1

Đặt vấn đề
Thể dục thể thao (TDTT) là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, là
một mặt không thể thiếu được trong hệ thống giáo dục xã hội chủ nghĩa
(XHCN) nó được coi là phương tiện hữu hiệu giáo dục con người phát triển
toàn diện về thể chất và tinh thần, kết hợp với các mặt giáo dục khác TDTT là
yếu tố tạo nên sức mạnh cộng đồng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “ Giữ gìn dân
chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới
thành công. Mỗi người dân yếu ớt, tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần,
mỗi một người dân mạnh khỏe là góp phần cho cả nước mạnh khỏe. Vậy
luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước,
việc đó không tốn kém, khó khăn gì. Gái trai, già trẻ, ai cũng nên làm và ai
cũng làm được. Mỗi ngày lúc ngủ dạy, tập một ít thể dục, ngày nào cũng tập
thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe. Dân cường thì
quốc thịnh. Tôi mong đồng bào ta, ai cũng cố gắng tập thể dục. Tự tôi, ngày
nào cũng tập”.[1]
Mặt khác sức khỏe cũng là một yếu tố tinh thần và niềm tin của mỗi
con người góp nên sức mạnh cho đất nước và dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã chỉ ra rằng “ Vận mệnh đất nước gắn liền với sức khỏe của từng người
dân” Bác đặt nhiệm vụ cho toàn dân “ Tập luyện thể dục, bồi dưỡng sức khỏe
là bổn phận của mỗi người dân yêu nước”. [1]
Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của TDTT trong công cuộc
xây dựng và đổi mới đất nước, sự nghiệp TDTT được Đảng và Nhà nước đặc
biệt quan tâm. Bên cạnh việc đầu tư cho những môn thể thao mũi nhọn đạt
thành tích cao trong các cuộc thi đấu khu vực và trên toàn thế giới là khôi
phục và phát triển rộng rãi các môn thể thao trong đó có bóng chuyền nhằm
hướng tới một nền TDTT đại chúng toàn diện.


2

trường cá nhân của mình. Trong các kỹ thuật tấn công, phát bóng giữ một vai
trò không kém phần quan trọng trong việc góp phần giành thắng lợi của một
trận đấu.
Việc lựa chọn một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả kỹ thuật phát
bóng là vấn đề rộng lớn được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu như: Nguyễn
Toàn Chung “ Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kỹ thuật phát bóng
cao tay trước mặt cho đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Xuân Hoà Vĩnh Phúc” Trường ĐHSP hà Nội 2. Hoàng Anh Tuấn “ Nghiên cứu và lựa
chọn một số bài tập nhằm nâng cao hiệu quả kỹ thuật phát bóng cao tay trước
mặt cho đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Tiên Du 1 – Bắc Ninh”
Trường ĐHSP Hà Nội 1.
Qua theo dõi quá trình thi đấu và luyện tập các VĐV đội tuyển Bóng
chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh tôi thấy các huấn luyện viên
(HLV) và các thầy ít chú trọng đến việc giảng dạy và huấn luyện kỹ thuật
phát bóng.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:
“ Lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả kỹ thuật phát bóng cao tay
chính diện cho đội tuyển bóng chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1- Bắc
Ninh”.
Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở lý luận thực tiễn, qua nghiên cứu phân tích và tổng hợp tài
liệu. Chúng tôi đã lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả phát bóng cao tay chính
diện cho đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1- Bắc Ninh.


