ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––––

NGUYỄN XUÂN LONG

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ
TRỒNG CÂY THANH LONG
Ở HUYỆN BA CHẼ - QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Chí Thiện

THÁI NGUYÊN - 2013
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả.
Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng
được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trích dẫn
trong quá trình nghiên cứu đều được ghi rõ nguồn gốc.

Tác giả luận án

Nguyễn Xuân Long

Nguyễn Xuân Long

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

iii
MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan ....................................................................................................... i
Lời cảm ơn ........................................................................................................ ii
Mục lục ............................................................................................................. iii
Danh mục các chữ viết tắt ................................................................................ vi
Danh mục các bảng ......................................................................................... vii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ............................................................. 1
2.1. Mục tiêu chung ........................................................................................... 2
2.2. Mục tiêu cụ thể ........................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ................................................ 2
3.1. Đối tượng nghiên cứu................................................................................. 2
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài ................................................................... 2
4. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ HIỆU
QUẢ KINH TẾ TRỒNG CÂY THANH LONG ........................................... 4
1.1. Lý luận về hiệu quả kinh tế ........................................................................ 4
1.1.1. Khái niệm về hiệu quả kinh tế ................................................................ 4
1.1.2. Hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đánh giá ................................................. 7
1.1.3. Phân loại hiệu quả kinh tế ....................................................................... 8
1.2. Ý nghĩa của phát triển sản xuất Thanh long và hiệu quả kinh tế cây
Thanh long....................................................................................................... 11

3.2.2. Tình hình chung của nhóm hộ nghiên cứu đã có thu hoạch quả .......... 48
3.2.3. So sánh hiệu quả kinh tế cây Thanh long với cây trồng khác: ............. 52
3.2.4. Một số nhận xét về tình hình phát triển trồng Thanh long của hộ
nông dân .......................................................................................................... 53
Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TRỒNG THANH
LONG CHO HUYỆN BA CHẼ .................................................................... 55
4.1. Phương hướng phát triển thanh long huyện Ba Chẽ .................................... 55
4.1.1. Một số quan điểm phát triển ................................................................. 55
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

v
4.1.1.1. Phát triển sản xuất Thanh long trên cơ sở phát huy thế mạnh của
từng vùng, từng địa phương ............................................................................ 55
4.1.1.2. Phát triển Thanh long trong điều kiện công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn ............................. 56
4.1.1.3. Phát huy những lợi thế về điều kiện tự nhiên và xã hội ..................... 57
4.1.1.4. Phát triển sản xuất Thanh long theo hướng kinh tế trang trại ............ 57
4.1.2. Một số chỉ tiêu phát triển sản xuất Thanh long ở huyện Ba Chẽ .......... 57
4.2. Một số giải pháp phát triển sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế sản
thanh long cho huyện Ba Chẽ ......................................................................... 58
4.2.1. Nhóm giải pháp đối với chính quyền địa phương ................................. 58
4.2.1.1. Giải pháp về giống ............................................................................. 58
4.2.1.2. Giải pháp kỹ thuật .............................................................................. 59
4.2.1.3. Giải pháp về chế biến ......................................................................... 59
4.2.1.4. Giải pháp về thương mại và tiêu thụ sản phẩm.................................. 59
4.2.1.5. Giải pháp về cơ chế chính sách .......................................................... 59
4.2.1.6. Giải pháp về công tác khuyến nông ................................................... 60
4.2.2. Nhóm giải pháp đối với nông hộ........................................................... 61

Phát triển nông thôn

3

QLĐA

Quản lý đề án

4

TNBQ

Thu nhập bình quân

5

GO/ha

Tổng giá trị sản xuất/héc ta

6

VA/ha

Giá trị gia tăng/héc ta

7

GO/IC


Bảng 3.4: Thống kê năng suất, doanh số, chi phí và lợi nhuận ...................... 49
Bảng 3.5: Thống kê chi phí cố định, chi phí biến đổi và lợi nhuận ................ 50
Bảng 3.6: Thống kê chi phí cố định trung bình cho 1ha Thanh long ............. 50
Bảng 3.7: Thống kê chi phí biến đổi trung bình cho 1ha Thanh long ............ 51
Bảng 3.8: Bảng so sánh hiệu quả kinh tế 1ha Trồng Thanh long với trồng
cây Keo ........................................................................................... 52
Bảng 4.1: Một số chỉ tiêu phát triển Thanh long ở huyện Ba Chẽ đến
năm 2020 ......................................................................................... 58

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Cây Thanh long thuộc họ Xương rồng, có nguồn gốc ở các vùng sa mạc
thuộc Mehico và Colombia. Thanh long được người Pháp đem vào trồng ở
Việt Nam trên 100 năm nay, nhưng mới được đưa lên thành hàng hóa từ thập
niên 1980. Việt Nam hiện nay là nước ở Đông Nam Á có trồng Thanh long
tương đối tập trung trên quy mô thương mại, tập trung tại Bình Thuận 19.085
ha (năm 2012), phần còn lại là Long An, Tiền Giang, TP. HCM, Khánh Hòa
và rải rác ở một số nơi khác. Hiện nay, nước ta đã xuất khẩu Thanh long qua nhiều
nước dưới dạng quả tươi.
Ba Chẽ là huyện miền núi của tỉnh Quảng Ninh, diện tích tự nhiên là
60.855 ha, trong đó diện tích đất nông, lâm nghiệp là 57.719 ha chiếm tỷ lệ
94,84%. Cây Thanh long được trồng đầu tiên ở huyện Ba Chẽ từ năm 1987.
Từ năm 2008 đến nay đã có hàng chục hộ trồng Thanh long, chủ yếu tập
trung nhiều nhất tại xã Nam Sơn. Cây sinh trưởng phát triển tốt, thích hợp với
điều kiện khí hậu địa phương. Qua nghiên cứu đặc điểm thực vật học của cây

quả trồng cây Thanh long của các hộ nông dân ở các xã, thị trấn của huyện Ba
Chẽ, trong đó xã Nam Sơn thuộc huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.2.1. Không gian nghiên cứu
Đề tài được thực hiện tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.
(Chủ yếu tại xã Nam Sơn, nơi có diện tích Thanh long tập trung nhiều
nhất huyện )


3
3.2.2. Thời gian nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu sử dụng những số liệu sơ cấp là số liệu hộ thực hiện trong
năm 2012, các số liệu thứ cấp là số liệu giai đoạn 2008 - 2011.
4. Bố cục của luận văn
Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận gồm có 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở khoa học về hiệu quả kinh tế và hiệu quả kinh tế trồng
cây Thanh long.
.

Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển và hiệu quả kinh tế sản xuất Thanh

long tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.
Chƣơng 4: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trồng Thanh
Long Tại Huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.


4
Chƣơng 1
CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

tăng thêm lợi ích của xã hội, của nền kinh tế quốc dân.
Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loại
hàng hoá mà không cắt sản lượng một loại hàng hoá nào khác. Một nền kinh
tế có hiệu quả nằm trên đường khả năng giới hạn sản xuất của nó. Giới hạn
khả năng sản xuất được đặc trưng bằng chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc dân tiềm
năng (Potential Gross National Produst) là tổng sản phẩm quốc dân cao nhất
có thể đạt được, đó là mức sản lượng tương ứng với tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên.
Tỷ lệ giữa tổng sản phẩm quốc dân thực tế với tổng sản phẩm quốc dân
tiềm năng là chỉ tiêu hiệu quả. Chỉ tiêu chênh lệch tuyệt đối giữa sản lượng
tiềm năng và sản lượng thực tế là phần sản lượng tiềm năng mà xã hội không
sử dụng được phần lãng phí. Tuy nhiên, khái niệm tiềm năng phụ thuộc vào
lao động tiềm năng là lao động ứng với tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên. Sản lượng
tiềm năng cũng phải ứng với một tỷ lệ huy động tài sản cố định nào đó thì
mới hợp lý.
Như vậy, có rất nhiều quan điểm về hiệu quả do đó việc xác định khái
niệm hiệu quả cần xuất phát từ quan điểm triết học Mác xít và những luận
điểm của lý thuyết hệ thống để có cách nhìn nhận và đánh giá đúng đắn.
- Một là: Theo quan điểm triết học Mác xít thì bản chất của hiệu quả
kinh tế là sự thực hiện yêu cầu của quy luật tiết kiệm thời gian, biểu hiện trình
độ sử dụng nguồn lực của xã hội. Các Mác cho rằng, quy luật tiết kiệm thời


6
gian là quy luật có tầm quan trọng đặc biệt, tồn tại trong nhiều phương thức
sản xuất. Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật này, nó quy
định động lực phát triển của lực lượng sản xuất tạo điều kiện phát triển phát
minh xã hội và nâng cao đời sống của con người qua mọi thời đại.
- Hai là: Theo quan điểm của lý thuyết hệ thống thì nền sản xuất xã hội
là một hệ thống các yếu tố sản xuất và các quan hệ vật chất hình thành giữa
con người với con người trong quá trình sản xuất. Hệ thống sản xuất xã hội

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế chung nhất, có liên quan
trực tiếp đến nền sản xuất hàng hoá và tất cả các phạm trù, các quy luật
kinh tế khác.
Hiệu quả kinh tế được biểu hiện ở mức đặc trưng quan hệ so sánh giữa
lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra.
Một giải pháp kỹ thuật quản lý có hiệu quả kinh tế cao là một phương án
đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả đem lại và chi phí đầu tư.
Từ khái niệm chung đó cần xác định tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh
tế, đây là một vấn đề phức tạp và còn nhiều ý kiến chưa được thống nhất. Tuy
nhiên, đa số các nhà kinh tế đều cho rằng tiêu chuẩn cơ bản và tổng quát khi
đánh giá hiệu quả kinh tế là mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội và sự tiết kiệm
lớn nhất về chi phí và tiêu hao các tài nguyên.
Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế là các quan điểm, nguyên tắc đánh giá hiệu
quả kinh tế trong những điều kiện cụ thể mà ở một giai đoạn nhất định. Việc
nâng cao hiệu quả kinh tế là mục tiêu chung và chủ yếu xuyên suốt mọi thời
kỳ, còn tiêu chuẩn là mục tiêu lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá bằng định lượng


8
theo tiêu chuẩn đã lựa chọn ở từng giai đoạn. Mỗi thời kỳ phát triển kinh tế xã hội khác nhau thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả cũng khác nhau.
Mặt khác, tuỳ theo nội dung của hiệu quả mà có tiêu chuẩn đánh giá hiệu
quả kinh tế quốc dân và hiệu quả của xí nghiệp. Vì vậy, nhu cầu thì đa dạng,
thay đổi theo thời gian và tuỳ thuộc vào trình độ khoa học kỹ thuật áp dụng vào
sản xuất... Mặt khác, nhu cầu cũng gồm nhiều loại: nhu cầu tối thiểu, nhu cầu có
khả năng thanh toán và nhu cầu theo ước muốn chung. Có thể coi thu nhập tối đa
trên một đơn vị chi phí là tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả kinh tế hiện nay.
Đối với toàn xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng
thoả mãn các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội bằng của cải vật chất
sản xuất ra, trong nền kinh tế thị trường còn đòi hỏi yếu tố chất lượng và giá
thành thấp để tăng khả năng cạnh tranh. Đối với các doanh nghiệp hoặc các tổ

Khi xác định hiệu quả kinh tế, nhiều nhà kinh tế thường ít nhấn mạnh
quan hệ so sánh tương đối (phép chia) mà chỉ quan tâm đến quan hệ so sánh
tuyệt đối (phép trừ) và chưa xem xét đầy đủ mối quan hệ kết hợp chặt chẽ
giữa đại lượng tương đối và đại lượng tuyệt đối.
Kết quả kinh tế ở đây được biểu hiện bằng giá trị tổng sản phẩm, tổng
thu nhập, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận.
Nếu như hiệu quả kinh tế là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả
kinh tế đạt được và lượng chi phí bỏ ra, thì hiệu quả xã hội là mối tương quan
so sánh giữa kết quả xã hội (kết quả xét về mặt xã hội) và tổng chi phí bỏ ra.
Hiệu quả về kinh tế, xã hội thể hiện mối tương quan giữa các kết quả đạt
được tổng hợp trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội với các chi phí bỏ ra để đạt
được các kết quả đó.


10
Có thể nói hiệu quả kinh tế là khâu trung tâm có vai trò quyết định nhất và
nó được đánh giá một cách đầy đủ nhất khi kết hợp với hiệu quả xã hội. Để làm
rõ phạm trù hiệu quả kinh tế có thể phân loại chúng theo các tiêu thức nhất định
từ đó thấy rõ được nội dung nghiên cứu của các loại hiệu quả kinh tế.
Xét trong phạm vi và đối tượng các hoạt động kinh tế, có thể phân chia
phạm trù hiệu quả kinh tế thành:
- Hiệu quả kinh tế theo ngành là hiệu quả kinh tế tính riêng cho từng
ngành sản xuất vật chất như công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ...
trong từng ngành lớn có lúc phải phân bổ hiệu quả kinh tế cho những ngành
hẹp hơn.
- Hiệu quả kinh tế quốc dân là hiệu quả kinh tế tính chung toàn bộ nền
sản xuất xã hội.
- Hiệu quả kinh tế theo vùng lãnh thổ: là xét riêng cho từng vùng, từng
tỉnh, từng huyện...
- Hiệu quả kinh tế doanh nghiệp là xem xét cho từng doanh nghiệp, vì

Trong điều kiện có sương giá nhẹ với thời gian ngắn sẽ gây thiệt hại nhẹ
cho thanh long.
1.2 2.1.2. ánh sáng
Cây thanh long chịu ảnh hưởng của quang kỳ, ra hoa trong điều kiện
ngày dài, cây sinh trưởng và phát triển tốt ở các nơi có ánh sáng đầy đủ, thiếu


12
ánh sáng thân cây ốm yếu, lâu cho quả. Tuy nhiên, nếu cường độ ánh sáng
quá cao, nhiệt độ cao sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng của thanh long.
1.2.2.1.3. Nước
Thanh long có tính chống chịu cao với điều kiện môi trường không
thuận lợi như chịu hạn giỏi, tuy nhiên khả năng chịu úng của cây không cao.
Do vậy, để cây phát triển tốt, cho nhiều quả và quả to cần cung cấp đủ nước,
nhất là trong thời kỳ phân hóa mầm hoa, ra hoa và kết quả. Nhu cầu về lượng
mưa cho cây là 800 - 2000mm/năm, nếu vượt quá sẽ dẫn tới hiện tượng rụng
hoa và thối quả.
1.2.2.1.4. Đất đai
Thanh long trồng được trên nhiều loại đất từ đất khô cằn, đất cát, đất
xám bạc màu, đất phèn đến đất phù sa, đất đỏ bazan, đất thịt, thịt pha sét. Tuy
nhiên, để trồng thanh long đạt hiệu quả cao đất phải tơi xốp, thông thoáng,
thoát nước tốt, đất phèn nhẹ hoặc đất phù sa phủ trên nền phèn có pH từ 5,5 6,5, hàm lượng hữu cơ cao, không bị nhiễm mặn.
1.2.2.2. Thiết kế vườn
1.2.2.2.1. Chuẩn bị đất trồng
Vùng đất thấp cần đào mương lên luống nhằm xả phèn, mặn và nâng
cao tầng canh tác: mương rộng 1-2 m, luống rộng 6-7 m. Sau đó trồng cây trụ,
lên mô và bón lót. Kích thước mô: 80 x 30 cm. Luống nên thiết kế theo hướng
Bắc – Nam và trồng cây theo kiểu so le (giữa các hàng thì cây của hàng kế
tiếp phải trồng so le) nhằm tận dụng cao nhất ánh sáng mặt trời của hướng
Đông – Tây giúp tăng năng suất thanh long.


14
+ Các mắt mang chùm gai phải tốt, mẩy, khả năng nảy chồi tốt.
Sau khi chọn cành xong, phần gốc cành 2-4 cm được cắt bỏ phần vỏ
cành chỉ để lại lõi cành giúp cành nhanh ra rễ và tránh thối gốc. Cành được
giâm nơi thoáng mát khoảng 10-15 ngày cho ra rễ hoặc có thể đem trồng
thẳng không qua giai đoạn giâm cành.
1.2.2.2.5. Mật độ - Khoảng cách trồng
Khoảng cách trồng 3,0 m x 3,5m hay 3,0m x 3,0m. Mật độ trồng 70100 trụ/1000m2. Có thể trồng xen với các loại cây khác. Tuy nhiên, cần bảo
đảm cho thanh long nhận đầy đủ ánh sáng.
1.2.3. Giống trồng
Thanh long ở Việt Nam hiện có rất nhiều giống/ dòng, tuy nhiên giống
hiện trồng phổ biến và đang xuất khẩu trên thị trường là thanh long ruột trắng,
chúng có khả sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện ở Việt Nam, cho
năng suất cao, hình dạng quả đẹp, thịt quả màu trắng, thời điểm ra hoa từ
tháng 4-9dl, thời gian từ đậu quả đến thu hoạch 28- 35 ngày.
1.2.4. Kỹ thuật trồng và chăm sóc
1.2.4.1. Thời vụ trồng
Tùy theo từng điều kiện cụ thể mà chọn thời vụ trồng thích hợp:
- Tháng 10-11dl: thời gian này có thuận lợi là nguồn hom giống dồi dào
vì đây là giai đoạn tỉa cành sau khi thu hoạch, các vùng đất thấp thì mùa này
tránh được nguy cơ ngập úng. Tuy nhiên, phải đảm bảo có đủ nước tưới cho
cây vào mùa nắng.
- Tháng 5-6 dl: Đối với các vùng thiếu nước nên trồng vào đầu mùa mưa
(tháng 5-6dl) nhưng sẽ gặp khó khăn về hom giống, dễ bị ngập úng, thối gốc.


15
1.2.4.2. Cách đặt hom
+ Đặt hom cạn 2-4cm, đặt phần lỏi (đã gọt bỏ lớp vỏ bên ngoài) xuống

phát triển tốt, áp sát cây trụ.
- Trên giàn, tỉa cành theo nguyên tắc 1 cành mẹ để lại 1-2 cành con,
chọn cành sinh trưởng mạnh, phát triển tốt, tỉa bỏ các cành tai chuột, cành ốm
yếu, cành sâu bệnh, cành già không còn khả năng cho quả, các cành nằm
khuất trong tán không nhận được ánh sáng. Khi cành dài 1,2m - 1,5m bấm đọt
cành giúp cành phát triển tốt và nhanh cho quả.
- Hàng năm, sau khi thu hoạch cần tỉa bỏ những cành đã cho quả 2
năm, cành bị sâu bệnh, cành ốm yếu, cành nằm khuất trong tán.
1.2.4.6. Cỏ dại
Cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng với cây thanh long và là nơi trú ẩn của
sâu bệnh, trước mỗi đợt bón phân cần làm sạch cỏ gốc và xung quanh gốc
thanh long. Trong vườn có thể dùng máy cắt cỏ hoặc dùng thuốc diệt cỏ (các
loại thuốc đã được cho phép sử dụng trên thị trường).
1.2.4.7. Mực nước trong mương (áp dụng cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long)
Mực nước trong mương quá cao có thể gây úng và thối rễ thanh
long. Vì vậy, nên để mực nước trong mương cách mặt luống 30-40 cm, vào
mùa nắng nên để nước vào ra tự nhiên để rửa phèn, mặn.


17
1.2.4.8. Vét bùn bồi luống (áp dụng cho vùng ĐBSCL)
Vét bùn bồi luống đưa phù sa lắng tụ trong vườn lên mặt luống nhằm
cung cấp thêm dinh dưỡng cho cây. Tháng vét bùn thường từ 2-3 dương lịch
hoặc sau mùa mưa, lớp bùn dày khoảng 2- 3 cm là tốt.
1.2.4.9. Phân bón
Tùy theo loại đất, giai đoạn sinh trưởng mà lượng phân cung cấp cho
cây khác nhau
+ Giai đoạn kiến thiết cơ bản: 1-2 năm đầu sau khi trồng.
Tùy theo sinh trưởng và phát triển của cây mà cung cấp phân cho cây
mục đích tạo điều kiện tối hảo cho cây khỏe, phát triển tốt và cho năng suất