Bộ giáo dục và đào tạo bộ nông nghiệp & ptnt
viện khoa học nông nghiệp việt nam
---][\^--- Nguyễn hữu đạt

nghiên cứu ruồi đục quả phơng đông (bactrocera
dorsalis hendel, tephritidae, diptera) hại xoi sau thu
hoạch ở miền nam v đề xuất biện pháp phòng trừ
chúng đối với xoi xuất khẩu

Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
Mã số: 62.62.10.01
Tóm tắt luận án tiến sỹ nông nghiệp Hà Nội, 2008

Công trình đợc hoàn thành tại:
VIệN KHOA HọC NÔNG NGHIệP Việt Nam


Tạp chí Bảo vệ thực vật, (số 5/2004), trang 3-9.

2. Nguyễn Hữu Đạt và Nguyễn Văn Tuất (2004), Kết quả sử dụng hơi nóng
xử lý ruồi đục quả (Bactrocera dorsalis Hendel) hại xoài sau thu
hoạch, Tạp chí Bảo vệ thực vật, (số 3/2004), trang 27-31.

3. Nguyễn Hữu Đạt và Nguyễn Văn Tuất (2007), So sánh khả năng chịu
nhiệt của các pha phát triển tiền hóa nhộng, của 3 lòai ruồi đục quả phổ
biến ở miền nam Bactrocera dorsalis, B. correcta và B. cucurbitae,
Tạp chí Bảo vệ thực vật, (số 2/2007), trang 7-14.

24
46,5
0
C trong 20 phút, ẩm độ tơng đối 50-60%, đạt hiệu quả trừ diệt
99,99% ruồi, đồng thời không làm giảm chất lợng quả xoài Cát Chu,
nhng lại hạn chế đợc nấm gây nhiễm bệnh thán th (Colletotrichum
gloeosporioides). Chế độ bảo quản lạnh ở [13
0
C] sau xử lý nhiệt giúp
loại bỏ 2 loại bệnh thối quả do Fusicoccum sp. và Phomopsis sp. gây
ra, kéo dài đợc thời gian bảo quản của quả xoài đến hơn 17 ngày.
1.7. Từ các kết quả nghiên cứu, luận án đã xây dựng qui trình
nhân nuôi ruồi B. dorsalis và qui trình xử lý khí nóng phòng trừ ruồi
B. dorsalis trên xoài Cát Chu, chuẩn bị cho bớc thơng mại hóa xử lý
nhiệt phục vụ xuất khẩu
+ Qui trình nhân nuôi ổn định có thể cung cấp 1 số lợng ruồi

kiểm dịch thực vật của nhiều nớc.
Giải quyết cho các vấn đề khoa học và vợt qua rào cản kiểm dịch,
chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài Nghiên cứu ruồi đục quả
Phơng Đông (Bactrocera dorsalis hendel, Tephritidae, Diptera)
gây hại xoài sau thu hoạch ở miền Nam và đề xuất biện pháp phòng
trừ chúng đối với xoài xuất khẩu.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề ti
Trên cơ sở nghiên cứu một cách có hệ thống các đặc điểm hình
thái, sinh học và sinh thái của Bactrocera dorsalis Hendel trong tự
nhiên và nuôi nhân tạo, xây dựng qui trình xử lý nhiệt bằng không khí
nóng để diệt trừ chúng, không ảnh hởng đến phẩm chất quả xoài sau
thu hoạch, nhằm góp phần xuất khẩu đợc quả xoài đạt hiệu quả kinh
tế và môi trờng.
3. ý nghĩa khoa học v thực tiễn của đề ti
ý nghĩa khoa học của đề tài
Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu, xây dựng qui trình xử lý
nhiệt để phòng trừ ruồi đục qủa phơng Đông Bactrocera dorsalis
trên xoài một cách có hệ thống và toàn diện

2
- Cung cấp nhiều dẫn liệu mới về các đặc điểm hình thái, sinh học,
sinh thái cũng nh khả năng gây hại trên xoài Cát Chu và tính chống
chịu nhiệt của ruồi đục quả phơng Đông.
- Xây dựng đợc qui trình nuôi nhân B.dorsalis số lợng lớn ở điều
kiện ổn định và phòng thí nghiệm với hiệu suất kinh tế kỹ thuật cao.
- Xác định đợc nhiều thông số xử lý nhiệt phù hợp để trừ ruồi đục
quả, hạn chế sự phát triển của các loài nấm bệnh hại quả sau thu
hoạch và đảm bảo đợc phẩm chất quả xoài theo tiêu chuẩn vệ sinh an
toàn thực phẩm để xuất khẩu.
- Cung cấp đợc nhiều thông số, số liệu có giá trị, là cơ sở khoa học

ngày sau thu trứng là thời điểm tốt và hợp lý nhất để nhân nuôi qua
các thế hệ. Với chu kỳ 1 ngày thu trứng 1 lần và 1 lần thu trong 1 giờ,
có thể thu 50.000 trứng trong vòng 1 giờ thu trứng của chu kỳ 1 ngày
thu trứng 1 lần, cho 1 lồng lớn gồm 15.000 trởng thành.
1.4. Giải pháp lây nhiễm quả bằng cách cấy trứng vào quả và tạo
thông thoáng và châm kim hỗ trợ đẻ trứng theo phơng pháp
Peterson (2001a) [123] tỏ ra có hiệu quả rất cao cho 2 qui mô thí
nghiệm xử lý nhiệt nhỏ và lớn.
1.5. Thời gian phôi phát triển 80% và thời gian trứng phát triển
90% có sự tơng đồng và có lớp phôi bì bảo vệ phôi nhận diện đợc.
Trứng ở thời điểm này (trứng già 26 giờ ủ ở 28

0,1
0
C) có khả năng
chống chịu nhiệt cao nhất so với các giai đoạn phát triển trứng và giòi
khác (trứng non, giòi tuổi 1, 2, 3), cả trong trờng hợp xử lý ruồi trần
trụi trong nớc nóng (46
0
C trong thời gian từ 2-20 phút) lẫn xử lý ruồi
đang sống trong quả xoài Cát Chu bằng không khí nóng (ở mức 42 -
47
0
C).
1.6. Biện pháp xử lý trừ ruồi B. dorsalis cho xoài Cát Chu bằng
không khí nóng với thông số xử lý nhiệt là nhiệt độ tâm quả đạt

22
nuôi trởng thành kéo dài 1,5 tháng; tổng thời gian khai thác trứng là
24 ngày, một ngày thu 1 lần, 1 lần thu 1 giờ đợc 50.000 trứng cho 1

phòng thí nghiệm.
- Biện pháp xử lý nhiệt và tác động của biện pháp xử lý nhiệt bằng
không khí nóng và chế độ bảo quản lạnh sau xử lý đến phẩm chất quả.
- Xây dựng qui trình nuôi nhân B. dorsalis và qui trình xử lý nhiệt
bằng không khí nóng để trừ diệt chúng đảm bảo chất lợng quả xoài
Cát Chu xuất khẩu.

5. Những đóng góp mới của luận án
- Xác định đợc thành phần các loài ruồi đục quả trên quả xoài sau
thu hoạch và ở vùng trồng xoài của miền Nam Việt Nam theo yêu cầu
phân tích nguy cơ dịch hại của nớc nhập khẩu.
- Bổ sung đợc nhiều dẫn liệu khoa học mới có liên quan đến các
đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái của B. dorsalis.
- Xây dựng đợc qui trình nuôi nhân và cung cấp B. dorsalis
Hendel số lợng lớn trong điều kiện ổn định và phòng thí nghiệm.
- Cung cấp các thông số kỹ thuật và xây dựng qui trình xử lý nhiệt
bằng không khí nóng trừ ruồi B. dorsalis nhiễm hại quả xoài Cát Chu.
6. Bố cục của luận án
Luận án gồm 154 trang, 3 chơng, 39 bảng, 35 hình, tham khảo
162 tài liệu trong và ngoài nớc, có 3 công trình nghiên cứu khoa học
liên quan đến luận án đợc công bố và phần phụ lục.
chơng 1
tổng quan ti liệu v cơ sở khoa học của đề ti
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
Ruồi đục quả là một trong những đối tợng kiểm dịch thực vật quan
trọng và là rào cản xuất nhập khẩu quả tơi nhiệt đới sang các nớc
phát triển. Để xuất khẩu đợc quả tơi, các nớc đang phát triển đều