4

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
1.1. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kỹ thuật phát bóng cao
tay chính diện ở các trường THPT
Bóng chuyền là môn thể thao hoạt động không có chu kỳ, với nhiều

năng vận động phù hợp với thực tế để hoàn thiện nó ở mức độ cao nhất. Việc
đạt được thành tích cao phụ thuộc vào trình độ chuẩn bị kỹ thuật toàn diện
của VĐV Bóng chuyền, nói chung trình độ huấn luyện có ảnh hưởng lớn đến
sự điêu luyện chiến thuật của toàn đội.
+ Yếu tố kỹ thuật có vai trò quan trọng đặc biệt trong kỹ thuật phát
bóng cao tay chính diện. Khi đạt được trình độ kỹ thuật cao, nắm vững được
nguyên lý kỹ thuật động tác kết hợp quá trình tập luyện, tạo cho các em hình
thành kỹ năng, kỹ xảo với kỹ thuật ổn định, sẽ đem lại hiệu quả cao. Ngược
lại khi chưa nắm vững được nguyên lý kỹ thuật động tác, kỹ thuật chưa ổn
định khi thực hiện không tránh khỏi những sai sót.
+ Sự điều khiển tự động hóa các động tác là một đặc điểm rất có giá trị
và có ý nghĩa quyết định của kỹ xảo vận động, tự động hóa giúp rất nhiều cho
việc thực hiện động tác. ý thức lúc đó được giải thoát khỏi việc phải thường
xuyên kiểm tra các chi tiết động tác. Do đó giảm nhẹ hoạt động chức năng
của các cơ quan và cho phép chuyển sự chú ý, tư duy tập trung vào điều khiển
động tác. Như vậy tự động hóa sẽ làm cho mở rộng khả năng sử dụng các
động tác khó và nâng cao tính hiệu quả của chúng. Vì vậy các kỹ xảo vận
động cũng cần thiết cả trong những môn luôn biến động, cũng như các môn


6
bóng khác và các môn đối kháng cá nhân, ở đây các em nếu đạt được thành
tích trong tập luyện và thi đấu phải có vốn dự trữ các kỹ năng, kỹ xảo vận
động phong phú chứ không phải luôn tập trung sự chú ý trong từng hành vi
chiến thuật của mình. Khi đã trở thành kỹ xảo trong quá trình vận động thực
hiện kỹ thuật sẽ trở lên nhẹ nhàng, linh hoạt và thể hiện ở tính nhịp điệu của
động tác, sự hình thành kỹ xảo toàn diện có liên quan đến các tri giác chuyên
môn như cảm giác với bóng.
- Yếu tố thể lực chuyên môn.
+ Huấn luyện thể lực là một trong các nội dung quan trọng của quá

phải nói đến các nguyên tắc tuần tự và hệ thống, nguyên tắc toàn diện và vững
chắc.
+ Cần chú ý là tất cả các nguyên tắc huấn luyện đều liên hệ chặt chẽ và
bổ sung cho nhau. Nếu vi phạm một trong số những nguyên tắc đó thì sẽ làm
ảnh hưởng đến các nguyên tắc khác.
+ Huấn luyện tâm lý chung được tiến hành cùng với huấn luyện thể lực,
huấn luyện kỹ thuật, huấn luyện chiến thuật trong suốt thời gian của thời kỳ
hoàn thiện về thể thao. Nó không chỉ nhằm chuẩn bị cho các em trước khi thi
đấu, trong trận đấu mà còn để giải quyết các nhiệm vụ của quá trình hoàn
thiện thể thao.
Nhiệm vụ chủ yếu của huấn luyện tâm lý chung cho VĐV:
(1) Giáo dục đạo đức, phẩm chất cá nhân, tính tập thể cho VĐV.
(2) Phát triển quá trình tri giác bao gồm: Sự hình thành và hoàn thiện
các dạng cảm giác chuyên môn như “Cảm giác bóng”, “ Cảm giác lưới”,
“Cảm giác sân bãi”, “ Cảm giác thời gian”.
(3) Phát triển sự chú ý đặc biệt là khối lượng vận động, cường độ, tính
ổn định, phân bố và chuyển hướng chú ý.


