TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
CÔNG TRÌNH THAM GIA XÉT GIẢI
GIẢI THƯỞNG “TÀI NĂNG KHOA HỌC TRẺ VIỆT NAM”
NĂM 2015

Tên công trình:
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HƯỚNG NGHIỆP
CHO HỌC SINH LỚP 12 TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

Thuộc nhóm ngành khoa học: Khoa học Xã hội 1 (XH1)

HÀ NỘI, 2015


MỤC LỤC
MỤC LỤC...................................................................................................................................2
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT...................................................................................................6
DANH MỤC HÌNH VẼ
................................................................................................................................................10
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU..........................................................................................................11
1.1Tính cấp thiết.................................................................................................................11
1.2Mục tiêu nghiên cứu .....................................................................................................13
1.2.1. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................13
1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu............................................................................................13
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...............................................................................13
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu ..........................................................................................13
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu ..............................................................................................14
1.4. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................14
CHƯƠNG 2: ............................................................................................................................15
LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG LÝ THUYẾT VỀ HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH LỚP 12....15
2.1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp cho học sinh........................................15

đình đều có thể cung cấp những thông tin và hướng dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh
hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên. Giáo viên có thể xác định những
năng khiếu và khả năng qua đó khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoại
khoá, tham gia lao động hướng nghiệp hoặc tham quan những cơ sở sản xuất. Phụ
huynh học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến việc cung cấp những hỗ trợ thích hợp nhất
định cho sự lưa chọn nghề nghiệp, ngoài ra còn có sự tác động của anh chị em trong gia
đình, bạn bè….................................................................................................................17
Michael Borchert , trên cơ sở khảo sát 325 học sinh trung học của trường Trung học
Germantown, bang Wisconsin đã đưa ra nhận xét: trong ba nhóm yếu tố chính ảnh
hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp là: Môi trường, cơ hội và đặc điểm cá nhân thì
nhóm yếu tố đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng quan trọng nhất đến sự chọn lựa nghề
nghiệp của học sinh trung học........................................................................................17
Trong nghiên cứu của mình D.W.Chapman cho rằng các yếu tố cố định của trường đại
học như học phí, vị trí địa lý, chính sách hỗ trợ về chi phí hay môi trường ký túc xá sẽ có
ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của học sinh. Ngoài ra ông còn nhấn mạnh ảnh
hưởng của nỗ lực của các trường đến quyết định chọn trường của học sinh.
D.W.Chapman còn cho rằng, các yếu tố tự thân cá nhân học sinh là một trong những
nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của bản thân họ. D.W.Chapman,
trong việc chọn trường, các học sinh bị tác động mạnh mẽ bởi sự thuyết phục, khuyên
nhủ của bạn bè và gia đình. Bên cạnh đó, Hossler và Gallagher còn cho rằng các cá nhân
tại trường học cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến quyết định chọn trường của học sinh.
........................................................................................................................................18
2.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam..........................................................................................18
2.2. Khái niệm và ý nghĩa của hoạt động hướng nghiệp cho học sinh lớp 12......................20
2.2.1. Khái niệm..............................................................................................................20
2.2.2 Ý nghĩa....................................................................................................................22
2.3. Mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12..........................24
2.3.1. Mục tiêu................................................................................................................24
2.3.2. Nhiệm vụ...............................................................................................................26
2.4. Các văn bản pháp lý về hoạt động hướng nghiệp cho học sinh lớp 12.........................29

5.1 Kết luận ........................................................................................................................81
5.2 Một số kiến nghị............................................................................................................82
5.2.1 Đối với Bộ Giáo dục và đào tạo..................................................................................83
5.2.2 Đối với các trường THPT............................................................................................84
5.2.3 Đối với HS...................................................................................................................84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................................................85
PHỤ LỤC..................................................................................................................................88


Phụ lục 1: Bảng hỏi thu thập thông tin................................................................................88


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Viết đầy đủ

CĐ

Cao đẳng

CNH

Công nghiệp hoá

CSVC

Cơ sở vật chất

ĐH




Bảng 4.1

Thống kê mô tả mẫu theo học lực và dự định sau

58

khi TN THPT
Bảng 4.2

Thống kê mô tả mẫu theo thời gian bắt đầu chọn
trường và mức độ chắc chắn trong chọn trường

59

Bảng 4.3

Hệ thống thứ bậc các biến quan sát yếu tố đặc điểm 60
trường ĐH

Bảng 4.4

Hệ thống thứ bậc các biến quan sát yếu tố mức độ
đa dạng và hấp dẫn ngành đào tạo

60

Bảng 4.5

63

Bảng 4.10

Đánh giá của GV và HS về mức độ thực hiện các
con đường GDHN

63

Bảng 4.11

Đánh giá của GV và HS về những khó khăn của
HS trong quá trình chọn nghề

64

Bảng 4.12

Mức độ nắm rõ chương trình đào tạo các ngành của 67
học sinh

Bảng 4.13

Các nguồn thông tin tìm hiểu về ngành nghề của
học sinh

69

Bảng 4.14


36

phức tạp (Kotler và Fox)
Hình 2.2

Mô hình các yếu tổ ảnh hưởng lựa chọn trường ĐH 37
của học sinh ( D.W. Chapman)

Hình 4.1

Mô tả mẫu khảo sát phân theo đơn vị trường

58

Hình 4.2

Mô tả mẫu khảo sát phân theo giới tính

59.

Hình 4.3

Tỉ lệ làm trắc nghiệm tính cách cá nhân ở học sinh

69


CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
1.1


Nhà trường phổ thông được coi là bộ phận cực kỳ quan trọng của hệ
thốn giáo dục quốc dân, tác động một cách có tổ chức, khoa học đến quá
trình hình thành nhân cách của thanh thiến niên. Bằng mục đích giáo dục
tương ứng với từng lứa tuổi, từng trình độ nhận thức, giáo dục phổ thông
tạo ra tiền đề cần thiết về mặt trí tuệ và thể chất cho những giai đoạn phát
triển tiếp theo của mỗi con ngươi. Nếu như mục đích của việc hình thành
nhân cách cho thanh thiếu niên trong chế độ xã hội chủ nghĩa nước ta là
tạo cho các em khả năng tham gia tích cực, sáng tạo vào lao động xã hội,
thì hướng nghiệp, phần nội dung gắn bó hữu cơ trong giáo dục toàn diện
của nhà trường phổ thông sẽ thực hiện nhiệm vụ phát triển nhận thức của
tuổi trẻ đối với hoạt động tương lai của họ, phù hợp với những nhu cầu
phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, của đất nước trong những điều
kiện lịch sử cụ thể.
Qua đề tài, chúng tôi muốn làm rõ thực trạng chọn ngành nghề trong
tương lai của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội. Thông qua đó chỉ ra
những điều bất cập, những vấn đề còn tồn tại, còn chưa phù hợp trong xu
hướng lựa chọn của họ. Ngoài ra, đề tài còn làm rõ nguyên nhân, các yếu
tố ảnh hưởng tới sự lựa chọn nghề nghiệp của học sinh. Từ đó, đưa ra
những giải pháp mang tính thực tiễn giúp cho các nhà quản lý có thêm
những cơ sở khoa học, để hoạch định chính sách cho phù hợp hơn với
thực tế, đặc biệt là những chính sách GD – ĐT.


1.2

Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT;
- Giúp học sinh có cái nhìn đúng đắn hơn về dự định nghề nghiệp


Sử dụng các phép toán thống kê trong nghiên cứu
- Phương pháp mô hình:
Sử dụng mô hình phân tích nhân tố khám phá EFA và kiểm định
Cronbach Alpha để đưa các nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn trường của
học sinh THPT.


CHƯƠNG 2:
LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG LÝ THUYẾT VỀ HƯỚNG
NGHIỆP CHO HỌC SINH LỚP 12
2.1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
Trên thế giới, tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp vẫn luôn
được đặt ngang hàng với các mặt giáo dục khác như đức dục, thể dục, trí
dục,… Thế nhưng cho đến hiện nay ở Việt Nam các hoạt động hướng
nghiệp vẫn còn chưa mang tính chuyên nghiệp cả về nhận thức lẫn lý luận
và thực tiễn, nguồn nhân lực vẫn thiếu cả về chất và lượng. Vậy nên,
công tác quản lý hoạt động hướng nghiệp vẫn mang nặng tính hình thức
và chưa đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, nhu cầu hướng nghiệp trong quá
tình đất nước hội nhập mở ra những ngành nghề mới đa dạng, phong phú
ngày càng tăng cao, thu hút sự quan tâm, chú ý của toàn xã hội.


2.1.1 Nghiên cứu trên thế giới:
Cuốn sách “Hướng dẫn chọn nghề” xuất bản năm 1949 ở Pháp
được xem là cuốn sách đầu tiên nói về hướng nghiệp. Nội dung cuốn sách
đã đề cập đến sự phát triển đa dạng của các ngành nghề trong xã hội do
sự phát triển của công nghiệp từ đó đã rút ra những kết luận coi giáo dục
hướng nghiệp là một vấn đề quan trọng không thể thiếu khi xã hội ngày
càng phát triển và cũng là nhân tố thúc đẩy xã hội phát triển.
Vào những năm 1940, nhà tâm lý học Mỹ J.L Holland đã nghiên

chọn nghề nghiệp của thanh niên. Giáo viên có thể xác định những năng
khiếu và khả năng qua đó khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động
ngoại khoá, tham gia lao động hướng nghiệp hoặc tham quan những cơ sở
sản xuất. Phụ huynh học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến việc cung cấp
những hỗ trợ thích hợp nhất định cho sự lưa chọn nghề nghiệp, ngoài ra
còn có sự tác động của anh chị em trong gia đình, bạn bè…
Michael Borchert , trên cơ sở khảo sát 325 học sinh trung học của
trường Trung học Germantown, bang Wisconsin đã đưa ra nhận xét:
trong ba nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp là:
Môi trường, cơ hội và đặc điểm cá nhân thì nhóm yếu tố đặc điểm cá
nhân có ảnh hưởng quan trọng nhất đến sự chọn lựa nghề nghiệp của học
sinh trung học.


Trong nghiên cứu của mình D.W.Chapman cho rằng các yếu tố cố
định của trường đại học như học phí, vị trí địa lý, chính sách hỗ trợ về chi
phí hay môi trường ký túc xá sẽ có ảnh hưởng đến quyết định chọn
trường của học sinh. Ngoài ra ông còn nhấn mạnh ảnh hưởng của nỗ lực
của các trường đến quyết định chọn trường của học sinh. D.W.Chapman
còn cho rằng, các yếu tố tự thân cá nhân học sinh là một trong những
nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của bản thân họ.
D.W.Chapman, trong việc chọn trường, các học sinh bị tác động mạnh
mẽ bởi sự thuyết phục, khuyên nhủ của bạn bè và gia đình. Bên cạnh đó,
Hossler và Gallagher còn cho rằng các cá nhân tại trường học cũng có
ảnh hưởng không nhỏ đến quyết định chọn trường của học sinh.
2.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam
Các nghiên cứu về lĩnh vực HN, theo danh mục các đề tài luận văn
thạc sĩ Giáo dục học của trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí
Minh từ 1993 đến năm 2010 đã có những đề tài sau :
- Nguyễn Toàn, Hiện trạng và định hướng công tác tư vấn cho học

- Võ Hưng, Tổ chức đưa kết quả nghiên cứu đề xuất xây dựng bộ
công cụ trắc nghiệm vào phục vụ công tác tư vấn hướng nghiệp cho học
sinh phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Khoa học CN-MT Thành
phố Hồ Chí Minh, năm 2005.


- Hồ Thiệu Tùng, Lê Thị Thanh Mai, Xây dựng website định hướng
chọn ngành, trường đại học, cao đẳng dự thi phù hợp với sở thích và năng
lực,năm 2007.
Các đề tài nghiên cứu trên đã đưa ra một số giải pháp về định hướng
NN cho HSPT tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh.
Nhưng tại các tỉnh miền núi, cao nguyên, với những điều kiện riêng thì
công tác HN cho HS chưa được đề cập nhiều trong các công trình nghiên
cứu của các nhà khoa học.
Ngoài các đề tài nghiên cứu khoa học, các Hội thảo chuyên đề mang
tính quốc gia quốc tế về HN cũng được tổ chức với sự tham gia của nhiều
nhà chuyên môn, các nhà giáo dục. Cụ thể :Vào năm 2002, tại Hà Nội đã
tổ chức Hội thảo: “Giáo dục phổ thông và Hướng nghiệp - Nền tảng để
phát triển nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hóa, “Hiện đại hóa đất
nước”. Có nhiều bài viết của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu kinh
nghiệm tham gia hội thảo. Các bài viết, tham gia thực sự là những nghiên
cứu, tổng kết có giá trị về lý luận và thực tiễn của giáo dục phổ thông và
HN. Đồng thời cũng chỉ ra các giải pháp nhằm làm cho GDHN và giáo
dục phổ thông phục vụ tốt nhất cho việc chuẩn bị nguồn nhân lực trong
thời kỳ CNH - HĐN và hội nhập quốc tế của đất nước.

