Bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học nông nghiệp hà nội
------------------

Lu thị mai hơng

PHN TCH THC TRNG TIấU DNG
RAU AN TON CA CC H GIA èNH
TRấN A BN THNH PH H NI

luận văn thạc sĩ kinh tế

Chuyên ngành

: kinh tế nông nghiệp

Mã số

: 60.31.10

Ngời hớng dẫn khoa học

: ts. Nguyễn viết đăng

Hà Nội - 2012


LỜI CẢM ƠN
Luận văn này là kết quả của quá trình học tập tại trường Đại học Nông
nghiệp Hà Nội từ tháng 10 năm 2009 đến nay.
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến quý thầy cô đã

Tác giả luận văn

Lưu Thị Mai Hương

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN..................................................................................................ii
DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ ............................................................................. v
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ .................................................................................vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................viii
PHẦN I. MỞ ĐẦU................................................................................................ 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.......................................................... 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu.................................................................................. 2
1.2.1 Mục tiêu chung ................................................................................ 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể ................................................................................ 3
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................. 3
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu...................................................................... 3
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 3
PHẦN II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ TIÊU DÙNG RAU
AN TOÀN ................................................................................................ 5
2.1 Cơ sở lý luận về tiêu dùng rau an toàn...................................................... 5
2.1.1 Khái niệm về rau an toàn................................................................. 5
2.1.2 Đặc điểm tiêu dùng rau an toàn....................................................... 8
2.1.3 Hành vi tiêu dùng rau an toàn........................................................ 10
2.2 Cơ sở thực tiễn về tiêu dùng rau an toàn................................................. 16

4.3.2 Các yếu tố bên trong hộ gia đình................................................... 79
4.3.3 Các yếu tố bên ngoài hộ gia đình .................................................. 81
4.4 Giải pháp thúc đẩy việc tiêu dùng rau an toàn của các hộ gia đình trên địa
bàn thành phố Hà Nội............................................................................. 81
4.4.1 Mục tiêu tiêu dùng rau an toàn ở Hà Nội ...................................... 81
4.4.2 Các giải pháp thúc đẩy việc tiêu dùng rau an toàn của các hộ gia
đình trên địa bàn Hà Nội ................................................................ 82
PHẦN V. KẾT LUẬN ........................................................................................ 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................... 89
PHỤ LỤC ............................................................................................................ 91
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ
Bảng

Nội dung

Trang

2.1

Giới hạn hàm lượng NO3- quy định cho rau an toàn

7

2.2


Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế của Hà Nội giai đoạn 2007 – 2009

36

3.3

Phân bố mẫu điều tra hộ tiêu dùng

37

4.1

Hoạt động của các cơ sở kinh doanh rau an toàn

44

4.2

Khối lượng rau an toàn tiêu thụ tại các điểm nghiên cứu

46

4.3

Giá rau xanh trên thị trường Hà Nội năm 2011

48

4.4


Nguồn thông tin tiếp cận rau an toàn của hộ điều tra

56

4.10

Quan niệm của hộ điều tra về bản chất rau an toàn

58

4.11

Nhận thức của hộ điều tra về các tiêu chuẩn chất lượng quy định
trong rau an toàn

59

4.12

Hiểu biết của hộ điều tra về nguồn gốc rau an toàn

60

4.13

Hiểu biết của hộ điều tra về thương hiệu và địa điểm bán rau an toàn

61

4.14

Địa điểm mua rau của hộ điều tra

68

4.19

Thời điểm mua rau của hộ điều tra

70

4.20

Tỷ lệ và cách thức bảo quản rau an toàn của hộ điều tra

72

4.21

Cách rửa rau của hộ điều tra

73

4.22

Đánh giá của hộ tiêu dùng về bao gói sản phẩm rau an toàn

74

4.23


81

vi


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ

Nội dung

Trang

2.1

Mô hình hành vi người tiêu dùng

11

2.2

Quá trình hình thành quyết định mua hàng

15

4.1

Một số kênh tiêu thụ rau an toàn chính ở Hà Nội

42



QTKT

Quy trình kỹ thuật

RAT

Rau an toàn

SL

Số lượng

TD

Tiêu dùng

TN

Thu nhập

TP

Thành phố

VietGAP

Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi
an toàn tại Việt Nam


nhiều hơn.
Rau xanh tuy giữ vị trí quan trọng trong bữa ăn và mức tiêu thụ này càng
tăng, nhưng nó cũng được đánh giá là mang lại tính rủi ro cao nhất đối với sức
khoẻ người tiêu dùng. Theo thống kê của Cục An toàn và vệ sinh thực phẩm
thuộc Bộ Y tế, từ năm 2000 - 2007 đã có tới 205 vụ ngộ độc, với 3.637 người
mắc, 23 người chết do thực phẩm gây ngộ độc là rau, củ, quả. Tính riêng năm
2007 cũng có 37 vụ ngộ độc, 555 người mắc và 7 người tử vong. Vì vậy, nhiều
người tiêu dùng trở lên lo lắng khi sử dụng rau, họ luôn mong muốn mua được
sản phẩm rau an toàn bảo vệ sức khỏe cho gia đình.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

1


Tại Hà Nội, nhu cầu tiêu dùng rau an toàn càng trở lên cấp thiết hơn bởi lẽ
đây là trung tâm kinh tế của cả nước với tốc độ phát triển nhanh và chú trọng
đến phát triển công nghiệp, dịch vụ nên đã tạo ra mặt bằng thu nhập và khả năng
chi trả cao so với nhiều tỉnh thành khác. Hơn nữa, khi kinh tế phát triển môi
trường sống cũng dễ bị ô nhiễm, sức khỏe con người không những bị ảnh hưởng
trực tiếp từ môi trường mà còn chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua rau xanh và
các thực phẩm khác mà họ sử dụng. Do đó, một bộ phận người tiêu dùng có nhu
cầu sử dụng rau an toàn được hình thành và bộ phần này ngày càng đông theo
tốc độ phát triển của thủ đô.
Khi nhu cầu được hình thành thì ắt sẽ có người cung ứng, nhiều hộ nông
dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tiến hành sản xuất và kinh doanh rau an toàn.
Tên tuổi của một số làng rau không còn xa lại với người tiêu dùng Hà Nội như
Vân Nội, Đông Dư, Văn Đức, Lĩnh Nam, Đặng Xá,… Mạng lưới các cửa hàng,
siêu thị bán lẻ sản phẩm này nhanh chóng được phát triển. Tuy nhiên, rau an
toàn vẫn chưa thực sự có chỗ đứng trên thị trường bởi mới chỉ có một bộ phận

Viên, cửa hàng RAT sản phẩm rau sạch ở Hồ Tùng Mậu.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
1.3.2.1 Phạm vi nội dung
Trong khuôn khổ của đề tài chúng tôi chú trọng nghiên cứu những nội dung sau:
- Thực trạng tiêu thụ rau an toàn của thành phố Hà Nội,
- Nhận thức của hộ tiêu dùng về rau an toàn,
- Tình hình tiêu dùng rau an toàn của các hộ gia đình,
- Đánh giá của hộ tiêu dùng về sản phẩm rau an toàn hiện nay,
- Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu dùng rau an toàn,
- Giải pháp thúc đầy việc tiêu dùng rau an toàn của các hộ gia đình.
1.3.2.2 Phạm vi không gian
Đề tài được tiến hành tại địa bàn thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, khi phân
tích thực trạng tiêu dùng rau an toàn của các hộ gia đình ở thành phố Hà Nội chúng
tôi tập trung vào địa bàn của 2 quận nội thành là Long Biên và Hai Bà Trưng
cùng 2 huyện ngoại thành là Gia Lâm và Từ Liêm.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

3


1.3.2.3 Phạm vi thời gian
Một số thông tin và số liệu thứ cấp phục vụ cho đề tài được tìm hiểu từ
nhiều năm trước đấy thể hiện tình hình và kinh nghiệm tiêu dùng rau an toàn
trên thế giới, ở Việt Nam và tại Hà Nội. Các số liệu thứ cấp khác chủ yếu được
thu thập cho ba năm gần đây (tình hình đất đai, dân số, lao động, cơ sở hạ tầng,
phát triển kinh tế của Hà Nội). Số liệu sơ cấp để phân tích thực trạng tiêu dùng
rau an toàn trên địa bàn Hà Nội được thu thập trong năm 2010 và năm 2011.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

nước có nền nông nghiệp đang phát triển trên thế giới.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

5


Xuất phát từ hai quan điểm trên mà hoạt động sản xuất rau sạch tại nước ta
đã tạo ra hai loại sản phẩm là rau hữu cơ và rau an toàn.
Rau hữu cơ là kết quả của quá trình canh tác hữu cơ không sử dụng bất kỳ
hóa chất nào lên cây rau, sản phẩm này an toàn tuyệt đối cho người sử dụng bởi
nó đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về hàm lượng các hóa chất trong rau an toàn
và đảm bảo sự phát triển bền vững.
Rau an toàn, theo quan điểm của WHO và FAO thì đây là sản phẩm không
chứa hàm lượng độc tố nitrat (NO3-), kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực
vật và vi sinh gây hại vượt quá ngưỡng cho phép.
Sản xuất và kinh doanh rau an toàn mới bắt đầu phát triển ở Việt Nam
trong khoảng 10 năm trở lại đây nhưng Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn
đã nhanh chóng đưa ra khái niệm về sản phẩm này dựa trên những tiêu chuẩn
của WHO và FAO. Tại Điều 2 - Quy định về quản lý sản xuất và kinh doanh
rau, quả, chè an toàn ban hành kèm theo quyết định số 99/2008/QĐ – BNN,
ngày 15/10/2008 của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đã quy định rau,
quả an toàn là sản phẩm rau, quả tươi được sản xuất, sơ chế phù hợp với các
quy định về đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm có trong VietGAP (Quy trình
thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi an toàn tại Việt Nam)
hoặc các tiêu chuẩn GAP khác tương đương VietGAP và mẫu điển hình đạt chỉ
tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

6

4

Hành lá, bầu bí, ớt cây, cà tím

400

5

Ngô rau

300

6

Khoai tây, cà rốt

250

7

Đậu ăn quả, măng tây, ớt ngọt

200

8

Cà chua, dưa chuột

150


1,0

Phương pháp thử
TCVN 7601:2007
TCVN 5367:1991

Chì ( Pb )
2
3

+ Cải bắp, rau ăn lá

0,3

+ Các loại rau khác

0,1

Thủy ngân (Hg)

0,05

TCVN 7602:2007
TCVN 7604:2007

Cadimi (Cd)
4

+ Rau ăn lá, rau thơm, nấm



1

Salmonella

0

2

Coliforms

200

3

Escherichia coli

10

II

Thuốc BVTV

1

(CFU/g)

Những hóa chất có trong

Theo Quy định

46/2007/QĐ–BYT ngày

tương ứng

ASEAN

19/12/2007 của Bộ Y tế
Nguồn: Bộ Nông nghiệp & PTNT, 2008
2.1.2 Đặc điểm tiêu dùng rau an toàn
Rau xanh là một sản phẩm nông nghiệp, rau an toàn là sản phẩm cao cấp
hơn rau thông thường nên sản phẩm rau an toàn sẽ mang đây đủ đặc điểm của
một nông sản nói chùng và rau thông thường nói riêng, bao gồm:
- Rau an toàn có tính chất vùng và khu vực. Mỗi một vùng, một khu vực
khác nhau có những đặc điểm tự nhiên đặc trưng thích hợp một số loại cây rau
phát triển, qua đó tạo ra những loại rau đặc sản của vùng. Việc sản xuất cây rau

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

8


này theo hướng an toàn sẽ tạo nên sản phẩm rau đặc sản an toàn hay còn gọi là
rau bản địa.
- Rau an toàn có tính chất mùa vụ. Mỗi mùa khí hậu khác nhau sẽ tạo nên
những loại rau theo mùa, rau muống vào mùa hè, rau cải bắp, su hào vào mùa
đông,…Thông thường người sản xuất trồng rau an toàn vào chính vụ vì ngoài
yếu tố thuận lợi về thời tiết thì họ còn phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm
ngặt về quy trình kỹ thuật nên họ không được sử dụng hóa chất đề giúp cây phát
triển trái vụ tốt hơn.
- Sản phẩm rau an toàn đa dạng phong phú để người tiêu dùng lựa chọn, chỉ

thường ở chợ, hàng rong.
- Cách thức mua rau an toàn cũng tiện lợi hơn so với rau thông thường, đa
số các cửa hàng, quầy hàng và siêu thị bán rau an toàn đều có dịch vụ giao hàng
tận nhà, chỉ cần một cuộc điện thoại hay một cú nhấp chuột trên internet người
tiêu dùng có thể mua được rau. Tuy nhiên, để được giao hàng miễn phí người
tiêu dùng phải có hóa đơn mua hàng lớn hơn một mức giá mà cửa hàng quy
định, nếu hóa đơn nhỏ hơn người tiêu dùng sẽ phải mất chi phí giao hàng.
- Về hình thức bên ngoài của rau an toàn đẹp mắt hơn nhiều so với rau
thông thường. Rau an toàn được sơ chế sạch sẽ sau đó được đóng gói trong túi
ni lông hoặc dây buộc chuyên dụng có in những thông tin về nhà sản xuất, cơ sở
chứng nhận giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi sử dụng.
2.1.3 Hành vi tiêu dùng rau an toàn
2.1.3.1 Khái niệm và mô hình hành vi người tiêu dùng
a. Khái niệm hành vi người tiêu dùng
Hành vi người tiêu dùng là một tiến trình cho phép một cá nhân hay một
nhóm người lựa chọn, mua sắm, sử dụng hoặc loại bỏ một sản phẩm, dịch vụ để
thỏa mãn nhu cầu mong muốn. Tiến trình này bao gồm những suy nghĩ, cảm
nhận, thái độ và những hoạt động bao gồm mua sắm, sử dụng, xử lý của con
người trong quá trình mua sắm và tiêu dùng.
Hành vi tiêu dùng có tính năng động và tương tác vì nó chịu tác động bởi
những yếu tố từ môi trường bên ngoài và có sự tác động trở lại đối với môi
trường ấy.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

10


b. Mô hình hành vi người tiêu dùng
Mô hình hành vi người tiêu dùng được hiểu đơn giản là việc đón nhận các
kích thích bên ngoài tác động vào mỗi cá nhân tiêu dùng sau đó họ có những

tin
- Xem xét các cách
lựa chọn
- Quyết định mua
- Đánh giá sau khi
mua

Phản ứng của
khách hàng
Chọn sản phẩm
Chọn nhãn hiệu
Chọn cửa hàng
Thời gian mua
Số lượng mua

(Nguồn: Philip Koller)
Sơ đồ 2.1 Mô hình hành vi người tiêu dùng
Theo Sơ đồ 2.1 có bốn nhóm yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu dùng của một
cá nhân là yếu tố văn hóa, xã hội, tính cách cá nhân và yếu tố tâm lý. Tiến trình
mua hàng của người tiêu dùng sẽ trải qua năm giai đoạn đó là nhận ra nhu cầu,
tìm kiến thông tin về sản phẩm có khả năng đáp ứng nhu cầu, xem xét các cách
lựa chọn, quyết định mua hàng và đánh giá sau khi mua hàng.
2.1.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng rau an toàn
• Nhóm các yếu tố văn hóa
Các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến hành vi của người tiêu
dùng. Các yếu tố trong nhóm bao gồm: nền văn hóa, nhánh văn hóa và tầng lớp
xã hội của người tiêu dùng rau an toàn.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….


văn hóa, chính trị, hệ tư tưởng…Khi trưởng thành và kết hôn, mức ảnh hưởng
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

12


của người vợ hoặc người chồng trong việc quyết định loại hàng hóa sẽ mua là
rất quan trọng.
• Nhóm các yếu tố cá nhân
- Giới tính: là yếu tố cá nhân đầu tiên có ảnh hưởng tiên quyết đến hành vi
tiêu dùng. Do những đặc điểm tự nhiên, phụ nữ và đàn ông có nhu cầu tiêu dùng
khác nhau và cách lựa chọn hàng hóa cũng khác nhau. Các nghiên cứu đã cho
thấy, nếu quyết định lựa chọn hàng hóa của phụ nữ căn cứ chủ yếu vào giá cả,
hình thức, mẫu mã của hàng hóa thì đàn ông lại chú trọng đến công nghệ, uy tín
của hàng hóa này.
- Tuổi tác và giai đoạn của chu kỳ sống. Ngay cả khi phục vụ những nhu cầu
giống nhau trong suốt cuộc đời, người ta vẫn mua những hàng hóa và dịch vụ
khác nhau. Cùng là nhu cầu ăn uống nhưng khi còn trẻ họ sẽ ăn đa dạng lọai thức
ăn hơn, trong khi về già họ thường có xu hướng kiêng 1 số loại thực phẩm và chú
trọng đến những sản phẩm sạch nhiều hơn.
- Nghề nghiệp và thu nhập là một trong những điều kiện tiên quyết ảnh
hưởng đến cách thức tiêu dùng của một người. Nghề nghiệp ảnh hưởng đến tính
chất của hàng hóa và dịch vụ được lựa chọn. Người công nhân sẽ mua quần áo,
giày đi làm, và sử dụng các dịch vụ trò chơi giải trí khác với người là chủ tịch
hay giám đốc của một công ty. Hoàn cảnh kinh tế có tác động lớn đến việc lựa
chọn sản phẩm tiêu dùng. Khi hoàn cảnh kinh tế khá giả, người ta có xu hướng
chi tiêu vào những hàng hóa đắt đỏ nhiều hơn.
- Lối sống: Những người cùng xuất thân từ một nhánh văn hóa, tầng lớp xã
hội và cùng nghề nghiệp có thể có những lối sống hoàn toàn khác nhau và cách
thức họ tiêu dùng khác nhau. Cách sống “thủ cựu” được thể hiện trong cách ăn

hưởng khá lớn đến doanh thu của hãng đó. Niềm tin và thái độ rất khó thay đổi,
tạo nên thói quen khá bền vững cho người tiêu dùng.
2.1.3.3 Tiến trình mua hàng hóa dịch vụ của người tiêu dùng cá nhân
Hành động mua hàng là một quá trình mà ở đó người mua phải trải qua lần
lượt năm giai đoạn từ nhận biết nhu cầu đến tìm kiếm thông tin, xem xét các lựa
chọn, quyết định mua và đánh giá sau khi mua. Ở mỗi giai đoạn của quá trình
mua, con người phải có những quyết định cụ thể.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

14


Nhận ra
nhu cầu

Tìm kiếm
thông tin

Xem xét
các lựa
chọn

Quyết
định mua

Đánh giá
sau khi
mua

Sơ đồ 2.2 Quá trình hình thành quyết định mua hàng

trả lại sản phẩm và tìm kiếm thông tin bổ sung. Tất cả những tình huống trên
đều bất lợi cho quá trình mua tiếp theo.
2.2 Cơ sở thực tiễn về tiêu dùng rau an toàn
2.2.1 Tổng quan chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà Nước về thúc đẩy
tiêu dùng rau an toàn
2.2.1.1 Quy định trong sản xuất, sơ chế và kinh doanh rau an toàn của Bộ
Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
a. Điều kiện sản xuất rau an toàn
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2008) các cơ sở sản xuất
rau an toàn cần đáp ứng các tiêu chuẩn sau:
Về nhân lực
- Có hoặc thuê cán bộ kỹ thuật chuyên ngành trồng trọt hoặc bảo vệ thực
vật từ trung cấp trở lên để hướng dẫn, giám sát kỹ thuật sản xuất rau an toàn
(cán bộ của cơ sở sản xuất, cán bộ khuyến nông, bảo vệ thực vật hoặc hợp đồng
lao động thường xuyên hoặc không thường xuyên);
- Người lao động phải qua tập huấn kỹ thuật, có chứng chỉ đào tạo của Sở
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc tổ chức có chức năng nhiệm vụ tập
huấn về VietGAP và các quy định quản lý sản xuất, kinh doanh rau an toàn.
Về đất trồng và giá thể
- Vùng đất trồng phải trong quy hoạch được Ủy ban nhân dân tỉnh, thành
phố phê duyệt. Không bị ảnh hưởng trực tiếp các chất thải công nghiệp, chất thải
sinh hoạt từ các khu dân cư, bệnh viện, các lò giết mổ gia súc tập trung, nghĩa
trang, đường giao thông lớn;
- Hàm lượng một số kim loại nặng trong đất, giá thể trước khi sản xuất và
trong quá trình sản xuất (kiểm tra khi thấy có nguy cơ gây ô nhiễm) không vượt
quá ngưỡng cho phép.

Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………………….

16