Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải nghĩa từ trong
dạy tập đọc lớp 2
A. Đặt vấn đề
Từ có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ , từ là đơn vị cơ bản,
đơn vị trung tâm ngôn ngữ. Muốn sử dụng từ đạt hiệu quả cao trong giao tiếp chúng ta
cần hiểu đợc nghĩa của từ đó. Càng hiểu nghĩa của từ bao nhiêu thì khả năng lựa chọn
từ càng lớn, càng chính xác, sự trình bày t tởng, tình cảm càng rõ ràng, đặc sắc với nhau
Giúp học sinh hiểu nghĩa của từ là rèn cho học sinh có kỉ năng nghe, nói , cung cấp,
mở rộng làm giàu vốn từ , phát triển t duy sáng tạo, nâng cao sự hiểu biết .cho học
sinh về cuộc sống. Vốn từ phong phú là yếu tố quan trọng để giúp học sinh có thể tham
gia các hoạt động giao tiếp ngôn từ một cách có hiệu quả. Một trong những nhiệm vụ
quan trọng của nhà trờng là đào tạo con ngời phát triển toàn diện, hoàn thiện năng lực
ngôn ngữ cho học sinh, bao gồm cả việc làm giàu vốn từ tiếng mẹ đẻ cho các em. Để
làm giàu vốn từ cho học sinh, trớc hết giáo viên phải tìm hiểu các khả năng tiếp nhận từ
ngữ của mỗi học sinh, vì vậy giáo viên cần phải lựa chọn cách giải nghĩa từ cho phù hợp
với đối tợng học sinh lớp 2 làm thế nào để học sinh dễ tiếp nhận đợc nghĩa của từ, hiểu
đợc nghĩa của chúng và vận dung chúng nh thế nào.
Hiểu từ là bớc để học sinh hiểu câu. Hiểu câu là bớc để học sinh hiểu ý của đoạn.
Hiểu đoạn là bớc để học sinh hiểu toàn văn bản. Do vậy hiểu từ là bớc quan trọng trong
dạy đọc hiểu.

1.Cơ sở lí luận :
Học sinh tiểu học đặc biệt học sinh các lớp đầu cấp - lứa tuổi mang đặc điểm tâm
sinh lý khá đặc biệt: non nớt, ngây thơ, hồn nhiên, ít chú ý, lắm tò mò, dễ phân tán,
thích học hỏi và cái gì đối với các em cũng kì lạ, cũng thoáng qua. Tại sao lại thế? Vì
các em còn bé, vốn sống cha nhiều kinh nghiệm sống còn ít, vốn từ cha nhiều, phạm vi
giao tiếp hẹp , t duy của các em còn mang tính hình tợng - cụ thể, vốn hiểu biết còn quá
ít ỏi. vì vậy, mà việc hiểu nghĩa của từ còn phiến diện, thâm chí sai lệch, diễn đạt một
vấn đề hay trình bày một câu, một đoạn văn rất lúng túng.Chính vì thế việc giải nghĩa từ

Năm hoc: 2008 - 2009

gắn với chủ đề bài văn cha đợc chú giải. Hoặc bài Trên chiếc bè (tuần 4), mới chú giải 5
từ, còn các từ say ngắm, gọng vó, mắt lồi, săn sắt, cá thầu dầu cũng không phải là đễ
với học sinh lớp 2Vì mỗi văn bản đọc, giáo viên phải xác định, lựa chọn những từ
ngữ nào cần phải tìm hiểu nghĩa. Thờng ở các bài đọc các từ cần tìm hiểu nghĩa đó là:
- Từ ngữ khó đối với học sinh đợc chú giải sau bài đọc.
- Từ ngữ phổ thông mà học sinh địa phơng cha quen.

