òA DẹNG VN HùA
V VAI TRớ CHỷ THế
CỷA CúNG òÔNG CẫC
DÂN TúC THIếU S
TRONG PHẫT TRIếN
òt vn ặ
Viữt Nam là mẩt quậc gia ặa dân tẩc vèi nhng ặc ặim vđn ha, kinh t, x hẩi khc nhau. òậi x ặng ặổn vèi s ặa dng này càng
quan trng hăn khi s giao thoa v kinh t và vđn ha gia cc tẩc ngi và gia cc quậc gia ngày càng mnh m. Trong qu trnh pht
trin ặ, khng cẩng ặng nào c th thay th vđn ha cềa mnh bêng mẩt nn vđn ha khc ặ pht trin. Ngểc li, khng cẩng ặng nào
c th khọp kn và t chậi thay ặấi ặ thch nghi. Chnh v vy, ngi dân và cẩng ặng phi là chề th tch cc ặ quyt ặnh gn gi nhng
nọt vđn ha nào và thi loi nhng g khng cn phễ hểp, và h côn c khng gian t do khng b p ặt ặ quyt ặnh.
Viữt Nam ặ c nhiu n lc trong viữc trể gip cc cẩng ặng dân tẩc thiu sậ vèi mc ặch hèng tèi s cng bêng, thnh vểng và
pht trin. Cc chăng trnh v gio dc, y t, xây dng că sẻ h tông, thng tin và vđn ha x hẩi ặ ặểc ặa vào trong nhiu thp k qua.
Cc chăng trnh pht trin này nhêm gièi thiữu nhng tẻng hoc thc hành mèi mong muận mang li nhng kt qu tật ặóp hăn cho
cẩng ặng dân tẩc thiu sậ. ò cc tẻng và thc hành này ặểc chp nhn và thành cng, cc c nhân và cẩng ặng côn phi c kin
thc, b thuyt phc, t ra quyt ặnh, thc hành và khng ặnh n ặểc chp nhn hay khng. Ni cch khc, mẩt thc hành và thành tậ
vđn ho mèi ch thuyt phc ặểc và c nh hẻng ặn mẩt c nhân hay cẩng ặng trong viữc chp nhn hay t chậi thc hành ặ khi hẩi
t 5 ặiu kiữn: th nht, ặểc ngi dân coi là c gi tr vểt trẩi hăn so vèi nhng thc hành ặ và ặang tn ti; th hai, c s tăng thch
gia ci mèi vèi hữ thậng vđn ho bn ặa; th ba, ci mèi côn ặề ặăn gin ặ hiu và thc hành; th t, ci mèi c kh nđng kim chng
ặểc thng qua thc t; và th nđm, ci mèi phi c lểi ch r ràng cho c nhân và cẩng ặng.
Tuy nhin, nhiu chăng trnh pht trin t trèc ặn nay mang tnh phấ qut thm ch là p ặt khng tnh ặn s ặc thễ vđn ha và
ặiu kiữn pht trin cềa tng cẩng ặng dân tẩc. Cẩng ặng b coi là ặậi tểng tip nhn th ặẩng, khng ặểc chề ặẩng tham vn và la
chn. Chnh v vy, nhiu chăng trnh dễ khng phễ hểp vn ặểc trin khai trn diữn rẩng gây ra nhng lng ph và thm ch mang li
nhng tc dng ph tiu cc ln cẩng ặng. Viữc tm hiu vđn ha cẩng ặng ặ vn dng vào thit k, trin khai và ặnh gi tc ặẩng là
v cễng côn thit. Ch khi ặiu này ặểc p dng triữt ặ th mèi mong mang li hiữu qu thc s cho ngi dân tẩc thiu sậ.


MúT S
MĐ HỗNH
C| THế


"[Trèc ặây] em thy vđn ha mnh
t ặóp, t ặẩc ặo - em tham gia ri,
em li thy khc. T 2010 ặi ặm cèi
phi mc nh ngi Kinh, em ngh th
là ặng; ặeo khuyn tai nng, hãi mó
ti sao ặeo, em khng hiu. Em thy
h ặeo vàng ặeo bc, em ngh dân tẩc
mnh lc hu, em cng hăi xu hấ. Bây
gi em bit và thy t hào v cc bà
cn ặeo trang sc truyn thậng. Em
v em s ni vèi mi ngi khc là
mnh côn phi gi"
H Th Bi - Ngi Pako - Ti x Tà
Rt, Huyữn òđkrng, Tnh Qung Tr

Khi cẩng ặng t hào v vđn ha cềa mnh h s chề ặẩng tham gia và
chề ặẩng gn gi. Mẩt v d ặin hnh ặ là Mng lèi Bo tn pht trin
tri thc bn ặa dân tẩc Thi Viữt Nam do chnh nhng ngi dân tẩc Thi
ặng ln xây dng và pht trin. Xut pht t thc t là ting Thi ngày
càng b mai mẩt và nhiu ngi dân tẩc khng cn kh nđng ni và vit
ting Thi, trong khi nhng nọt vđn ha và kin thc bn ặa ch c th
truyn ti qua ngn ng mó ặ, Trung tâm v s pht trin bn vng min
ni (CSDM) ặ cễng cẩng ặng ngi Thi thành lp mng lèi gn gi
và bo tn ting ni và ch vit cềa ngi Thi, bổt ặôu t tnh Lng Săn.
Chnh v s côn thit và hiữu qu cềa cng viữc mà hiữn ti mng lèi ặ
mẻ rẩng hot ặẩng ẻ 7 tnh c ngi Thi sinh sậng, nhn ặểc s tham
gia nhiữt tnh cềa lnh ặo cẩng ặng và chnh quyn ặa phăng. Vèi m
hnh cẩng ặng t làm cềa ngi Thi, mẩt sậ nhm khc nh ngi Dao
cng ặ bổt ặôu p dng ặ gn gi ting Dao cấ ẻ tnh Ha Bnh. Nh vy,
khi ngi dân thy ặểc tôm quan trng cềa viữc gi gn vđn ha cềa dân

thiu sậ s to ặẩng lc và nâng cao s t tin cềa cẩng ặng trong viữc gn
gi và pht trin vđn ha cng nh thc hiữn cc d n pht trin. Chnh v
vy, mẩt sậ kin ngh chnh sch sau nn ặểc cc că quan hu quan quan
tâm và xem xọt:
òằy mnh viữc lng ghọp kin thc bn ặa và vđn ha vào cc chăng
trnh gio dc môm non và phấ thng că sẻ, bêng cch phân bấ ngân sch
cho s tham gia cềa cẩng ặng cng nh cềa gio vin trong viữc sn xut
gio c, ci tin nẩi dung và phăng php ging dy phễ hểp vèi vđn ha ặa
phăng. Bổt buẩc gio vin ging dy ẻ vễng ặng bào dân tẩc thiu sậ phi
ặểc ặào to v ặa dng vđn ha và nhy cm vđn ha.
Cc chăng trnh pht trin ni chung và bo tn vđn ha ni ring phi ly
cẩng ặng làm chề th. Mi h trể v thit ch vđn ha côn phi phễ hểp
vèi cẩng ặng và ặ cẩng ặng quyt ặnh v tnh phễ hểp. Chnh v vy, cc
chăng trnh nn giao trc tip cho cẩng ặng thc hiữn, trnh viữc p ặt
vđn ha và ặa vào chăng trnh nhng vđn ha ngoi lai qu xa ri vèi vđn
ha cẩng ặng hiữn ti.
ò c th ha viữc này, ỷy ban dân tẩc và Hẩi ặng dân tẩc nn ặa ra
mẩt hèng dn chi tit cho viữc thc hiữn khon 1 ặiu 7 trong ngh ặnh
sậ 05/2011/Nò-CP v cng tc dân tẩc nhêm ặnh ngha r ràng v hành vi
k th và phân biữt ặậi x vèi ngi dân tẩc thiu sậ, thc ặằy ặa dng vđn
ha cho cn bẩ cng chc làm viữc vèi cc cẩng ặng dân tẩc côn phi theo.