Trường PT Vùng Cao Việt Bắc

TÁC PHẨM “CHÍ PHÈO” TRONG DÒNG VĂN HỌC
VIẾT VỀ
ĐỀ TÀI NÔNG DÂN GIAI ĐOẠN 1930-1945
Ths Nguyễn Thu Trang- Ths Lương Thị Kim Dung
Trong văn học Việt Nam giai 1930- 1945, Nam Cao thuộc lớp
nhà văn trẻ. Ông rất thành công ở lĩnh vực văn xuôi và được Giáo
sư Hà Minh Đức đánh giá là “nhà văn hiện thực xuất sắc” với
“những dòng văn xuôi mọc cánh”. Chí Phèo là kết tinh đầy tâm
huyết và có giá trị trong sự nghiệp sáng tác của Nam Cao. Đồng
thời là hiện tượng có sức lan tỏa mạnh trong đời sống văn hóa tinh
thần người dân Việt. Chí Phèo đã trở thành mối quan tâm, tìm
hiểu nghiên cứu, phê bình văn học và nhiều công trình, đề tài
nghiên cứu khoa học. Vì thế, việc đặt tác phẩm này trong chùm
tác phẩm cùng đề tài là việc làm cần thiết nhằm phát hiện ra
những nét kế thừa và sáng tạo của ngòi bút hiện thực xuất sắc
Nam Cao.
1. Vài nét về tác giả Nam Cao và tác phẩm Chí Phèo
1.1 Về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nam Cao
Dù thời gian có qua đi, Nam Cao và những tác phẩm của ông
vẫn là những đề tài hấp dẫn đối với nhiều nhà nghiên cứu, phê
bình. Vì ông được đánh giá là nhà văn tâm lí bậc thầy. Nhưng có
lẽ đơn giản đó là vì những sáng tác của ông thể hiện một tấm lòng
vừa trĩu nặng suy tư, vừa đằm thắm yêu thương, vừa trữ tình lại
vừa triết lí. Hơn nữa, Nam Cao còn là: "Một tâm hồn trung thực
1


Trường PT Vùng Cao Việt Bắc


ngắn của ông tập trung vào hai đề tài lớn: nông dân (Chí Phèo,
Một bữa no, Lão Hạc, Một đám cưới, Nghèo, Trẻ con không được
ăn thịt chó, Dì Hảo…) và trí thức tiểu tư sản (Trăng sáng, Đời
thừa, Nhỏ nhen, Quên điều độ, Đôi mắt…). Đọc những sáng tác
của Nam Cao, chúng ta thấy "cả một dòng đời cuồn cuộn chảy với
những bi kịch ngổn ngang, với bao số phận chìm nổ. Hàng đàn,
hàng lũ các nhân vật trồi lên dưới lớp bụi cát lầm than đã được tạo
ra dưới bàn tay một nhà tạo hình giỏi" .
Ở đề tài nào ông cũng thể hiện được sự mới mẻ ở cả nội dung
phản ánh và nghệ thuật viết truyện: "Sự hòa hợp giữa chất liệu
hiện thực được miêu tả sắc sảo với những cách đánh giá tỉnh táo,
khách quan, chân tình ở người viết đã làm cho những trang viết
của Nam Cao vẫn gần gũi với mọi người ở những thời điểm khác
nhau". Hơn 50 năm đã trôi qua nhưng sáng tác của nhà văn vẫn
còn nguyên giá trị, như một bức tranh thu nhỏ xã hội Việt Nam
những năm 40 của thế kỉ XX. Những vấn đề Nam Cao đặt ra trong
tác phẩm là của hôm qua cũng là của hôm nay. Vì thế "Ông vẫn ở
giữa chúng ta như thấu hiểu một phần cuộc đời hiện tại".
1.2. Về tác phẩm Chí Phèo
Chí Phèo là đỉnh cao trong sáng tác của Nam Cao trước cách
mạng tháng Tám 1945. Lúc đầu trong bản thảo tác giả đặt tên là
Cái lò gạch cũ (sau đó Lê Văn Trương đã đặt lại là Đôi lứa xứng
đôi) ấn hành ở NXB Đời Mới, Hà Nội (1941). Về sau chính Nam
Cao đã đổi tên truyện là Chí Phèo, in tại tập Luống cày do Hội
văn hóa cứu quốc xuất bản tại Hà Nội (1945). Với tác phẩm này,
4


Trường PT Vùng Cao Việt Bắc


người nông dân giai đoạn 1930-1945
2.1. Những điểm khác về mặt nội dung
Nam Cao bước vào làng văn khi văn học hiện thực 1930-1945
đã tồn tại hai mảng đề tài: người nông dân ở thôn quê và người
dân ở đô thị. Ở cả hai mảng đề tài này đã có những tên tuổi xuất
sắc: Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng…với
những tác phẩm để đời: Tắt Đèn, Bước đường cũng, Vỡ đê, Số
đỏ… Nam Cao tiếp tục khai thác hai mảng đề tài này, nổi bật là đề
tài nông dân và trí thức tiểu tư sản. Không dẫm lại lối mòn của
những người đi trước, sáng tác của ông có một chủ đề tư tưởng
khác hẳn, một chiều sâu mới. Từ những chuyện vụn vặt, đời
thường, nhà văn đề xuất những tư tưởng sâu sắc về thân phận con
người, tương lai của dân tộc....một cách kín đáo. Ở "Chí Phèo"
đâu phải chỉ là chuyện thằng say rượu ăn vạ mà bao trùm lên là
khát vọng muốn làm người lương thiện và muốn khẳng định
quyền làm người của chính mình". GS Nguyễn Đăng Mạnh khẳng
định: "Đề tài ông viết không có gì mới mẻ cả đối với văn học giai
đoạn 1930-1945: người tiểu tư sản, trí thức và người nông dân
nghèo. Vậy mà trên mảnh đất được cày đi xới lại nhiều lần ấy,
Nam Cao vẫn tìm được quặng vàng, quặng bạc do biết đào vào
những tầng đất sâu hơn. Những tầng đất sâu hơn mà Nguyễn
Đăng Mạnh nói tới ở đây thực chất là gì?
Nam Cao thuộc thế hệ nhà văn hiện thực lớp sau, đến sau khi
viết về một đề tài quen thuộc nhưng ông có những đóng góp mới
6


Trường PT Vùng Cao Việt Bắc

mẻ, đặc sắc. Chí Phèo là người nông dân hiền lành nhất nhưng lại