Năm hoc: 2008 - 2009

2


Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải nghĩa từ trong
dạy tập đọc lớp 2
- Từ ngữ đóng vai trò quan trọng để giúp ngời đọc hiểu đợc nội dung bài.
VD: - Trong bài Có công mài sắt, có ngày nên kim gồm các từ : ngáp ngắn, ngáp
dài, nắn nót, nguệch ngoạc, mải miết, ôn tồn, thành tài.
- Từ cá chuối trong bài Mít làm thơ
- Từ đoàn kết trong bài Câu chuyện bó đũa
ở mỗi vă bản đọc giáo viên cần lựa chọn 5 7 từ cần giải nghĩa. Đó có thể là
các từ ở chú thích , có thể các từ giáo viên tìm thêm ở bài đọc nhng không quá nhiều vì
học sinh khó ghi nhớ và làm loảng nội dung bài học.
2.Chọn thời điểm thích hợp để giải nghĩa từ:
Để học sinh nắm đợc nghĩa của từ có hiệu quả thì ngời giáo viên phải biết chọn
thời điểm giải nghĩa từ một cách hợp lí trong tiết dạy tập đọc chứ không nhất thiết giải
nghĩa từ trong luyện đọc câu.
Phần chú giải nên cho học sinh đọc thầm và đọc và đọc trong nhóm là hợp lý.
Khi học sinh đọc nối tiếp nhau là lúc giáo viên yêu cầu học sinh đọc nối tiếp phần chú
giải để hiểu nghĩa từ khó trong bài. Thời điểm này có thể có các tình huống học sinh
đọc chú giải nhng cha hiểu hết nghĩa của từ hoặc có thêm thắc mắc. Giáo viên cần tận

dung bài hoc .
3.Các biện pháp hớng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa của từ:
Để giúp học sinh nắm nghĩa của từ một cách chủ động, tích cực ngoài việc giáo
viên cần xác định đợc các từ cần giải nghĩa, chọn thời điểm thích hợp để giải nghĩa từ
thì ngời giáo viên cần nắm đợc nghĩa của từ đó , biết giải nghĩa từ phù hợp với mục
đích, nội dung bài học, phù hợp với đối tợng học sinh.Khi giải nghĩa một từ cụ thể cần
khai thác những hiểu biết sẵn có của học sinh để học sinh chủ động nắm nghĩa của từ
mặt khác để kích thích sự tìm tòi , suy nghĩ tạo không khí sôi nổi trong học tập của học
sinh. Nếu học sinh cha thực sự hiểu giáo viên có thể gợi ý, học sinh nói lên quan điểm
của mình, sau đó giáo viên kết luận đúng( hoặc sai)
VD: Khi giải nghĩa từ đẹp mê hồn trong bài Bông hoa Niềm Vui tôi cho học sinh
tự giải nghĩa theo sự hiểu biết của mình sau đó giáo viên kết luận.
Hoặc từ Chiếc bút mực trong bài chiếc bút mực giáo viên cho học sinh quan sát chiếc
bút mực học sinh nói lên suy nghĩ của mình có thể là bút mực là bút viết bằng mực; bút
em viết là chiếc bút mực( học sinh đó viết bút mực).Với cách giải nghĩa này tôi vẫn

Năm hoc: 2008 - 2009

4


Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải nghĩa từ trong
dạy tập đọc lớp 2
chấp nhận là các em bắt đầu hiểu.Tuy nhiên để các em hiểu rõ hơn giáo viên có thể giải
thích thêm về đặc điểm và cách sử dụng bút. Còn đối với những từ ngữ xa lạ, trừu tợng
không có trong chú giải tôi đã áp dụng các biện pháp giải nghĩa sau:
a, Giải nghĩa từ bằng trực quan:
Đối với các từ thực giáo viên có thể dùng tranh ảnh, vật thật, mô hình, phim để
giải nghĩa từ hoặc hỗ trợ cho việc giải nghĩa từ. Biện pháp này phù hợp với đặc điểm t
duy của học sinh từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng giúp học sinh dễ hiểu,

c, Tìm từ đồng nghĩa với từ ngữ cần giải nghĩa:
Khi tìm từ đồng nghĩa thay thế cho từ cần giải nghĩa thì khi thay vào từ đó
không làm thay đổi nội dung cơ bản của ngữ cảnh. Một từ có thể có một hay nhiều từ
đồng nghĩa. khi yêu cầu học sinh tìm từ đồng nghĩa với từ ngữ cần giải nghĩa thì giáo
viên cần cho học sinh hiểu nghĩa của từ cần tìm, sau đó mới tìm từ đồng nghĩa với từ
đó.
VD: Khi giải nghĩa từ bội bạc là xử tệ với ngời đẫ cứu giúp mình.Thay từ bội bạc
bằng từ phản bội , phản tắc, tệ bạc, bội nghĩa ,
d, tìm từ trái nghĩa với từ ngữ cần giải nghĩa
từ trái nghĩa với từ ngữ cần giải nghĩa thì cả hai phải cùng có khả năng xuất hiện
trong cùng một ngữ cảnh. Trớc khi tìm từ trái nghĩa thì giáo viên giải nghĩa từ đó hoặc
cho học sinh nhắc lại nghĩa của từ cần giải nghĩa.
VD: Tìm từ trái nghĩa với từ khoan thai thì giáo viên giải nghĩa từ khoan thai là
thong thả, không vội vàng, học sinh tìm từ trái nghĩa với từ khoan thai
g, Miêu tả sự vật, đặc điểm đợc biểu thị ở từ ngữ cần giải nghĩa :
Đối với những từ ngữ này khi giải nghĩa giáo viên dùng lời nói để miêu tả sự vật ,
đặc điểm sự vật để học sinh hiểu.
VD: Phù sa là đất, cát nhỏ mịn cuốn trôi theo dòng sông hoặc lắng đọng lại hai
bên bớ sông, bãi bồi.
Ngoài ra có một số từ thể hiện động tác nh từ loạng choạng, hích vai, thập thò,
ngã phịch.hay tính từ thể hiện một số trạng thái mà học sinh khó hình dung nh ngập

Năm hoc: 2008 - 2009

6


Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải nghĩa từ trong
dạy tập đọc lớp 2
ngừng , nhẹ nhõm,giáo viên có thể dùng động tác, cử chỉ, cách biểu hiện của giọng

(%)

Yếu

Tỷ lệ
(%)

Đầu năm

5

13

15

40

16

42

2

5

Giữa kì I

10

26


Giữa kì II

20

52.5

12

31.5

6

16

0

0

Cuối năm

24

63

12

32

2


C. Kết luận:
Hớng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa của từ không chỉ giúp học sinh hiểu đúng
nghĩa của từ mà qua đó hiểu đợc nội dung câu, đoạn văn và bài đọc. Giải nghĩa từ còn
nhằm cho các em biết lựa chọn trong một lợng từ ngữ nhất định- một từ, một ngữ, phản
ánh cô đọng hàm xúc, chính xác một tình huống, một hoàn cảnh, một tính cách, một
tâm trạng,Cách đó sẽ hình thành cho trẻ ngay từ nhỏ có thói quen cân nhắc, thận
trọng, nghiêm túc và có ý thức sử dụng ngôn ngữ trong học tập, giao tiếp, nói năng,
Hớng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa của từ nhằm trau dồi vốn tiếng Việt, vốn văn học,
phát triển t duy, mở rộng sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống. Nếu nh trong quá trình
dạy tập đọc giáo viên không lu ý việc hớng dẫn giải nghĩa từ cho học sinh thì vốn từ của
học sinh không những không đợc làm giàu thêm mà còn giảm thiểu đáng kể.
Trên đây là một số biện pháp giải nghĩa từ mà bản thân áp dụng có hiệu quả thiết
thực trong dạy tập đọc cho học sinh lớp 2..Rất mong sự góp ý chân thành của quý thầy cô.

Năm hoc: 2008 - 2009

8


Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải nghĩa từ trong
dạy tập đọc lớp 2

Hà Tĩnh ngày 20 tháng 4 năm 2009

Năm hoc: 2008 - 2009

9