ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN ĐĂNG TẠO

HOÀN THIỆN CƠ CẤU TỔ CHỨC
CỦA CÔNG TY MẸ - TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI
VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------------------NGUYỄN ĐĂNG TẠO

HOÀN THIỆN CƠ CẤU TỔ CHỨC
CỦA CÔNG TY MẸ - TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI
VIỆT NAM
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 60 34 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. ĐỖ THỊ HẢI HÀ
XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản Luận văn Hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Công ty mẹ Tổng công ty Hàng hải Việt Nam là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của
riêng tôi. Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong Luận văn là trung thực, có nguồn gốc
rõ ràng. Những kết luận nghiên cứu nêu trong Luận văn chƣa từng đƣợc công bố
trong bất cứ tài liệu hay công trình nghiên cứu nào.
Tác giả Luận văn

Nguyễn Đăng Tạo


MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT........................................................................................... i
DANH MỤC CÁC BẢNG........................................................................................................ ii
DANH MỤC CÁC HÌNH ........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.................................................................................................. iv
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 1
1. Về tính cấp thiết của đề tài............................................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .................................................................................. 2
4. Những đóng góp của luận văn ........................................................................................ 2
5. Bố cục của luận văn ......................................................................................................... 3
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
CHUNG VỀ HOÀN THIỆN CƠ CẤU TỔ CHỨC................................................................ 4
1.1.Tổng quan tình hình nghiên cứu ................................................................................... 4
1.2.Cơ cấu tổ chức ................................................................................................................ 6
1.2.1.Khái niệm ................................................................................................................ 6
1.2.2.Các mô hình cơ cấu tổ chức .................................................................................. 8
1.2.3. Các thuộc tính cơ bản của cơ cấu tổ chức ......................................................... 15
1.2.4. Các yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức ................................................................... 20

3.2.4. Công nghệ và tính chất công việc ...................................................................... 47
3.2.5. Thái độ của các cán bộ quản trị cấp cao và năng lực của đội ngũ nhân lực .. 47
3.3. Thực trạng cơ cấu tổ chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt Nam
.............................................................................................................................................. 48
3.3.1. Về chuyên môn hóa ............................................................................................ 48
3.3.2. Về phân chia tổ chức thành các bộ phận........................................................... 49
3.3.3. Về cấp quản trị và tầm quản trị .......................................................................... 58
3.3.4. Về quyền hạn và trách nhiệm trong tổ chức ..................................................... 59
3.3.5. Về tập trung và phi tập trung trong quản lý ...................................................... 60
3.3.6. Về phối hợp các bộ phận của tổ chức ............................................................... 61


3.4.Đánh giá thực trạng cơ cấu tổ chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt
Nam...................................................................................................................................... 61
3.4.1. Đánh giá theo các yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức ........................................... 61
3.4.2. Những điểm mạnh của cơ cấu tổ chức hiện tại ................................................ 78
3.4.3. Những điểm yếu của cơ cấu tổ chức hiện tại.................................................... 78
3.4.4. Nguyên nhân của những điểm yếu .................................................................... 79
CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA CÔNG TY MẸ TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM ........................................................................ 82
4.1. Chiến lƣợc phát triển của Vinalines giai đoạn 2016-2020 ...................................... 82
4.1.1. Định hƣớng phát triển ......................................................................................... 82
4.1.2. Mục tiêu tổng quát .............................................................................................. 82
4.1.3. Mục tiêu cụ thể .................................................................................................... 83
4.2. Một số giải pháp hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng
hải Việt Nam ....................................................................................................................... 85
4.2.1. Các giải pháp về sắp xếp, tổ chức lại các bộ phận ........................................... 85
4.2.2. Các giải pháp về tăng cƣờng chuyên môn hóa................................................. 88
4.2.3. Các giải pháp về phân quyền trong tổ chức...................................................... 89
4.2.4. Các giải pháp về tăng cƣờng sự phối hợp giữa các bộ phận ........................... 90
4.2.5. Giải pháp về cổ phần hóa doanh nghiệp ........................................................... 91


4.