8
(4) Phát triển ý thức chiến thuật, trí nhớ, khái niệm, trí tưởng tượng,
năng lực phán đoán nhanh chóng và chính xác tình huống thi đấu, quyết định
các giải pháp có hiệu quả và kiểm tra hoạt động của mình.
(5) Phát triển năng lực điều khiển cảm giác của mình trong quá trình
chuẩn bị trước và trong tiến hành thi đấu.
(6) Phát triển các ý chí phẩm chất.
* Kết luận:
Từ thực tế trên ta thấy ba yếu tố: Mức độ hoàn thiện kỹ thuật; sự chuẩn
bị thể lực chuyên môn; vai trò tâm lý ý chí có ảnh hưởng quan trọng đến hiệu
quả phát bóng cao tay chính diện trong thi đấu.

diện là một hình thức tấn công tiêu biểu điển hình.
1.3. Cơ sở tâm lý lứa tuổi học sinh THPT
Từ lâu các nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứu tới lĩnh vực hoạt động
thể thao. Trong các môn thể thao tập thể cũng như các môn thể thao cá nhân
có những điều kiện tốt để xem xét thái độ, hành động của con người ở những
tình huống căng thẳng khác nhau.
Tâm lý của con người rất đa dạng phong phú được biểu hiện rõ qua
hành động, nó không những phụ thuộc quá nhiều vào những điều kiện chủ
quan ( lứa tuổi, giới tính, trình độ…) mà còn phụ thuộc cả những điều kiện
khách quan ( tình huống thi đấu khác nhau, địa điểm, thời tiết, trọng tài, khán
giả…Chính vì thế trong quá trình giảng dạy và huấn luyện đòi hỏi giáo viên
HLV thể thao phải đóng vai trò của nhà tâm lý học thể thao đối với thực tiễn,
phải nắm vững được những biểu thức cơ bản của tâm lý học và đặc điểm tình
hình của đội kết hợp với nắm bắt được đặc điểm từng thành viên trong đội để
từ đó có những biện pháp giảng dạy và huấn luyện cho phù hợp.


10
Trong Bóng chuyền việc rèn luyện các phẩm chất tâm lý lòng dũng
cảm, tự tin, tính quyết đoán, tính kỷ luật… và đặc biệt là trạng thái tâm lý sẵn
sàng đạt thành tích cao cho các VĐV là rất cần thiết. Để đạt được điều đó,
trong quá trình tập luyện phải cho người tập tiếp xúc làm quen với nhiều đối
tượng khác nhau, tham gia nhiều trận đấu và môi trường có đặc điểm khác
nhau… để cho các em có điều kiện rèn luyện các phẩm chất tâm lý.
Đặc điểm lứa tuổi này các cơ quan trong cơ thể đã và đang phát triển
mạnh. Hệ thống tim mạch phát triển toàn diện, việc tập luyện thể thao tạo nên
một yếu tố kích thích cơ bản. Khả năng hấp thụ oxy tối đa tăng dung tích sống
tăng quá trình trao đổi thích ứng với quá trình phát triển. Hệ thống thần kinh
trung ương và ngoại biên đã trưởng thành nên sự thu nhận và xử lý thông tin,
quá trình học động tác và sự phối hợp hệ thống thần kinh cơ, sức nhanh phản

1.4.2. Hệ vận động ( hệ cơ xương)
- Hệ xương: Lứa tuổi này hệ xương bắt đầu giảm tốc độ phát triển mỗi
năm nam cao thêm 1–3 cm. Các loại xương như: Xương bàn tay, xương cổ
tay hầu như đã hoàn thiện, cột sống đã ổn định hình dáng vì vậy các em có thể
tập luyện các bài tập nặng nhằm phát triển tố chất thể lực. Như vậy trong quá
trình GDTC có thể sử dụng các bài tập tương đối lớn về lượng vận động.
- Hệ cơ: Lứa tuổi này hệ cơ các em phát triển chậm so với hệ xương,
các cơ lớn hơn phát triển tương đối nhanh, cơ nhỏ phát triển chậm hơn, cơ co
phát triển nhanh hơn cơ duỗi. Vì vậy khi tập luyện những bài tập phát triển
sức mạnh cần có những yêu cầu để phù hợp với các em.
1.4.3. Hệ hô hấp
ở lứa tuổi này hệ hô hấp đã phát triển tương đối hoàn thiện, vòng ngực
trung bình của nam 67-72cm, dung tích phổi tăng lên nhanh chóng, tần số hô
hấp gần giống người lớn, tuy nhiên các cơ hô hấp vẫn còn yếu, nên sức co
giãn của cơ lồng ngực ít chủ yếu là co giãn của cơ hoành, vì vậy trong quá


12
trình tập luyện và thi đấu cần thở sâu tập trung thở bằng ngực và các bài tập
bơi, chạy trung bình có tác dụng tốt đến sự phát triển của sự hô hấp.
1.4.4. Hệ tuần hoàn
Hệ tuần hoàn đang phát triển và đi đến hoàn thiện, buồng tim và hệ
thống điều hòa còn mạnh phát triển tương đối hoàn chỉnh. Phản ứng của tuần
hoàn trong vận động tương đối rõ rệt nhưng sau vận động mạch đập và huyết
áp hồi phục tương đối nhanh chóng. Vì thế lứa tuổi này có thể tập những bài
tập sức bền và những bài tập có khối lượng và cường độ vận động tương đối
lớn. Tuy nhiên, khi sử dụng bài tập này cần phải thận trọng và thường xuyên
phải kiểm tra theo dõi sức khỏe của học sinh [3].
1.5. Cơ sở lý luận trong giảng dạy và huấn luyện kỹ thuật phát bóng cao
tay chính diện

- Giai đoạn giảng dạy ban đầu.
Giai đoạn này có ý nghĩa rất quan trọng trong phạm vi tạo ra nền móng
để đạt tới hiệu quả điêu luyện của VĐV bóng chuyền. Đây là giai đoạn hình
thành kỹ năng ban đầu, hoàn thành nét chính của động tác. Những nét đặc
trưng của cơ chế sinh lý hình thành kỹ năng là sự lan tỏa các phản xạ vận
động, sự căng thẳng cơ bắp không cần thiết do sự khuếch tán của quá trình
hưng phấn ở vỏ bán cầu đại não. Nhiệm vụ về mặt phương pháp ở giai đoạn
này là nắm vững các nguyên lý kỹ thuật và nhịp điệu chung của động tác, loại
bỏ các động tác thừa và sự căng thẳng cơ không cần thiết. Trong giai đoạn
giảng dạy ban đầu khâu cơ bản của kỹ thuật động tác phải được nắm vững.
Ban đầu giới thiệu tách rời từng giai đoạn kỹ thuật đơn lẻ, sau đó kết hợp với
các động tác để hoàn thiện kỹ thuật quá trình giảng dạy và huấn luyện. Giai
đoạn này phải đảm bảo nguyên tắc từ dễ đến khó từ đơn giản đến phức tạp.
- Giai đoạn học sâu từng phần.
Đi sâu nghiên cứu và hoàn thiện kỹ thuật phát bóng cao tay chính diện
trên cơ sở nắm vững các chi tiết động tác. Khi thực hiện kỹ thuật cần hợp lý


14
hóa cấu trúc để tăng độ chuẩn xác của biên độ, nhịp điệu và sự phối hợp các
bộ phận của cơ thể. Kết hợp với việc sửa chữa các động tác xấu và loại bỏ các
động tác thừa sẽ mang lại hiệu quả cao hơn trong quá trình huấn luyện.
- Giai đoạn củng cố và hoàn thiện kỹ thuật.
ở giai đoạn này chủ yếu là củng cố kỹ năng, hoàn thiện các động tác kỹ
thuật đã được học và thực hiện kỹ thuật đó phù hợp với đặc điểm cá nhân tăng
cường số lượng lặp lại động tác kỹ thuật phát bóng cao tay chính diện đúng,
thực hiện kỹ thuật một cách tự tin và ổn định.
Khi thực hiện động tác kỹ thuật phát bóng cao tay chính diện nên cho
các em tập luyện và thi đấu ở những điều kiện, môi trường khác nhau nhưng
các em vẫn đảm bảo được hiệu quả kỹ thuật.

lựa chọn bài tập hợp lí nhằm nâng cao hiệu quả phát bóng cao tay chính diện
cho đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh.
2.2.4. Phương pháp kiểm tra sư phạm
Chúng tôi đã sử dụng các test, bài tập, đấu tập của đội tuyển Bóng
chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh nhằm xác định được thực
trạng hiệu quả để đưa ra các bài tập bỏ trợ hợp lí nhất.
2.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thông qua phương pháp này để kiểm nghiệm đánh giá hiệu quả ứng
dụng các bài tập đã chọn vào thực tiễn huấn luyện để nâng cao hiệu quả phát
bóng cao tay chính diện cho đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Quế
Võ 1 – Bắc Ninh.
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm trên 2 nhóm, nhóm 1 và nhóm 2, mỗi
nhóm gồm 9 người.
Nhóm 1 là nhóm thực nghiệm tập luyện theo hệ thống bài tập do chúng
tôi lựa chọn.
Nhóm 2 là nhóm đối chứng tập theo các bài tập cũ vẫn thường tập.


16
Qua quá trình thực nghiệm được tổ chức chặt chẽ với từng buổi tập.
Chúng tôi đã loại trừ các yếu tố khách quan tác động đến từng nhóm và tránh
ảnh hưởng của nhóm này đối với nhóm kia, vấn đề còn lại là sự tác động của
tổ hợp phương pháp đến từng nhóm khác nhau để đánh giá hiệu quả của
chúng. Kết quả thực nghiệm được chúng tôi trình bày ở phần kết quả nghiên
cứu.
2.2.6.Phương pháp toán học thống kê
Để sử lý các số liệu thu được qua thực nghiệm sư phạm, trong đề tài
chúng tôi sử dụng các công thức sau:



- So sánh hai số trung bình
t=



XA  XB
2
chung

n





A

Trong đó:

x



n

B

:Là số trung bỡnh của nhúm A

A

- Giai đoạn 3: Từ 2/2012 đến 3/2012
Giải quyết nhiệm vụ 2.
- Giai đoạn 4: Từ tháng 4/2012 đến 5/2012
Hoàn chỉnh khóa luận và bảo vệ khóa luận.
2.4. Địa điểm nghiên cứu
- Trường ĐHSP Hà Nội 2.
- Trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh.


18

Chương 3: Kết quả nghiên cứu
3.1.Đánh giá thực trạng hiệu quả phát bóng cao tay chính diện của VĐV
Bóng chuyền Nam trường THPT ở Bắc Ninh ( lứa tuổi 15 – 18) tham gia
thi đấu Hội khỏe Phù Đổng tại trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh
3.1.1. Đánh giá thực trạng phong trào TDTT
Trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh là trường có nhiều thành tích về
các hoạt động thể thao, tại trường có rất nhiều môn thể thao như: Bóng
chuyền, bóng đá, cầu lông, đá cầu … được rất nhiều học sinh tham gia chơi
và luyện tập. Trong đó Bóng chuyền là môn thể thao được nhà trường quan
tâm và nhiều người ưa thích. Bóng chuyền là một trong những môn thể thao
được thi đấu chính thức tại Hội khỏe Phủ Đổng và các trường THPT huyện
Quế Võ. Đội tuyển Bóng chuyền Nam trường THPT Quế Võ 1 – Bắc Ninh đã
tham gia thi đấu tại khu vực chưa mang lại nhiều thành tích về cho trường.
Theo thống kê mấy năm gần đây năm 2010 chỉ dành được giải 3 tại Hội khỏe.
Vì vậy, Bóng chuyền là môn thể thao tự chọn và được đưa vào trong chương
trình giảng dạy tại trường.
Để duy trì và nâng cao phong trào bóng chuyền của trường THPT Quế
Võ 1 – Bắc Ninh. Qua quá trình theo dõi và quan sát tôi thấy các em ở đây
được học rất nhiệt tình, các em không chỉ được học trên lớp mà còn tập luyện

