TÌM HIỂU TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
QUYẾT ĐỊNH CỦA UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI
BAN HÀNH "QUI ĐỊNH VỀ MỘT SỐ CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH PHÁT
TRIỂN CHĂN NUÔI BÒ SỮA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Đặt vấn đề:
-Nhu cầu tiêu thụ sữa tươi trong thời gian gần đây tăng cao,đòi hỏi cao về
chất lượng và số lượng sữa cung ứng ra thị trường,Tuy nhiên việc chăn nuôi
bò sữa trên địa bàn hà nội còn gặp 1 số vấn đề khó khăn
-Những năm qua, phong trào nuôi bò sữa ở ngoại thành Hà Nội phát triển
mạnh, đem lại thu nhập cao cho người nông dân. Tuy nhiên, chăn nuôi bò sữa
hiện vẫn mang tính nhỏ lẻ, phân tán thiếu quy hoạch. Ðặc biệt khó khăn nhất
đối với người nuôi bò sữa vẫn là nhu cầu vốn cho mở rộng sản xuất quy mô
lớn…
-công tác thú y,tiến hành thụ tinh nhân tạo để đảm bảo nguồn giống ,đảm
bảo chất lượng và phát triển nhân rộng đàn bò còn yếu kém
-Người nuôi bò sữa còn gặp nhiều khó khăn như kiến thức và kỹ năng chăn
nuôi còn hạn chế, thiếu tính chuyên nghiệp. Đa số nông dân mắc những sai lầm
cơ bản như sử dụng quá nhiều thức ăn hỗn hợp, vừa tăng chi phí chăn nuôi, vừa
ảnh hưởng đến sinh sản, phát sinh nhiều dịch
-Hệ thống thu mua, bảo quản sữa còn rất hạn chế ở các vùng mới phát triển
bò sữa, còn thiếu các thiết bị lạnh, các dụng cụ chuyên dùng.
-Vấn để sử dụng đất trong chăn nuôi bò sữa còn gặp nhiều bất cập
-Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ vốn cho nông dân để phát triển và mở rộng
quy mô chăn nuôi…
Căn cứ Luật Tổ chức HĐND và UBND;
Căn cứ Nghị quyết số 09/2000/NQ-CP ngày 15/6/2000 của Chính phủ về một
số chủ trương chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiêu thụ sản phẩm
nông nghiệp;
Căn cứ Quyết định số 167/2001/QĐ-TTg ngày 26/10/2001 của Thủ tướng
Chính phủ về một số biện pháp và chính sách phát triển chăn nuôi Bò sữa Việt
Nam thời kỳ 2001 - 2010;

nhằm hỗ trợ chăn nuôi.
II. Hệ thống văn bản chính sách liên quan.
 Nghị quyết số 09/2000/NQ-CP ngày 15/6/2000 của Chính phủ về
một số chủ trương chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiêu thụ sản
phẩm nông nghiệp
Thực hiện đường lối Đổi mới của Đảng trong những năm qua, sản xuất
nông nghiệp (nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản) nước ta liên tiếp thu được
nhiều thành tựu to lớn. Thành tựu lớn nhất là trong một thời gian không dài, từ
một nền nông nghiệp tự cấp tự túc, lạc hậu vươn lên trở thành một nền nông
nghiệp hàng hoá, đảm bảo an toàn lương thực quốc gia và có tỷ suất hàng hoá
ngày càng lớn, có vị thế đáng kể trong khu vực và thế giới Trong quá trình
công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới,
nền nông nghiệp Việt Nam phải tiếp tục giải quyết nhiều vấn đề vừa cơ bản,
vừa bức xúc, nhằm đáp ứng nguyện vọng của nông dân và lợi ích của đất nước.
 Quyết định số 167/2001/QĐ-TTg ngày 26/10/2001 của Thủ
tướng Chính phủ về một số biện pháp và chính sách phát triển chăn
nuôi Bò sữa Việt Nam thời kỳ 2001 – 2010
Phát triển chăn nuôi bò sữa nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng sữa trong
nước, từng bước thay thế sữa nhập khẩu, tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông
dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn.
Đến năm 2005 đạt 100 nghìn bò sữa, đáp ứng trên 20% lượng sữa tiêu
dùng trong nước; đến năm 2010 đưa đáp ứng trên 40% lượng sữa tiêu dùng
trong nước; sau những năm 2010 đạt 1,0 triệu tấn sữa.
 Một số văn bản chính sách khác :
Quyết định số 62/2002/QĐ-BNN ngày 11/7/2002 của Bộ trưởng Bộ Nông
nghiệp và PTNT về việc ban hành quy định vùng, cơ sở an toàn dịch bệnh động
vật.
Thông tư số 1990/2001/TT-TCĐC ngày 30/01/2001 của Tổng cục Địa chính
(nay là Bộ Tài nguyên và Môi trường) Về việc hướng dẫn đăng kí đất đai, lập
hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Hoạt động tuyên truyền đầu tiên đó là cơ quan chủ trì tổ chức quán triệt và
gửi các văn bản hướng dẫn chính sách cho các địa phương. Công việc này chủ
yếu thực hiện thông qua con đường hành chính. Sau đó hầu hết công tác tuyên
truyền về chính sách ở các giai đoạn tiếp theo được thực hiện qua các phương
tiện thông tin đại chúng, các cơ quan truyền thông đều được yêu cầu phải có
trách nhiệm tham gia.
Ngoài ra các địa phương còn tuyên truyền chính sách thông qua các cuộc
thi liên quan tới chăn nuôi.
Đồng hành cùng truyền thông trung ương, các kênh truyền thông địa
phương như đài phát thanh - truyền hình, báo chí, website trực thuộc thành
phố, huyện, ủy ban nhân dân các huyện cũng thực hiện chức năng tuyên truyền
vận động nâng cao nhận thức về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và
nhà nước… Cùng với đó là hệ thống truyền thông thông tin của cấp, xã như đài
phát thanh, truyền hình huyện, bộ phận truyền thanh xã cũng tham gia đóng
góp vào công tác tuyên truyền chính sách đến với người dân địa phương.
2. Lập kế hoạch và triển khai thực hiện
 Kế hoạch hỗ trợ giống và dịch vụ kèm theo, hỗ trợ lãi suất tiền vay
Ngân hàng và Vaccin phòng bệnh.
1. Cấp miễn phí tinh Bò, ni tơ lỏng để phục vụ lai tạo giống Bò lai Hà - Ấn và
Bò lai hướng sữa.
2. Hỗ trợ 300.000 đ (ba trăm nghìn đồng)/1 Bê lai F1 (Bê đực và Bê cái) được
sinh ra từ thụ tinh Bò đực hướng sữa Holstein với Bò cái lai Sind. Hỗ trợ tiền
công phối giống cho Bò lai Sind để tạo Bê lai Hà - Ấn là 50.000 đ (năm mươi
nghìn đồng)/1 con Bò cái lai Sind có chửa và tiền công kiểm tra Bò có chửa
10.000 đ (mười nghìn đồng)/1 con.
3. Hỗ trợ 100% kinh phí mua Vaccin phòng các bệnh : lở mồm long móng,
nhiệt thán, tụ huyết trùng và việc kiểm tra bệnh lao Bò; Đồng thời hỗ trợ một
phần kinh phí cho công tác tiêm phòng, kiểm tra dịch bệnh để xây dựng vùng
an toàn, cơ sở an toàn dịch bệnh thực hiện theo Quyết định số 62/2002/QĐ-
BNN ngày 11/7/2002 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT.

trồng cỏ nuôi Bò sữa thực hiện theo Quyết định số 158/2002/QĐ-UB ngày
25/11/2002 của UBND Thành phố về thủ tục chuyển đổi, chuyển nhượng, cho
thuê, cho thuê lại, thừa kế, thế chấp (hoặc bảo lãnh), góp vốn bằng giá trị quyền
sử dụng đất, chuyển quyền sở hữu nhà trên địa bàn Thành phố Hà Nội, Nghị
định số 17/1999/NĐ-CP ngày 29/3/1999 của Chính phủ về thủ tục chuyển đổi,
chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế quyền sử dụng đất và thế chấp,
góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất và những qui định của Luật đất đai; có
nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất, phải có sự chấp thuận của người
hoặc cơ quan được giao đất và các qui định tại khoản 1, điều 3, chương II của
Qui định này.
3. Miễn tiền thuê đất 5 năm, kể từ ngày Dự án đi vào hoạt động.
 Bảo hiểm.
1. Thành lập Hiệp hội chăn nuôi Bò sữa.
2. Lập Quĩ bảo hiểm chăn nuôi Bò sữa thuộc Hiệp hội chăn nuôi Bò sữa, Ngân
sách Thành phố hỗ trợ kinh phí ban đầu cho Quĩ hoạt động theo qui định của
chế độ quản lý tài chính hiện hành.
 Kế hoạch tiêu thụ sản phẩm.
1. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp ký hợp đồng tiêu thụ
nông sản, dịch vụ vốn, vật tư thực hiện theo Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg
ngày 24/6/2002 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích tiêu thụ
nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng.
2. Hỗ trợ một phần kinh phí tổ chức các phiên chợ bán đấu giá giống gia súc
và tạo thị trường giống Bò cao sản.
3. Phân cấp trong triển khai thực hiện.
 Sở Nông nghiệp và PTNT.
Chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan :
1. Hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện Qui định này.
2. Lập dự toán trình UBND Thành phố xem xét, cấp kinh phí tổ chức thực hiện
các nội dung ghi tại các khoản 1,2,3,5 - điều 2 và khoản 2 - điều 5 - chương II
của Qui định này và kinh phí hỗ trợ cho công tác quản lý, chỉ đạo, kiểm tra,

tại các khoản 4,6-điều 2-chương II của Quy định này.
4/ Quản lý việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông, lâm nghiệp sang đất
chuyên dùng theo Luật đất đai và Thông tư số 1990/2001/TT-TCĐC ngày
30/11/2001 của Tổng cục Địa chính (nay là Bộ Tài nguyên và Môi trường).
5/ Chỉ đạo, đôn đốc và kiểm tra UBND các xã tại địa bàn hướng dẫn các hộ
gia đình, cá nhân có khả năng, nhu cầu phát triển chăn nuôi Bò sữa lập phương
án, dự án đầu tư và làm thủ tục chuuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy
định hiện hành của Nhà nước, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
4. Huy động nguồn lực.
 Nguồn kinh phí:
- Từ chính người dân địa phương. Họ được hỗ trợ lãi suất tiền vay Ngân
hàng và Vaccin phòng bệnh. Hỗ trợ 100% lãi suất tiền vay vốn cho các
tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có hợp đồng cung cấp Bò lai hướng sữa để
mua Bò cái lai Zêbu. Chủ chăn nuôi Bò sữa phải trả lãi suất vốn vay là
0,3%/tháng, phần chênh lệch lãi suất còn lại do Ngân sách Thành phố
trợ cấp.
- Ngân sách Thành phố.
 Nguồn Nhân lực:
- Người dân địa phương tại nơi chăn nuôi và sản xuất bò sữa.
- Nhân viên các cơ quan tham gia thực hiện dự án.
5. Nội dung triển khai.
- Những quy định chung.
- Các chính sách khuyến khích phát triển và chăn nuôi bò sữa.
- Tổ chức thực hiện.
- Điều khoản thi hành.
IV. Kết quả thực hiện chính sách
Hà Nội từ lâu đã nổi tiếng cả nước với những vùng chăn nuôi bò sữa
truyền thống như Ba Vì, Phù Đổng, Đông Anh, Sóc Sơn… Với lợi thế có địa
hình miền núi, ven sông, đồi gò phù hợp cho chăn nuôi gia súc lớn, những năm
gần đây, tổng đàn bò ở Hà Nội đã lên tới 209.000 con (trong đó gần 7.100 con

trên địa bàn. Hiện thành phố đã có 30 trang trại chăn nuôi bò sữa với số lượng
từ 10 con/trang trại trở lên.
Hiện thành phố đã hình thành một số vùng trồng cỏ lớn ở các xã thuộc
các huyện Ba Vì, Quốc Oai, Đan Phượng, Gia Lâm, Đông Anh… TTCNGSL
đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn cho nhiều hộ dân áp dụng
phương pháp chế biến cỏ và sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho
bò; đưa nhiều sản phẩm thức ăn chăn nuôi thay thế cho bê, góp phần nâng cao
năng suất chăn nuôi và hạ giá thành sản phẩm
đào tạo mới và đào tạo nâng cao cho hàng trăm lượt cán bộ khuyến nông; hỗ
trợ xây dựng gần 100 hầm biogas cho các hộ chăn nuôi bò thịt; triển khai hỗ trợ
các hạng mục tại 284 hộ chăn nuôi bò sữa…
chủ trương của thành phố trong thời gian tới là sẽ quy hoạch vùng chăn nuôi
GSL theo hướng ổn định lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất (đặc biệt
ở những vùng đồi gò, vùng ven song.
Năm 2011, trung tâm mở rộng thêm xã Vĩnh Ngọc, huyện Đông Anh,
đưa tổng đàn bò tại 8 xã là 6.645 con (chưa kể số bò của Trung tâm Nghiên cứu
bò và đồng cỏ Ba Vì) chiếm 67,86% tổng đàn bò sữa toàn thành phố. Đến nay,
tổng đàn bò sữa tăng lên 9.899 con, với 2.799 hộ nuôi, quy mô bình quân 3,5
con/hộ. Đàn bò sữa tăng lên cả về số lượng và chất lượng, người chăn nuôi có
lãi yên tâm đầu tư sản xuất. Hiệu quả chăn nuôi bò sữa là rất rõ nét về kinh tế,
khi nuôi từ 3 con trở lên là có lãi (thu nhập 10 - 15 triệu đồng/con đã trừ chi
phí), tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp (rơm, thân cây ngô, cây họ
đậu…).
2012 Phát triển được 10 xã chăn nuôi bò sữa trọng điểm. Đến nay, tổng
đàn bò sữa ở 10 xã trọng điểm đạt 8.770 con, chiếm 80,1% đàn bò sữa toàn
Thành phố (10.941 con), số hộ chăn nuôi bò sữa là 2.438 hộ, quy mô chăn nuôi
là 3,59 con/hộ, sản lượng sữa đạt 70,5 tấn/ngày, chiếm 75,48% tổng sản lượng
sữa thành phố Hà Nội (93,4 tấn/ngày); so với mốc xây dựng Chương trình đàn
bò sữa tăng 2.560 con, tăng 269 hộ nuôi, quy mô chăn nuôi/hộ tăng 0,79 con,
tăng 24,4 tấn sữa/ngày, đã tạo ra giá trị tăng thêm từ bò sữa và sữa là 209,272

Đối với chính sách phát triển chăn nuôi bò sữa trên địa bàn Thành phố
Hà Nội : Đây là một trong những chính sách có mục tiêu, nội dung và giải pháp
rất phù hợp với tình hình phát triển chăn nuôi bò sữa trong nước thời gian qua,
do đó đến nay về cơ bản chương trình phát triển chăn nuôi bò sữa đã đạt được
các mục tiêu chính theo các mốc thời gian đề ra. Tuy vậy, thời gian hiệu lực
của chính sách không còn nhiều, một số vấn đề về quy hoạch, xác định vùng,
đối tượng chăn nuôi, giải pháp giống và kỹ thuật chăn nuôi bò sữa đã trở nên
bất cập cần phải có sự điều chỉnh cho phù hợp trong thời gian tới.
Khi bắt đầu khởi động chương trình, chăn nuôi theo kiểu "rải mành
mành", phân bổ mỗi hộ nuôi một, hai con, phát triển bò sữa mang tính phong
trào. Thậm chí, đã nhập khẩu ồ ạt bò giống thuần về nuôi trong khi chưa đánh
giá đầy đủ điều kiện địa lý, khí hậu có phù hợp hay không, chưa chuẩn bị kỹ
lưỡng cơ sở hạ tầng (kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng, thú y, hệ thống dịch vụ
liên quan). Phong trào bị đẩy lên quá nhanh, quá nóng làm cho cung, cầu giống
về bò sữa chênh lệch nhau. Giá con giống từ 11 đến 14 triệu đồng (năm 2000)
tăng lên 19 - 24 triệu đồng/con (năm 2003). Việc "sốt" giống bò sữa đã làm
tăng chi phí khấu hao con giống trong cơ cấu giá thành sữa. Các hộ nông dân
và địa phương mới nuôi bò sữa thiếu kinh nghiệm chăn nuôi, lại do mua con
giống đắt, làm tăng chi phí đầu vào, chăn nuôi không hiệu quả, bị thua lỗ, một
số nơi chán chường không chăm sóc bò sữa, nên đàn bò ở các địa phương này
gầy yếu, giảm đàn.
Vấn đề tập huấn cho người chăn nuôi chuẩn bị chưa thật chu đáo, nên
trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng không bảo đảm, trong khi hệ thống dịch
vụ kỹ thụât và thú y ở nhiều nơi còn thiếu, ảnh hưởng năng suất và chất lượng
sữa. Theo tiến sĩ Hoàng Kim Giao, Phó Cục trưởng Chăn nuôi: "Bò sữa là con
vật khó nuôi, đồng thời sản phẩm sữa của nó cũng dễ hỏng". Trường hợp khác,
bò sữa có chất lượng tốt, nhưng do người chăn nuôi chưa chăm sóc tốt nên nó
bị bệnh làm giảm năng suất sữa. Một trong những khó khăn nữa là nhiều vùng
chưa bảo đảm đủ số lượng và chất lượng thức ăn thường xuyên. Người chăn
nuôi chưa có kinh nghiệm về dinh dưỡng cho bò sữa nên khẩu phần ăn mất cân

còn khó khăn như Bà Vì, Mỹ Đức, Mê Linh. Trong lúc này, vai trò tạo đòn
bẩy, kích cầu của Nhà nước và ngành nông nghiệp là hết sức quan trọng.
Vấn đề bảo hiểm nông nghiệp cho người chăn nuôi bò sữa: còn gặp
nhiều khó khăn và vẫn còn tồn tại. Theo đại diện các doanh nghiệp tham gia
bảo hiểm, khó khăn nhất của doanh nghiệp hiện nay là nông dân chưa thận thức
đầy đủ quyền lợi của hộ khi tham gia bảo hiểm. Vì vậy trong thời gian tới, hoạt
động tập huấn, tuyên truyền để người dân nhận théc về bảo hiểm nông nghiệp
là mục tiêu quan trọng hang đầu để thực hiện thành công thí điềm bảo hiểm
nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Bên cạnh đó việc triển khai bảo
hiểm nông nghiệp còn mắc phải một số hạn chế khác là : đối tượng, điều kiện
và phạm vi bảo hiểm.
Về chính sách ruộng đất được nêu lên trong chính sách: các hộ nông dân
muốn chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông, lâm nghiệp sang đất chuyên
dung để xây dựng chuồng trại chăn nuôi Bò sữa phải trải qua nhiều thủ tục,
trong khi người dân thì khả năng nắm bắt về những vấn đề chuyển đổi theo các
quy định còn hạn chế, nên thủ tục chuyển đổi còn khó khăn.
Ngoài ra việc thực hiện chính sách phát triển chăn nuôi bò sữa trên địa bàn Hà
Nội còn gặp một số vấn đề khó khăn như:
+ Nước ta thiếu giống bò sữa. Nhu cầu của người chăn nuôi bò sữa cần nuôi
những con bò sữa giống tốt, có NS, chất lượng sữa và khả năng sinh sản tốt.
+ Khí hậu tại một số vùng của nước ta không thuận lợi cho phát triển chăn nuôi
bò sữa thuần:
+ Đàn bò sữa chưa được quản lý chặt chẽ về công tác giống.
+ Tổ chức SX chưa hợp lý. Hệ thống dịch vụ thú y, thu mua, chế biến bảo quản
tiêu thụ sữa chưa đồng bộ.
+ Thiếu đồng cỏ và bãi chăn thả
+ Trình độ chăn nuôi bò sữa còn hạn chế
+ Thiếu vốn đầu tư dài hạn.
VI. Đề xuất hoàn thiện chính sách
Để giúp ngưòi chăn nuôi bò sữa vượt qua khó khăn, tiếp tục phát triển

biến sữa ổn định cơ chế thu mua phù hợp, bảo đảm nông dân có lãi để tái đầu
tư mở rộng sản xuất; gắn trạm thu mua với các trang trại hoặc với hội chăn
nuôi, giảm thu mua hộ lẻ qua trung gian.
Ông Trần Xuân Việt, Giám đốc Sở NN&PTNT khẳng định: Trong thời
gian tới, để phát triển chăn nuôi bò theo hướng bền vững, ngành nông nghiệp
đã đề nghị thành phố dành kinh phí khuyến khích phát triển chăn nuôi bò theo
chiều sâu. Quy hoạch vùng phát triển chăn nuôi bò sữa, vùng trồng cỏ tạo sự
phát triển ổn định và bền vững. Những địa bàn quy hoạch bố trí đầu tư chăn
nuôi phải bảo đảm có đất đai, thổ nhưỡng, nguồn nước thuận lợi để phát triển
trồng cỏ và chăn nuôi theo mô hình trang trại, quy mô tối thiểu 20 con bò sữa
trở lên. Đề nghị thành phố có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư
vào các khâu dịch vụ phục vụ chăn nuôi bò sữa như xây dựng hệ thống thu
gom sữa tươi, dịch vụ thức ăn, vật tư, thụ tinh nhân tạo và công nghiệp chế
biến. Ngoài ra, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức để
nâng cao nhận thức cho người nuôi bò sữa, hỗ trợ chăn nuôi bò sữa phát triển,
khai thác tiềm năng còn bỏ ngỏ.
Cần khiển khai rộng việc thực hiện bảo hiểm nông nghiệp đến người
dân để người dân mua và sử dụng để giảm thiểu những rủi ro có thể xảy ra với
những người chăn nuôi bò sữa bằng cách mở các lớp đào tạo, tập huấn cho
người dân
Đơn giản các thủ tục chuyển đổi cơ cấu đất nông, lâm nghiệp sang đất
để xây dựng các trang trại chăn nuôi để người dân dễ dàng thực hiện hơn.
Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ vốn đầu tư ban đầu cho người dân để
người dân mạnh dạn đầu tư xây dựng các trang trại chăn nuôi bò sữa trên địa
bàn, đồng thời đảm bảo được thị trường đầu ra cho các sản phẩm sữa của người
nông dân. Bên cạnh đó chính quyền cần có những chương trình đào tạo, tập
huấn những kỹ năng cơ bản cho người chăn nuôi để họ nắm nắm bắt được quy
trình chăn nuôi, bảo đảm sức khỏe cho bò sữa để chúng đem lại chất lượng sữa
tốt nhất, và đồng thời cử cán bộ thú ý xuống tận nơi để hướng dẫn kỹ thuật
chăn nuôi cho bà con.

Ô nhiễm do chăn nuôi không đúng quy hoạch.
Nhà nước chưa kịp thời ứng phó khi cơn bão melamine xảy ra khiến
người dân phải chịu không ít thiệt thòi.