BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP -HÀ NỘI
*********

TRẦN MINH HIỀN TRANG

NGHIÊN CỨU ẢNH HUỞNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT
ðẾN SINH TRUỞNG PHÁT TRIỂN CỦA LAN ðAI CHÂU
TẠI TRUỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

Chuyên ngành : Trồng trọt
Mã số

: 60.62.0110

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN MAI THƠM

HÀ NỘI – 2012


LỜI CAM ðOAN

- Tôi xin cam ñoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn
này là trung thực và chưa hề ñược sử dụng ñể bảo vệ một học vị nào.
- Tôi xin cam ñoan rằng, mọi sự giúp ñỡ cho việc thực hiện luận văn
này ñã ñược cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn ñều ñã ñược
chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn


ii


MỤC LỤC

Lời cam ñoan...................................................................................................i
Lời cảm ơn .....................................................................................................ii
Mục lục .........................................................................................................iii
Danh mục các chữ viết tắt .............................................................................vi
Danh mục bảng ............................................................................................vii
Danh mục hình ..............................................................................................ix
1

MỞ ðẦU............................................................................................ 1

1.1

Tính cấp thiết của ñề tài...................................................................... 1

1.2

Mục ñích, yêu cầu............................................................................... 2

1.2.1

Mục ñích ............................................................................................ 2

1.2.2


2.1.2

Tình hình phân bố hoa lan trên thế giới .............................................. 4

2.1.3

Phân loại hoa lan ................................................................................ 5

2.2

ðặc ñiểm hình thái của một số loại lan ðai châu. ............................... 6

2.3

Yêu cầu về ngoại cảnh của cây phong lan........................................... 9

2.3.1

Yêu cầu về nhiệt ñộ ............................................................................ 9

2.3.2

Yêu cầu về ánh sáng ......................................................................... 10

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

iii


2.3.3


2.4.5

Bón phân .......................................................................................... 15

2.5

Tình hình sản xuất và phát triển phong lan trên thế giới và ở Việt
Nam.................................................................................................. 17

2.5.1

Tình hình sản xuất và xu hướng phát triển lan trên thế giới .............. 17

2.5.2

Tình hình sản xuất và phát triển hoa lan ở Việt Nam ........................ 18

2.6

Một số kết quả nghiên cứu về hoa lan trên thế giới và ở Việt Nam ... 19

3

ðỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..... 23

3.1

ðối tượng, vật liệu, ñịa ñiểm và thời gian nghiên cứu....................... 23



Xử lý số liệu ..................................................................................... 27

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

iv


4

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................................... 28

4.1

Thí nghiệm 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại giá thể ñến
sinh trưởng, phát triển của ðai châu ................................................. 28

4.2

Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của một số loại dung dịch dinh dưỡng
ñến sinh trưởng, phát triển của ðai châu........................................... 33

4.3

Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của tần suất giữa các lần
bón phân khác nhau ñến sinh trưởng phát triển của lan ðai châu...... 40

4.4

Thí nghiệm 4: Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp tưới ñến


Chiều dài

R

Chiều rộng

CT :

Công thức

CT1:

Công thức 1

CT2:

Công thức 2

CT3:

Công thức 3

CT4:

Công thức 4

ðC :

ðối chứng


4.3

38

Ảnh hưởng của một số loại dung dịch dinh dưỡng khác nhau ñến
thời ñiểm ra hoa và chất lượng hoa của ðai châu

4.10

37

Ảnh hưởng của các loại dung dịch dinh dưỡng khác nhau ñến
sinh trưởng bộ lá của lan ðai châu

4.9

35

Ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng ñến sinh trưởng bộ rễ của
lan ðai châu

4.8

34

Ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng ñến ñộng thái ra rễ mới lan
ðai châu

4.7


4.11

ðặc ñiểm sinh trưởng bộ rễ của lan ðai châu

42

4.12

Ảnh hưởng của tần suất giữa các lần bón phân ñến sinh trưởng bộ
lá lan ðai châu

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

43

vii


4.13

Ảnh hưởng của tần suất giữa các lần bón phân khác nhau tới sự
ra hoa và chất lượng hoa của lan ðai châu

4.14

Tình hình sâu bệnh hại khi sử dụng tần suất phun dinh dưỡng
khác nhau

4.15


Ảnh hưởng của phương pháp tưới ñến sự ra hoa và chất lượng
hoa của lan ðai châu

4.18

47

Ảnh hưởng của phương pháp tưới ñến sự sinh trưởng của lan
ðai châu

4.17

46

Ảnh hưởng của phương pháp tưới ñến ñộng thái ra rễ và ñộng
thái tăng trưởng chiều dài rễ lan ðai châu

4.16

45

55

Ảnh hưởng của ñộ che sáng ñến tình hình sâu bệnh hại trên lan
ðai châu

56

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………viii

Ảnh hưởng của các loại dung dịch dinh dưỡng khác nhau ñến
sinh trưởng bộ lá của lan ðai châu

4.9

35

Ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng ñến sinh trưởng bộ rễ của
lan ðai châu

4.8

34

Ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng ñến ñộng thái ra rễ mới lan
ðai châu

4.7

32

Ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng ñến ñộng thái ra lá mới lan
ðai châu

4.6

31

Ảnh hưởng của một số loại giá thể ñến mức ñộ nhiễm bệnh hại
của cây lan ðai châu

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

43

ix


4.13

Ảnh hưởng của tần suất giữa các lần bón phân khác nhau tới sự
ra hoa và chất lượng hoa của lan ðai châu

4.14

Tình hình sâu bệnh hại khi sử dụng tần suất phun dinh dưỡng
khác nhau

4.15

54

Ảnh hưởng của phương pháp che sáng ñến các chỉ tiêu ñánh giá
chất lượng của hoa lan ðai châu

4.22

53

Ảnh hưởng của phương pháp che sáng tới sự ra hoa của lan ðai
châu


46

Ảnh hưởng của phương pháp tưới ñến ñộng thái ra rễ và ñộng
thái tăng trưởng chiều dài rễ lan ðai châu

4.16

45

55

Ảnh hưởng của ñộ che sáng ñến tình hình sâu bệnh hại trên lan
ðai châu

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

56

x


1. MỞ ðẦU
1.1. Tính cấp thiết của ñề tài
Việt Nam là xứ sở của hoa lan, là một trong những nước xuất xứ của
các loài lan thơm ñẹp và quý hiếm của thế giới. Nhờ ñiều kiện thiên nhiên ưu
ñãi, nước ta có ñủ ñiều kiện ñể cho hoa lan phát triển, nhất là các loại hoa lan
bản ñịa. Chúng ta có thể trồng các loại lan từ núi cao ñến ñồng bằng, từ trang
trại, sân vườn ñến ban công nhà tầng của thành phố.
Trong những năm qua, kinh tế Việt Nam ñang trên ñà phát triển, ñời sống

- ðánh giá ảnh hưởng của loại phân phun qua lá ñến sinh trưởng, phát
triển của cây lan ðai châu
- ðánh giá ảnh hưởng của tần suất phun phân bón ñến sinh trưởng, phát
triển của cây lan ðai châu
- ðánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật tưới nước ñến sinh trưởng, phát
triển của cây lan ðai châu
- ðánh giá ảnh hưởng của chế ñộ ánh sáng ñến sinh trưởng, phát triển
của cây lan ðai châu
1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
1.3.1 Ý nghĩa khoa học
- Kết quả nghiên cứu của ñề tài ñã cung cấp các dẫn liệu khoa học về
khả năng sinh trưởng, phát triển của lan ðai châu tại Gia Lâm - Hà Nội.
- Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu
về cây hoa lan.
1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả ñề tài góp phần giải quyết yêu cầu thực tế sản xuất của các hộ
nông dân, các doanh nghiệp trồng hoa lan ñể lựa chọn chủng loại hoa lan
thích hợp với ñiều kiện sinh thái và nâng cao giá trị hàng hoá
1.4 Giới hạn của ñề tài
- ðề tài tiến hành trên các loại lan ðai châu khác nhau thuộc chi Ngọc
ñiểm Rhynchostylis Blume
- Thời gian tiến hành: từ tháng 6 năm 2011 ñến tháng 6 năm 2012

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

2


- ðịa ñiểm: Vườn lan Trung tâm Thực nghiệm và ðào tạo nghề trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội- Trâu Quỳ - Gia Lâm - Hà Nội


2.1.2. Tình hình phân bố hoa lan trên thế giới
Trên trái ñất, hầu như nơi nào có thực vật là có phong lan. Cây hoa lan
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

4


mọc ở khắp năm châu, bốn bể, từ miền gió tuyết lạnh lùng cho ñến sa mạc
nóng bỏng khô cằn, từ miền núi cao rừng thẳm cho ñến các ñồng cỏ miền
bình nguyên và ngay cả vùng sình lầy, ñâu ñâu cũng có lan sinh sống.
Tuy nhiên ña số các loài lan mọc tập trung ở các rừng cây nhiệt ñới, ở
các nước Châu Á như: Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam…
Theo Briger (1971), vùng trung sinh bắc bán cầu có 75 chi và 900 loài.
Vùng trung sinh nam bán cầu có 40 chi và 500 loài, toàn Châu Âu có khoảng
120 loài và Bắc Mỹ khoảng 170 loài.
Theo Presley (1981) thì vùng Châu Á nhiệt ñới có khoảng 250 chi và
6800 loài. Vùng Châu Mỹ nhiệt ñới có khoảng 306 chi và 8.266 loài.
2.1.3. Phân loại hoa lan
Qua quá trình nghiên cứu và phân loại, họ lan ñã ñược xác ñịnh là nằm
trong hệ thống phân loại thực vật. Cây hoa lan thuộc họ lan (Orchidaceae), bộ
lan (Orchidales), phân lớp hành (Lilidea), lớp một lá mầm (Monocotyledoneae),
ngành ngọc lan – thực vật hạt kín (Magnoliophyta) [4],[3],[2]
Theo những nghiên cứu trước ñây họ phong lan ñược chia làm 3 họ phụ.
Tuy nhiên những phân tích gần ñây nhất cho thấy có thêm 3 họ phụ của họ phong
lan. Vậy ñến nay họ phong lan ñược chia thành 6 họ phụ: Apostasiscideae;
Orchidadeae; Cypripedicideae; Epidendroideae; Neottioideae và Vandoideae
Theo thống kê sơ bộ mới ñây của Giáo sư Leonid V.Averyanov thì ở
Việt Nam có khoảng 152 chi, 897 loài [18]. Với số lượng như vậy cũng ñủ
cho ta thấy sự phong phú của họ lan ở Việt Nam. Trong công tác chọn giống
cây trồng, việc phân loại các ñơn vị dưới loài là rất quan trọng, tuy nhiên công

Rễ to, Hoa chùm hoa mọc

châu

lan, ñơn

dày, cứng, màu xanh

mập,

từ nách lá, buông

thường

thân, mập ñậm, mặt dưới của lá

phân

xuống, dài 15-25 cm,

(1,5-1,8

nhìn rõ các vân trắng

nhánh ñường kính 7-8 cm

cm), cao

kẻ dọc. Lá xếp dày


từ gân chính, lá hơi

1,3

trắng ñốm tím, kích

gấp theo gân chính.

cm

thước hoa 2-2,2 cm,

Dài 20-40 cm, rộng

môi có sọc tía, ñỉnh

5-6,5 cm

chia 3 thuỳ nhỏ,
mỏng, dài 8mm, màu
trắng
Hoa thơm, nở vào tết
âm lịch, ñộ bền 1,5-2
tháng

2

Ngọc

Phong

(1,5-1,8

xếp thưa dần về phía

nhánh ñường kính 7-8 cm

(ñốm)

cm), cao

ñầu lá.

mạnh, Mỗi cây ra 1-4 chùm

50-70

KT lá: (20-40)x(5-

ñường hoa, mỗi chùm gồm

cm. Thân 6,5) cm

kính

nhiều hoa nhỏ xếp

có nhiều

rễ:


Lá song ñính, dài,

Rễ to, Hoa chùm hoa mọc

châu

lan, ñơn

hẹp, ñầu lá hơi cong

buông từ nách lá, buông

ñỏ

thân, cao

xuống, phân thuỳ

dài

(Nhập

10- 15

lệch, nông. KT 32-35 hoặc

ñường kính 7-8 cm.

nội)


dày xít trên cuống

xuống, dài 15-25 cm,

Thân

ñường chung. Hoa màu ñỏ

màu tím

kính

ñậm, kích thước hoa

ñậm,

rễ 0,7

2-2,2 cm, ñỉnh cánh

cm.

môi chia 3 thuỳ nhỏ,
mỏng, dài 8mm

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

7




0,32 cm, lá xanh

kính

40- 45 hoa/ chùm.

nội)

cm,

ñậm, sọc trắng, ñầu

0,75

Hoa trắng tinh khiết,

ñường

lá xẻ thuỳ lệch, sâu.

cm, rễ kích thước hoa 2-2,2

Rễ

nách bẹ lá, dài

kính thân

xanh,


châu

sinh, ñơn

theo 2 bên thân,

khoẻ

cam

thân, thân phiến lá cứng, dày

(Nhập

thấp, cao

0,25-0,3 cm, dài 25-

trắng, kích thước

nội)

11-12

30 cm, rộng 4,5- 5

cánh ñài 1,6x 1,2

cm,

màu cam.

Hoa thơm ñậm.

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

8


6

ðai

Phong

Lá thuôn, hình dải,

Rễ to, Hoa chùm hoa mọc

châu

lan, ñơn

dày, cứng, màu xanh

mập,

từ nách lá, buông

trắng


kính

nhiều hoa nhỏ xếp

có nhiều

không ñều, ñôi khi

rễ:

dày xít trên cuống

cuống lá

vát chéo, có gai nhọn 1,1-

chung. Hoa màu

bao bọc.

từ gân chính, lá hơi

1,3

trắng ñốm tím ñậm,

gấp theo gân chính.

cm

nào trời lạnh nhiều thì hoa sẽ nở trễ, năm nào trời nóng thì hoa sẽ nở sớm
[14][15]. Phalaenopsis chỉ ra hoa khi nhiệt ñộ ban ñêm giảm xuống dưới
21oC (Jongwatana – Pumhirum, 1989).
Mỗi loài phong lan thích hợp với một nhiệt ñộ nhất ñịnh. Theo Charles
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

9


Marden Fitch (1981) chia làm 3 nhóm.
+ Lan ôn ñới: nhiệt ñộ thích hợp ban ngày từ 18-24oC, ban ñêm từ 1318oC. Các chi như: Cymbidium, Phaphiopedilum…
+ Lan cận nhiệt ñới: nhiệt ñộ thích hợp ban ngày từ 21-30oC, ban ñêm
từ 16-21oC. ðại diện như: Cattleya, Dendrobium…
+ Lan nhiệt ñới: nhiệt ñộ thích hợp ban ngày từ 21-35oC, ban ñêm từ
18-24oC. ðại diện như: Vanda, Aerides…
Ngoài yêu cầu về nhiệt ñộ trung bình thì sự chênh lệch nhiệt ñộ ngày
ñêm cũng ảnh hưởng lớn ñến sinh trưởng và phát triển của lan. Sự chênh lệch
càng lớn thì ñây là ñiều kiện lý tưởng ñể trồng lan vì trong ñiều kiện này cây
sẽ sinh trưởng rất nhanh do ban ñêm nhiệt ñộ thấp cây sẽ giảm cường ñộ hô
hấp còn nhiệt ñộ ban ngày cao sẽ làm tăng cường ñộ quang hợp vì vậy mà cây
tích lũy ñược lượng chất khô nhiều hơn [16].
2.3.2. Yêu cầu về ánh sáng
Ánh sáng là yếu tố hàng ñầu cần thiết cho ñời sống của lan. Tuy nhiên
phải ñáp ứng yêu cầu chất lượng và cường ñộ chiếu sáng thì quá trình quang
hợp của cây lan mới diễn ra thuận lợi. Mỗi loài phong lan có một yêu cầu cụ
thể. Như ở loài Vanda, loại lá hình que hay lá cứng chịu ñựng tốt ánh nắng
trực tiếp, nhưng ñối với loài Paphiopedilum thì ngược lại, do chúng sống dưới
các tán lá trong rừng nên chịu ánh sáng yếu hơn [9]. Sự phản ứng khác
nhau với cường ñộ ánh sáng phụ thuộc rất nhiều vào nguồn sinh thái học
của chúng.

những cây cao rất thông thoáng, ñặc biệt các loài lan có hệ rễ cộng sinh với
nấm và vươn dài trong không khí. Vì vậy vườn trồng lan cần ñảm bảo ñộ
thông thoáng nhất ñịnh. Tuy nhiên nếu quá thoáng gió sẽ làm cho ñộ ẩm
giảm, cây héo và phát triển kém [17]. Nhưng nếu vườn không thoáng gió thì
khi gặp ñiều kiện nhiệt ñộ tăng, ñộ ẩm cao sẽ làm phát sinh nhiều bệnh tật.
2.3.5. Yêu cầu về dinh dưỡng
Lan không ñòi hỏi lượng dinh dưỡng lớn, chúng chỉ cần một lượng
nhỏ nhưng lại hết sức quan trọng. Thiếu dinh dưỡng thì cây sẽ phát triển
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

11


kém, còi cọc, ra hoa ít, hoa nhỏ, xấu hoặc có thể không ra hoa. Ảnh hưởng
nghiêm trọng ñến chất lượng và giá trị cây. Khi ñược cung cấp dinh dưỡng
ñầy ñủ cây sẽ sinh trưởng và phát triển tốt, ra nhiều hoa, hoa to ñẹp, bền và
ít bị sâu bệnh hại. Lan cũng như bất cứ loại cây trồng khác, ñều cần các
chất dinh dưỡng thuộc 3 nhóm là: ña lượng, trung lượng và vi lượng.
Vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng trong quá trình sinh trưởng phát
triển của cây lan.
•

Các chất trong nhóm ña lượng:

+ ðạm (N): ðây là một nguyên tố cần thiết cho cây lan sinh trưởng và
phát triển. ðạm giúp cho sự tăng trưởng của lá, làm cây xanh tốt. Tuy nhiên
nếu bón thừa ñạm thân lá tăng trưởng quá mức sẽ mềm yếu, dễ ñổ, dễ mắc
sâu bệnh và cây khó ra hoa. Thiếu ñạm cây sẽ có biểu hiện còi cọc, ra ít lá, ít
chồi mới, lá chuyển màu vàng rất nhanh, các lá già sẽ nhanh chóng chuyển
sang màu vàng sau ñó ñến các lá non, cây cằn cỗi, khó ra hoa.

trắng, lượng hoa hình thành ít. Còn khi cây không ñược cung cấp ñủ lượng sắt
các lá non trên cây sẽ trở nên úa vàng, cây còi cọc, ít ra hoa, dễ bị sâu bệnh
tấn công.
● Các chất trong nhóm vi lượng: Chỉ cần một lượng rất nhỏ các nguyên
tố này là ñủ cho sự sinh trưởng và phát triển của cây. Tuy nhiên ñây lại là
nguyên tố không thể thiếu ñược trong quá trình sinh trưởng, phát triển của
cây. Như vậy, ñiều quan trọng là cần cung cấp vừa ñủ vi lượng cho cây vì nếu
cung cấp thừa sẽ làm cho cây bị ngộ ñộc.
Khi cung cấp chất dinh dưỡng cho lan thì không thể cung cấp một lúc
với một lượng lớn mà cần phải cung cấp thường xuyên với một lượng nhỏ mỗi
lần. Tuỳ từng giai ñoạn sinh trưởng phát triển mà cung cấp loại phân cũng như
lượng phân cho phù hợp.
2.4. Các ñiều kiện ñể trồng hoa lan
2.4.1. Cây giống
Cần tuyển chọn những giống lan, loài lan ñang ñược ưa chuộng trên thị
trường và có giá trị kinh tế cao, chọn những cây khỏe mạnh, không sâu bệnh.
Hiện nay có một số loài, chi ñang có giá trị thương mại cao như chi
Rhynchostylis, Dendrobium, Vanda, Cattleya,…
Có thể nhân giống vô tính hoặc hữu tính hoa lan, tuy nhiên phương pháp
vô tính ñược sử dụng phổ biến hơn. Các kỹ thuật tách cụm, tách củ, tách cây
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

13


con (Keiki), nuôi cấy mô, tách ngọn,… thể hiện những ưu ñiểm vượt trội so với
nhân giống hữu tính bằng hạt. Tuỳ từng loài lan, từng nhóm lan cụ thể mà sử
dụng từng phương pháp cho phù hợp.
2.4.2. Chậu và giá thể
Các loài lan khác nhau có các ñặc tính khác nhau. Vì thế mà chúng