A.PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hồ Chí Minh là nhà lý luận thực tiễn.Người xây dựng lý luận, vạch ra
cương lĩnh, đường lối, chủ trương cách mạng và trực tiếp tổ chức, lãnh đạo thực
hiện. Từ thực tiễn, Người tổng kết, bổ sung để hoàn chỉnh và phát triển lý luận,
cho nên tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính cách mạng, luôn sáng tạo, không lạc
hậu. Người là tấm gương vì dân, vì nước, suốt đời đấu tranh cho sự nghiệp giải
phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người được nhân dân thế giới
thừa nhận. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người mới chiếm một vị trí trọng tâm,
là chiều sâu nhất trong lý luận của Người, chứa đựng những giá trị vô cùng to
lớn.Điều cốt loãi nhất trong tư tưởng, cuộc đời hoạt động của Người là lòng yêu
nước thương dân, yêu thương con người sâu sắc, đấu tranh không mệt mỏi vì
con người, sẵn sàng làm tất cả những gì có thể để đảm bảo tự do, hạnh phúc cho
con người.
Người đã từng nói: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bật, là làm
sao cho nước tôi được hoàn toàn độc lập, dân tôi được hoàn toàn tự do, đồng bào
ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Trong quan niệm của
Người luôn song hành vấn đề về xây dựng con người. Cụ thể về văn hóa thì phải
góp phần giải phóng con người ra khỏi sự nô dịch, nâng cao năng lực, phẩm giá,
tiến lên con người toàn diện. Góp phần thúc đẩy con người, xây dựng hướng tới
chân thiện mỹ. Về giáo dục thì phải đào tạo lớp người có đức, có tài, kế tục sự
nghiệp cách mạng, làm cho nước ta sánh vai với các cường quốc năm châu. Và
chủ nghĩa xã hội được xây dựng bằng sức mạnh của con người mới và con
người mới cũng là mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội. Hiểu được đạo lý tre
già măng mọc, con người luôn phải tồn tại trong một cộng đồng, suốt đời Người
luôn trăn trở về xây dựng con người, một thế hệ vừa có đức, vừa có tài.
Hơn nữa, với bối cảnh có những biên đổi như hiện nay, khoa học công nghệ
phát triển mạnh mẽ, mở ra thời đại kinh tế tri thức, thông tin xã hội toàn cầu hóa
thì việc xây dựng con người mới ngày càng phải mạnh mẽ, quan trọng hơn. Đây
cũng là một cơ hội và cũng là một thách thức to lớn của dân tộc Việt Nam ta.
Khi chúng ta mở cửa giao lưu với thế giới thì luồn văn hóa khác sẽ tràn vào, ảnh

tiễn, quan điểm lịch sử - cụ thể, quan điểm toàn diện và hệ thống, quan điểm kế
thừa và phát triển.
- Phương pháp cụ thể: phân tích, tổng hợp, thống kê.

2


B. NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận và thực tiễn
1. Cơ sở lý luận
1.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới
1.1.1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người:
a. Con người được nhìn nhận như một chỉnh thể
- Chỉnh thể thống nhất về tâm lực, thể lực:
Hồ Chí Minh xem xét con người như một chỉnh thể thống nhất về tâm lực,
thể lực và các hoạt động của nó. Con người luôn có xu hướng vươn lên cái
Chân-Thiện-Mỹ, mặc dù “ có thế này, thế khác”. Bên cạnh bồi dưỡng con người
về trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống… Người cũng không
quên về bồi dưỡng thể lực. Vì vậy, theo Người, thể lực, sức khỏe là mặt rất quan
trọng đối với cá nhân và cộng đồng. Để phát triển con người toàn diện cần phải
quan tâm đến vấn đề thể lực và sức khỏe. Hồ Chí Minh chỉ rõ mối quan hệ
khăng khít giữa sức khỏe của cá nhân và sức mạnh của cả dân tộc: “Mỗi một
người dân yếu ớt tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân khỏe mạnh tức là cả
nước khỏe mạnh. Vậy nên luyện tập thể dục, bồi dưỡng sức khỏe là bổn phận
của mỗi người dân yêu nước”.
- Tính đa dạng của con người: trong quan hệ xã hội, tính cách, khả năng, cá
tính, năng khiếu… khác nhau. Cũng như năm ngón tay dài ngắn khác nhau,
không người nào giống người nào nên sử xự của mỗi con người khác nhau nên
cần có cách nhìn đa dạng hơn về con người.
- Tính thống nhất hai mặt đối lập: thiện – ác, tốt – xấu: Hồ Chí Minh xem

phối bởi các nhân tố xã hội và các quy luật xã hội. Xã hội biến đổi thì mỗi con
người cũng có sự thay đổi tương ứng, ngược lại sự phát triển của mỗi cá nhân lại
là tiền đề cho sự phát triển xã hội. Ngoài mối quan hệ xã hội thì mỗi con người
chỉ tồn tại với tư cách là một thực thể sinh vật thuần túy, không thể là con người
với đầy đủ ý nghĩa của nó.
Con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của lịch sử;
Trong tác phẩm Biện chứng của tự nhiên, Ph.Ăngghen cho rằng: “Thú vật
cũng có một lịch sử, chính là lịch sử nguồn gốc của chúng và lịch sử phát triển
dần dần của chúng cho tới trạng thái hiện nay của chúng. Nhưng lịch sử ấy
không phải do chúng làm ra và trong chừng mực mà chúng có tham dự vào việc
làm ra lịch sử ấy thì điều đó diễn ra mà chúng không hề biết và không phải do ý
muốn của chúng. Ngược lại, con người càng cách xa con vật, hiểu theo nghĩa
hẹp của từ này bao nhiêu thì con người lại càng tự mình làm ra lịch sử của mình
một cách có ý thức bấy nhiêu”[8,tr 175].Con người là chủ thể để cải tạo, thay đổi tự
nhiên, xã hội, cách mạng,là sản phẩm của lịch sử,xã hội, lịch sử sáng tạo ra con
người trong chừng mực nào thì con người lại cũng sáng tạo lịch sử trong chừng
mực đó.Con người mang tính lịch sử cụ thể, tùy theo từng thời điểm lịch sử, gắn
với thời kỳ cách mạng.Người dùng khái niệm này hay khái niệm khác để chỉ
“con người” và xem xét nó trong những bình diện, những chiều khác nhau.
Con người là tổng hợp các quan hệ xã hội từ hẹp đến rộng:
4




Xét về bản chất, con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, Hồ Chí
Minh quan niệm “chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu
bạn.Nghĩa rộng là đồng bào cả nước.Rộng hơn cả là loài người”. Nên ta phải
xây dựng môi trường để con người đó được giáo dục, rèn luyện, tiến bộ vì động
lực cơ bản của sự tiến bộ và phát triển xã hội chính là con người. “Hiền dữ phải




- Con người là động lực của cách mạng:
Tiến hành giải phóng, xây dựng chủ nghĩa xã hôi đều vì con người. Hồ Chí
Minh khẳng định rằng sự nghiệp giải phóng là do chính bản thân con người thực
hiện. Không phải mọi con người đều trở thành động lực, mà phải là những con
người được giác ngộ và tổ chức.Họ phải có trí tuệ và bản lĩnh, văn hóa,đạo đức,
được nuôi dưỡng trên nền truyền thống lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm của
dân tộc ta…. Chính trị, văn hóa, tinh thần là động lực cơ bản trong động lực con
người. Phải coi trọng, chăm sóc, phát huy nhân tố con người: đào tạo, bồi
dưỡng, xây dựng về phẩm chất, năng lực.
b. Quan điểm về chiến lược “trồng người”:
“Trồng người” là yêu cầu khách quan, một chiến lược:
Sự nghiệp “trồng người” là chiến lược hàng đầu của cách mạng, là yêu cầu
cấp bách và lâu dài. Điều này phản ánh tầm quan trọng có tính chất quyết định
của nhân tố con người, tất cả vì con người, do con người. “Vì lợi ích mười năm
phải trồng cây,vì lợi ích trăm năm phải trồng người”, Người rất quan tâm tới sự
nghiệp giáo dục, đào tạo, rèn luyện con người, đặc biệtlà thiếu niên nhi đồng.
Trước lúc đi xa, Bác để lại muôn vàn tình yêu thương cho dân tộc Việt Nam,
trong đó Người không quên nhắc đến thế hệ thiếu niên, nhi đồng bằng những
tình cảm đặc biệt: “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân,
toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng. Tôi cũng
gửi lời chào thân ái đến các đồng chí, các bầu bạn và các cháu thanh niên, nhi
đồng quốc tế”. Bởi như lời Bác đã nói: “Ngày nay, các cháu là nhi đồng. Ngày
sau, các cháu là người chủ của nước nhà, của thế giới”.Trên cơ sở khẳng định
con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực cách mạng, con người phải đặt vào
trung tâm của sự phát triển. Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có
những con người xã hội chủ nghĩa.
- Ngay từ đầu phải xây dựng con người có những phẩm chất cơ bản, tiêu

dục và đào tạo – số 29-NQ/TW:
Quan điểm chỉ đạo:
- Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà
nước và của toàn dân.
- Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát
triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới;
kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc.
- Phát triển giáo dụcvà đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức
sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành;
lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình,
giáo dục xã hội.
Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội
và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách
quan.

7




•





Nghị quyết hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành trung ương khóa XI về xây dựng
và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững
đất nước:

8






theo tư tưởng của Bác Hồ. Chú trọng giáo dục thanh thiếu nhi thông qua điển
hình tiên tiến học tập.
- Đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước trong thanh thiếu nhi, phát
huy mạnh mẽ trí tuệ, sức lực, tinh thần xung kích, sáng tạo, tình nguyện, khơi
dậy tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc; chăm lo tốt hơn nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của tuổi trẻ.
2. Cơ sở thực tiễn
Thực tiễn cuộc sống và hoạt động của Hồ Chí Minh:
- Năm 1941, sau 30 năm xa tổ quốc, Bác về nước trực tiếp lãnh đạo phong
trào cách mạng. Cùng với những công việc đại sự, Người còn chú ý đến phong
trào thiếu nhi. Từ đó xây dựng nghị quyết trung ương đảng lần thứ 8(5-1941),
thành lập Nhi đồng cứu vong Đoàn.
- Người ký săc lệnh số 14 ngày 30-1-1946 thành lập Nha Thể dục trung
ương trong Bộ thanh niên. Cuối tháng 3-1946, Người tự tay viết lời kêu gọi toàn
dân tập thể dục.
II. Thực trạng và giải pháp
1. Thực trạng:
Thực trạng thanh niên, học sinh hiện nay:
Một bộ phận học sinh ở nước ta hiện nay đang có những biểu hiện đáng lo
ngại: phai nhạt lý tưởng, sống buông thả, lười học tập và tu dưỡng đạo đức,
thích hưởng thụ, ngại lao động, chuộng những thứ thiếu lành mạnh hoặc phản
văn hóa, nghiện ngập, thậm chí vi phạm pháp luật.Cụ thể như sau:
-Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của Bộ Công an, trong năm 2010, trên





Ưu điểm của học sinh hiện nay:
Học sinh hiện nay được sống trong một môi trường tốt, hiện đại văn minh,
hòa bình, dân chủ.
Được gia đình, nhà trường, xã hội quan tâm.
Có nhiều chính sách ưu tiên từ Đảng, nhà nước, xã hội hơn.
Được tiếp xúc với các mô hình khoa học công nghệ,giáo dục, y tế hiện đại.
Nhược điểm của học sinh hiện nay:
Giáo dục nước ta còn nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành, cải cách chưa
sâu gây áp lực cho học sinh.
Cơ sở vật chất ở một số nơi chưa bảo đảm nhu cầu học tập cho các em, đặc
biệt là vùng sâu, vùng xa.
Phương tiện dạy học ở một số nơi còn thiếu, sơ sài, gây cản trở cho quá
trình học.

10




Nguyên nhân của thực trạng trên:
Thiếu sự quan tâm giáo dục từ gia đình:trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế,
việc mưu sinh kiếm sống rất khó khăn và áp lực nên cha mẹ ít có thời gian chăm
sóc, quan tâm, dạy dỗ con cái.
Trong quá trình hội nhập, phát triển, việc giao lưu văn hóa ngoại ảnh hưởng
trực tiếp đến đạo đức của các em, .
Khoa học công nghệ phát triển, học sinh tiếp xúc với internet và học rất

hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.Tư tưởng về
xây dựng con người mới là một bộ phận rất quan trọng trong hệ thống tư tưởng
Hồ Chí Minh. Từ lâu tư tưởng đó đã trở thành một bộ phận của nền văn hóa dân
tộc và là ngọn đèn soi đường cho công cuộc xây dựng một nền văn hóa và đạo
đức mới ở Việt Nam.
Làm đề tài này thật ra là nó khá rộng với khả năng của tôi. Với sự hiểu biết
còn nông cạn và chưa sâu, tôi đã gặp nhiều khó khăn trong cách diễn đạt, lập đề
cương và tìm hiểu tài liệu nào cho xác thực, đúng với yêu cầu. Nên có lẽ thời
gian làm của tôi còn khá chậm so với các bạn khác. Song với sự cố gắng của bản
thân, sự hướng dẫn tận tình của thầy, tôi đã hoàn thành bài nghiên cứu của mình.
Và thật bổ ích khi tôi biết thêm nhiều thực trạng đáng báo động của học sinh
hiện nay, biết được nguyên nhân và bằng sự nghiên cứu giáo trình, tài liệu khác,
tôi đã rút ra vài cách khắc phục đóng góp cho đề tài. Bên cạnh đó, tôi hiểu thêm
tư tưởng của Người về xây dựng con người mới và đường lối của Đảng trong
việc vận dụng tưởng ấy của Người vào việc xây dựng con người mới trong học
sinh hiện nay. Qua đó tôi có thể rèn luyện, tu dưỡng bản thân để trở thành một
công dân hữu ích cho xã hội, phù hợp với xã hội hiện nay.

12


D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ giáo dục và đào tạo: Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb. Chính
Trị quốc gia- sự thật Hà Nội – 2012.
[2] Tư tưởng Hồ CHí Minh về giáo dục, Nxb Lao động Hà Nôi – 2006.
[3] thuvienphapluat.vn- nghị quyết 29 – NQ/TW 2013.
[4] chinhphu.vn
[5] doanthanhnien.vn.
[6] tuoitre.vn.
[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia.