BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
NGUYỄN THỊ THU HƯỜNG
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA
TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA
CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
TỈNH ĐẮK LẮK ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60.34.02.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐINH BẢO NGỌC
Đà Nẵng - Năm 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được
ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Người cam đoan
Nguyễn Thị Thu Hường
MỤC LỤC
dụng của Ngân hàng Nhà nước đối với Ngân hàng Thương mại .....................27
1.3. MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH
TRA NGÂN HÀNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG TẠI MỘT SỐ
NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI.....................................................................................30
1.3.1. Kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động thanh tra ngân hàng của Ngân
hàng Trung Ương tại một số nước trên thế giới ............................................30
1.3.2. Bài học kinh nghiệm đối với công tác thanh tra của Ngân hàng Trung
Ương Việt Nam .............................................................................................32
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1...................................................................................34
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA TRONG HOẠT
ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH
ĐẮK LẮK ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
..............................................................................................................................35
2.1. GIỚI THIỆU VỀ CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH ĐẮK
LẮK VÀ KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN.......................................................................35
2.1.1. Giới thiệu về chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Đắk Lắk ..............35
2.1.2. Khái quát tình hình hoạt động của các Ngân hàng Thương mại trên địa
bàn..................................................................................................................38
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG
TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TỈNH ĐẮK LẮK .........................44
2.2.1. Tổ chức công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng tại chi nhánh
Ngân hàng Nhà nước tỉnh Đắk Lắk ...............................................................44
2.2.2. Nội dung công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng tại chi nhánh
Ngân hàng Nhà nước tỉnh Đắk Lắk đối với các Ngân hàng Thương mại trên
địa bàn............................................................................................................48
2.2.3. Kết quả công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng tại chi nhánh
Ngân hàng Nhà nước tỉnh Đắk Lắk đối với các Ngân hàng Thương mại trên
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................87
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (Bản sao)
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
TỪ VIẾT TẮT
DIỄN GIẢI
1
NHNN
Ngân hàng Nhà nước
2
NHTM
Ngân hàng Thương mại
3
NHTW
Ngân hàng Trung Ương
4
Tên bảng
Mạng lưới hoạt động của các Ngân hàng Thương mại
Cơ cấu huy động vốn của các Ngân hàng Thương mại
trên địa bàn 2010 – 2014
Trang
38
39
2.4
Dư nợ của các Ngân hàng Thương mại trên địa bàn 2010 –
2014
Kết quả hoạt động kinh doanh của các NHTM trên địa bàn
2.5
Số lượng cuộc thanh tra năm 2010 – 2014
56
2.6
Số lượng sai phạm trong công tác thanh tra về hoạt động tín
dụng của các NHTM trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
57
2.7
2.2
Dư nợ của các TCTD trên địa bàn 2010 – 2014
42
2.3
Dư nợ phân theo khối NHTM từ 2010 - 2014
43
2.4
Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra tại chỗ
51
3.1
Mô tả kết hợp thanh tra tuân thủ và thanh tra trên cơ sở
rủi ro
74
1
MỞ ĐẦU
đã đạt được nhiều thành tựu và đóng góp tích cực cho sự phát triển nền kinh
tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đạt được còn tồn tại
nhiều hạn chế như: nợ xấu vẫn ở mức cao, hoạt động kinh doanh một số
NHTM ở tình trạng thua lỗ, tình trạng cạnh tranh lãi suất huy động, rủi ro đạo
đức của cán bộ ngân hàng trong hoạt động để xảy ra những sai phạm…
Những tồn tại xảy ra trên một mặt do công tác chỉ đạo, điều hành của các chi
nhánh NHTM, mặt khác do việc theo dõi chưa sát sao, quản lý chưa hiệu quả,
chất lượng thanh tra chưa cao của đội ngũ Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh.
Hoạt động TTNH nhằm theo dõi, quản lý, cảnh báo rủi ro đối với hoạt
động kinh doanh của các NHTM. Để hoạt động của hệ thống ngân hàng trên
địa bàn phát triển bền vững, an toàn, hiệu quả, góp phần tích cực vào sự phát
triển kinh tế - xã hội của tỉnh, một trong những yêu cầu hàng đầu đặt ra là
phải tăng cường hoạt động thanh tra, giám sát. Trong đó, hoạt động thanh tra
tín dụng đóng một vai trò rất quan trọng vì đây là hoạt động chủ yếu mang lại
thu nhập cho NHTM nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro.
Với kinh nghiệm công tác trong ngành cùng với những am hiểu về hoạt
động của hệ thống NHTM trên địa bàn tôi đã chọn đề tài “Hoàn thiện công
tác thanh tra trong hoạt động tín dụng của chi nhánh Ngân hàng Nhà nước
tỉnh Đắk Lắk đối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn” để thực hiện
nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa các vấn đề cơ bản liên quan đến hoạt động thanh tra trong
hoạt động tín dụng của NHNN đối với hệ thống NHTM.
- Đánh giá thực trạng công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng tại chi
nhánh NHNN tỉnh Đắk Lắk.
3
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện, tăng cường hiệu quả công
Đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả công tác thanh tra tại chi
nhánh NHNN tỉnh Đắk Lắk đối với hệ thống NHTM trên địa bàn.
7. Bố cục luận văn
Kết cấu đề tài: Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng
của NHNN đối với NHTM.
Chương 2: Thực trạng công tác thanh tra trong hoạt động tín dụng của
chi nhánh NHNN tỉnh Đắk Lắk đối với các NHTM trên địa bàn.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra trong hoạt động tín
dụng của chi nhánh NHNN tỉnh Đắk Lắk đối với các NHTM trên địa bàn.
8. Tổng quan tài liệu
Hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN đối với NHTM là một vấn đề
được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu do tầm ảnh hưởng quan trọng của
hoạt động này đối với sự an toàn và lành mạnh của hệ thống ngân hàng.
Luận văn thạc sỹ “Tăng cường công tác thanh tra của chi nhánh Ngân
hàng Nhà nước tỉnh Bắc Ninh đối với các quỹ tín dụng nhân dân cơ sở” của
tác giả Trương Thị Mai Loan (2010) đã trình bày được các hoạt động, rủi ro
cơ bản và hoạt động của thanh tra Ngân hàng Nhà nước với các Tổ chức tín
dụng. Phân tích, đánh giá hoạt động của các Tổ chức tín dụng trên địa bàn nói
chung và hoạt động của hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở Bắc Ninh nói
riêng; đánh giá thực trạng công tác thanh tra của chi nhánh Ngân hàng Nhà
nước tỉnh Bắc Ninh đối với hệ thống quỹ tín dụng nhân dân cơ sở trên địa
bàn. Từ đó đề xuất một số biện pháp để tăng cường công tác thanh tra, giám
sát của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Bắc Ninh đối với các quỹ tín
dụng nhân dân cơ sở trên địa bàn.
5
trạng hoạt động cụ thể tại thanh tra, giám sát chi nhánh, đồng thời đưa ra các
giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra. Trong đó luận văn đã phân tích
được những nguyên nhân để xảy ra những hạn chế ảnh hưởng đến kết quả
công tác thanh tra, từ có những xây dựng góp ý cho hoạt động thanh tra của
NHNN chi nhánh hoạt động đạt hiệu quả cao hơn. Luận văn đã nêu ra những
định hướng đổi mới hoạt động TTNH nhằm chỉ ra con đường đi thích hợp,
trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra. Tuy nhiên
luận văn chưa nêu bật được những vấn đề sai phạm chủ yếu phát hiện qua
công tác thanh tra, mà chỉ nêu chung chung, vì vậy chưa có nền tảng để đánh
giá được hiệu quả hoạt động của công tác thanh tra.
Luận văn thạc sỹ “Hoạt động thanh tra, giám sát hệ thống các TTNH
trên địa bàn của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Nguyễn Đức
Hùng (2012) đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về hoạt động thanh
tra của NHTW đối với các NHTM. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động
thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh đối với hệ thống các
ngân hàng trên địa bàn. Đồng thời đề xuất một số giải pháp để tăng cường
hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh. Ngoài
những vấn đề lý luận cơ bản về NHTW, về hoạt động của các NHTM và rủi
ro đối với các NHTM, những vấn đề chung về thanh tra, giám sát của NHTW
đối với hệ thống các NHTM. Tác giả cũng tập trung nghiên cứu về hai
phương thức thanh tra, giám sát đang được áp dụng tại NHNN chi nhánh. Từ
đó đưa ra các giải pháp, đề xuất và kiến nghị để tăng cường hoạt động thanh
tra, giám sát nhằm phát huy được vai trò quản lý Nhà nước của NHNN chi
nhánh đối với hệ thống ngân hàng trên địa bàn. Tuy nhiên, luận văn chưa đưa
ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng công tác thanh tra mà chỉ đánh giá
chung thông qua kết quả đạt được.
7
1.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ CÔNG TÁC
THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NGÂN
HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1.1. Khái niệm, chức năng, đặc điểm của Ngân hàng Trung Ương
a. Khái niệm về Ngân hàng Trung Ương
Cuối thế kỷ 18, khi mà hệ thống NHTM phát triển mạnh mẽ, với nhiều
ngân hàng phát hành nhiều loại giấy bạc khác nhau đã gây ra cản trở đối với
quá trình phát triển kinh tế, Nhà nước đã can thiệp bằng cách ban hành các
đạo luật để hạn chế số lượng ngân hàng được phép phát hành. Lúc này, hệ
thống ngân hàng được tách thành hai nhóm là các ngân hàng được phép phát
hành tiền (gọi là ngân hàng phát hành) và nhóm các ngân hàng không được
phép phát hành tiền (gọi là ngân hàng trung gian). Đến cuối thế kỷ 19 đầu thế
kỷ 20, để thống nhất việc phát hành, các nước ban hành đạo luật chỉ cho phép
một ngân hàng lớn nhất, uy tín nhất được phép phát hành còn các ngân hàng
khác chuyển thành NHTM. Mặc dù vậy ngân hàng phát hành vẫn thuộc sở
hữu tư nhân nên Nhà nước không can thiệp một cách thường xuyên các hoạt
động tiền tệ được. Bài học đắt giá từ cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 19291933 đã cho thấy Chính phủ phải điều hành được chính sách tiền tệ, phải nắm
trong tay ngân hàng phát hành. Do vậy các nước đã lần lượt quốc hữu hoá
ngân hàng phát hành, trở thành ngân hàng phát hành tiền duy nhất của Chính
phủ. Vì vậy, Ngân hàng Trung ương ra đời từ đó.
9
NHTW là ngân hàng phát hành tiền của một quốc gia, là cơ quan quản lý
và kiểm soát lĩnh vực tiền tệ ngân hàng trong phạm vi toàn quốc. NHTW là
bộ máy tài chính tổng hợp, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về tiền tệ
và hoạt động ngân hàng, đồng thời là ngân hàng của các ngân hàng và TCTD
khác trong nền kinh tế.
Mục tiêu của NHTW đều là ổn định giá trị đồng tiền cả về đối nội và đối
phủ điều hành cũng có những tác động nhất định đến hoạt động của NHTW
trong mô hình này hoặc ngược lại.
Đối với mô hình NHTW phụ thuộc vào Chính phủ thì NHTW có thể
được coi là một cơ quan đại diện của Chính phủ trong các dịch vụ tài chính
Nhà nước. Bên cạnh hoạt động của chính sách tiền tệ, NHTW cũng thực hiện
thêm các hoạt động hỗ trợ Chính phủ trong việc phát hành trái phiếu Chính
phủ, thực hiện vay nợ trong và ngoài nước hay thực hiện thanh toán cho
Chính phủ...
* Phát hành tiền
NHTW được giao trọng trách độc quyền phát hành tiền, được Chính phủ
phê duyệt (về mệnh giá, loại tiền, mức phát hành...) nhằm đảm bảo thống nhất
và an toàn cho hệ thống lưu thông tiền tệ của quốc gia. Đồng tiền do NHTW
phát hành là đồng tiền lưu thông hợp pháp duy nhất, nó mang tính chất cưỡng
chế lưu hành, vì vậy mọi người không có quyền từ chối nó trong thanh toán.
Nhiệm vụ phát hành tiền còn bao gồm trách nhiệm của NHTW trong việc xác
định số lượng tiền cần phát hành, thời điểm phát hành cũng như phương thức
phát hành để đảm bảo sự ổn định tiền tệ và phát triển kinh tế.
Dưới chế độ lưu thông tiền vàng, các NHTW được yêu cầu phát hành
tiền giấy trên cơ sở có vàng đảm bảo. Tuy nhiên, yêu cầu phải có vàng đảm
bảo khi phát hành tiền giấy dẫn đến sự thiếu linh hoạt trong phát hành tiền do
khối lượng tiền phát hành không gắn với nhu cầu lưu thông trao đổi hàng hoá
11
mà phụ thuộc vào số lượng vàng dự trữ của NHTW. Khi nhu cầu tiền tệ của
nền kinh tế vượt quá khả năng đảm bảo của lượng vàng dự trữ, các NHTW
không thể đáp ứng được. Do vậy yêu cầu đảm bảo bằng vàng dần dần bị nới
lỏng tiến tới bãi bỏ. Ngày nay, lượng tiền phát hành được quyết định dựa trên
cơ sở nghiên cứu về nhu cầu tiền tệ của nền kinh tế.
Đến nay, trên thế giới đã biết đến 3 mô hình NHTW: (1) NHTW độc lập
với Chính phủ; (2) NHTW là một cơ quan thuộc Chính phủ; và (3) NHTW
thuộc Bộ Tài chính.
Liên quan đến việc lựa chọn mô hình NHTW, nhiều chuyên gia kinh tế
nhất trí rằng không có mô hình NHTW nào là lý tưởng cho mọi quốc gia. Sự
lựa chọn này không hoàn toàn nằm trong ý muốn chủ quan mà còn phụ thuộc
vào hoàn cảnh lịch sử, điều kiện kinh tế - xã hội và thể chế chính trị của từng
nước.
Luật NHNN 2010 quy định: “NHNN là cơ quan ngang bộ của Chính
phủ, là NHTW của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”
Như vậy, với việc thực hiện đồng thời hai chức năng, vừa là một cơ quan
của Chính phủ, vừa là một NHTW, NHNN Việt Nam đã đảm bảo được mục
tiêu hoạt động của mình là ổn định giá trị đồng tiền, bảo đảm an toàn hoạt
động ngân hàng và hệ thống các TCTD, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế
xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
1.1.2. Khái niệm, vai trò, mục đích của thanh tra Ngân hàng
a. Khái niệm
Hoạt động thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà
Nước, là một trong ba yếu tố cấu thành nên sự lãnh đạo, quản lý đó là: ban
hành quyết định; tổ chức quyết định và thanh tra; kiểm tra việc thực hiện
quyết định. Có thể nói rằng ở đâu có sự lãnh đạo, quản lý thì ở đó có hoạt
động thanh tra , giám sát. Thực chất thanh tra là việc xem xét tình hình thực tế
để đánh giá, nhận xét và kết luận nhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa
13
xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế
quản lý, tăng cường pháp chế Nhà nước, bảo vệ lợi ích quốc gia.
Theo Luật Thanh tra 2010, thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra
chưa phù hợp trong điều hành chính sách tiền tệ quốc gia (như tỷ lệ dự trữ bắt
buộc không hợp lý gây ra tình trạng căng thẳng về cung cầu vốn của TCTD,
chính sách lãi suất quá cao khiến các TCTD gặp khó khăn để mở rộng cho
vay...); từ đó có cơ sở để đưa ra các giải pháp điều chỉnh thích hợp trong việc
điều hành chính sách tiền tệ, đảm bảo phù hợp với tình hình hoạt động thực
tế.
Cũng thông qua thanh tra, giám sát, NHNN có thể phát hiện được những
bất hợp lý trong cơ chế, chính sách của Nhà nước có liên quan đến hoạt động
ngân hàng, từ đó kiến nghị các cấp có thẩm quyền hoặc bản thân NHNN tự bổ
sung, sửa đổi, tháo gỡ khó khăn cho hoạt động của các TCTD.
- Đối với hệ thống ngân hàng, bảo đảm sự phát triển ổn định, vững chắc
của toàn hệ thống, hội nhập hoạt động ngân hàng trong nước với khu vực và
quốc tế, phát triển thị trường vốn, tăng cường uy tín quốc tế và mở rộng hợp
tác quốc tế về hoạt động ngân hàng.
- Đối với mỗi ngân hàng, TCTD phi ngân hàng và hoạt động ngân hàng
của các tổ chức khác, phát hiện sớm những vi phạm, những lệch lạc, giúp cho
người quản lý, điều hành đưa ra các quyết định đúng đắn, kịp thời, đảm bảo
sự phát triển bền vững, ổn định, kinh doanh có hiệu quả.
- Đối với người dân, các doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho
họ, an toàn tài sản, tiền gửi, vay vốn hay được hưởng các dịch vụ ngân hàng
ngày càng có chất lượng cao.
15
c. Mục đích của hoạt động thanh tra ngân hàng
- Bảo đảm an toàn hệ thống các TCTD: Hoạt động thanh tra ngân hàng
thực hiện việc thanh tra, giám sát việc chấp hành chính sách, pháp luật trong
hoạt động của TCTD góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh.
- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền: Do yêu cầu thực
VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.2.1. Vai trò, mục đích của thanh tra ngân hàng trong hoạt động tín
dụng của Ngân hàng Thương mại
a. Vai trò của thanh tra ngân hàng trong hoạt động tín dụng của Ngân
hàng Thương mại
- Bảo đảm việc chấp hành các quy định của pháp luật về hoạt động tín
dụng.
- Cảnh bảo rủi ro xảy ra đối với hoạt động tín dụng nhằm nâng cao chất
lượng tín dụng.
- Bảo đảm quyền lợi của người vay vốn về lãi suất, các khoản phí, cam
kết trong hợp đồng...
b. Mục đích của thanh tra ngân hàng trong hoạt động tín dụng của
Ngân hàng Thương mại
- Đánh giá việc tuân thủ các quy định của pháp luật về: Hoạt động cấp
tín dụng; việc phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro tín dụng...
- Phát hiện những vấn đề bất cập, không đồng bộ, không còn phù hợp
với cơ chế chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các cơ chế,
chính sách cho phù hợp với thực tiễn, góp phần quản lý và giám sát hoạt động
của hệ thống NHTM trên địa bàn theo quy định của ngành và pháp luật.
1.2.2. Tổ chức công tác thanh tra của Ngân hàng Trung Ương đối
với hoạt động tín dụng của Ngân hàng Thương mại
Ở Việt Nam, NHNN Việt Nam là NHTW của nước Cộng hoà Xã hội
Chủ nghĩa Việt Nam (quy định trong Luật Ngân hàng Nhà nước). Như các
Copyright: Tài liệu đại học ©