HĐTV

Hội đồng thành viên

5.

SXKD

Sản xuất kinh doanh

6.

TGĐ

Tổng giám đốc

7.

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

8.

VINALINES

Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải

3.

Bảng 3.1

4.

Bảng 3.2

5.

Bảng 3.3

6.

Bảng 3.4

Đánh giá về tính thống nhất của cơ cấu tổ chức Vinalines

64

7.

Bảng 3.5

Đánh giá về tính tối ƣu của cơ cấu tổ chức Vinalines

68

8.


42
57
59


DANH MỤC CÁC HÌNH

TT

Hình

Nội dung

Trang

1.

Hình 1.1

Mô hình tổ chức theo chức năng.

9

2.

Hình 1.2

Mô hình tổ chức theo sản phẩm.

10


12

7.

Hình 1.7

Cơ cấu tổ chức trực tuyến.

13

8.

Hình 1.8

Cơ cấu tổ chức trực tuyến - tham mƣu.

14

9.

Hình 1.9

Cơ cấu tổ chức trực tuyến – chức năng.

15

10.

Hình 1.10

Đề xuất sơ đồ cơ cấu tổ chức mới của Công ty
mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt Nam.

iii

50

86


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

TT

Bảng

1.

Biểu đồ 3.1

Nội dung
Doanh thu, lợi nhuận của Công ty mẹ - Tổng công
ty Hàng hải Việt Nam giai đoạn 2011– 9/2014

Trang
43

Đánh giá mức độ đƣợc tham gia của CBCNV trong
2.



69

động quản trị doanh nghiệp
6.

Biểu đồ 3.6

Đánh giá về hiệu quả công tác phối hợp giữa các
cấp quản trị cũng nhƣ các bộ phận

69

Đánh giá việc tuân thủ thực hiện các quy định
7.

Biểu đồ 3.7

về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ

70

công tác của các bộ phận, cá nhân trong thực tế
Mức độ đánh giá về năng lực, trình độ chuyên môn
8.

Biểu đồ 3.8

của CBCNV Vinalines nói chung so với yêu cầu



các quy định hiện hành về chức năng, nhiệm vụ,

74

quyền hạn của các bộ phận.
Đánh giá mức độ công khai về cơ cấu tổ chức; chức
12.

Biểu đồ 3.12

năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ công tác

74

của các bộ phận, cá nhân; bản mô tả công việc.
13.

Biểu đồ 3.13

Đánh giá mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và
các quy trình quản lý tiên tiến.

76

Đánh giá khả năng xử lý của Vinalines nói chung và của
14.

Biểu đồ 3.14


động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp trong từng giai đoạn cụ thể.
Tuy nhiên, trong thời gian qua do đặc điểm các doanh nghiệp nhà nƣớc ở
Việt Nam, trong đó có Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, đã và đang từng bƣớc
thực hiện chuyển đổi về hình thức sở hữu và loại hình hoạt động, nhằm đáp ứng đòi
hỏi cấp bách phải nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh theo cơ chế thị trƣờng
định hƣớng XHCN, nên cùng với đó thì cơ cấu tổ chức của các doanh nghiệp này
cũng có nhiều thay đổi.
Xuất phát từ nhận định về vị trí, vai trò quan trọng của cơ cấu tổ chức đối
với mỗi tổ chức nói chung và doanh nghiệp nói riêng, cùng với mong muốn nghiên
cứu, tìm hiểu về việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức của một doanh nghiệp cụ thể, nhất
là doanh nghiệp nhà nƣớc đang trong quá trình chuyển đổi theo cơ chế thị trƣờng
định hƣớng XHCN hiện nay; tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu là: “Hoàn thiện cơ cấu
tổ chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt Nam”.
Từ việc lựa chọn đề tài nghiên cứu trên đây thì luận văn sẽ trả lời đƣợc
những câu hỏi cơ bản sau:
1


-

Các tiêu chí nào có thể đƣợc sử dụng để đánh giá cơ cấu tổ

chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt Nam?.
-

Cơ cấu tổ chức của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt

Nam hiện nay đã tối ƣu chƣa? Cơ cấu tổ chức này có những điểm mạnh,
điểm yếu gì và những chỗ nào, khâu nào chƣa hợp lý? Vì sao?.
-

Về thời gian: Nghiên cứu và đánh giá cơ cấu tổ chức hiện tại và

đƣa ra các giải pháp ứng dụng năm 2015, định hƣớng đến 2020.
4. Những đóng góp của luận văn
-

Luận văn tổng hợp và hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ

bản về cơ cấu tổ chức và hoàn thiện cơ cấu tổ chức; từ đó đi sâu phân tích
và đánh giá thực trạng, chỉ ra những mặt đƣợc, những hạn chế và nguyên
nhân của cơ cấu tổ chức hiện tại của Công ty mẹ - Tổng công ty Hàng hải
2


Việt Nam.
-

Trên cơ sở phân tích và đánh giá cơ cấu tổ chức hiện tại, luận

văn đƣa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Công ty
mẹ - Tổng công ty Hàng hải Việt Nam.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận chung về hoàn
thiện cơ cấu tổ chức.

Chƣơng 2.


-

Đánh giá thực trạng cơ cấu tổ chức quản lý của Công ty cổ

phần thép Việt - Ý về các nội dung: chức năng, nhiệm vụ của các bộ
phận; đội ngũ cán bộ quản lý và tình hình thực hiện nhiệm vụ của từng bộ
phận; về phân cấp quản lý trong công ty. Từ đó đƣa ra đánh giá tổng quát
những mặt hợp lý, những mặt bất cập và nguyên nhân của cơ cấu tổ chức
hiện tại.
-

Xuất phát từ tầm nhìn và định hƣớng phát triển của công ty, đề

tài đã đề xuất sơ đồ cơ cấu tổ chức mới và một số giải pháp để hoàn thiện
cơ cấu tổ chức quản lý của Công ty cổ phần thép Việt - Ý; trong đó tập
trung vào: đào tạo và bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ quản lý theo yêu cầu mới,
xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo và tiêu chuẩn hóa cán bộ, xây
dựng và phát triển văn hóa công ty, thực hiện dân chủ…
(2) Đề tài “Tái cơ cấu tổ chức các doanh nghiệp dệt may của Tập đoàn dệt
may Việt Nam” của TS. Ngô Thị Việt Nga năm 2012 đã đề cập đến một số nội
dung chính sau:
4


-

Những vấn đề lý luận cơ bản về tái cơ cấu doanh nghiệp,

trong đó đi sâu vào vấn đề tái cơ cấu quá trình kinh doanh và tái cơ cấu
tổ chức doanh nghiệp.

thuộc tính cơ bản và chỉ ra những bất hợp lý trong phân công theo chiều
dọc cũng nhƣ theo chiều ngang.
-

Nhận diện chiến lƣợc của Công ty và xác định mô hình cơ cấu

tổ chức phù hợp với chiến lƣợc. Đề ra các nội dung và kế hoạch thực hiện
hoàn thiện cơ cấu tổ chức.
(4) Đề tài “Hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại Công ty cổ phần
Xây lắp thủy sản Việt Nam” của ThS. Nguyễn Thị Hồng Nhung năm 2013 đã đề
cập đến một số nội dung chính sau:
5


-

Những vấn đề lý luận cơ bản về cơ cấu tổ chức nhƣ: khái niệm

và các thuộc tính cơ bản của cơ cấu tổ chức; các mô hình và các nhân tố
ảnh hƣởng đến cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp. Tiến trình
thiết kế cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý.
-

