Sở giáo dục và đào tạo Lào Cai
TrờNG THPT Số 2 SiMacai
*** a ừ b ***

SNG KIN KINH NGHIM
TI

MT S BIN PHP
NNG CAO HIU QU GING DY
THC HNH QUAN ST MT S VI SINH VT
SINH HC 10 - BAN C BN
TRNG THPT S 2 SI MA CAI
T chuyờn mụn: T nhiờn
H v tờn: Trn Phng Quy
Giỏo viờn mụn: Sinh hc

Năm học: 2011 - 2012

Sở giáo dục và đào tạo Lào Cai
TrờNG THPT Số 2 SiMacai
*** a ừ b ***
1


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI

MỘT SỐ BIỆN PHÁP
NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY
THỰC HÀNH “QUAN SÁT MỘT SỐ VI SINH VẬT”
SINH HỌC 10 - BAN CƠ BẢN

- Vi khuẩn
- Nấm đơn bào
- Tảo đơn bào
- Động vật nguyên sinh
Bài thực hành “Quan sát một số vi sinh vật” trong chương trình Sinh học
10 - Ban cơ bản nhằm mục đích: HS nhận dạng và vẽ được hình dạng một số
loại vi khuẩn trong khoang miệng và nấm trong váng dưa để lâu ngày hoặc
nấm men rượu.
Những loài vi khuẩn là những sinh vật nhân sơ rất nhỏ bé, phần lớn có
kích thước 1-5 µ m , các loại vi khuẩn trong khoang miệng có kích thước từ 1 đến
2 µ m nên chỉ có thể quan sát rõ chúng bằng kính hiển vi quang học với độ phóng
đại 1000 đến 2500 lần.
Nhưng thực tế thiết bị kính hiển vi được cung cấp cho các trường THPT
có độ phóng đại rất nhỏ, chỉ từ 100 đến 400 lần, nên việc yêu cầu các em làm
tiêu bản quan sát, nhận dạng và vẽ được sơ đồ hình dạng một số loại vi khuẩn
trong khoang miệng là rất khó.
Nếu yêu cầu các em quan sát và vẽ cái mà các em không nhìn thấy hoặc
nhìn thấy nhưng không xác định được đó có phải là vi sinh vật hay không và
thuộc nhóm phân loại nào là chúng ta đã quay lại với phương pháp cũ – bắt HS
công nhận đó là vi sinh vật trong khi các em có thể không xác định được đó có
3


phải là vi sinh vật hay không  không gây được lòng tin ở các em, như vậy là
đã đi ngược với mục đích của việc đổi mới nội dung - phương pháp dạy học và
cụ thể hơn là mục tiêu của bài thực hành này.
Tôi đã tự rút ra cho mình một số kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả giảng
dạy của bài thực hành trên, tôi đã tiến hành như sau:
- Thí nghiệm 1: Quan sát hình ảnh một số loại vi khuẩn trong khoang
miệng

Chọn 2 lớp có số lượng HS và lực học tương đương nhau.
-01 lớp dạy theo phương pháp truyền thống.
-01 lớp dạy theo nội dung đề tài nghiên cứu.
Thống kê và phân tích hiệu quả của đề tài qua điều tra HS.

PHẦN II. NỘI DUNG
I. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1. Thí nghiệm 1: Nhuộm đơn phát hiện vi sinh
khoang
miệng
Liênvật
cầutrong
khuẩn
(Streptococcus)
Phân bốđể rộng
rãi vi
trong
Thay vì hướng dẫn và yêu cầu HS làm thí nghiệm
quan sát
sinh tự
vật
nhiên, một số sống trong khoang
trong khoang miệng GV cho HS quan sát hình
ảnh và
cấpgây
thông
tin một
miệng
và cung

trong đó có xuất hiện trong khoang
miệng, sống hoại sinh phân giải cặn
hữu cơ.

Xuắn khuẩn
(Spirillum)
Đa số sống hoại sinh, phân
giải cặn hữu cơ  rất có ích, chúng
có rất nhiều trong khoang miệng
giúp phân giải cặn thức ăn.

6


Trực khuẩn
(Bacillus)
Đa số gây bệnh (nhiệt thán,
ngộ độc thực phẩm… Một số sống
trong khoang miệng làm phân giải
cặn thức ăn như Lactobacillus  tạo
ra axit lactic làm mòn men răng và
ngà răng, tạo điều kiện cho một số vi
khuẩn tấn công làm hỏng răng (sâu
răng).
Nấm men
(Yeasts)
Trong khoang miệng có
tồn tại một số dạng nấm men
trong số hơn 500 loại. Sống
hoại sinh.

chỉnh tiêu bản vào thị trường kính hiển vi vật kính x40 và hướng dẫn HS quan
sát)
3. Thí nghiệm 3: Quan sát nấm mốc (đối với lớp khá GV hướng dẫn các em làm
tiêu bản và quan sát nấm mốc)
a. Chuẩn bị:
Để vỏ cam, vỏ quýt, cơm nguội, bánh mì hoặc cánh hoa tươi … trong hộp
Petri một tuần trước buổi thực hành.
GV chuẩn bị về hình ảnh của nấm mốc.
b. Cách tiến hành:
GV hướng dẫn HS làm tiêu bản bằng 1 trong 2 cách sau:
8


Cách 1: Làm và quan sát tiêu bản tươi:
- Dùng ống hút hút nước cất và nhỏ 1 giọt lên lam kính.
- Dùng kim mũi mác lấy một ít nấm mốc đặt vào giọt nước cất.
- Đậy lá kính lên mẫu vật và dùng giấy thấm hút bớt nước dư ở phía ngoài.
- Đưa lam kính lên bàn kính hiển vi sau đó chỉnh vùng có mẫu vật vào chính
giữa hiển vi trường rồi quay vật kính x10 để quan sát vùng có mẫu vật.
- Chọn vùng có cuống bào tử gắn với quả thể và có nhiều bào tử để quan sát,
sau đó chuyển sang vật kính x40 để quan sát cho rõ hơn.
Cách 2: Nhuộm đơn quan sát nấm mốc như đối với tế bào nấm váng dưa.
(GV hướng dẫn ngay sau khi hướng dẫn các em làm tiêu bản nấm men để sau đó
HS trong nhóm chia nhau ra cùng làm 2 loại tiêu bản và quan sát cho tiết kiệm
thời gian).
GV lưu ý HS cần làm cẩn thận không làm gẫy cuống bào tử, nát quả thể.
GV nêu yêu cầu: Quan sát được cuống bào tử, quả thể và bào tử.
GV có thể cung cấp cho HS một số thông tin về nấm mốc qua tranh ảnh hoặc
máy chiếu:


10


chuyển rất nhanh)  phát hiện được các đại diện điển hình cho ngành Động vật
nguyên sinh và Tảo.
- Chuyển sang vật kính x40 để quan sát được rõ hơn về hình dạng và cấu tạo.
GV cung cấp một số hình ảnh ĐVNS và Tảo để HS quan sát, đối chiếu.
GV định hướng quan sát: Các em có thể nhìn thấy các đại diện thuộc 2
lớp trùng roi và trùng cỏ, lớp trùng roi thường gặp là trùng roi xanh còn trùng cỏ
có rất nhiều đại diện với nhiều hình dạng khác nhau.

a

b
Một số loại tảo lục:
a. Tảo lục đơn bào hình cầu
b. Tập đoàn tảo lục (tập đoàn vônvôc)
c. Tảo lục đơn bào hình thoi

c
Một số lớp động vật nguyên sinh

11


d. Trùng roi

e. Trùng biến hình

f. Trùng cỏ

thấy

nhưng không rõ

Nhìn thấy rõ

SL

%

SL

%

SL

%

2

4,2

10

20,8

36

75,0


20,8

34

70,8

* Lớp 10A2: Tổng số HS điều tra là 40/40
Mức độ quan sát
Nhóm VSV

1. VK trong khoang
miệng
2. Nấm váng dưa
3. Nấm mốc
4. Động vật nguyên sinh
và tảo

Không nhìn

Nhìn thấy

thấy

nhưng không rõ

Nhìn thấy rõ

SL

%


25,0

14

35,0

18

45,0

8

20,0

25

62,5

10

25,0

5

12,5

Lớp 10A1, dạy với sáng kiến mới, HS được làm thí nghiệm, kết hợp với
quan sát tranh vẽ và hình ảnh qua máy chiếu, gây được hứng thú học tập cho HS
hơn, bồi dưỡng được niềm tin vào khoa học cho HS. Số HS của lớp 10A1 tận

2. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm - Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm.
Trần Bá Hoành.
14


3. Sách giáo khoa Sinh học 10 - ban cơ bản. Nguyễn Thành Đạt chủ biên,
NXB giáo dục.
4. Sách giáo viên Sinh học 10 - ban cơ bản.

MỤC LỤC
Phần I. Mở đầu………………………………………………………….......3
I. Lý do chọn đề tài………………………………………............................3
II.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu…………………….............................4
Phần II. Nội dung……………………………………………………….......6
I. Biện pháp thực hiện……………………………………............................6
15


II.Kết quả và kiến nghị…………………………………..........................…13
Phần III. Tài liệu tham khảo……………......................................................15

16