ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
---------------
BÀI TẬP TIỂU LUẬN
LÝ LUẬN VĂN HỌC SO SÁNH

VÀI NÉT VỀ VĂN HỌC SO SÁNH VÀ ỨNG DỤNG VÀO TÌM HIỂU
NHỮNG NÉT TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT GIỮA TRUYỆN CÂY KHẾ CỦA
VIỆT NAM VÀ TRUYỆN XÚC CA TỐ VÀ XÚC CA TÁ CỦA LÀO
Học viên : Trần Thị Thanh Huyền
Lớp : Cao học Văn học K50
Hà Nội -2006
PHẦN MỞ DẦU
Trên thế giới hiện nay thuật ngữ văn học so sánh đã trở nên rất quen
thuộc trong giới nghiên cứu và giảng dạy văn học.Tuy nhiên ở nước ta
hiện nay bộ môn văn học so sánh vẫn chưa trở thành 1 môn chính thức ở
khoa văn các trường đại học. Có thể nói việc tìm hiểu và xây dựng bộ
môn văn học so sánh vẫn còn là một vấn dề thời sự.Tôi hi vọng dù chỉ
trong phạm vi một bài tiểu luận nhưng cũng đưa ra được cái nhìn đứng
đắn chính xác về văn học so sánh qua liên hệ với một tác phẩm cụ thể.
Hơn nữa như chúng ta đã biết văn học dân gian co một vị trí đặc
biệt trong đời sống tinh thần và trong nền văn học của mỗi dân tộc trên
thế giới.Văn học dân gian tồn tại song song và cung cấp chất liệu cho văn
học viết.Văn học dân gian nảy sinh từ cuộc sống lao động và đấu tranh
của mỗi dân tộc. Nó thể hiện những tình cảm cao quí và đẹp đẽ của người
dân, đó là tình cảm của con người với thiên nhiên đát nước, tình cảm của
con người với con người trong lao động sản xuất và sinh hoạt. Tình cảm
đó được thể hiện qua rát nhiều thể loại: Tiểu thuyết, thần thoại, truyện cổ
tích, sử thi…Nếu như trong sáng tác văn học người ta tối kị sự lặp lại sự
bắt chước những lối mòn… thì trong văn học dân gian đó lại là hiện tượng

những điểm dị biệt và tương đồng đó.
PHẦN NỘI DUNG
I. Vài nét về văn học so sánh.
Trước hết ta phải hiểu văn học so sánh là gì? Nó là một bộ môn hay
là một phương pháp?
Văn học so sánh ban đầu chỉ là một phương pháp. Trong cuộc sống
hàng ngày so sánh là một yêu cầu tự nhiên, là một trong những phương
pháp để xác định sự vật về mặt định tính, định lượng hoặc ngôi thứ. Còn
trong nghiên cứu văn học, nó là một phương pháp dùng để xác định, đánh
giá các hiện tượng văn học trong mối quan hệ giữa chúng với nhau. Tức là
ban đầu nó chỉ là một phương pháp nghiên cứu văn học, được gọi là
phương pháp so sánh.
Đến thế kỉ XIX, nó được coi là một bộ môn văn học sử được tiến
hành theo phương thức so sánh. Là một bộ môn văn học sử nghiên cứu sự
phát triển của văn học nhân loại qua những mốc lịch sử từ đó vẽ ra bức
tranh phát triển về mặt lịch đại, đồng đại và chỉ ra quy luật phát triển của
văn học, nghiên cứu những đặc điểm chung nhất của văn học nhân loại.
Khái niệm “văn học so sánh” gần gũi tuy nhiên không đồng nhất với “văn
học thế giới”.
Một nhà mĩ học người Rumani ( J.Vianu) đă quan niệm “ văn học
thế giới” không phái là tổng số các nền văn học dân tộc. Lịch sử văn học
thể giới lựa chọn trong khối lượng đồ sộ các sự kiện của các nền văn học
dân tộc để chỉ giữ lại những sự kiện có tầm quan trọng quốc tế trong văn
học thế giới và những sự kiện mà với tư cách là người phát, người truyền
đạt hoặc người tiếp nhận sự ảnh hưởng, chúng đã đóng một vai trò trong
việc hình thành các trào lưu của văn học thế giới.
Như vậy là văn học thế giới chỉ quan tâm tới cái quốc tế ( tương
ứng với cái chung trong phạm trù cái chung trong triết học). Giữa văn học
thế giới với văn học so sánh có những chỗ giống nhau: phát huy những
giá trị tiến bộ chung của các nước khác nhau nhưng văn học so sánh còn

các quan hệ văn học quốc tế trực tiếp mà còn đề cập đến cả những điểm
giống nhau về loại hình giữa các nền văn học do đặc điểm lịch sử xã hội
giống nhau đẻ ra, chứ không phải do ảnh hưởng giữa chúng với nhau.
Các công trình nghiên cứu hiện tượng tương đồng đã cho chúng ta
thấy rằng co hai loại hiện tượng tương đồng: tương đồng lịch sử bao gồm
hiện tượng tương đồng cùng thời, tương đồng kế tiếp và tương đồng phi
lịch sử.
Loại tương đồng lịch sử là tương đồng của những trào lưu thuộc các
nền văn học kế cận nhau như các trào lưu thời Phục hưng, cổ điển… ở
Châu Âu và phương Tây. Còn loại hình tương đồng phi lịch sử là sự giống
nhau giữa các nền văn học cách xa nhau về không gian và thời gian. Qua
việc nghiên cứu sự giống nhau phi lịch sử này các nhà nghiên cứu so sánh
sẽ cung cấp tư liệu cho các nhà lí luận văn học để họ rút ra những kết luận
bổ ích và xác đáng về qui luật phát triển chung của văn học. Đồng thời
việc nghiên cứu hiện tượng tương đồng phi lịch sử cũng làm sáng tỏ sự
phát sinh, phát triển của một thể loại, một loại hình văn học cụ thể qua đó
góp cho các nhà lí luận văn học rút ra những kết luận về thể loại hay loại
hình học.
Việc nghiên cứu hiện tượng tương đồng giữa các nền văn học cũng
cung cấp tư liệu và gợi ý hướng dẫn cho các nhà viết sử văn học dân tộc,
cho các nhà phê bình và lí luận để họ khái quát nên những nhận xét và
luận điểm về các vấn đề văn học sử dân tộc hoặc lí luận văn học.
Dựa vào kết quả nghiên cứu của văn học so sánh, các nhà phê bình
và lí luận sẽ có những đánh giá chính xác hơn, tránh sa vào quan điểm
phiến diện sôvanh. cũng như tránh sa vào lôí phê bình thuần tuý xa rời
thực tế.
Đối tượng nghiên cứu thứ ba của văn học so sánh là các điểm khác
biệt độc lập. Việc so sánh các điểm khác biệt, độc lập không phải là mục
đích tự thân, không phải chỉ để chứng minh đơn thuần cái này khác cái
kia mà nó nhằm phục vụ những mục tiêu rất cụ thể của nhà nghiên cứu.