Trên cơ sở phân tích đánh giá những ƣu, nhƣợc điểm của cơ

cấu tổ chức hiện tại theo các thuộc tính, đề tài đã đƣa ra nhận định, đánh
giá chung về những hạn chế của mô hình cơ cấu tổ chức hiện tại.
-

Dựa trên kết quả phân tích, đánh giá thực trạng cơ cấu tổ chức

hệ mang tính chính thức hoặc phi chính thức giữa những con ngƣời trong tổ chức. Sự
phân biệt hai loại mối quan hệ đó làm xuất hiện hai dạng cơ cấu trong tổ chức là cơ cấu
chính thức và cơ cấu phi chính thức. Phụ thuộc vào việc cơ cấu tổ chức đƣợc thiết lập
nhằm thực hiện chiến lƣợc hay kế hoạch tác nghiệp mà làm xuất hiện cơ cấu tổ chức bền
vững, mang tính chiến lƣợc hay cơ cấu tạm thời, mang tính tác nghiê .̣p
Cơ cấu tổ chức (chính thức) của một tổ chức “là tập hợp các bộ phận và cá
nhân có mố i quan hệ tương tác, phố i hợp với nhau, được chuyên môn hoá, có nhiệm
vụ, quyền hạn và trách nhiệm nhất định, được bố trí theo những cấp khác nhau, thực
hiện các hoạt động của tổ chức nhằm tiến tới các mục tiêu kế hoạch” (Nguyễn Thị
Ngọc Huyền và cộng sự, 2013, trang 30).
Cơ cấu tổ chức chính thức xác định: tập hợp các nhiệm vụ chính thức đƣợc
phân cho các cá nhân và bộ phận; mối quan hệ quyền lực và bảo cáo chính thức,
bao gồm các tuyến quyền hạn, trách nhiệm đối với các quyết định, số cấp quản lý
và tầm kiểm soát; hệ thống các công cụ đảm bảo sự phối hợp có hiệu quả giữa
những ngƣời lao động bên trong tổ chức và giữa tổ chức với môi trƣờng bên ngoài.
Bên cạnh cơ cấu tổ chức chính thức , trong tổ chức còn tồn tại nhiều cơ cấ u
phi chính thức đƣợc tạo nên bởi các mối quan hệ phi chính thức giữa các thành viên
của tổ chức. Cơ cấu phi chính thức thƣờng tập hợp những ngƣời cùng quan điểm,
lợi ích, sở thích, chủng tộc, quê quán… Các mối quan hệ sâu đậm và không ép
buộc của các cơ cấu phi chính thức cho phép con ngƣời có đƣợc sự tiếp xúc với
những ngƣời có thể giúp họ thực hiện mục tiêu. Cơ cấu phi chính thức cũng là
nguồn cung cấp sự hỗ trợ tinh thần và tình bạn cần thiết cho việc thỏa mãn các nhu
cầu xã hội quan trọng của con ngƣời. Tuy nhiên, cơ cấu phi chính thức cũng có
những hạn chế nhất định. Do tồn tại bên ngoài hệ thống quyền hạn chính thức, các
7


cơ cấu phi chính thức có thể nhạy cảm trƣớc tin đồn, phát tán thông tin sai lệch, cản
trở sự thay đổi và làm chệch hƣớng các cố gắng hƣớng tới mục tiêu công việc.
Cơ cấu tổ chƣ́c bền vững là cơ cấu tổ chức tồn tại trong một thời gian dài, gắn



Nhƣợc điểm của mô hình tổ chức bộ phận theo chức năng: thƣờng dẫn đến
mâu thuẫn giữa các đơn vị chức năng khi đề ra các mục tiêu và phƣơng thức hoạt
động; thiếu sự phối hợp hành động giữa các bộ phận; chuyên môn hóa quá mức có
thể tạo ra cách nhìn hạn hẹp ở các nhà quản trị; có thề làm giảm tính nhạy cảm của
tổ chức đối với sản phẩm, dịch vụ và khách hàng; hạn chế việc phát triển đội ngũ
các nhà quản lý chung; đổ trách nhiệm về thực hiện mục tiêu chung của tổ chức cho
cấp lãnh đạo cao nhất.
Mô hình tổ chức theo chức năng đƣợc hầu hết các tổ chức sử dụng trong một
giai đoạn phát triển nào đó, khi tổ chức có quy mô vừa và nhỏ, hoạt động trong một
lĩnh vực, đơn sản phẩm, đơn thị trƣờng.

Hình 1.1: Mô hin
̀ h tổ chƣ́c bộ phận theo chƣ́c năng
Nguồn: (Đoàn Thị Thu Hà và Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2013, trang 194)
b) Các mô hình tổ chức bộ phận theo sản phẩm/khách hàng/địa dƣ/đơn vị
chiến lƣợc
Khi những hạn chế của phƣơng thức tổ chức theo chức năng đã lớn hơn ƣu
thế của nó, ngƣời ta sẽ hƣớng tới việc tổ chức bộ phận theo các mục tiêu độc lập
9


nhƣ sản phẩm, khách hàng hay địa bàn hoạt động , làm xuất hiện các đơn vị - những
bộ phận lớn của tổ chức , thực hiện tất cả hay phần lớn các hoạt động cần thiết cho :
phát triển, sản xuất và phân phố i một sản phẩm , dịch vụ hay nhóm sản phẩm, dịch
vụ tƣơng đồng; phục vụ một nhóm khách hàng hay một thị trƣờng.
Mô hình tổ chức theo sản phẩm /khách hàng /địa dƣ là hình thức tạo nên bộ
phận trong đó các cá nhân thực hiện các hoạt động tạo ra một loại sản phẩm , phục
vụ một nhóm khách hàng mục tiêu , trên một khu vực địa lý đƣợc hợp nhóm trong

n lƣơ ̣c
̣
̀ h tổ chƣ́c theo đơn vi chiế

Nguồn: (Nguyễn Thị Ngọc Huyền và cộng sự, 2013, trang 520)
11


c) Mô hin
̀ h tổ chƣ́c theo ma trâ ̣n
Mô hình tổ chức theo ma trâ ̣n là sƣ̣ kế t hơ ̣p của hai hay nhiề u mô hình tổ
chƣ́c khác nhau . Ví dụ , mô hin
̀ h tổ chƣ́c theo chƣ́c năng kế t hơ ̣p với mô hin
̀ h tổ
chƣ́c theo sản phẩ m . Ở đây, các cán bộ quản trị the o chƣ́c năng và theo sản phẩ m
đều có vị thế ngang nhau . Họ chịu trách nhiệm báo cáo cho cùng một cấp lãnh đạo
và có thẩm quyền ra quyết định thuộc lĩnh vực mà họ phụ trách .

Hình 1.6: Mô hình tổ chƣ́c theo ma trâ ̣n
Nguồn: (Đoàn Thị Thu Hà và Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2013, trang 199)
Ƣu điể m của mô hình tổ chƣ́c ma trâ ̣n : đinh
̣ hƣớng các hoa ̣t đô ̣ng theo kế t
quả cuối cùng ; tâ ̣p trung nguồ n lƣ̣c vào khâu xung yếu ; kết hợp đƣợc năng lực của
nhiều cán bộ quản trị và chuyên gia; tạo điều kiện đáp ứng nhanh chóng với những
thay đổi của môi trƣờng.
Nhƣợc điểm của mô hin
̀ h tổ chƣ́c ma trâ ̣n : hiện tƣợng song trùng lãnh đạo
dẫn đến sự không thống nhất mệnh lệnh ; quyền hạn và trách nhiệm của các nhà
quản trị có thể trùng lắp tạo ra các xung đột; cơ cấu phức tạp và không bền vững và
có thể gây tốn kém.