Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS

MỤC LỤC
NỘI DUNG
I.ĐẶT VẤN ĐỀ.
1
1
2
2
4
3
4
1
1.Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu.
a. Cơ sở lí luận
b. Cơ sở thực tiễn
2.Mục đích sáng kiến kinh nghiệm.
3.Đối tượng,phạm vi nghiên cứu.
4.Kế hoạch nghiên cứu.
II.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1.Nội dung lí luận
2.Thực trạng vấn đề nghiên cứu.
3.Quá trình thực hiện.
4.Kết quả thực hiện
III.KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.
1. Kết luận
2. Khuyến nghị
IV.TÀI LIỆU THAM KHẢO.

TRANG
02

phát huy một cách có hiệu quả.
Phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập được xem như một nguyên
tắc dạy học đảm bảo chất lượng và hiệu quả, chuyển từ lấy giáo viên làm trung tâm
sang dạy học lấy người học làm trung tâm là một xu hướng tất yếu có tính lịch sử.
Với các môn học nói chung và môn Ngữ Văn nói riêng thì đổi mới dạy học
đã trở thành vấn đề cấp thiết và điểm mấu chốt của Ngữ Văn tập trung trong hai chữ
Tích hợp: Tích hợp và tích cực. Có tích cực mới phát huy tốt tính chất tích hợp, qua
phân tích học sinh càng tích cực hơn.
Trong cả 3 phân môn của môn Ngữ Văn: Văn - Tiếng Việt - Tập làm văn.
Tích hợp không phải là vấn đề khó, nhưng cũng không hề đơn giản. Nếu người thầy
giáo không thực sự chú ý đến hệ thống câu hỏi tích hợp mà hệ thống câu hỏi lại đặc
biệt cần thiết với phần giảng văn. Bởi cái cốt lõi để giáo viên có thể hướng dẫn học
sinh, cùng học sinh tìm hiểu văn bản, cảm nhận được văn bản một phần chủ yếu là
thông qua hệ thống câu hỏi. Để hệ thống câu hỏi phát huy được tính tích cực, chủ
động của học sinh lại cần có tính tích hợp.
Vấn đề nghe có vẻ rắc rối nhưng cũng thật dễ hiểu khi bắt tay vào việc nghiên
cứu. Nếu trong giờ giảng văn người thầy chú ý tích hợp thì học sinh sẽ chú ý đến
mọi mặt của vấn đề hơn, các em phát huy mạnh mẽ hơn nữa tư duy của mình. Khi
học văn còn phải liên hệ với Tiếng Việt, với Tập làm văn(Tích hợp dọc) không chỉ
có thế còn phải liên hệ chính phần giảng văn trong toàn bộ chương trình đã học với
nhau mà rộng hơn là liên hệ giữa văn với kiến thức của các môn học khác như Sinh,
Sử, Địa, GDCD, Ngoại ngữ hay môn Toán (Tích hợp ngang)…và tất nhiên để có
thể trả lời tốt những câu hỏi tích hợp của thầy, học sinh không thể không động não,
không thể không nghiên cứu kĩ càng khi soạn bài, luôn chú ý tới mối quan hệ giữa
bài học này với bài học kia, môn học này với môn học khác. Nhờ vậy cũng hình
Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

2



cận đào tạo bồi dưỡng phương pháp dạy học mới. Thấy rõ tầm quan trọng của hệ
thống câu hỏi tích hợp trong giảng dạy Ngữ văn. Ngay từ đầu năm học 2010 - 2011,
được phân công giảng dạy Ngữ văn 9, bản thân tôi đã chú ý đến hệ thống câu hỏi
tích hợp ở cả 3 phần: Văn - Tiếng Việt - Tập làm văn, đặc biệt chú ý đến hệ thống
câu hỏi tích hợp ở phần giảng văn. Để gieo vào tâm hồn các em tình yêu văn học, để
hoàn thành nhiệm vụ dạy học một cách có hiệu quả, với lòng yêu nghề, ý thức về
công việc đã thôi thúc tôi chọn đề tài này để nghiên cứu.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Tập trung áp dụng thực hiện ở đối tượng học sinh lớp 9 trường TH Canh Liên
(bậc THCS).
Trong quá trình giảng dạy tôi luôn xác định mỗi bài giảng phải đảm bảo cho
học sinh có đầy đủ kiến thức cơ bản cần thiết, cấp bách cho việc thực hiện mục tiêu
giáo dục trong thời kỳ đổi mới theo chủ đề năm học: Tiếp tục đổi mới công tác quản
lí và nâng cao chất lượng giáo dục.
4. Kế hoạch nghiên cứu.
Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

3


Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS

* Đề ra mục tiêu chính.
Sau khi áp dụng hệt hống câu hỏi học sinh rèn luyện cho mình tư duy tích
hợp, khả năng liên hệ giữa ba phân môn Văn - TiếngViệt - Tập làm văn. Liên hệ
giữa môn văn với các môn học khác (tích hợp ngang). Nắm chắc rõ toàn bộ phần
Văn - TiếngViệt - Tập làm văn đã học từ lớp 6 đến lớp 9 (tích hợp dọc).
Đối với hệ thống câu hỏi tích hợp tôi luôn chú ý cho mọi đối tượng và luôn
đặt ra câu hỏi cho mỗi tiết dạy văn tích hợp cái gì ? Tích hợp như thế nào để học
sinh nắm được bài, thuộc, nhớ bài ngay tại lớp, điều đó quả không phải là dễ.

- Ban giám hiệu trường rất quan tâm tới lực lượng và chất lượng giáo dục.
- Phía học sinh đa số ở nội trú nên có điều kiện về thời gian học bài cũ.
- Bản thân tôi đã nhiều năm dạy chương trình mới nên ít nhiều cũng rút ra được kinh
nghiệm sau mỗi tiết dạy.
b. Về khó khăn:
Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

4


Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS

- Đồ dùng trực quan đối với bộ môn văn là rất ít, thậm chí là không có.
- Về phía phụ huynh học sinh hầu như khoáng trắng việc học của con em cho nhà
trường.
- Về phía học sinh:
+ Kiến thức cơ bản còn mơ hồ (có nắm kiến thức xong chưa rõ).
+ Học sinh còn mải chơi hơn học, trong giờ học thụ động ít tham gia phát biểu xây
dựng bài, về nhà không học và không soạn bài trước khi đến lớp.
Xác định được mục tiêu của mỗi giờ học văn với hệ thống câu hỏi tích hợp
sao cho tất cả mọi đối tượng học sinh đề cói thể tiếp thu được.Tôi đã xây dựng kế
hoạch cụ thể như sau:
3. Quá trình thực hiện.
a. Xác dịnh nội dung kiến thức bài học với phần giảng văn thường đi theo các
bước:
Bước 1: Kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới.
Bước 2: Tìm hiểu chung: tìm hiểu tác giả, tác phẩm, chú thích.
Bước 3: Đọc - Hiểu văn bản.
Bước 4: Tổng kết.
Bước 5: Hướng dẫn học ở nhà.

5


Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS
§ O A N T R ¦ ¥ N G T ¢ N T H A N H
N G H I

£

N G N ¦ ¥ C N G H I
§ ¤ C H I
T R I

T

I

£

U § ¤ I

£ N G T H A N H
£ U

N H H ¢ M

X E K H ¤ N G K I

N H


Đây là phần dễ dàng nhất cho tích hợp ngang, liên hệ kiến thức văn - Tiếng
Việt - Tập làm văn thông qua các dạng câu hỏi.
H1: Tìm hiểu những thông tin chính về tác giả,tác phẩm.
Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

6


Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS

- Câu hỏi về tác giả và những tác phẩm có liên quan(Tích hợp dọc).
H2:giải thích từ khó. (Tích hợp Tiếng Việt).
Bước 3: Phần Đọc-Hiểu văn bản.
Trong phần này có thể áp dụng, sử dụng hệ thống câu hỏi tích hợp tương đối
hiệu quả khi khai thác văn bản, tích hợp ngang với 3 phân môn của môn Ngữ văn,
các tác phẩm trong chương trình hoặc tích hợp mở rộng với các văn bản khác.
B1: Xác định cách đọc.
B2: Xác định bố cục của văn bản.
B3: Xác định ngôi kể, thứ tự kể, thể loại của văn bản (Tích hợp Tập làm văn).
B4: Tóm tắt văn bản (Tích hợp tập làm văn).
B5: Khai thác nội dung của văn bản.
Một số ví dụ cụ thể mà bản thân tôi đã thực hiện:
*Ví dụ1: Bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu
1/Cơ sở của tình đồng chí,đồng đội.
STT Câu hỏi
Hướng trả lời
Hướng tích hợp
H1
Bài thơ tác giả đã giới ->Giới thiệu quê hương gắn -Tích hợp
thiệu quê hương của các với những hình ảnh một làng Tiếng Việt.

->Hình ảnh hai người lính xa lạ
xong họ lại có cùng nguồn gốc
xuất thân, đổng cảnh, đồng
cảm họ tâm sự với nhau về cái
nghèo của quê hương - cái
nghèo đó có từ trong lòng đất,
làn nước.
Vì sao họ ở các miền xa ->Cùng chung mục đích, lí
lạ lại trở nên thân thiết tưởng đấu tranh giải phóng dân
với nhau?
tộc.

-Tích hợp Tập
làm văn

-Tích hợp
Tiếng Việt.

Nghệ thuật được tác giả -Điệp từ súng-đầu
sử dụng trong câu Súng ->mang tính chất hàm xúc hiện -Tích hợp
bên súng đầu sát bên tượng.
Tiếng Việt.
đầu?
->Sự gắn bó chia sẻ khó khăn
Giá trị của biện pháp trong chiến đấu.Họ cùng mục

Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

7


nộn,cht cha,bt ra tht thõn
thit,thiờng liờng nh ting gi
ng i,l cao tro ca mi
cm xỳc m ra nhng iu
cha ng cõu sau.
Vớ d 2: Vớ d c th khi tỡm hiu bi Mựa xuõn nho nh
hiu vn bn.
1.Hỡnh nh mựa xuõn thiờn nhiờn.
Hớng trả lời
STT Câu hỏi
H1

H2

-Tớch hp Tp
lm vn
-Tớch hp Tp
lm vn

-Tớch hp ch.

trong phn tỡm

Tác giả đã phác hoạ hình -Tả cảnh thiên nhiên mùa xuân với
ảnh thiên nhiên Mùa xuân những hình ảnh quen thuộc, dòng
nh thế nào ?
sông xanh ,bông hoa tím biếc ,tiếng
chim chiền chiện.
-Cấu tạo ngữ pháp trong 2
câu đầu có gì đặc biệt ?Có

ti: S DNG H THNG CU HI TCH HP TRONG GING DY VN THCS

H3

Ngoài ra ở những câu tiếp
theo, tác giả sử dụng kiểu
câu gì? Thể hiện cảm xúc
gì?

(GV bình chuyển)
Thử phỏng đoán trong hai
câu thơ tiếp theo giọt
long lanh là giọt gì?
H4
Hãy xác định biện pháp
nghệ thuật đợc sử dụng
trong hai câu thơ?

H5

H6

H7

Nói rõ điều gì?

Em có liên hệ với bức
tranh mùa xuân thiên
nhiên nào trong quá trình
tìm hiểu các văn bản đã

giác, giọt cảm xúc bằng cảm
giác,nhng lại đợc cảm nhận bằng
xúc giác, nhng lại đợc cảm nhạn
bằng xúc giác đa tay hớng về
Cảm hứng say sa đến bất tận của
con ngời trớc mùa xuân, sử dụng
mọi giác quan để thâu tóm, để đón
nhận mùa xuân.
-Mùa xuân trong Truyện Kiềuđoạn trích Cảnh ngày xuân:
Cỏ non xanh rợn chân trời
Cành Lê trắng điểm một vài bông
hoa
Cảnh đẹp kiêu sa, trong sáng với
những hình ảnh ớc lệ tuyệt đẹp.
Khác với mùa xuân nho nhỏ với
những hình ảnh mùa xuân thiên
nhiên thật gần gũi, bình dị mà đáng
trân trong biết bao.
-Cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân
dễ dàng liên hệ với những cảm xúc
của nhà thơ Xuân Diệu trớc mùa
xuân:
Hỡi xuân hồng ta muốn căn vào
ngơi
Thể hiện sự khát khao tởng nh
muốn ngấu nghiến, muốn nuốt

