Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM THÁNG 1
MÔN: LUẬT TÀI CHÍNH
ĐỀ BÀI SỐ 12
Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà
nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của nhóm thực hiện
hóm số
Lớp

: 01
: N02 – TL1

Hà Nội 2012

1


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

ĐỀ BÀI SỐ 12: Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách
nhà nước và đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của nhóm thực hiện.

MỤC LỤC


Những điểm bất cập:

2.3.

Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về chủ thể chịu trách nhiệm

chính trong việc chi ngân sách theo từng phương thức cấp phát.
2.4.

Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về các phương thức cấp phát

kinh phí từ ngân sách nhà nước.
3. Đánh giá pháp lý của nhóm và một số giải pháp nhằm tăng hiệu quả trong
việc tuân thủ các quy định của pháp luật về chi ngân sách nhà nước.
KẾT LUẬN

2


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam
LỜI MỞ ĐẦU

Nếu hoạt động thu ngân sách nhà nước là nhằm thu hút các nguồn vốn tiền tệ để hình thành nên
quỹ ngân sách nhà nước thì chi ngân sách nhà nước là chu trình phân phối, sử dụng các nguồn vốn
tiền tệ đã được tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước. Việc thực hiện đúng đắn các quy định của
pháp luật về chi ngân sách nhà nước trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhà nước
trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng

chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Khái niệm trên đã chỉ ra một cách
khá đầy đủ những nội dung chi cơ bản, mang tính then chốt cho việc đảm bảo các hoạt động của bộ
máy nhà nước, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong các lĩnh vực khác nhau.
Như vậy, ta có thể hiểu chi ngân sách nhà nước là phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà
nước theo dự toán ngân sách đã được chủ thể quyền lực quyết định nhằm duy trì sự hoạt động của
bộ máy nhà nước và bảo đảm thực hiện các chức năng của nhà nước. Chi ngân sách nhà nước là
một nội dung quan trọng cơ cấu lên đạo luật thường niên ngân sách nhà nước.
Đặc điểm
- Chi ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước, hoạt
động này chỉ có thể thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật và dự toán ngân sách do cơ quan quyền
lực nhà nước quyết định. Nội dung chi ngân sách phải nằm trong bản dự toán ngân sách hàng năm.
Bản dự toán ngân sách này do Quốc hội thông qua. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền quyết
định tổng số chi ngân sách nhà nước bao gồm chi ngân sách trung ương và chi ngân sách địa
phương, tổng số chi và mức chi từng lĩnh vực...
- Chi ngân sách nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi các chủ thể quyền lực gồm hai
nhóm:
+ Nhóm chủ thể đại diện cho Nhà nước thực hiện việc quản lí, cấp phát, thanh toán các khoản
chi ngân sách nhà nước.
+ Nhóm chủ thể sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là nhóm chủ thể được hưởng kinh phí từ
ngân sách nhà nước để trang trải các chi phí trong quá trình thực hiện hoạt động của mình.

4


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

- Mục tiêu cơ bản của chi ngân sách nhà nước là đáp ứng nhu cầu về tài chính cho sự hoạt động
của bộ máy nhà nước, bảo đảm cho nhà nước thực hiện được chức năng và nhiệm vụ của mình. Chi



Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

- Khoản cho phải đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có
thẩm quyền quy định.
Cần chú ý các định mức, chế độ, tiêu chuẩn được ban hành cho các lĩnh vực khác
nhau do Chính phủ, thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng Bộ tài chính, ủy ban nhân dân
cấp tỉnh quyết định.
- Các khoản chi được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy
quyền quyết định chi. Điều này có nghĩa chỉ người đại diện theo pháp luật và người
đại diện theo ủy quyền mới được phép quyết định chi.
Tóm lại, pháp luật quy định cụ thể điều kiện chi Ngân sách nhà nước đã tạo điều
kiện cho các đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính, cơ quan kho bạc có đủ căn
cứ pháp lý để chấp hành chi.Trường hợp đề nghị các đơn vị sử dụng ngân sách không
đáp ứng các điều kiện nêu trên cơ quan kho bạc nhà nướcđược quyền từ chối chi trả.
Trường hợp khi đã có đủ điều kiện chi và không có lý do chính đáng, đơn vị sử dụng
ngân sách nhà nước có quyền khiếu nại nếu lệnh chi bị từ chối.
b. Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước
Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước là việc các cơ quan có thẩm quyền thực hiện
thẩm định, kiểm tra, soát xét và đánh giá tính hợp pháp, hợp lí của các khoản chi
- Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước là nhiệm vụ chung của các cấp, các ngành,
các địa phương Cụ thể:
+ Các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương lập dự toán chi Ngân sách
nhà nước hằng năm gửi cơ quan tài chính phân phối hạn mức kinh phí quý cho các
đơn vị trực thuộc, hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc sử dụng ngân sách và xét duyệt
báo cáo quyết toán chi Ngân sách nhà nước của các đơn vị trực thuộc, tổng hợp và
lập báo cáo quyết toán Ngân sách nhà nước của cơ quan mình để báo cáo cơ quan tài

của Ngân sách nhà nước cho các đơn vị thụ hưởng. Kiểm soát trong khi chi phải đảm
bảo việc xuất quỹ Ngân sách nhà nước thanh toán trực tiếp cho đối tượng đích thực.
Kiểm soát trong khi chi là bước xác định phương thức cấp phát, thanh toán, đơn vị
thụ hưởng Ngân sách nhà nước được hưởng phương thức chi nào.
+ Kiểm soát sau khi chi là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra trình
hình sử dụng kinh phí Ngân sách nhà nước của các cơ quan, đơn vị sử dụng Ngân
sách nhà nước thong qua các báo cáo kế toán, quyết toán. Là giai đoạn kiểm tra việc
chấp hành pháp luật Ngân sách nhà nước, kiểm tra hoạt động quản lý tài chính ở các
đơn vị sử dụng ngân sách, tính hợp pháp, hợp lý, đúng đắn và trung thực trong việc
chi tiêu của các đơn vị sử dụng ngân sách. Việc kiểm soát sau khi chi nhằm chấn
chỉnh việc sử dụng kinh phí của các đơn vị sử dụng ngân sách đảm bảo việc sử dụng
7


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

đúng mục đích đồng thời ngăn chặn tham ô, lãng phí làm thất thoát tài sản của nhà
nước.
-

Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước được tiến hành trong quá trình hạch toán

kế toán và báo cáo chi Ngân sách nhà nước.
Căn cứ vào chế độ hạch toán nhà nước hiện hành Kho bạc nhà nước tổ chức thực
hiện hạch toán kế toán chi Ngân sách nhà nước.
Định kỳ tháng, quý, năm các đơn vị sử dụng Ngân sách nhà nước lập báo cáo tình
hình thực hiện dự toán chi ngân sách đã được giao có xác nhận của Kho bạc nhà nước
nơi giao dịch để gửi cơ quan chủ quản tổng hợp gửi cơ quan tài chính đồng cấp.

- Trong lĩnh vực chi phát triển kinh tế - xã hội: Thông qua các khoản chi Ngân
sách vào lĩnh vực này nhà nước thể hiện vai trò quản lí nền kinh tế đất nước. Trong
những năm gần đây chúng ta thấy rằng Nhà nước ta đã giảm dần chi vào đầu tư phát
triển để dần thu hút sự tham gia của các chủ thể khác vào lĩnh vực này một nhiều
hơn, cụ thể chúng ta đã giữ mức từ 21,73% năm 2005 đến 20,8% năm 2008 mặc dù
nền kinh tế của chúng ta đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, tốc độ phát triển
cao (giữ mức 7% - 8% trong gần 10 năm qua) điều đó có thể cho thấy được mặc dù
yêu cầu đầu tư của nền kinh tế rất lớn nhưng với việc thực hiện chính sách cải cách
chúng ta đã thu hút sự đầu tư của các chủ thể khác vào đầu tư phát triển từ đó giảm
bớt một phần ngân sách nước nước. Đặc biệt trong một số lĩnh vực như chi đầu tư
xây dựng cơ bản, là một lĩnh vực quan trọng nhất, chiếm tỷ lệ chi nhiều nhất trong
đầu tư phát triển chúng ta đã giảm được mức chi trong lĩnh vực này từ 19,78% năm
2005 xuống còn 20,72% năm 2008, chi vào việc bù chênh lệch lãi xuất tín dụng nhà
nước từ 0,83% năm 2005 đến 0,92% năm 2007 đến năm 2008 giảm xuống còn
0,91%...
Với mục tiêu phát triển dân trí, xóa mù chữ, cải thiện đời sống nhân dân, nâng cao chăm sóc
sức khỏe nhân dân đặc biệt ở những vùng miền khó khăn, chúng ta đã tập trung cho việc phát triển
sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề, y tế khá cao. Tỷ lệ ngân sách cho giáo dục đào tạo, y tế trong
những năm gần đây không ngừng tăng cao từ 3,32% năm 2005 lên 4,03% năm 2008 và 1,39% năm
2005 lên 1,58% năm 2008. Hoạt động chi ngân sách cho hoạt động Dân số và Kế hoạch hóa gia
đình và hoạt động chi lương hưu, đảm bảo xã hội có thể được coi là hai hoạt động thể hiện rõ nét
chức năng xã hội của nhà nước ta. Tầm quan trọng của hai hoạt động cũng được thể hiện qua hoạt
động chi ngân sách nhà nước của chúng ta trong những năm qua, ngân sách nhà nước chi cho lương
hưu và đảm bảo xã hội tăng từ 8,73% năm 2005 lên 13,03% năm 2008. Tuy nhiên bên cạnh đó thì
việc đầu tư chi cho hoạt động Dân số và kế hoạch hóa gia đình đã giữ mức 0,24% từ năm 2005 cho
đến nay.

- Chi bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước.
Trong những năm qua chúng ta đã tăng cường chi ngân sách cho quốc phòng an ninh nhằm
thực hiện những biện pháp bảo vệ, củng cố nền chính trị, kinh tế quốc gia, chi quốc phòng tăng từ

chỉ đạo các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện điều hành chi ngân sách nhà nước năm
2010 theo hướng thắt chặt chi tiêu công, kiểm soát chặt chẽ đầu tư công, rà soát, sắp xếp giảm chi
đầu tư các dự án không có trong quy hoạch, chưa đủ thủ tục theo quy định…để tập trung vốn cho
các dự án cần thiết, cấp bách, các dự án khả năng hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm nay,
thực hiện tiết kiệm, tập trung sử dụng dự phòng ngân sách các cấp và nguồn tăng thu ngân sách nhà
nước năm 2010 thực hiện các chính sách an sinh xã hội nhằm hỗ trợ người nghèo, đồng bào dân
tộc, người lao động có thu nhập thấp, cán bộ chiến sỹ lực lượng vũ trang vượt qua khó khăn do ảnh
hưởng của lạm phát.
Chi ngân sách nhà nước đã từng bước được cơ cấu lại theo hướng xóa bỏ bao cấp, thực hiện cơ
chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tăng cho đầu tư phát triển xã hội và cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn
nhân lực, xóa đói giảm nghèo, phát triển nông nghiệp và nông thôn, bảo vệ môi trường, nâng cao
năng lực quản lý, đảm bảo chi ngân sách ngày càng tiết kiệm và đạt hiệu quả cao. Ví dụ, theo bảng

10


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

số liệu thì năm 2010 bội chi ngân sách đã giảm từ 7% xuống 6,2%...Đó là những kết quả rất đáng
khích lệ trong bối cảnh nền kinh tế vừa trải qua cơn suy giảm.

d. Những điểm bất cập:
Dù đạt được những kết quả như đã nêu trên, nhưng thực tế vẫn còn tồn tại những điểm bất cập
như tình trạng bội chi ngân sách nhà nước, thất thoát ngân sách nhà nước.
Đã có rất nhiều nỗ lực của các cơ quan có thẩm quyền trong việc đôn đốc các đơn vị sử dụng
ngân sách chấp hành các quy định pháp luật trong quá trình chi Ngân sách nhà nước nhưng trên
thực tế vẫn còn tồn tại những điểm bất cập nổi cộm.
Tình trạng bội chi là vấn đề đáng quan ngại. Chính Ủy ban Kinh tế - Ngân sách đã thừa nhận,

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

3.3. Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về chủ thể chịu trách nhiệm chính
trong việc chi ngân sách theo từng phương thức cấp phát.
• Phương thức cấp phát theo dự toán kinh phí: Đối với phương thức này, khi có
nhu cầu thực tế, đại diện hợp pháp của đơn vị sử dụng ngân sách phát hành giấy rút
dự toán ngân sách nhà nước cùng các chứng từ hợp pháp, yêu cầu kho bạc quản lí tài
khoản thanh toán. Kho bạc nhà nước thực hiện chi trả theo đúng mục chi thực tế sau
khi đã kiểm tra các điều kiện và quy định. Phương thức này có ưu điểm là được áp
dụng một cách rộng rãi bởi đối tượng sử dụng thường xuyên kinh phí từ ngân sách
đáp ứng nhu cầu chi thường xuyên của đơn vị mình là phổ biến. Đối với phương thức
này, trách nhiệm cao thuộc về cơ quan kho bạc nhà nước, cơ quan tài chính chỉ có
trách nhiệm đôn đốc, thông báo chính thức dự toán kinh phí trong kỳ áp dụng cho
đơn vị sử dụng ngân sách. Đối với đơn vị sử dụng ngân sách cũng bị chi phối về tính
chủ động trong quá trình sử dụng kinh phí, có thể thực hiện hành vi tiêu cực. Đây
chính là tồn tại thực tế của phương thức này.
• Phương thức cấp phát bằng lệnh chi tiền: Cơ quan tài chính có trách nhiệm
ngay từ giai đoạn phát hành về khả năng kiểm tra nội dung, tính chất khoản chi, bảo
đảm lệnh chi tiền chắc chắn có đủ điều kiện chi ngân sách. Phương thức này có ưu
điểm là tạo sự chủ động tối đa cho đơn vị thụ hưởng, nâng cao trách nhiệm của các
đơn vị này, đồng thời gắn trách nhiệm trực tiếp của các cơ quan tài chính vào quá
trình cấp phát bởi nhận được lệnh chi tiền, kho bạc xuất quỹ, thanh toán cho đơn vị
sử dụng ngân sách theo yêu cầu của cơ quan tài chính, đơn vị thụ hưởng có toàn
quyền sử dụng nguồn kinh phí được chuyển giao.
3.4. Thực trạng trong việc tuân thủ pháp luật về các phương thức cấp phát kinh
phí từ ngân sách nhà nước.
• Phương thức cấp phát theo hạn mức kinh phí đã bám sát dự toán chi ngân sách
nhà nước được duyệt cả về tổng số cũng như cơ cấu các mục chi, tạo điều kiện thuận
lợi cho kho bạc nhà nước, cơ quan tài chính trong việc kiểm soát chi.
• Phương thức cấp phát theo lệnh chi tiền chỉ áp dụng đối với các khoản chi đột

nhưng chưa cao, vẫn còn hiện tượng thất thoát, lãng phí trong sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà
nước. Chi đầu tư xây dựng cơ bản còn phân tán, công tác quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, lập dự án
chưa được chú trọng nên chất lượng dự án không cao, việc thẩm định và quyết định đầu tư còn
chậm dẫn đến tình trạng vốn chờ công trình, gây lãng phí trong đầu tư.
Theo ý kiến của nhóm thì các nguyên nhân dẫn đến những mặt hạn chế đó là:

- Sự thiếu đồng bộ, mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật về ngân
sách nói chung và chi tiêu ngân sách nói riêng, gây khó khăn cho việc áp dụng.
- Trình độ hiểu biết pháp luật, nghiệp vụ của một số cán bộ điều hành ngân hàng
còn nhiều mặt chưa được hoàn thiện.
Qua đó, nhóm đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao tính hiệu quả của việc tuân thủ pháp
luật về chi ngân sách nhà nước:

13


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

- Hoàn thiện pháp luật về quy trình lập, chấp hành, quyết toán ngân sách nhà nước. Đây là ba
khâu quan trọng trong quá trình ngân sách nhà nước. Luật Ngân sách nhà nước đã có những quy
định khá rõ ràng về thời hạn, yêu cầu, nội dung và các trình tự, thủ tục lập dự toán Ngân sách nhà
nước. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn bộc lộ nhiều bất cập đòi hỏi chúng ta phải hoàn thiện pháp luật về
quy trình lập dự toán Ngân sách nhà nước. Điều này đảm bảo cho điều kiện thứ nhất của chi Ngân
sách nhà nước, có một bản dự toán ngân sách với những khoản chi hợp lý, phù hợp với điều kiện,
định hướng phát triển kinh tế -xã hội.

- Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp lập dự toán ngân sách để tránh tình
trạng thẩm quyền nơi thì thiếu nơi thì chồng chéo.

pháp nhằm khắc phục những hạn chế đó.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
15


Bài tập nhóm tháng 1

Môn Luật Tài Chính Việt Nam

1. Giáo trình Luật Ngân sách nhà nước, nhà xuất bản Công an nhân dân Hà Nội
2010, Chủ biên TS. Nguyễn Văn Tuyến.
2. Bộ tài chính - Viện khoa học tài chính, Luật tài chính, ngân sách và kế toán
công ở các nước, Thông tin chuyên đề, Hà Nội, 1993.
3. Trường Đại học Luật Hà Nội, Từ điển giải thích thuật ngữ luật học (Phần luật tài chính),
Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 1999.

4. Phan Thiên Hương, Hệ thống ngân sách nhà nước và các biện pháp nâng cao
hiệu quả quản lí về ngân sách, Luận văn tốt nghiệp, 2006.
5. www.mof.gov.vn/portal/page/portal/mof_vn/1351583/2126549?
p_folder_id=2201720&p_recurrent_news_id=15264375
6. www.vneconomy.vn/20111021055422173P0C6/ngan-sach-nha-nuoc-thu-long-leo-chixong-xenh.htm

16