đó đã thành lập nhiều câu lạc bộ như Cầu lông; Đá cầu; Bóng chuyền… Với
nhiều giải đấu trong phạm vi Huyện.
3.1.2. Về cơ sở vật chất


20
- Địa điểm học môn thể dục.
Nhà trường đã có khu vực tập luyện riêng cho môn thể dục với đầy đủ
các sân tập cho các môn: Bóng chuyền; Cầu lông; Đá cầu…Riêng Bóng
chuyền có 2 sân: Một sân để thi đấu với mặt sân bằng bê tông và một sân tập
luyện với mặt sân đất. Trường còn đang xây dựng nhà đa năng, một phần để
phục vụ cho việc học tập ngoài ra là nơi tập luyện cho đội tuyển Bóng chuyền
nam của trường.
- Dụng cụ tập luyện.
Trường đã có đầy đủ các môn học, dụng cụ đáp ứng cho từng môn học,
được nhà trường quan tâm và đáp ứng được nhu cầu dạy và học của học sinh.
Tuy nhiên, trong quá trình học môn Bóng chuyền dụng cụ học tập còn hạn
chế, số lượng bóng chưa đủ đáp ứng cho từng học sinh. Chính vì thế nhà
trường rất khuyến khích học sinh tập thêm ngoại khóa.
3.1.3. Đội ngũ giáo viên
- Số lượng giáo viên giảng dạy môn thể dục là:
Có 9 giáo viên, trong đó 6 nam ,3 nữ.
- Trình độ đào tạo:
+ Trình độ đại học: 8 giáo viên.
+ Trình độ cao đẳng:1 giáo viên.
- Thâm niên công tác:
+ Dưới 5 năm: 4 giáo viên.
+ Từ 5 năm đến 10 năm: 3 giáo viên.
+ Trên 10 năm: 2 giáo viên.
Giáo viên giảng dạy môn thể dục đều là những người có trình độ


23
Biểu đồ 3.2: Hiệu quả sử dụng kỹ thuật phát bóng cao tay chính diện của
các đội Bóng chuyền Nam trường THPT ở Bắc Ninh, tại Hội khỏe Phủ
Đổng được tổ chức ở trường THPT Quế Võ1 – Bắc Ninh năm 2012 .
60
50
40
30

Column 2

20
10
0
Phát bóng tốt

Phát bóng
trung bình

Phát bóng hỏng

* Đội Tiên Du 1.
* Tổng số lần phát bóng là 250.
- Số lần phát bóng tốt là 100, chiếm 40% tổng số lần phát bóng.
- Số lần phát bóng trung bình là 100, chiếm 40% tổng số lần phát bóng.
- Số lần phát bóng hỏng là 50%, chiếm 20% tổng số lần phát bóng.
* Đội Quế Võ2.
* Tổng số lần phát bóng là 200.
- Số lần phát bóng tốt là 100, chiếm 50% tổng số lần phát bóng.

tiến hành quan sát 4 trận đấu, đều thi đấu 3 hiệp của các VĐV về hiệu quả
thực hiện kỹ thuật phát bóng cao tay chính diện tại Hội khỏe Phủ Đổng các
trường THPT ở Bắc Ninh, được tổ chức tại trường THPT Quế Võ1 – Bắc
Ninh năm 2012.
Kết quả được trình bày ở bảng 3.3.


25