Tích hợp
ngang
(phần

cảm nhận thơ văn.
Bc 4: Tích hợp trong phần tổng kết.
Từ những nội dung học sinh đã đợc tìm hiểu qua các phần trớc, hớng tích hợp
chủ yếu ở phần này là để học sinh liên hệ văn bản với cuộc sống, với các môn học
khác hoặc liên hệ về t tởng, tình cm của bản thân học sinh.
VD: Tổng kết ý nghĩa văn bản ánh trăng của Nguyễn Duy:
Hớng tích
STT
Câu hỏi
Hớng trả lời
hợp
1
Qua tìm hiểu toàn bộ -Kết hợp hài hoà giữa tự sự với trữ Tíchhợp
bài thơ ánh trăng tình.
ngang
nhận xét kết cấu giọng -Giọng điệu tâm tình của thể thơ năm Tập làm
điệu bài thơ?
chữ.
văn)
-Nhịp thơ khi thì trôi chảy, tự nhiên,
nhịp nhàng, lúc thì ngân nga thiết tha
cảm xúc, lúc lại trầm lắng biểu hiện
suy t.
2
Kết cấu, giọng điệu đó
có tác dụng gì?
-Kết cấu, giọng điệu có tác dụng làm
nổi bật chủ đè, lời giản dị nhng gợi
nhiều cảm nghĩ, tạo tính chân thực, Tích hợp
chân thành, gây ấn tợng mạnh cho ngang


ti: S DNG H THNG CU HI TCH HP TRONG GING DY VN THCS

VD: Sau khi học xong văn bản Chó Sói và Cừu non trong thơ ngụ ngôn của
La-Phông-Ten, giáo viên hớng dẫn chuẩn bị bài sau:
1/ Từ văn bản Chó Sói và Cừu non, hãy thử soi vào Tiếng nói văn ngh
của Nguyễn Đình Thi (Ngữ văn 9-Tập 2) xem có điểm nào trùng hợp? Hãy nêu rõ
điểm đó?
2/ Su tầm thêm thơ ngụ ngôn của La-Phông-Ten.
3/ Tự rút kinh nghiệm khi làm bài nghị luận về một tác giả-tác phẩm qua bài
viết của Buy-Phông Chó Sói và Cừu non ghi rõ những điều em học đợc sau khi đọc
văn bản này.
* Chuẩn bị bài sau: Con Cò:
1/ Tìm hiểu về tác giả Chế Lan Viên ( Tìm trong sách văn học lớp 12, cuốn
Thi nhân Việt Nam hoặc các báo, tạp chí). Su tầm ít nhất một bài thơ của Chế Lan
Viên.
2/ Tìm những bài thơ, ca dao có hình ảnh Con Cò. Suy nghĩ xem Con Cò đó
ẩn dụ cho ai?
3/ Trả lời các câu hỏi theo đề bài:
- Tìm hiểu chú thích.
- Xác định giọng đọc, thể thơ của bài thơ.
- tiết 1, tìm hiểu hình ảnh Con Cò trong lời ru tuổi ấu thơ, tìm hiểu kĩ ý nghĩa
4 câu thơ đầu, nhận xét cách vận dụng sáng tạo ca dao vào bài thơ của tác
giả.Tìm hiểu Con Cò trong đoạn đầu bài thơ mang ý nghĩa biểu tợng gì?
4.Kt qu thc hin.
Sau khi thực hiện áp dụng hệ thống câu hỏi tích hợp trong giờ giảng văn trong
cả năm học, kết quả cụ thể nh sau: Tng s:24 hs lp 9.
- Trả lời tốt câu hỏi: 14 em chiếm 58,3%.
- Trả lời cha đầy đủ: 8 em chiếm 33,3%.
- Cha trả lời đúng câu hỏi : 2 em chiếm 8,4%.


càng phong phú , để áp dụng tốt trong q trình sử dụng hệ thống câu hỏi tích hợp
trong chương trình Ngữ văn THCS, để nâng cao hiệu quả giê d¹y ph¸t huy ®ỵc tÝnh
tÝch cùc - s¸ng t¹o cđa häc sinh ®ång thêi rÌn ®ỵc nhiỊu kü n¨ng kh¸c.

Canh Liên ngày 30 th¸ng 4 n¨m 2011
Ngêi viÕt

Võ Thanh Hà

IV. PHẦN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CÁC CẤP
********************

1.Hội đồng khoa học Trường TH Canh Liên:
 Thống nhất xếp loại : .......................................................
Chủ tòch HĐKH

Người thực hiện: Võ Thanh Hà, giáo viên trường TH Canh Liên (Bậc THCS) – Năm học: 2010 - 2011

12


Đề tài: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI “TÍCH HỢP TRONG GIẢNG DẠY VĂN THCS

----------------- o0o ----------------2. Hội đồng khoa học ngành giáo dục:
 HĐKHGD huyện Vân Canh:
 Nhất trí xếp loại :...........................................................
Chủ tòch HĐKH

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO