TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN
---------------------------
QUÁCH ANH TUẤN
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG WEBQUEST ĐỂ
TỔ CHỨC DẠY HỌC PHẦN 3 – SINH HỌC
VI SINH VẬT – SINH HỌC 10
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
Ths. Nguyễn Thị Việt Nga
Hà Nội - 2015
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình hoàn thành bản khóa luận này ngoài sự cố gắng của bản
thân, tôi có nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, bạn bè và ngƣời
thân.
Ngƣời đầu tiên tôi muốn nói đó là cô giáo Ths. Nguyễn Thị Việt Nga
ngƣời đã dành nhiều thời gian chỉ dẫn tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận
này. Qua đây tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Sinh - KTNN
là công trình nghi n cứu của ri ng em, dƣới sự giúp
đỡ tận tình của cô Nguyễn Thị Việt Nga. Các số liệu, kết quả là trung thực và
chƣa từng ai công bố trong bất kì công trình nào khác.
Hà Nội,ngày tháng năm 2015
Sinh viên
Quách Anh Tuấn
Quách Anh Tuấn
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI ....................................................................................... 1
2. ĐỐI TƢỢNG...................................................................................................... 1
. . Đối tƣợng ..................................................................................................... 1
2.2. Khách thể ..................................................................................................... 1
3. MỤC ĐÍCH ........................................................................................................ 2
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.......................................................................... 2
5. NHIỆM VỤ ........................................................................................................ 2
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...................................................................... 3
7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI ................................................................................ 3
8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN ........................................................................ 3
2.2.3. Hoạt động dạy học bài 27 trong phần ba - Sinh học vi sinh vật - Sinh
học 10 – THPT ............................................................................................... 30
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIÊM SƢ PHẠM ........................................................ 37
3.1. Mục đích thực nghiệm ............................................................................... 37
3.2. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm ................................................................. 37
3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm........................................................... 37
3.3. . Đối tƣợng thực nghiệm ........................................................................ 37
3.3.2. Cách tiến hành thực nghiệm ................................................................ 37
3.3.3. Xử lí số liệu .......................................................................................... 38
3.3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................. 38
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.............................................................................. 45
Quách Anh Tuấn
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT) đã góp phần giúp thế giới phát
triển trong đó có sự phát triển của giáo dục. Công nghệ thông tin giúp ngƣời học
có thể tự chủ trong quá trình học tập.Trong quá trình hội nhập những nguồn
thông tin đa chiều buộc chúng ta phải thay đổi cách dạy cách học.
Nhằm chủ động cũng nhƣ phát triển khả năng tƣ duy sáng tạo cho học sinh.
Thì CNTT giúp ngƣời học tự làm việc với nguồn dữ liệu nhƣ máy tính, Internet,
các chƣơng trình học tập trực tuyến…
học vi sinh vật phù hợp thì sẽ nâng cao chất lƣợng dạy học trong chƣơng trình
sinh học 10.
5. NHIỆM VỤ
Nghiên cứu tình hình ứng dụng CNTT trong dạy học nói chung và trong
dạy học Sinh học nói riêng.
Tìm hiểu thực trạng dạy và học sinh học Sinh học Vi sinh vật Sinh học 10THPT ở một số trƣờng THPT.
Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc ứng dụng Webquest trong
dạy học Sinh học.
Thiết kế và sử dụng Webquest để dạy một số bài trong phần ba - Sinh học
vi sinh vật - Sinh học 10 - THPT.
Quách Anh Tuấn
2
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp thực nghiệm sư phạm
+ Tiến hành thực nghiệm đối chứng ở trƣờng phổ thông để đánh giá hiệu
quả của tiến trình dạy học và các giải pháp sƣ phạm đã đề ra.
+Ứng dụng toán học thống k để xử lý số liệu và trình bày kết quả thực
nghiệm sƣ phạm.
Phương pháp thống kê
Phương pháp tìm hiểu sư phạm
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1. 1. Tình hình nghiên cứu và sử dụng Wesquest trong dạy học
1.1.1. Tình hình nghiên cứu và sử dụng Wesquest trên thế giới
Năm 995 Bernie Dodge ở trƣờng đại học San Diego State University
(Mỹ) đã xây dựng Webquest trong dạy học. Các đại diện tiếp theo là Tom
March (Úc) và Heinz Moser (Thụy Sĩ). Ý tƣởng của họ là đƣa ra cho HS một
tình huống thực tiễn có tính thời sự hoặc lịch sử, dựa tr n cơ sở những dữ liệu
tìm đƣợc, HS cần xác định quan điểm của mình về chủ đề đó tr n cơ sở lập luận.
HS tìm đƣợc những thông tin, dữ liệu cần thiết thông qua những trang kết nối
(links) đã đƣợc GV lựa chọn từ trƣớc.
Ngày nay Webquest (thuật ngữ tiếng Anh) đƣợc sử dụng rộng rãi trên thế
giới, trong giáo dục phổ thông cũng nhƣ đại học. Có nhiều định nghĩa cũng nhƣ
cách mô tả khác nhau về Webquest. Theo nghĩa hẹp, Webquest đƣợc hiểu nhƣ
một phƣơng pháp dạy học (Webquest-Method), theo nghĩa rộng Webquest
đƣợc hiểu nhƣ một mô hình, một quan điểm về dạy học có sử dụng mạng
Internet.
Webquest cũng là bản thân đơn vị nội dung dạy học đƣợc xây dựng để sử
dụng phƣơng pháp này, và là trang Webquest đƣợc đƣa l n mạng. Khi gọi
Webquest là một PPDH, cần hiểu đó là một phƣơng pháp phức hợp, trong đó có
thể sử dụng những PP cụ thể khác nhau.
Webquest có thể đƣợc chia thành các Webquest lớn và các Webquest nhỏ:
Webquest lớn : Xử lý một vấn đề phức tạp trong một thời gian dài (ví dụ
cho đến một tháng), có thể coi nhƣ một dự án dạy học.
Quách Anh Tuấn
4
K37B Sinh - KTNN
học trong dạy học Vật lí , giáo trình gồm 2 chƣơng, chƣơng : Căn bản về phần
Quách Anh Tuấn
5
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
mềm powerpoint và các ứng dụng của nó trong dạy học Vật lí; chƣơng 2: Các
ứng dụng của máy vi tính và phần mềm dạy học Vật lí, hoặc tác giả Lê Công
Chiêm (2004), Nguyễn Trọng Thọ (2 2) cũng viết về Ứng dụng tin học trong
dạy học Hóa học , tác giả Nguyễn Phúc Thịnh và cộng sự (2 7) đã viết cuốn
Ứng dụng tin học trong nghiên cứu khoa học giáo dục và dạy học Sinh học ,
giới thiệu các phần mềm Microsoft excel, Microsoft PowerPoint, Microsoft
Frontpages, Macromedia Flash và những ứng dụng các phần mềm này trong
nghiên cứu khoa học giáo dục và dạy học Sinh học.
1.2. Webquest
1.2.1. Sơ lƣợc về Webquest
1.2.1.1. Khái niệm
Cùng với việc ra đời và phổ biến của Internet, ngày nay việc thu thập và
xử lý thông tin trên mạng là một kỹ năng cần thiết trong nghiên cứu và học tập
cũng nhƣ trong lao động nghề nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và sử
dụng Internet trong dạy học ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, việc HS
truy cập thông tin một cách tự do trên mạng internet trong dạy học có
những nhƣợc điểm chủ yếu là:
• Việc tìm kiếm thƣờng kéo dài vì lƣợng thông tin trên mạng lớn
khám phá, kết quả học tập được HS trình bày và đánh giá.
Webquest là một PPDH học mới, đƣợc xây dựng tr n cơ sở phƣơng tiện
dạy học mới là công nghệ thông tin và Internet. Trong tiếng Việt chƣa có cách
dịch hoặc cách dùng thuật ngữ thống nhất cho khái niệm này. Dựa trên bản chất
của khái niệm có thể gọi Webquest là phƣơng pháp Khám phá tr n mạng .
Webquest là một PP đặc biệt của dạy học sử dụng truy cập mạng Internet.
1.2.1.2. Cấu trúc
Webquest có cấu trúc 5 phần chính
Giới thiệu
Phần giới thiệu thƣờng cung cấp thông tin nền và là kịch bản tạo động cơ thúc
đẩy cho HS tích cực tham gia hoạt động học tập khám phá. Thƣờng có vai trò
cung cấp một cái nhìn tổng quan về mục tiêu học tập cho HS.
Mục tiêu của phần giới thiệu là để làm cho các hoạt động học tập trở n n năng
động và vui vẻ, tạo sự hứng thú cho ngƣời học. Khi dự án có li n quan đến
quyền lợi, ý tƣởng, kinh nghiệm quá khứ hay mục ti u tƣơng lai của HS, sẽ góp
Quách Anh Tuấn
7
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
phần làm tăng hứng thú, hấp dẫn ngƣời học vào bài học hơn. Nó còn là động lực
để tham gia và kích thích HS tại đầu mỗi trang web.
Nhiệm vụ:
Khóa luận tốt nghiệp
Trình duyệt sẽ đƣa HS dọc suốt tiến trình từ bƣớc này qua bƣớc khác và tăng
cƣờng hƣớng dẫn bằng các đoạn giới thiệu. Phần này của Webquest bao gồm
một danh sách các nguồn tài nguy n đã đƣợc GV tìm chọn phù hợp với nội dung
bài học, HS sẽ vào đó khai thác, sắp xếp lại kiến thức hoàn thành các nhiệm vụ
đã đƣa ra. Trong mỗi bƣớc của phần tiến trình sẽ có phần link đến các trang web
b n dƣới nhằm làm thuận tiện cho việc kết nối. Chú ý là không phải trang web
nào cung cấp cũng đƣợc sử dụng toàn bộ mà đôi khi chỉ làm tăng sự đa dạng, so
sánh và bổ sung bằng các nguồn tài nguyên trực tuyến cho một bài Webquest.
Có thể bao gồm video, clip, âm thanh, sách, áp phích, bản đồ, các mô hình…
Đánh giá
Mỗi Webquest cần phiếu đánh giá cho những nhiệm vụ công việc HS thực
hiện. Song song với việc lập kế hoạch hay thiết kế môn học, GV đã suy nghĩ đến
những tiêu chuẩn đánh giá về nội dung, hình thức chƣơng trình giảng dạy để đạt
đƣợc hiệu quả ở các lớp học. Những ti u chí đánh giá đƣợc thiết kế mà qua đó
phải cung cấp cho chúng ta nhiều nguồn thông tin về quá trình học tập của HS và
việc giảng dạy của chính bản thân ngƣời dạy.
+ Mục đích
Qua đây giúp chúng ta trả lời một cách rõ ràng các câu hỏi nhƣ Họ đã tìm
hiểu vấn đề đó đƣợc bao nhiêu? Lợi ích của những vấn đề nghiên cứu mang lại
cho ngƣời học những gì?…
+ Tiêu chí
Các ti u chí đánh giá phải rõ ràng, nhất quán và cụ thể để thiết lập lên nhiệm
vụ. Rất nhiều trong số lí thuyết về đánh giá ti u chuẩn và tạo dựng áp dụng cho
Webquest: Các mục tiêu rõ ràng kết hợp đánh giá những nhiệm vụ cụ thể, liên
quan đến HS thông qua quá trình xem xét tất cả các khía cạnh mà HS đã thực
Quách Anh Tuấn
kiểm tra đánh giá, củng cố, mở rộng hiểu biết lí thuyết cũng nhƣ rèn luyện kĩ
năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn.
- Định hướng sản phẩm: Kết quả của Webquest là đƣa ra đƣợc các sản phẩm
cụ thể, có thể trình chiếu bằng đa phƣơng tiện, thiết kế trang web…
Quách Anh Tuấn
10
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
- Mang tính tích hợp kiến thức liên môn trong nội dung: Để làm rõ đƣợc chủ
đề, Webquest cần có sự kết hợp của nhiều lĩnh vực ngay cả trong môn học
cũng nhƣ của một số hoặc nhiều môn học khác.
- Định hướng hứng thú của HS: Chủ đề của Webquest thƣờng là các vấn đề
mang tính thời sự, gắn với thực tiễn và kích thích khả năng khám phá của
HS.
- Sự cộng tác trong quá trình làm việc: Webquest thƣờng đƣợc thực hiện theo
nhóm, thông qua những hoạt động tập thể này HS có nhiều cơ hội học hỏi,
thảo luận và có th m kĩ năng làm việc hợp tác.
- Rèn luyện cho HS kĩ năng tư duy, phê phán và phân tích: Dựa vào những tiêu
chí đánh giá, HS sẽ tự định hƣớng sản phẩm của nhóm và đánh giá kết quả
mình là đƣợc cũng nhƣ đánh giá nhóm bạn.
Bên cạnh đó, khi học tập bằng Webquest còn có những hạn chế sau:
- Webquest yêu cầu ngƣời học có một mức độ nhất định về khả năng đọc, trừ
những trang web mang hình ảnh kèm hoặc có trợ viên sẵn sàng đọc màn hình
của công dân thực sự của thế kỉ XXI.
- Xác định các vấn đề và giải pháp
Đa số các Webquest bắt đầu từ bài tập thách thức, gây tò mò lôi cuốn ngƣời học,
trong khi đó ngƣời học đƣợc đặt vào một vai trò nhất định để tìm ra giải pháp.
- Kích thích và hỗ trợ khám phá
Chủ đề của một Webquest hay luôn gắn với tình huống cụ thể trong thực tế với
nội dung bài học và cho phép ngƣời học khám phá một chủ đề li n quan đến
nhiều môn học khác nhau. Sau đó ngƣời học sẽ đƣợc hƣớng dẫn thông qua
khám phá nguồn tƣ liệu bao gồm câu hỏi, bài tập và thang ti u chí đánh giá.
-
Trình bày và đánh giá kết quả học tập
Kết quả của Webquest là ngƣời học trình bày sản phẩm của mình. Thông qua đó
ngƣời GV sẽ đánh giá kết quả học tập của HS theo chuẩn đánh giá và các thang
đánh giá chi tiết đƣợc tích hợp trong Webquest.
Quách Anh Tuấn
12
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
CHƢƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG WEBQUEST
TRONG DẠY HỌC SINH HỌC
Khóa luận tốt nghiệp
Ngoài những đƣờng link GV đã cung cấp, cho phép ngƣời học tìm kiếm
những nguồn thông tin đa dạng và phong phú khác. vì những kiến thức Sinh học
là vô cùng đa dạng, phong phú. Do vậy GV nên khuyến khích ngƣời học xây
dựng cấu trúc và kịch bản cho quá trình trình diễn thông tin mang tính sáng tạo
hơn. HS có thể trình bày kết quả dƣới nhiều hình thức khác nhau: trình chiếu
PowerPoint, diễn kịch, áp phích… Khi thực hiện đƣợc nguyên tắc này cũng là
đảm bảo cho tính logic của nội dung thông tin đƣợc trình diễn.
o Nguyên tắc về sự đảm bảo phù hợp với đối tượng sử dụng
Khi xây dựng và thiết kế Webquest phải chú ý đến mối quan hệ về nội dung
kiến thức và HS. Khi tạo Webquest Sinh học cần chú ý đến những nhiệm vụ yêu
cầu cho mỗi đối tƣợng, cấp bậc học ở mức độ nông, sâu khác nhau. Ngoài ra thì
việc đƣa ra Webquest với giao diện rõ ràng và chủ đề thân thiện (dễ tìm hiểu, dễ
tiếp cận và dễ thao tác và dễ sử dụng).
o Nguyên tắc về sự đảm bảo cập nhật thông tin
Do sự bùng nổ của CNTT mà trên thị trƣờng thƣờng xuyên xuất hiện nhiều
thông tin nhiễu, thiếu chính xác nên khi xây dựng Webquest GV đã tìm kiếm và
cung cấp sẵn cho ngƣời học để thuận lợi cho HS. GV cần chú ý thƣờng xuyên
kiểm tra lại nguồn dẫn để đảm bảo thông tin luôn đƣợc cập nhật.
o Đáp ứng mục tiêu dạy học.
Phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của HS.
o Nguyên tắc về sự đáp ứng được các tiêu chí của một Phương pháp dạy
học hiện đại
Nhiều quan điểm cho rằng, dạy học hiện đại là dạy cách làm ra kiến thức, và
PPDHHĐ là PPDH tích hợp, có sự kết hợp các PPDH và các PTDH một cách
hợp lí.
Quách Anh Tuấn
Quách Anh Tuấn
15
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
CHỌN CHỦ ĐỀ
TÌM NGUỒN TÀI LIỆU
ÁC ĐỊNH
MỤC ĐÍCH
ĐÁNH GIÁ
THIẾT KẾ
ÁC ĐỊNH
NHIỆM VỤ
THIẾT KẾ
TIẾN TRÌNH
TRÌNH BÀY
TRANG WEB
Sau khi đã lựa chọn đƣợc chủ đề, chúng ta có thể tƣởng tƣợng ra kịch bản với
nhiều tình tiết lôi cuốn HS cùng tham gia khám phá tri thức để cuối cùng xây
dựng lên nội dung kiến thức bài học. Khi này một đoạn giới thiệu về chủ đề đƣợc
GV hay ngƣời thiết kế trình diện cho ngƣời học bằng một đoạn ngắn gọn, dễ
hiểu để HS dễ dàng hòa nhập với chủ đề và có cái nhìn tổng quan nhất về chủ đề.
(2) Tìm nguồn tài liệu học tập
Đây là một trong những bƣớc khá quan trọng để quyết định chủ đề này có
tiếp tục đƣợc thực hiện hay không. Vì không phải bất kì chủ đề nào đƣa ra cũng
có thể tìm đƣợc nguồn tài liệu phù hợp với mục đích và kiến thức giảng dạy. Khi
chọn đƣợc chủ đề, bản thân ngƣời dạy đã hình dung kế hoạch khai thác các khía
cạnh của chủ đề, vì vậy nguồn tài liệu không chỉ đảm bảo đa dạng mà còn phải
chính xác và nội dung kiến thức không đƣợc lan man để tránh làm phân tán sự
chú ý của ngƣời học vào những phần không trọng tâm dễ gây nhầm lẫn nếu
không đọc kĩ, gây mất thời gian. Giai đoạn này tốn khá nhiều công sức của
Quách Anh Tuấn
17
K37B Sinh - KTNN
Trƣờng ĐHSP Hà Nội 2
Khóa luận tốt nghiệp
ngƣời thiết kế, ngoài việc tìm kiếm, chọn lựa các trang liên kết tin cậy nhất thì
họ còn phải tự kiểm tra chất lƣợng nguồn thông tin bằng cách tự mình đọc, tra
cứu độ chính xác của nguồn thông tin đó, và để đảm bảo nguồn thông tin là mới
thì việc thƣờng xuyên cập nhật cũng là điều mà ngƣời thiết kế thƣờng xuyên phải
Nhìn chung việc xác định mục tiêu cần đƣợc gắn với ý tƣởng về chủ đề đƣa
ra, liên hệ mật thiết với nguồn tài liệu tìm kiếm đƣợc và thỏa mãn các nhiệm vụ
đƣa ra cho HS.
(4) Xác định nhiệm vụ
Trong quá trình xác định mục đích cho chủ đề, GV sẽ phải lập kế hoạch cho
những ý tƣởng Webquest và từ đó đƣa ra các nhiệm vụ cụ thể. Thông thƣờng, một
chủ đề lớn sẽ chia làm nhiều chủ đề nhỏ hơn để xác định các nhiệm vụ cho các
nhóm HS. Mỗi nhiệm vụ cũng giống nhƣ một vấn đề mà khi giải quyết đƣợc vấn đề
đó ngƣời học sẽ thu đƣợc những kiến thức bổ ích li n quan đến kiến thức bài học.
Đây chính là phần trung tâm của Webquest. Nhiệm vụ đƣa ra phải vừa sức, ngắn
gọn, dễ hiểu và cụ thể hóa đƣợc chủ đề đã đƣợc giới thiệu trong phần đầu
Webquest. Nhiệm vụ sẽ định hƣớng hoạt động cho HS, cần tránh những nhiệm vụ
theo kiểu ôn tập hay tái hiện thuần túy dễ gây nhàm chán mà không kích thích đƣợc
sự sáng tạo cho HS. Nhiệm vụ là cụ thể hóa cho những ý tƣởng của ngƣời thiết kế
Webquest. Đôi khi các nhiệm vụ ấy chỉ xoay quanh một vấn đề mà ngƣời học sẽ
nhìn nhận nó ở các khía cạnh khác nhau, góc độ tiếp cận khác nhau. Và việc HS có
hứng thú với các nhiệm vụ đƣợc giao hoặc mức độ hoàn thành nhiệm vụ của HS là
ti u chí để đánh giá thiết kế.
(5) Thiết kế tiến trình
Dựa vào việc xác định nhiệm vụ và những ti u chí đánh giá thiết kế để thiết
kế tiến trình thực hiện một Webquest, GV sẽ đƣa ra những chỉ dẫn nhằm hƣớng
dẫn, hỗ trợ HS thực hiện các giai đoạn trong cấu trúc của một Webquest: Giới
thiệu, xác định nhiệm vụ, tiến trình thực hiện và trình bày, cuối cùng là đánh giá
và kết luận.
Quách Anh Tuấn
19
đƣợc tổ chức nhƣ một bài tập về nhà. HS sẽ đƣợc đọc lời giới thiệu và giao
nhiệm vụ cụ thể, sau đó làm việc nhóm hoặc cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ đó
Quách Anh Tuấn
20
K37B Sinh - KTNN
Copyright: Tài liệu đại học ©