m t cách hi u qu , t đó khuy n khích công ty
s d ng các ngu n l c m t cách t t h n”.
Trên th c t có r t nhi u cách ti p c n đ gi i thích cho qu n tr doanh nghi p d a



c áp d ng t i m i qu c gia là

k t qu c a nh ng h th ng lu t pháp, tiêu chu n, đ o đ c, truy n th ng và
th t c ph c t p hoàn toàn khác nhau
Nhi u nghiên c u tr

c đây đư tìm hi u v

nh h

ng c a qu n tr doanh nghi p

đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p. Theo đó, nh ng nh h
doanh nghi p có th đ
i.
nh h

c đo l

ng c a qu n tr

ng và xem xét qua 9 y u t :

Quy mô ả ẬT doanh nghi p

ng c a quy mô H QT đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p đ

k t thành 2 tr


ng xuyên trong các nghiên

c u th c nghi m. Thành viên n trong H QT t o ra s đa d ng cho H QT (Dutta
và Bose, 2006). Bên c nh đó, Smith và các c ng s (2006) đư cho r ng t m quan
tr ng c a ph n trong H QT th hi n 3 lý do khác nhau: (1) qu n tr n có th
hi u đ
d ng đ

c th tr

ng t t h n khi so sánh v i qu n tr nam; (2) các thành viên n t o

c hình nh t t h n trong nh n th c c a c ng đ ng v 1 doanh nghi p và

đi u này có tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng; (3) các thành viên khác trong
H QT s t ng c
đ

ng s hi u bi t v môi tr

ng kinh doanh khi các thành viên n

c b nhi m.
iii.

Ch t ch H i đ ng qu n tr kiêm CEO

M c dù các nghiên c u th c nghi m ch a th cung c p cái nhìn nh t quán v
h



9

T i Vi t Nam, B Tài chính (2012) quy đ nh: “Ch t ch H i đ ng qu n tr ch nên
gi ch c v giám đ c đi u hành trong doanh nghi p n u đi u này nh n đ
ch p thu n t i

i h i c đông th

cs

ng niên”. Bên c nh đó, Fana và Jensen (1983)

c ng k t lu n r ng vi c kiêm nhi m này s h n ch s chuyên nghi p c a H QT
khi v n hành doanh nghi p, làm t ng chi phí đ i di n.
iv.

Trình đ h c v n c a thành viên ả ẬT

Vai trò c a H QT là m t h th ng đi u hành n i b doanh nghi p và v n hành ho t
đ ng kinh doanh (theo Fama và Jensen, 1983). M t H QT có quy t đ nh qu n lý
t t cùng v i cách gi i quy t v n đ hi u qu s nâng cao hi u qu ho t đ ng doanh
nghi p. Vì v y yêu c u đ t ra đòi h i các thành viên qu n tr ph i đ

c trang b các

ki n th c c a nhà qu n lý nh tài chính, k toán, marketing, h th ng thông tin, v n
đ v lu t pháp và các l nh v c liên quan khác đ ph c v cho ti n trình ra quy t
đ nh. Ch t l

M c dù còn nhi u ý ki n đ i l p v

nh h

ng c a kinh nghi m H QT đ n ho t

đ ng c a doanh nghi p nh ng m t H QT v i các thành viên giàu kinh nghi m s


10

đ i m t t t h n trong m t môi tr

ng kinh doanh khi h có th làm vi c hi u qu

trong m t t p th , đi u này là có tác đ ng tích c c quan tr ng đ n hi u qu ho t
đ ng c a doanh nghi p (theo Wegge và các c ng s , 2008).
vi.

Ảiám đ c bên ngoài doanh nghi p

Nhi u nghiên c u đư đ cao vai trò c a giám đ c đ c l p bên ngoài đ n s thành
công c a doanh nghi p. Ch ng h n, Elloumi và Gueyíe (2001) đư k t lu n r ng
doanh nghi p v i t l giám đ c đ c l p bên ngoài cao s h n ch đ i m t các áp
l c tài chính. Thêm vào đó, khi môi tr

ng kinh doanh có chi u h

ng x u, các


c đông mong đ i.

ng t o ra l i ích mà

i u này c ng s gi m b t chi phí đ i di n và có tác đ ng t t

đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p (theo Jensen và Murphy, 1990; Mehran,
1995).
viii.

Quy n s h u doanh nghi p c a ả ẬT

Brickly và các c ng s (1998) cho r ng quy n s h u doanh nghi p c a H QT là
m t s khuy n khích đ i v i các thành viên H QT. S khuy n khích này làm t ng
hi u qu qu n lý c a các thành viên.

i u này c ng đ

c ki m ch ng b i nghiên

c u c a Jensen và Murphy (1990), Chung và Pruitt (1996) khi k t lu n quy n s
h u doanh nghi p c a H QT góp ph n c i thi n hi u qu ho t đ ng c a doanh


11

nghi p. Tuy nhiên trong nghiên c u c a mình, Fama và Jensen (1983) l i tranh lu n
r ng quy n s h u doanh nghi p c a H QT là con dao hai l
ix.



ch s h u doanh nghi p đóng vai trò quan tr ng trong h th ng qu n tr doanh
nghi p do h có các k n ng c n thi t, th i gian và s quan tâm đ n hi u qu ho t
đ ng c a doanh nghi p.
2.1.1.1 Nh ng hình th c khác nhau trong phong cách qu n tr gi a nam và n
S đa d ng gi i tính trong H QT là m t ch đ đư tr thành m i quan tâm chính
trong nh ng n l c c i cách qu n tr doanh nghi p trên toàn th gi i v i vi c các
doanh nghi p liên t c khuy n khích b nhi m ph n vào các v trí trong H QT
doanh nghi p (theo Adams và Ferreira, 2009). Tác đ ng đang ngày m t t ng lên
c a ph n đ n môi tr
đ ng trên c

ng làm vi c và m t th c t r ng ngày càng có nhi u ph n

ng v lưnh đ o – nh ng v trí mà trong quá kh hoàn toàn là s h u

c a nam gi i đư đ a v n đ phong cách lưnh đ o c a ph n thành m t ch đ xu t


12

hi n trên m c l c c a nhi u nghiên c u. Trong nh ng n m qua, nhi u nhà nghiên
c u và nhà khoa h c xã h i đư và đang tìm hi u v các kh n ng có th x y ra đ i
v i hành vi qu n lý xu t phát t gi i tính khác nhau, và câu h i đ t ra li u nam gi i
và ph n s có cách ng x khác nhau trên c

ng v lưnh đ o hay không v n còn

là v n đ gây tranh cãi.
M t s th t là nam gi i và n gi i có xu h


soát m i vi c. Nét đ c tr ng Agentic bao g m qu quy t, tham v ng, th ng tr ,
m nh m , đ c l p, t tin và luôn luôn đ cao s c nh tranh. Trong v n đ chuyên
môn, hành vi Agentic bi u hi n nói n ng d t khoát, quy t đoán, gây nh h
ng

ng đ n

i khác, hoàn toàn t p trung và đ a ra các v n đ t p trung vào gi i quy t

(Eagly và Johansen-Schmidt, 2001).
Con ng

i trên v trí lưnh đ o n m gi vai trò đi u hành, qu n tr xác đ nh v th

c a h trong t ch c, nh ng h c ng ch u áp l c t vai trò lưnh đ o c a mình.
Chính vì th , d

ng nh ch c ch n n gi i và nam gi i khi s h u cùng vai trò


13

trong t ch c s

ng x khác nhau b i s

nh h

ng t s đa d ng v vai trò c a


N i dung th hi n
Hoàn thành nhi m v b ng cách t ch c phân công
nhi m v đ hoàn thành m c tiêu.
Các hành vi: khuy n khích nhân viên làm theo lu t l
và quy đ nh, duy trì các tiêu chu n ho t đ ng và gi
kho ng cách gi a lưnh đ o và nhân viên.

1
Interpersonally

Duy trì các m i quan h cá nhân b ng cách quan tâm

oriented styles

đ n tinh th n và v t ch t c a ng

(Phong cách theo cá
nhân)

Các hành vi: giúp đ c p d

i khác.

i, quan tâm đ n phúc l i,

gi i thích các quy đ nh c n th n, thân thi n và s n
sàng khi nhân viên tìm đ n.

2

styles

vi và ho t đ ng theo các mô hình th hi n rõ vai trò

(Phong cách chuy n

c a mình b ng cách đ t đ
t c p d

đ i)

c s t tin và s tin t

ng

i. H đ t ra m c tiêu cho t ch c và k

ho ch phát tri n trong t

ng lai. Cho dù t ch c ho t

đ ng thành công, các nhà qu n tr theo phong cách này
v n luôn đ i m i sáng t o, luôn gi s hoài nghi v
3

tình tr ng c a t ch c.
Hành vi: c v n và trao quy n cho c p d

i, t i đa hóa


lưnh đ o khi n b t k s khác bi t nào gi a n gi i và nam gi i, nh ng ng
cùng m t vai trò, khó có th n i r ng đ

c. Tuy nhiên v n đ này đư đ

Lane và Enrich (1990) ch ng minh r ng nh ng khác bi t nh đ
thông qua các cá nhân và s ki n có th gây ra h u qu l n.

i trên

c Martell,

c l p đi l p l i


15

2.1.1.2 Các nghiên c u th c nghi m so sánh hi u qu qu n tr gi a nam gi i và n
gi i
Nhi u nghiên c u đư ki m ch ng m c đ hi u qu c a qu n tr nam và qu n tr n
trong các doanh nghi p (có th k đ n Denmark, 1993; Powell, 1993; Ragins và
Sundstorm, 1980). H u h t các nhà nghiên c u đ u t ch i s khác nhau th

ng

th y v gi i tính khi xem xét hi u qu . Holland (1992) cho r ng không có s khác
nhau trong hi u qu qu n tr nh ng ông c ng nh n th c r ng ph n ph i đ i m t
v i nh ng tr ng i ban đ u đ đ t đ
Powell (1993) th y đ


đ ng hi u qu h n nhà qu n tr n khi đó là công vi c dành cho nam gi i nhi u
h n, còn nhà qu n tr n ho t đ ng hi u qu h n nhà qu n tr nam khi công vi c đó
ít phù h p v i nam gi i. Nhìn chung, v n ch a có m t s đ ng thu n ch c ch n
trong các nghiên c u tr

c đây v s khác bi t trong hi u qu qu n lý đ i v i s

khác nhau v gi i tính.
G n đây, m t s nghiên c u cho r ng phong cách lãnh đ o c a các nhà qu n tr n
có th phù h p h n v i yêu c u c a m t s doanh nghi p ngày nay nh : Nhà qu n
tr n h n nam gi i

v n đ th

ng cho nhân viên d

i quy n khi h th c hi n t t


16

nhi m v và có hi u qu ho t đ ng cao ( đây nhà qu n tr n đang th hi n phong
cách lưnh đ o Transactional nh đư đ c p
nam l i ch c ch n th hi n đ

ph n trên). Tuy nhiên, các nhà qu n tr

c các khía c nh khác trong phong cách lưnh đ o

Transactional, bao g m nh n th y đ


đi m t t h n trong v n đ lưnh đ o toàn di n so v i nh ng đ ng nghi p nam c a
h . Hai nét đ c tr ng mà n gi i m nh h n so v i nam gi i là “kh i x
v k t qu ”, đây là hai đ c tr ng mà t lâu đư đ

ng” và “lái

c cho là th m nh c a nam gi i.

Trong khi đó nam gi i m nh h n n gi i v “kh n ng phát tri n chi n l

ct

ng

lai”.
2.1.2 Nh n đ nh v m i quan h gi a s đa ế ng gi i tính trong ả ẬT và hi u
qu ho t đ ng doanh nghi p
M i quan h gi a vi c tham gia c a ph n trong H QT và hi u qu kinh t c a
doanh nghi p là m t v n đ nh n đ

c s quan tâm c a nhi u nhà nghiên c u. M c

dù có nhi u k t qu ch ra r ng có tác đ ng tích c c trong m i quan h này nh ng
trên th c t ch a có m t s đ ng tình chung nào trong các nghiên c u. M t yêu c u


17

quan tr ng khi nghiên c u d ng v n đ này là nh h

i u này xu t phát t nghiên c u c a Robinson và Dechant (1997). M c dù

nghiên c u c a h xem xét s đa d ng trong khu v c làm vi c nói chung và s đa
d ng v tu i tác nh ng v n có th áp d ng hoàn toàn trong tr

ng h p xem xét v

đa d ng gi i tính. Th nh t, vi c đa d ng h n đ ng ngh a hi u v các th tr

ng t t

h n thông qua liên k t gi a s đa d ng gi i tính trong H QT v i s đa d ng c a
khách hàng ti m n ng ho c ng
nh p các th tr

i lao đ ng, vì v y có th gia t ng kh n ng thâm

ng. Trong nghiên c u c a Brammer và các c ng s (2007), khi

xem xét H QT các doanh nghi p
th liên k t đ

Anh, n i nào có t l qu n tr n cao nh t có

c v i các nhà bán l , ngân hàng, truy n thông và các bên đ i tác –

t t c các bên này đ u mang doanh nghi p đ n g n h n v i ng

i tiêu dùng cu i