2.2. Khái niệm và ý nghĩa của hoạt động hướng nghiệp cho học sinh
lớp 12
2.2.1. Khái niệm
Lý luận về GDHN trong nhà trường phổ thông đã được nghiên cứu


gianđình và xã hội, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ về tư tưởng, tâm lí, tri
thức, kĩ năng, để họ có thể sẵn sàng đi vào ngành nghề, vào lao động sản
xuất, đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tác giả Nguyễn Minh Đường (2005) đã định nghĩa: “GDHN là hệ
thống những biện pháp dựa trên cơ sở tâm lí học, sinh lí học, giáo dục
học, xã hội học và nhiều khoa học khác nhằm giúp HS, sinh viên định
hướng nghề nghiệp một cách đúng đắn để có thể lựa chọn nghề cho phù
hợp với nhu cầu xã hội, đồng thời thoả mãn tối đa nguyện vọng, thích
hợp năng lực, sở trường và điều kiện tâm sinh lí cá nhân cũng như hoàn
cảnh sống của mỗi người để có thể phát triển đến đỉnh cao trong nghề
nghiệp, cống hiến được nhiều cho xã hội cũng như tạo lập được cuộc
sống tốt đẹp hơn cho bản thân”
Tác giả Đặng Danh Ánh (2010): “GDHN là hoạt động phối hợp giữa
nhà trường, gia đình, trong đó tập thể sư phạm nhà trường giữ vai trò
quyết định nhằm giúp HS chọn nghề trên cơ sở khoa học”
2.2.2

Ý nghĩa

- Ý nghĩa giáo dục của công tác HN : thông qua giáo dục HN, HS có
hứng thú và động cơ NN đúng đắn, có lý tưởng NN đối với lao động. Vì
vậy, HN trong giáo dục là sự làm quen và tiếp xúc với nghề, quá trình
tiếp cận với kỹ thuật và công nghệ sản xuất làm quen với lao động NN.
HN còn tạo ra khả năng hình thành ở HS óc tư duy, sáng tạo, sự khéo tay,
tư duy kỹ thuật. Các em học sinh có cơ hội được khám phá chính bản
thân mình thông qua các trắc nghiệm đánh giá tâm lý một cách khách
quan, khoa học. Hiểu biết đầy đủ về năng lực, phẩm chất của bản thân,
nhận thức được sở trường, sở đoản của chính mình là một trong những
thành tố tạo nên cơ hội lựa chọn nghề nghiệp một cách đúng đắn cho các


các em học sinh có thể tiến hành lựa chọn nghề nghiệp một cách đúng
đắn, khoa học. Nếu không nhận thức được điều này, sự lựa chọn nghề
nghiệp của học sinh với tư cách là một trong những việc quan trọng nhất
của cuộc đời thường dễ tiến hành một cách ngẫu nhiên, cảm tính.
Từ một vài phân tích trên đây về vai trò của hoạt động hướng
nghiệp, chọn nghề với các em học sinh, có thể thấy được tầm quan trọng
của hoạt động này không chỉ với các em học sinh mà còn với sự phát
triển của xã hội, chiến lược phát triển nhân lực của một quốc gia… Qua
đó ta cũng thấy được sự cần thiết phải đẩy mạnh hoạt động hướng nghiệp,
chọn nghề trong nhà trường phổ thông, giúp phân luồng, giúp đỡ các em
học sinh có được sự lựa chọn một cách đúng đắn, khoa học cho tương lai,
nghề nghiệp của bản thân.
2.3. Mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp
12
2.3.1. Mục tiêu
Hướng nghiệp là một quá trình cung cấp cho người học những thông
tin về bản thân, về thị trường lao động và định hướng cho người học có
các quyết định đúng đối với sự lựa chọn nghề nghiệp. Ngày nay, người ta
đã nhận thấy chỉ cung cấp thông tin là không đầy đủ, mà cần phải chỉ ra
sự phát triển về mặt cá nhân, xã hội, giáo dục và nghề nghiệp của học
sinh. Một sự thay đổi khác có ảnh hưởng lớn đến hoạt động hướng nghiệp
là nó được nhận thức như là một quá trình phát triển, đòi hỏi một cách
tiếp cận chương trình chứ không chỉ đơn giản là các cuộc phỏng vấn cá
nhân tại các thời điểm quyết định.
Áp dụng vào tình hình ở Việt Nam, về công tác hướng nghiệp trong
nhà trường phổ thông và việc sử dụng hợp lý học sinh các cấp phổ thông


cơ sở và phổ thông trung học tốt nghiệp ra trường. Bộ hướng dẫn việc