BÔ Y TE
TRÜÔNG DAI HOC DUOC HÀ NÔI

DlTONG THI GIANG

SO SÂNH PHÂN BIÊT DÂC DIEM THÜC VÂT,
THÀNH PHÂN HOA HOC CÜA MOT SO CÂY
THUOC MANG TÊN “NHÀU”
•

•

•

•

(KHOÂ LUÂN TOT NGHIÊP DUOC SI DAI HOC KHÔA 1998 - 2003 )

Nguâi huâng dan

: TS. Nguyên Viet Thân
TS. Bành Nhuf Circmg
Noi thiic hiên
: Bô mon Duac Lieu
Thâi gian thvtc hiên : 03 / 2003 - 05 /2003

Hà nôi, thâng 5 nâm 2003

7



1.2.8. Cây Nhàu tan...................................................................................................7
1.2.9. Cây Nhàu thuoc.............................................................................................. 8
1.4. Tac dung và công dung cüa mot so cây “Nhàu”.............................................9
PHAN 2: THlTC NGHIÊM VÀ KET QUÂ...................................................... 12
2.1. Nguyên lieu và phuong phâp thuc nghiêm.................................................12
2.1.1. Nguyên lieu....................................................................................................12
2.1.2. Phuong phâp thuc nghiêm ........................................................................... 12
2.2. Két quâ thuc nghiêm và nhân xét................................................................. 15
2.2.1. Dâc diëm hînh thâi, giâi phâu Cây mât quÿ (Morinda umbellata L.) ..15
£2.2. Dâc diëm hînh thâi, giâi phâu cây Nhàu (Morinda citrifolia L .)...............22
2.22,. Dâc diëm hînh thâi, giâi phâu cây Nhàu nui (Morinda sp.).................... 28
2.2.4. Dinh trnh so bô câc nhôm chât cô trong duoc lie u ................................... 31
2.2.6. Nhân xét......................................................................................................... 40
PHAN 3: KET LUÂN VÀ DE XUÂT..................................................................42
3.1. Kët luân........................................................................................................... 42
3.2. Dê xuât.............................................................................................................. 42
TÀI LIEU THAM KHÂO:..................................................................................... 43


DAT VAN DE
Cõy Nhu l mot cõy thuoc qu dõ dtfỹc biột dộn v sur dung tự lõu trờn
thộ gicfi cỹng nhu ụ Viờt Nam. Cõy moc nhiờu cõc nuục nhiờt dụi Chõu ,
Chõu Uc v cõc qun dõo Thõi Bợnh Dirong. Hõu hột cõc bụ phõn cỹa cõy dờu
duoc su dung dộ lm thuoc nhu rờ, quõ, lõ, thõn, cnh trong do sur dung nhiộu
nhõt l rờ v quõ. Rờ Nhu cụ tõc dung giõm dau, ha huyột õp duoc sỷr dung
dộ chỹa bờnh cao huyột õp, nhiợc moi chõn tay, dau lung. Quõ Nhu cụ tõc
dung loi tiởu, nhuõn trng, dieu kinh, kich thich tiờu hoõ. Quõ non cỹng cụ tõc
dung giõm dau. Lõ cụ tõc dung khõng khuõn, lm diu, lm nhanh lờn da non.
Nhỹng nõm gõn dõy cõy Nhu cụn duoc biột dộn vụi tõc dung phuc hụi hờ
miờn dich dõ bi suy giõm do cõc nguyờn nhõn khõc. Vụi nhiộu tõc dung v

!


PHAN 1: TÔNG QUAN
1.1. Dâc diëm hinh thâi co bân cüa ho Cà phê (.Rubiaceae).
Théo hê thông phân loai Takhajan 1987, ho Cà phê thuôc bô Long dôm
(Gentianales), phân lôp Hoa môi (Lamiidae), lôp Ngoc lan (Magnoliopsida),
ngành Ngoc lan (Magnoliophyta) [12],
Câc cây ho Cà phê là cây gô, cây thâo, cây bui hoâc dây leo. La don
nguyên, moc dôi cô la kèm. La kèm cô khi dmh lai vôi nhau và to nhu phién
la, trông nhu cô 4 hoâc 8 la moc vông (Galium, Asperula ). Hoa moc don dôc
hoâc tu hop thành xim hay dang dàu. Hoa dêu, lirông trnh, mâu 4- 5. Dài ît
phât triën, dmh lien vdi bâu, co 4- 5 ràng. Tien khai hoa van, hop hay vàn. Nhi
nàm xen kê vôi câc thuÿ cüa tràng và dmh vào ong hong cüa tràng. Bàu gôm
2 la noân dmh nhau thành bàu duôi vôi 2 hoâc nhiêu ô, môi ô co mot dên
nhiêu noân. Quâ nang, quà mong hay quâ hach. Hat cô phôi nhô nàm trong
nôi nhü [4, 12].
Ho Cà phê cô khoâng 450 chi, 6500-7000 loài. Phân bô ô vùng nhiêt dôi,
cân nhiêt dôi và mot sô à vùng ôn dôi. Ô Viêt Nam cô khoâng trên 90 chi vôi
khoâng 4300 loài [12].
Chi Morinda là mot chi khâ lôn cüa ho Cà phê, cô khoâng 50 loài. Ô Viêt
Nam cô khoâng 9 loài [12].
1.2. Dâc diém hinh thâi cüa mot so cây “Nhàu”.
1.2.1. Cây Nhàu (Morinda citrofolia L.)
Côn goi là cây Ngao, Nhàu nui, cây Giàu [14], Nhàu lôn, Nhàu rùmg [2].
Tên khoa hoc Morinda citrifolia L., ho Cà phê (Rubiaceae).

3




Cây co moc à vùng cho Gành, tinh Ninh Binh [9].
1.2.3. Cây Nhàu lâ nhô
Tên khoa hoc Morinda parvifolia Bartl.
Cây Nhàu lâ nhô là dây leo, cành non cô long min màu vàng. Lâ moc
dô'i, hinh trâi xoan nguoc, dài 2-6 cm, rông 1-1,5 cm, gân phu gôm 4-5 cap,
cuông dài 4-8 mm, lâ kèm mông. Cum hoa dau gôm 2-6 dau nhô, duông kmh
5-8 mm, ô trên cuông dài 1-2,5 cm, môi dâu cô 4-8 hoa màu trâng, nu cao
3mm. Quâ hop xâm roi vàng cam hay hông, duông kmh 8 - 1 0 mm [2, 9, 31].
Cây cô phân bô à vùng nam Trung Quôc và Viêt Nam. Ô nuôc ta chî gâp
ô Quâng Binh [2, 23, 31].
1.2.4. Cây Nhàu long mêm
Cây Nhàu long mêm côn duoc goi là cây Gach.
Tên khoa hoc Morinda villosa Hook.
Cây Nhàu long mêm là cây gô nhô cô long, cành non gân 4 canh, màu
nâu, cô nhiêu long mjn màu vàng [9], cùng dân, sau nhân và xâm den [2]. Lâ
hinh bàu duc hay hinh trâi xoan nguoc, dài 7cm, rông 3cm, chôt lâ cô müi hay
duôi, cô long nâu vàng à mât duôi, mât trên không cô long, lue khô cô màu
den, gân phu gôm 8 cap, cuông dài 6-8 mm [9]. Lâ kèm hinh ong, mêm, cô
long [2]. Hoa tâp trung thành dàu nhô à ngon cành, trên cuông dài khoâng
3cm [9]. Hoa trâng. Dài 4-5 không dêu nhau. Quâ kép gôm nhiêu hach dmh
nhau [2]. Cây ra hoa vào thâng 5, quâ chfn thâng 8.
/\'

?

Cây cô phân bô ô Dông Duong và An Dô. O Viêt Nam, Cây moc hoang
doc câc bô sông ô Vïnh Phu, Hoà Binh, Hà Tây[2].

5


1.2.7. Cây Nhàu nuôc
Cây Nhàu nuôc côn goi là cây Nhàu nhô.
Tên khoa hoc Morinda persicaefolia Buch - Ham. var. oblongifolia Pit.
(Morinda lancedata Wall., Morinda pandurifolia O. Kze.) [30].
Cây Nhàu nuôc là cây bui, cao 0,5-1 m, thân cô màu nâu dô, không cô
long. La moc doi, cô khi chum 3, phiën thon không lông, nhon ô chôp la, mât
duôi nhat, dài tôi 11,5 cm, cuông dài 7-8 mm. La be nhon. Hoa dàu doi diên
vôi là, hoa màu trâng, dài không râng, vành cô ong dài 1cm, cô lông noi gân
cüa tiëu nhuy. Quâ kép gôm nhiêu quâ hach dfnh vôi nhau, hinh trung xù xi,
dài gân 4 cm, rông 2,5 cm [2, 9, 30].
Cây cô phân bô à vùng An Dô, Malaysia và Dông Duong. Ô Viêt Nam
cây moc hoang nhiêu ô ven bô ruông, noi àm thâ'p [2, 25, 30].
1.2.8. Cây Nhàu tan
Côn goi là Cây mât quÿ [9], Nhàu dô, dây Dât, cây Ganh [9, 14],
Tên khoa hoc Morinda umbellaîa L. (Morinda scandens Roxb [14, 30],
Stigmanthus cymosus Lour. [14], Morinda tetrandra Jack., Morinda padavora
Juss. [30]), ho Cà phê (Rubiaceae).
Cây mât quÿ là dây leo, sông lâu nâm, truôn trên câc cây bui khâc, dài cô
thë dén 10 m [23] .Lâ cô hînh dang thay doi, hinh bàu duc rông hay trôn dài
[9], thuôn trâi xoan hay hep hinh müi mâc [23]. Hoa không cuông, màu trâng
[23], vành cô ong cô lông à vùng co, tai 4, thon, tiëu nhuy gân à cô [9]. Quâ
kép to 1cm [9] gôm nhiêu quâ hach dfnh liên vôi nhau thành hînh dàu nhiêu
mât, trên quâ côn cô câc vêt trôn do hoa dë lai, môi hach dài 4 mm, dày 2 mm,
thành dai. Môi hach chura 1 hat. Quâ non cô màu xanh , khi chfn cô màu dô
cam [14].

7



Morindin C28H30O|5 là mot anthraglycosid cô tinh thé hînh kim màu
vàng, tan trong nuôc soi, ît tan trong nuôc lanh, không tan trong Ether, tan
trong câc chat kiêm dë cho màu vàng cam [14].

8


Thân cây Nhàu cô chira alizarin, anthragallol-2,3-dimethyl ether
damnacanthal, damnacanthol, morindone, nor-damnacanthal, pigments ,
rubiadin-l-methyl ether, a-methoxy alizarin [28],
La Nhàu cô chira: anthraquinones, p-sitosterol, acid ursolic [28].
Hoa Nhàu cô chira câc chât: 5,7-acacetin-7-0-P-D(+)-glucopyranoside,
1-0-|3-D-rhamnosylglucosid-6,8-dimethoxy-3-methyl

anthraquinon,

5,7-

dimethyl apigenin-4-O- (3-D(+)-galactopyranosid, flavonoid [27, 28].
Quâ Nhàu cô chira asperulosid, acid caproic, acid caprylic, glucose [28].
Ngoài ra quâ côn chu’a vitamin C và kali [29].
Rê cây Nhàu long (Morinda tomentosa Heyn.) cô chu’a anthranoid là
morindin, ngoài ra côn cô chu’a tanin [2].
Rê cây Nhàu nuôc (Morinda paecicaefolia Buch-Ham.var. oblongifolia
Pit.) cùng cô chu’a anthranoid là morindin, và côn chu’a câ tanin.
Rê cây Nhàu tân (Morinda umbellata L.) cô chu’a câc dân châ't
anthranoid: soranjidiol, damnacanthol, morindol, morindin [23],
Rë cây Ba ki'ch (Morinda ojficinalis How.) cô chtia dân chât anthranoid,
duông, vitamin C [23].
1.4. Tac dung và công dung cüa mot sô cây “Nhàu”.

diëm giâi phâu.
-

Chup ânh: Vi phâu duoc dua lên kmh hiën vi cô gân mây ânh, chup và

chuyën thành câc file ânh trên mây vi tmh.
Bot duoc lieu:
- Nghiên bot: Duoc lieu duoc làm khô sau dô nghiên thành bôt. Quan sât
bàng mât thuôrng màu sâc, nê'm, ngüi, dë nhân biét mùi vi cüa bôt.
- Lên tiêu bân: Su dung câc dung dich lên kmh khâc nhau dë làm tiêu
bân bôt duoc lieu, thucmg dùng hôn hop glycerin - nuôc (1:1) hoâc dung dich
Cloranhydrat 75%.

14


- Quan sât và mô tâ: Câc dâc diëm cüa bôt dirac quan sât và mô tâ dirai
kfnh hiën vi.
- Chup ânh: Chon nhùng dâc diëm cüa bôt trên kfnh hiën vi, cô gân mây
ânh, chup và chuyën thành câc file ânh trên mây vi tînh.
Câc ânh duac in ra giây bàng mây in Canon BJC-1000SP.
c.Nghiên curu thành phân hoa hoc
Dinh tfnh sa bô câc nhôm chât dira theo câc tài lieu: Thuc tâp duac lieu
phân hoâ hoc, Phuang phâp nghiên cüu hoâ hoc cây thuôc, Bài giâng duoc
liêu tâp I và II.
Sâc kÿ lôp mông hiêu nâng cao, nguyên tâc dura trên ca sô sâc kÿ lôp
mông thông thuông nhung tien hành trong diéu kiên chuân. Châm dich chiët
và dânh giâ kêt quâ bàng mây vôi viêc sü dung câc phân mêm chuyên dung .
Dë phât hiên toàn bô câc dân chât anthranoid ô dang tu do và dang
glycosid: Dun bôt duac liêu vôi methanol, loc lây dich. Dùng dung dich này

lôp khâ dày bao boc quanh gô. Tia ruôt khâ rô. Gô cô câc mach gô lôn xê'p
trong mô gô, phfa ngoài bi câc tia ruôt chia ra thành tùng bô, mô gô phfa trong
liên tue chiê'm toàn bô phàn giùa rë. Râi râc cô câc bô tinh thë calci oxalat
hînh kim ô trong mô mêm và libe. (Hinh 4).

16



Vi phâu lâ:
Phân gân giüa : Gân lâ loi câ hai phfa trên và duoi. Biëu bi trên và dirai
câu tao gôm mot lôp té bâo trôn nhô mang long che chô da bào ngân. Mô dày
gôm 2-3 hàng té bào hînh trôn, hinh nhiêu canh, cô thành dày dêu, xép lôn
xôn. Mô mêm gôm câc té bào hinh trôn, hinh da giâc, cô thành mông xép lôn
xôn. Bô libe gô hinh cung nàm à giûa gân lâ. Libe gôm mot lôp mông câ'u tao
bai câc té bào det ôm lâ'y gô. Gô cô câc mach gô xép trong bô gô .
Phân phiê'n lâ: Biéu bi trên câu tao bôi nhûng té bào hinh chû nhât lôn,
biëu bi duôi gôm nhûng té bào hinh chü nhât nhô han, câc té bào biëu bi xép
déu dân liên tue, cô mang long che chô da bào ngân. Mô giâu gôm 2 - 3 lôp té
bào hinh chù nhât xép dung vuông gôc vôi biëu bi trên. Mô khuyê't câu tao bai
nhûng té bào hinh nhiêu canh xép lôn xôn dë ha nhûng khuyét nhô, trong cô
chura câc bô tinh thë calci oxalat hinh kim. (Hinh 5).
Vi phâu thân:
Mât cât thân gân hinh trôn, tir ngoài vào gôm cô: Lôp bân gôm 7 - 1 0
hàng té bào hinh chû nhât xép dêu dân thành nhùng vông dông tâm và dày
xuyên tâm. Mô mêm vô khâ dày, câu tao bôi câc té bào hinh dang khâc nhau,
hinh nhiêu canh, hinh chu nhât, hînh trôn. Mô cûng câu tao bôi câc té bào cô
thành dày hoâ gô xép thành mot vông trôn. Libe gôm môt lôp mông bao boc
lâ'y gô. Gô cô câc mach gô khâ lôn xép trong mô gô, phfa ngoài bi câc tia ruôt
chia thành tùrng bô, phia trong liên tue. Mô mêm ruôt câu tao bôi câc té bào

Mânh mô mêm cô mang bô sai(l). Mânh vô quâ câ'u tao bôi nhûng tê' bào dài,
thành dày hoâ gô màu nâu dô (2,5). Mânh mô mêm cô chûa câc bô mach (3).
Soi và bô soi (4). Mânh nôi nhü (6). It tinh thë calci oxalat hînh kim, dài 3040^im, duông kinh 2-3fjm (7). Hat tinh bôt cô hinh dang khâc nhau. Râi râc cô
câc hat dàu béo trôn màu vàng tucti. (Hinh 10).

20


Hînh 8: Mot so dâc diëm bôt rê Cây mât quÿ

Hinh 9: Mot sô dâc diëm bôt cành, la Cây mât quÿ
21


i

Hinh 10: Môt sô dàc cfiem bôt qua Cây mât quÿ
2.2. Dâc diém hînh thâi, giâi phâu cây Nhàu {Morinda citrifolia L.)
a. Mô tà cây:
Cây Nhàu là cây gô cao 7-10m, duông kmh cây 15-20cm, thân nhân
không cô lông. Cây cô nhiêu cành to, cành non cô 4 canh rô. Lâ to, nguyên,
moc doi, cô lâ kèm. Lâ hînh xoan hay bâu duc, cô müi ngân ô dau, dài 1230cm, rông 6-15cm, màu xanh dâm, mât trên lâng bông, mât duôi cô lông che
chô nhô và thua. Lâ kèm hinh gân trôn, nguyên hay chè 2-3 thuÿ à dînh, màu
xanh nhat. Hoa màu trâng, mâu 5, dêu, luông tfnh, tâp hop thành dàu, thuông
cô dôc, moc ngoài nâch lâ, vành cô lông à miêng. Dài ît phât trién, dfnh liên
vôi bâu. Bâu 2 ô, môi ô cô mot noân. Quâ kép do nhiêu quâ hach dmh lai vôi
nhau. Quâ hînh trirng dài 2,5-6cm, duông kmh 2-4cm. Khi non cô màu xanh,

22