Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

Dạy Luyện từ và Câu lớp 4

1


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

I. Đặt vấn đề

1.Lý do chọn sáng kiến:
- Xuất phát từ mục tiêu của môn Tiếng Việt ở trường tiểu học nhằm:
+ Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc,
viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi.
Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy.
+ Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết sơ
giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước
ngoài.
+ Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu
đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ
nghĩa.
Phân môn Luyện từ và câu cung cấp những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và rèn
luyện kỹ năng dùng từ, đặt câu (nói, viết), kỹ năng đọc cho học sinh. Khác với các lớp
dưới, ở lớp 4 bắt đầu có những tiết học dành riêng để trang bị kiến thức cho học sinh,
giúp học sinh:
a. Mở rộng, hệ thống hoá vốn từ và trang bị cho học sinh một số hiểu biết sơ giản về
từ và câu.
b. Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng dùng từ đặt câu và sử dụng các dấu câu.


3


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

- Việc sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho việc dạy và học còn yếu, còn thiếu
phương tiện, thiếu tài liệu tham khảo, thiếu đồ dùng dạy học, yếu về cách sử dụng đồ
dùng dạy học.
Tóm lại: Sự thiếu hụt kiến thức cũng như phương tiện hỗ trợ dạy học, những giải pháp
không thống nhất từ những nguồn tri thức khác nhau cùng với một phương pháp tư
duy thiếu mềm dẻo đã dẫn đến một số giáo viên rất lúng túng trong giảng dạy. Những
kiến thức không chắc chắn, thiếu tính hệ thống, trong lúc nội dung luôn quyết định
phương pháp dạy học, không thể dạy tốt khi không nắm chắc nội dung và tất nhiên học
sinh lĩnh hội các kiến thức này sẽ bị hạn chế phần nào.
- Các hình thức dạy học giáo viên hay sử dụng đối với phân môn Luyện từ và câu
là: cá nhân, nhóm, tổ, lớp nhưng qua dự giờ thì chúng tôi thấy phần lớn chỉ là hình
thức, hiệu quả thấp vì học sinh kém linh hoạt và rất chậm chạp trong học với hình thức
học nhóm, bàn ghế không phù hợp (bàn ghế 5 chỗ ngồi); cách dạy của giáo viên chủ
yếu dưạ vào sách giáo viên, sách thiết kế ít chủ động tổ chức các hoạt động dạy và học
cho phù hợp với điều kiện hiện tại, giáo viên có giao nhiệm vụ cho học sinh nhưng ít
chú ý đến từng đối tượng, sự giúp đỡ của giáo viên đối với học sinh yếu kém có phần
hời hợt, còn xa rời, kiến thức có lúc giáo viên áp đặt cho học sinh.
Trong khi đó Luyện từ và câu là phân môn khó dạy nhất trong các phân môn của
môn Tiếng Việt. Phân môn này có nhiều dạng bài tập ảnh hưởng tới việc lựa chọ hình
thức, phương pháp dạy, cách tổ chức trong lúc đó giáo viên còn phải dạy các môn học
khác cũng không kém phần quan trọng như môn Tiếng Việt.
b. Về học sinh:




Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

- Lỗi trong viết câu: viết hoa đầu câu, viết hoa danh từ riêng, không có dấu chấm
cuối câu.
- Sự phân biệt rạch ròi ba dạng câu kể có nhiều học sinh chưa phân biệt được.
- Khả năng chọn từ, lắp ráp thành ngữ, tục ngữ, sắp xếp câu thành đoạn văn chưa
tốt.
- Dùng từ sai làm cho câu văn tối nghĩa, sai ý khiến cho người đọc người nghe hiểu
nhầm, hiểu không hết ý trình bày.
Thực tế giảng dạy, chúng tôi thấy học sinh vùng nông thôn trung du, miền núi điều
kiện kinh tế còn nghèo nàn, do điều kiện đó đã có ảnh hưởng đến việc học nói chung
và việc học phân môn Luyện từ và câu nói riêng. Chẳng hạn như, hiểu ý nghĩa danh từ,
ý nghĩa của chủ ngữ, đặt câu theo khuôn mẫu cũ, gộp luôn cả danh từ đơn vị với danh
từ chỉ sự vật là một danh từ.
Ví dụ: rặng + dừa = rặng dừa
Trong câu “ Con gà trống nhà em có bộ lông rất mượt.”, học sinh cho “ con gà
trống” là danh từ.
Qua khảo sát đầu năm tại lớp 4B tôi chủ nhiệm thu được kết quả như sau:
học

Số
sinh
20

Giỏi

Khá


65

5

25

Với những lý do trên đây, tôi đã chọn “ Kinh nghiệm dạy một số bài khó trong
phân môn Luyện từ và câu Lớp 4” với mong muốn khắc phục tình trạng nêu trên góp
phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt trong trường Tiểu học.
II. Nội dung
6


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

Đề xuất cách dạy một số bài khó trong phân môn luyện từ và câu lớp 4.
Từ thực tế nêu trên nên tôi chỉ đề xuất cách dạy một số vấn đề theo chúng tôi là
khó của 4 bài trong phân môn Luyện từ và câu, lớp 4, đó là:
1. Danh từ ( tiết 2 - tuần 5).
2. Danh từ chung và danh từ riêng ( tiết 1 - tuần 6).
3. Chủ ngữ trong câu kể Ai làm gì? ( tiết 1 - tuần 19).
4. Chủ ngữ trong câu kể Ai thế nào? ( tiết 1 - tuần 22).
1. Một số bài khó và cách dạy trong phân môn Luyện từ và câu lớp 4.
1.1.

Bài " Danh từ" ( tiết 2 - tuần 5).

a. Cấu trúc bài học: 3 phần, có 4 bài tập.

của một số từ. Khi dạy giáo viên gợi ý để giúp học sinh nhận ra truyện cổ, cơn, cuộc
sống, tiếng, xưa, con, rặng, đời là danh từ. Chẳng hạn hỏi: “cơn nắng” là một từ hay
là hai từ? Cho học sinh thảo luận để có kết luận hai từ; hỏi tiếp “ Người ta gọi nắng
bằng gì?”. Và tương tự cách như vậy đối với các từ “cơn mưa”, “rặng dừa”, “con
sông”, “tiếng xưa”... Tuy nhiên giáo viên có thể bằng cách tách “cơn” và “nắng” trong
“cơn nắng” để làm mẫu. ở bài tập này thì trong sách giáo viên chỉ nêu lên cách tổ chức
hoạt động chứ chưa đưa ra ví dụ minh hoạ học sinh tìm sai hoặc tìm không được và
gợi ý cách tháo gỡ.
Bài tập2:

Xếp các từ em mới tìm được vào nhóm thích hợp.
+ Từ chỉ người: ông cha, ...
+ Từ chỉ vật: sông,...
+ Từ chỉ hiện tượng: mưa, ...
+ Từ chỉ khái niệm: cuộc sống, ...
+ Từ chỉ đơn vị: cơn, ...

8


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

- Khó khăn: Đối với bài tập này khó khăn ở chỗ là khả năng sắp xếp, liệt kê và nhầm
lẫn giữa danh từ chỉ khái niệm với danh từ chỉ đơn vị.
- Biện pháp khắc phục: Giáo viên phải bám sát từng nhóm để hướng dẫn và giải
thích rõ về danh từ chỉ khái niệm và danh từ chỉ đơn vị.
Phần 2: Ghi nhớ.
Danh từ là những từ chỉ sự vật ( người, vật, hiện tượng, khái niệm, hoặc đơn vị)
- Mục đích: Học sinh tự nêu được định nghĩa danh từ.

- Khó khăn: Nhiều học sinh rất yếu trong đặt câu, hay nhầm giữa danh từ “điểm” với
“điểm” mà cô giáo cho hàng ngày...
- Biện pháp khắc phục: Giáo viên dựa vào các câu trong sách giáo khoa để gợi ý cho
học sinh :

- ....................có một........đáng quý.............
- ...................phải rèn luyện để vừa học............
- .....................có một.........nồng nàn..........
- ....................kinh nghiệm học tập tốt.
- ...............tháng tám năm 1945............

Giáo viên chép vào bảng phụ, chia lớp thành 5 nhóm, mỗi nhóm làm một câu. Sau
đó yêu cầu mỗi em tự đặt một câu khác 5 câu cả lớp vừa làm.
1.2. Bài "Danh từ chung và danh từ riêng" (tiết1 - tuần 6).
a. Cấu trúc : 3 phần , có 5 bài tập.
b. Nội dung từng phần:
Phần1:

Nhận xét: có 3 bài tập.

Bài 1: Tìm các từ có nghĩa như sau.
10


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

a. Dòng nước chảy tương đối lớn, trên đó thuyền bè đi lại được.
b. Dòng sông lớn nhất chảy qua nhiều tỉnh phía Nam nước ta.
c. Người đứng đầu nhà nước phong kiến.

- So sánh c với d.
- Mục đích: Học sinh so sánh được cách viết các từ :sông- Cửu Long, vua- Lê Lợi
Phần2: Ghi nhớ.
1. Danh từ chung là tên của một loại sự vật.
2. Danh từ riêng là tên riêng của một sự vật. Danh từ riêng luôn được
viết hoa.
- Khó khăn: Học sinh khó nêu lên được định nghĩa danh từ chung, danh từ riêng.
- Biện pháp khắc phục: Dùng phiếu tổ chức hoạt động nhóm.
Hãy viết tiếp vào chỗ chấm:
- Tên của một loại sự vật gọi là..........................
- Tên riêng của một sự vật gọi là.........................
- Danh từ...........luôn luôn được viết hoa.
Học sinh nêu kết quả, sau đó đọc ghi nhớ trong sách giáo khoa.
Phần3:
Bài tập1:

Luyện tập: có 2 bài tập.
Tìm các danh từ chung và danh từ riêng trong đoạn văn sau:

Chúng tôi đứng ttrên núi Chung. Nhìn sang trái là dòng sông Lam uốn khúc theo
dãy núi Thiên Nhẫn. Mặt sông hắt ánh nắng chiếu thành một đường quanh co trắng
xoá. Nhìn sang phải là dãy núi Trác nối liền với dãy núi Đại Huệ xa xa. Trước mặt
chúng tôi, giữa hai dãy núi là nhà Bác Hồ.
12


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

Theo Hoài Thanh và Thanh Tịnh

câu kể mà xác định lộn xộn, lung tung.
- Biện pháp: Giáo viên giải thích rõ thêm các câu kể là những câu nói đến người, con
vật như chim chóc ... và có gắn với các động từ chỉ hoạt động còn các câu khác không
phải là câu kể Ai làm gì?
Bài 2:

Đặt câu với các từ ngữ sau làm chủ ngữ:
15


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

a. Các chú công nhân
b. Mẹ con
c. Chim sơn ca
- Mục đích: Học sinh biết đặt câu với bộ phận chủ ngữ cho trước.
- Khó khăn: Học sinh đặt câu rất chậm, ở câu a học sinh lúng túng khó hiểu các chú
công nhân thường làm những công việc gì?
- Biện pháp khắc phục: Giáo viên gợi ý “Các chú công nhân thường làm những công
việc gì ?” cho những học sinh khá trả lời ( VD: chạy máy; sửa chữa; khai thác;...)
Bài 3: Đặt câu nói về hoạt động của từng nhóm người hoặc vật được miêu tả trong
bức tranh bên.
- Mục đích: Học sinh biết đặt câu.
- Khó khăn: Học sinh lúng túng nếu như không có sự hỗ trợ của giáo viên vì học sinh
chủ yếu là học sinh trung bình trở xuống nên rất yếu trong đặt câu.
- Biện pháp: Nêu câu hỏi để học sinh nêu lên từng nhóm người (nông dân, các bạn
học sinh, chú lái máy); vật (máy cày) và hỏi “ nông dân đang làm gì?” “Các
bạn học sinh đang làm gì?”... Với cách làm này học sinh rất dễ đặt câu đúng.
* Riêng với bài dạy này có đến 7 bài tập ở hai phần Nhận xét và Luyện tập theo


Câu2:.........................................

...............................

Câu4: ......................................

...............................

Câu5: ........................................

...............................

Vậy Chủ ngữ của các câu đều chỉ............ có đặc điểm, tính chất nêu ở vị ngữ.

b.

Chủ ngữ

Là do danh từ riêng hay do nhiều
danh từ tạo thành

- Hà Nội

......................................

- Cả một vùng trời ......................................
- Các cụ già ......................................
18


- Biện pháp khắc phục:

19


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

+ Hỏi học sinh cuối câu câu 2 có dấu gì? và sau khi học sinh trả lời, giáo viên nói cho
học sinh biết đó là câu cảm sau sẽ học. Cho học sinh đọc câu 7 và hỏi “Chú chuồn
chuồn đang làm gì?”, sau khi học sinh trả lời gợi ý các em kết luận đó là câu kể Ai làm
gì?
+ Hỏi “Cái gì lấp lánh” dẫn dắt học sinh trả lời để tìm chủ ngữ cho đầy đủ là “Màu
vàng trên lưng chú”.
Bài tập2: Viết một đoạn văn khoảng 5 câu về một loại trái cây mà em thích,
trong đoạn văn có dùng câu kể Ai thế nào?
- Mục đích: Học sinh viết được một đoạn văn có dùng câu kể Ai thế nào?
- Khó khăn: Vẫn là học sinh viết không đúng câu và không có sự liên kết giữa các câu
trong đoạn văn.
- Biện pháp khắc phục: Giáo viên nêu một số câu hỏi để yêu cầu học sinh suy nghĩ
và trả lời:
+ Loại quả nào em thích ăn nhất và đã được ăn rồi ?
+ Nó có hình gì ?
+ Vỏ có màu như thế nào? Có đẹp không ?
+ Mùi thơm có dễ chịu không ?
Sau đó mời một em khá trả lời trước lớp, rồi yêu cầu cả lớp làm việc.
Qua việc áp dụng các biện pháp như đã phân tích và trình bày ở trên, tôi thấy đã
mang lại cho học sinh kết quả rõ rệt. Kết quả đó đã được minh chứng qua lần khảo sát
sau (học kỳ II):
Số học

SL

TL

5

25%

7

35%

8

40%

0

0%

III. bài học kinh nghiệm
Trong quá trình giảng dạy phân môn Luyện từ và câu Lớp 4 , bản thân tôi đã rút ra
được một số kinh nghiệm không chỉ riêng đối với những bài dạy khó, mà còn vận
dụng đối với tất cả các bài dạy. Tôi thiết nghĩ để hoàn thành tốt việc giảng dạy Luyện
từ và câu lớp 4 cần có các bước sau:
- Xác định mục đích.
- Lường trước những khó khăn có thể gặp.
- Kế hoạch biện pháp khắc phục.
Với các bước trên khồng chỉ xác định ở từng bài dạy mà cần xác định rõ cụ thể hóa ở
từng phần, từng bài tập cụ thể trong bài dạy. Để làm được điều đó yêu cầu người giáo

thiện hơn để áp dụng rộng rãi trong quá trình dạy học, nhằm tăng thêm hiệu quả lao
động sư phạm của người giáo viên khi giảng dạy môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học nói
chung và giảng dạy phân môn Luyện từ và câu ở lớp 4 nói riêng.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Tân Kì , ngày

tháng 4 năm 2009.

Người viết sáng kiến.

22


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

23


Dạy Luyện từ và Câu lớp 4
Nguyễn Thị Chung Thủy- Phòng GD&ĐT Quế Phong

Phòng gd & đt tân kỳ
Trường tiểu học nghĩa hành
...............***................

Sáng kiến kinh nghiệm:
24