BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

CHU ĐÌNH TRỌNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG THCS
HUYỆN QUAN SƠN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


2

NGHỆ AN - 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

CHU ĐÌNH TRỌNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG THCS
HUYỆN QUAN SƠN, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.05


mong quý Thầy, Cô và các bạn đồng nghiệp hết sức thông cảm, giúp đỡ và
chỉ dẫn thêm cho tôi để luận văn trở nên hoàn thiện hơn nữa, đóng góp một
phần vào lý luận và thực tiễn công tác quản lý giáo dục.
Nghệ An, tháng 10 năm 2013
Tác giả
Chu Đình Trọng


6


7
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU..........................................................................................................12
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................12
2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................13
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ................................14
4. Giả thuyết khoa học........................................................................................14
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .....................................................................................14
6. Phương pháp nghiên cứu................................................................................14
7. Những đóng góp của luận văn.........................................................................15
8. Cấu trúc của luận văn......................................................................................15
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG.......................16
DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI Ở TRƯỜNG..............................16
TRUNG HỌC CƠ SỞ......................................................................................16
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu...................................................................16
1.2. Một số khái niệm cơ bản..............................................................................18
1.3. Quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học Xã hội ở trường trung học cơ sở

Tiểu kết chương 3..............................................................................................89
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ............................................................................91
1. Kết luận.........................................................................................................91
2. Kiến nghị.......................................................................................................92
TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................................................94
PHỤ LỤC.........................................................................................................98


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Các từ viết tắt
BGH
CBGV
CBQL
CĐ
CN
CNH
ĐH
ĐHSP
GD
GD&ĐT
GDPT
GS
GV
HĐH
HS
HSG
KHTN
KHXH
PGD
PPCT

Phó giáo sư.
Phân phối chương trình.
Phương pháp dạy học.
Quản lý.
Quản lý giáo dục.
Thể dục thể thao.
Trung học chuyên nghiệp
Trung học cơ sở.
Trung học phổ thông.
Tiến sĩ.
Trung ương
Uỷ ban nhân dân.


10
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Quy mô phát triển giáo dục THCS huyện Quan Sơn..............................47
Bảng 2.2. Xếp loại học lực của học sinh các năm học...........................................50
Bảng 2.3. Xếp loại hạnh kiểm của học sinh các năm học.......................................51
Bảng 2.4. Kết quả tham gia kỳ thi học sinh giỏi tỉnh về văn hoá, TDTT qua các năm
.........................................................................................................................51
Bảng 2.5. Tỷ lệ học sinh bỏ học trong 6 năm qua..................................................52
Bảng 2.6. Tỉ lệ xét tốt nghiệp của HS THCS trong 5 năm qua...............................52
Bảng 2.7. Điều tra về nhận thức của Giáo viên Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý................57
Bảng 2.8. Về chất lượng học tập môn Ngữ văn....................................................61
Bảng 2.9. Về chất lượng học tập môn Lịch sử......................................................61
Bảng 2.10. Về chất lượng học tập môn Địa lý......................................................62
Bảng 2.11. Về kết quả thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn Khoa học Xã hội
của các trường THCS huyện Quan Sơn...............................................................62

Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học Xã hội ở các
trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu công tác quản lý việc dạy học các môn Khoa học Xã hội
của Hiệu trưởng ở các trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa
- Do những yếu tố chủ quan và khách quan, trong khuôn khổ một luận
văn Thạc sỹ Khoa học giáo dục, đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu các giải
pháp quản lý hoạt động dạy học đối với các môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý
(thuộc các môn Khoa học Xã hội) ở các trường THCS trên địa bàn huyện
Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
4. Giả thuyết khoa học
Đề tài nếu đưa ra được các giải pháp có tính khoa học và tính khả thi
thì có thể nâng cao được chất lượng dạy học các môn Khoa học Xã hội ở các
trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học
Xã hội ở các trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
- Khảo sát thực tế chất lượng dạy học môn Khoa học Xã hội và việc
quản lý hoạt động dạy học các bộ môn nói trên ở các trường THCS huyện
Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa;
- Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học
Xã hội ở các trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích - tổng hợp; phân
loại và hệ thống hóa, cụ thể hóa các tài liệu lý luận có liên quan để xây dựng
cơ sở lý luận cho đề tài


15
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Ở nước ngoài
Công tác quản lý luôn giữ vị trí hết sức quan trọng đối với việc phát
triển xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục, quản lý giữ vai trò quan trọng trong
việc đảm bảo chất lượng giáo dục, trong đó, các biện pháp quản lý hoạt động
dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề được nhiều người
quan tâm. Đặc biệt vấn đề cải cách giáo dục được nhiều nước quan tâm đặt
lên hàng đầu, trong đó chuyển từ dạy học truyền thụ một chiều sang tổ chức
các hoạt động học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo; tập trung
nâng cao chất lượng giáo dục, tiếp tục hiện đại hoá phương pháp dạy học và
hình thức tổ chức giáo dục.
Từ thời cổ đại, một số nhà triết học, nhà giáo dục phương Tây và
phương Đông đã có những tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học. Xôcơrat
(469-399, trước CN) đã đề xuất dạy học phải “Giúp thế hệ trẻ từng bước tự
khẳng định, tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý”. Khổng Tử
(551- 479, trước CN) đã có quan điểm về phương pháp dạy học: “dùng cách
gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người
học phải tích cực suy nghĩ”, “đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành
nền nếp, thói quen trong học tập”.
Các định hướng trên có giá trị gợi ý cho việc quản lý dạy học vấn đề:
quản lý dạy học phải gắn liền với thể chế xã hội, nền nếp dạy học, trình độ
người dạy, năng lực người học, tính độc lập suy nghĩ và tính sáng tạo của


17
người học. Các nhà giáo dục học Xô Viết trước đây như: V.A Xukhômlinxki,
Zaxapob, Macarenco, cũng đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác
quản lý trường học qua nhiều công trình nổi tiếng, trong đó khẳng định: Hiệu
trưởng sẽ quản lý thành công hoạt động dạy học khi xây dựng được một đội
ngũ giáo viên yêu nghề, vững mạnh về nghiệp vụ, phát huy được tính sáng tạo

“Đổi mới quản lý hoạt động dạy học của giáo viên các trường phổ thông

huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây” của tác giả Nguyễn Thị Hà Thanh (2004).


“Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học môn Vật lý ở trường

THPT huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa” của tác giả Nguyễn Đình Điền (2008).
Các đề tài này nghiên cứu và đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động
dạy học của Hiệu trưởng đối với một số môn học trong nhà trường phổ thông
các cấp tại một số địa phương.
Tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài quản lý hoạt động dạy
học, nhưng vấn đề quản lý hoạt động dạy học các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa
lý ở các trường THCS huyện Quan Sơn tỉnh Thanh Hóa thì chưa được ai đề
cập đến, nhất là các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học các môn Ngữ văn,
Lịch sử, Địa lý ở các trường THCS trên địa bàn huyện Quan Sơn thì chưa ai
nghiên cứu một cách có hệ thống.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý, Quản lý giáo dục, Quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý
Quản lý là một hiện tượng xã hội được xuất hiện từ rất sớm, đúng như
K.Mác đã nói: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà
tiến hành trên một quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự
chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung
phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, khác với sự vận động
của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình
điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [23;24].
Ngày nay, nhiều người thừa nhận rằng quản lý trở thành một trong 3
nhân tố của sự phát triển xã hội: tri thức, sức lao động và trình độ quản lý.



20
chủ quan, vừa có tính pháp luật Nhà nước, vừa có tính xã hội rộng
rãi,...chúng là những mặt đối lập trong một thể thống nhất”.
* Chức năng quản lý:
Chức năng quản lý là một dạng hoạt động quản lý chuyên biệt, thông
qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện một
mục tiêu nhất định. Theo quan điểm quản lý học hiện đại thì quản lý có 4
chức năng cơ bản sau:
+ Chức năng kế hoạch: Là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành
tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được
mục tiêu, mục đích đó.
+ Chức năng tổ chức: Là những nội dung và phương thức hoạt động cơ
bản trong việc thiết lập cấu trúc của tổ chức, mà nhờ đó chủ thể quản lý tác
động đến đối tượng quản lý một cách có hiệu quả nhằm thực hiện được mục
tiêu của kế hoạch.
+ Chức năng chỉ đạo (lãnh đạo): Là phương thức tác động của chủ thể
quản lý đến đối tượng quản lý theo đúng kế hoạch và có hiệu quả nhằm thực
hiện được mục tiêu của kế hoạch.
+ Chức năng kiểm tra: Là một chức năng quản lý, thông qua đó một cá
nhân, một nhóm hay một tổ chức theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động
và tiến hành những hoạt động điều chỉnh, uốn nắn (nếu cần thiết).
Bốn chức năng quản lý nói trên có mối quan hệ mật thiết và gắn bó hữu
cơ với nhau trong quá trình quản lý.
1.2.1.2. Quản lý giáo dục
Theo tiến trình phát triển của lịch sử xã hội, ngay từ khi xuất hiện con
người, con ngươì phải lao động có mục đích. Trong quá trình lao động, giáo
dục ra đời. Cho nên giáo dục là một hoạt động đặc trưng của lao động xã hội
nhằm thực hiện quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội




22
Những khái niệm trên, tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng ta có thể
hiểu chung là: Quản lý giáo dục là sự tác động có tổ chức, có định hướng,
phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý
nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở trường học và của toàn hệ thống
giáo dục đạt tới mục tiêu đã định.
1.2.1.3. Quản lý trường học
Hoạt động của nhà trường được chuyên biệt hoá, do vậy quản lý nhà
trường cũng được chuyên biệt hoá. Trong cuốn “Cơ sở lý luận của khoa học
quản lý GD” M.I.Kônđakốp viết “Quản lý công việc nhà trường là hệ thống xã
hội - sư phạm đã được chuyên môn hoá, quy định tác động của ý thức, có kế
hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà
trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội- kinh tế, tổ chứcSư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên” [29;15].
Một nhiệm vụ quan trọng của các nhà trường là đào tạo nguồn nhân lực
đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước phù hợp với xu thế toàn
cầu hoá lực lượng sản xuất. “Nếu xét trên khía cạnh vĩ mô, các nhà quản lý
trường học phải làm cho hoạt động GD gắn chặt chẽ với đời sống xã hội, sao
cho giáo dục thích ứng hơn với nhu cầu xã hội” [17;5].
Theo Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là hoạt động của các cơ
quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và
các lực lượng giáo dục khác cũng như huy động tối ưu các nguồn lực giáo dục
để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường”. [48;205].
Từ các định nghĩa về quản lý trường học đã nêu, chúng ta có thể thấy
rằng: Quản lý nhà trường thực chất là hệ thống tác động có định hướng, có
kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạt


23

có hệ thống, vừa chiếm lĩnh được cách thức hoạt động với những phẩm chất
hoạt động trí tuệ, sáng tạo (tính định hướng, tính độc lập, tính linh hoạt, tính
mềm dẻo, tính khái quát,). Trên cơ sở đó, các em phát triển tư duy sáng tạo,
vận dụng linh hoạt vào học tập và cuộc sống. Mặt khác, hoạt động dạy học
giúp cho học sinh không phải nắm được những tri thức rời rạc, phiến diện mà
nắm được những tri thức ngày càng có hệ thống, toàn diện về tự nhiên, xã hội,
tư duy và biết chuyển hoá những tri thức đó thành kỹ năng, kỹ xảo tương ứng;
đảm bảo kết hợp học với hành, biết vận dụng những điều đã học vào thực tiễn
với mục tiêu “Học tập rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp”.
Hoạt động dạy học ngày càng phải đáp ứng yêu cầu của thực tiễn thì
phương pháp dạy học phải: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy
sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng
thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [42;2]
Hoạt động dạy học bao gồm 2 hoạt động có sự gắn kết hữu cơ với
nhau: hoạt động dạy và hoạt động học: hoạt động dạy là hoạt động của người
thầy nhằm tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, uốn nắn những hoạt động chiếm
lĩnh tri thức của học sinh; hoạt động học được thể hiện ở việc học sinh tiếp
nhận nhiệm vụ và kế hoạch do GV đề ra, có kỹ năng thực hiện các thao tác
học tập nhằm giải quyết các nhiệm vụ do giáo viên yêu cầu, tự điều chỉnh
hoạt động học tập dưới sự kiểm tra của GV và tự kiểm tra của bản thân, tự tổ
chức, tự điều khiển, tự đánh giá hoạt động dạy học để đạt kết quả tốt. Nội
dung của hoạt động học là: tri thức, kỹ năng, thái độ.
Theo Phạm Minh Hạc thì: “Hoạt động học nhằm tiếp thu (lĩnh hội)
những điều của hoạt động dạy truyền thụ và biến những điều tiếp thu được
thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần” [17;138].
1.2.2.2. Hoạt động dạy học các môn Khoa học Xã hội.


25
Các môn này có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào