NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT CỦA GIỐNG
CỪU PHAN RANG NHẬP TỪ NINH THUẬN SAU 10 NĂM NUÔI
TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM
1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Cừu là một vật nuôi phổ biến trên thế giới với mục đích lấy thịt. sữa. lông và da.
Thịt cừu có đặc điểm thơm. mềm và ngọt nên được rất nhiều người ưa chuộng. Ở Việt
Nam thịt cừu được coi là món ăn đặc sản chủ yếu cho người giàu và đặc biệt là khách du
lịch người nước ngoài
Theo tài liệu Cục chăn nuôi số lượng cừu trong cả nước ngày một tăng. năm 2000
tổng đàn cừu trong cả nước là 14.000 con. đến năm 2006 đạt 131.813 con. Chăn nuôi cừu
đã trở thành một ngành quan trọng trong đời sống của người dân ở một số vùng khô cằn.
Các sản phẩm của cừu ngày càng được biết đến và trở nên phổ biến hơn. Mặc dù số
lượng cừu trong nông hộ tăng. giá bán cừu thịt. giống vẫn ngày một tăng lên. Năm 2000
giá cừu giống là 1.5 triệu đồng/con đến năm 2005 giá cừu giống tăng lên 3. 5 triệu
đồng/con. giá cừu thịt cũng tăng từ 17.000đ/kg thịt hơi năm 2000 lên 30.000đ/kg thịt hơi
năm 2005 ở Miền Bắc là 35.000đ/kg thịt hơi.
Ở miền Bắc. cừu Phan Rang với khả năng chịu đựng kham khổ và tận dụng các loại
thức ăn tự nhiên. phụ phẩm nông nghiệp cũng như khả năng sản xuất ổn định. Chăn nuôi
cừu đã ngày càng đem lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi ở Ninh Thuận.
Trung Du. miền núi. Vì vây những năm gần đây đã xuất hiện nhiều trang trại với quy mô
hàng trăm con rải rác ở nhiều tỉnh thành trong cả nước nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Trước đây. chăn nuôi cừu ở nước ta tập trung chủ yếu ở Nam Trung Bộ nhất là Ninh
Thuận và Bình Thuận. với giống cừu Phan Rang ở đây đã tồn tại hàng trăm năm nay và
chưa biết rõ nguồn gốc. xuất xứ. Cừu Phan Rang là giống cừu thịt. nhỏ con. khả năng
chống chịu bệnh tật tốt. chịu được kham khổ. dễ nuôi. Năm 1998. thực hiên chương trình
bảo tồn quỹ gen vật nuôi Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây đã đưa 65 con cừu
Phan Rang từ Ninh Thuận ra nuôi thử nghiệm và thực hiện đề tài: “Đánh giá khả năng
sản xuất của giống cừu Phan Rang nuôi tại miền Bắc Việt Nam. đến nay đã được 10
Phòng Nông nghiệp Bình Giang. Hải Dương
Tham gia
1.2.2 CÁC CÁ NHÂN THAM GIA THỰC HIỆN
ST Họ và tên
T
Học hàm học vị
Đơn vị công tác
Ghi chú
PGS.TS.Nông
nghiệp
TTNC Dê Thỏ Sơn Tây
Chủ trì
GS.TS. Nông Nghiệp
Viện Chăn Nuôi
Tham gia
2 Nguyễn Kim Lin
Bác sỹ thú y
nt
Tham gia
7 Chu Đức Tụy
Kỹ sư chăn nuôi
nt
Tham gia
8 Nguyễn Thị Mai
TS. Nông Nghiệp
Sở Khoa học & Công Nghệ Ninh
Thuận
Tham gia
9 Ngô Tiến Giang
Kỹ sư chăn nuôi
Trung tâm Khuyến Nông Ninh
Bình
3. VẬT LIỆU. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1. Vật liệu nghiên cứu
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Đàn cừu Phan Rang gồm 65 con được đưa từ Ninh Thuận ra Trung tâm Nghiên cứu
Dê và Thỏ Sơn Tây năm 1998. Trong đó gồm 8 cừu đực giống. 57 cừu cái sinh sản
Toàn bộ đàn cừu cái thế hệ sau ( con. cháu) được sinh ra từ đàn cừu nói trên.
3.1.2. Thời gian. địa điểm nghiên cứu
- Thời gian và địa điểm nghiên cứu
Đề tài được thực hiện từ tháng 10 năm 1998 đến tháng 6 năm 2007. tại Trung tâm
Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây. một số gia đình ở Ba Vì. Hà Tây; Nho Quan. Ninh Bình;
Bình Giang. Hải Dương và Hoành Bồ. Quảng Ninh.
- Đặc điểm thời tiết khí hậu một số vùng nghiên cứu
Bảng 1. thời tiết khí hậu một số vùng nghiên cứu
Yếu tố
Nhiệt độ không khí
Lượng mưa trung
bình
Độ ẩm không khí
Đặc điểm:
- Mùa nắng.
nóng
- Mùa lạnh. khô
- Mùa mưa
- Mùa khô
Đơ
n
vị
27.5
2100
2300
2200
717
85
84
85
79.9
Tháng 4-10 Tháng 4-10 Tháng 4-10
Tháng 11-3 Tháng 11-3 Tháng 11-3
Tháng 6 - 8
Tháng 9 - 5
Đặc điểm khí hậu miền Bắc có khác so với Ninh Thuận là có độ ẩm không khí và
lượng mưa trung bình cao hơn. mặt khác các tỉnh miền Bắc có mùa đông lạnh kéo dài từ
3
tháng 11 đến tháng 3 hàng năm. Trong khi đó ở Ninh Thuận nắng nóng và khô cằn kéo dài
4
3.2.3. Thu nhập từ chăn nuôi cừu và quy trình kỹ thuật chăn nuôi cừu Phan Rang tại
miền Bắc Việt Nam
3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.3.1. Chế độ quản lý. chăm sóc nuôi dưỡng
a/ Tại trại giống. Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây.
- Cừu con sinh ra được bấm số tai. được lập sổ sách và biểu theo dõi các chỉ tiêu sinh
trưởng phát dục. đến tuổi phối giống được lập sổ theo dõi thành tích sản xuất cả thể. Tại
Trại giống của trung tâm Nghiên cứu Dê và thỏ Sơn Tây. cừu nuôi được nuôi nuôi nhốt tập
trung. được cho ăn thỏa mãn các loại thức ăn thô xanh và nước uống. cám hỗn hợp C40.
theo chế độ định lượng: cừu chửa 0.2 kg/con/ngày. cừu nuôi con 0.3 kg/con/ngày. cừu hậu
bị 0.2 kg/con/ngày. cừu đực giống 0.2 kg/con/ngày. Khẩu phần ăn của cừu điều chỉnh
thường xuyên theo thể trọng và trạng thái sinh lý theo tiêu chuẩn ăn sau:
Cừu đực giống: 2.5-3.0% VCK/thể trọng; trong đó 20% cám hỗn hợp 14.5% protein
thô
Cừu cái sinh sản: 3.2-3.5% VCK/thể trọng; trong đó 30% cám hỗn hợp 14.5%
protein thô
Cừu hậu bị sau cai sữa đến phối giống 2.7-3.1% VCK/thể trọng; trong đó 25% cám
hỗn hợp 14.5% protein thô.
Cừu theo mẹ con theo mẹ tháng thứ 1. 2 và 3 cho bú tự do. tập ăn thứ ăn xanh ở 15
ngày tuổi và thức ăn tinh ở 60 ngày tuổi. cai sữa ở 90 ngày tuổi.
Cừu đực một con /1 ô và cái sinh sản 2-3 con/1ô /ô 1.8 m2. cừu hậu bị sau 6 tháng 34 con và cừu sau cai sữa 4 - 6 tháng nhốt 4-6 con/ô 1.8 m2.
Cừu được kiểm tra phối giống trực tiếp hàng ngày theo sơ đồ ghép phối luân hồi
tránh cận huyết. cừu được chăn thả ngoài trời 3-4 giờ /ngày (không mưa)
Cừu con được tiêm phòng bệnh Tụ huyết trùng. Viêm ruột hoại tử. lở mồm long
móng. đậu. tẩy giun sán vào tháng thứ 3. tiêm phòng vào tẩy giun sán nhắc lại 6 tháng một
3
45
48
Hi Dng
6/2005
2
25
27
Qung Ninh
6/2003
5
104
109
Ninh Bỡnh
6/2004
Dê và Thỏ Sơn Tây
Hộ chăn nuôi cừu ở
Hà Tây
Trại Thỏ thịt
Ninh Bình
Hộ chăn nuôi cừu ở
Hải Dơng
Hộ chăn nuôi cừu
tại Ninh Bình
Hộ chăn nuôi cừu ở
Quảng Ninh
3.3.3.2. Theo dừi. thu thp s liu
a) Ti Trung Tõm Nghiờn cu Dờ v Th Sn Tõy
6
Sử dụng các phương pháp thông thường như cân. đo. đếm. định kỳ hàng tuần. hàng
tháng. quan sát liên tục. lập biểu. sổ theo dõi thành tích cá thể.
Cân khối lượng. đo kích thước các chiều đo vào buổi sáng (trong khoảng thời gian
7h30-8h30) hàng ngày.
Theo dõi tình hình bệnh tật: Hàng ngày thú y kết hợp cán bộ kỹ thuật của Trung tâm
kiểm tra đầu con. sức khoẻ. phát hiện và điều trị những con bị bệnh. Có sổ theo dõi ghi
chép bệnh cũng như liệu trình điều trị. Định kỳ tổng vệ sinh và sát trùng chuồng. máng ăn
2 lần /tháng.
7
- Mô hình thống kê dùng trong phân tích kết quả nghiên cứu tại các điểm nghiên cứu
khác:
yijkln = μ + ai + bj + mk + ll + vn + eijkln
Trong đó:
yijkln là quan sát tại lứa đẻ thứ l ở cừu cái thứ m đẻ vào yếu tố cố định
(đàn -khu vực) thứ i. con của bố thứ j. mẹ thứ k.
μ là trung bình đàn
ai là ảnh hưởng của mức độ thứ i yếu tố cố định đàn *năm
bj là ảnh hưởng của bố j
mk là ảnh hưởng của mẹ k
ll là ảnh hưởng của tuổi (hay lứa đẻ) của cừu cái
vn là ảnh hưởng của vùng khu vực
eijkln là hiệu ứng dư thừa ngẫu nhiên được liên hệ với quan sát này.
- Số liệu thu được được kiểm tra phân bố chuẩn loại bỏ các giá trị nằm ngoài
khoảng {-3d: 3d}. được xử lý bằng phần mền Excel và phương pháp Discrible. Anova
oneway. thuộc phần mềm Minitab.
8
4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
4.1- Kết qủa nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây
4.1.1. Diễn biến số lượng cừu tại Trung Tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây
Với số lượng cừu ban đầu là 65 con được đưa từ Phan Rang. Ninh Thuận ra nuôi tại
Trung tâm năm 1998. Cho đến nay đàn cừu sinh trưởng phát triển tốt. tăng đàn nhanh.
Ngoài số lượng cừu nuôi tại Trung Tâm 199 con đã bán thịt được 256 con. chuyển giao
cho các tỉnh được 388 con. Diễn biến số lượng cừu tại Trung Tâm được biểu diễn ở bảng 3
0
0
0
65
0
0
8
57
0
0
6
71
0
0
8
10
12/2002
7
56
19
21
23
151
15
10
12/2003
8
58
19
18
65
17
11
16
217
46
55
12/2006
8
67
17
16
22
239
41
Tổng
Như vậy. thấy rằng hàng năm Trung Tâm đã cung cấp một lượng lớn giống cừu
cung cấp cho các địa phương.
Trên cơ sở số lượng cừu hàng năm sinh ra ở các thế hệ. một số được ghi chép theo
dõi các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật. Các số liệu được tích lũy. con giống được luân chuyển ở
các thế hệ tạo nên một chuỗi các kết quả. Số lượng cừu tham gia ở các thế hệ được tổng
hợp qua bảng sau:
9
Bảng 4: Số lượng cừu được theo dõi qua các thế hệ
Đặc điểm
Thế hệ 1
Thế hệ 2
Thế hệ 3
Tổng số
Đực sinh sản
3
5
38
144
Theo mẹ
54
47
41
142
4.1.2. Khả năng sinh sản
4.1.2.1- Tuổi và khối lượng các thời điểm phát dục chính của cừu
Cừu đực và cái hậu bị được theo dõi các biểu hiện phát dục hàng ngày để xác định
tuổi và khối lượng các thời điểm động dục lần đầu. phối giống lần đầu và đẻ lứa đầu kết
quả được trình bày ở bảng 5.
Bảng 5: Tuổi và khối lượng một số thời điểm phát dục của cừu cái
Chỉ tiêu
Đơn
vị
n
Thế hệ 1
n
Kg
18
16.99±3.7
24
16.78±5.3
34
16.8±2.8
16
Tuổi PGLĐ
Ngày
33
295±29.5
26
309±30.4
25
19
464±10.3
465
Kg
21
27.8±3.5
29
28.5±2.7
25
28.2±2.5
27
Khối lượng
PGLĐ
Tuổi ĐLĐ
KL Đẻ lứa
đầu
Khả năng sinh sản của cừu phụ thuộc vào nhiều yếu tố. trong đó các đặc tính di
n
Thế hệ 1
n
Thế hệ 2
Tuổi thành thục
Ngày
6 153±12.5 5 149±14.9
về tính
Khối lượng
Kg
7 16.7±2.2
5
16.6±2.1
Tuổi PGLĐ
Ngày
7 295±25.4 5 308±19.8
Khối lượng
Kg
7 27.8±2.5
5
27.9±3.2
PGLĐ
ĐDLĐ: Động dục lần đầu; PGLĐ: Phối giống lần đầu;
n
nuôi mới. điều kiện thời tiết thay đổi. tạo điều kiện cho cừu đực nhanh tróng phát huy khả
năng sinh trưởng. phát triển trong điều kiện thời tiết mới. Bên cạnh đó tuổi phối giống lần
đầu của cừu đực không có sự khác biệt giữa các thế hệ. điều đó cho thấy khối lượng của
cừu đực phối giống lần đầu đã ổn định dần và cho thấy khả năng thích nghi của cừu đực
Phan Rang nuôi tại Miền Bắc. Ngoài tuổi phối giống lần đầu khối lượng thành thục về thể
vóc khi phối giống cũng ổn định ở khoảng 27.5 kg/con.
11
4.1.2.2. Một số đặc điểm và khả năng sinh sản của cừu cái giống.
Bảng 7: Một số đặc điểm sinh sản của cừu cái giống
Chỉ tiêu
Thế hệ gốc
n
X ± SE
20
19±1.02
Thế hệ 1
n
X ± SE
Thế hệ 2
n
X ± SE
Thế hệ 3
n X ± SE
Lứa 1
38 1.17±0.01
Lứa 2
34 1.29±0.03
Lứa 3
33 1.47±0.02
Lứa 4
31 1.62±0.02
Lứa 5
30 1.44±0.03
Lứa 6
29 1.30±0.02
Trung bình
1.38
Khoảng cách giữa hai lứa đẻ
Lứa 1-2
37 278.2±7.10
Lứa 2-3
34 263.4±7.83
Lứa 3-4
32 276.7±8.00
Lứa 4-5
29 289.3±7.05
Lứa 5-6
28 283.0±7.01
Trung bình
278.12
Thế hệ 1
n
32
1.22±0.02
1.31±0.04
1.33±0.02
1.56±0.01
1.34±0.04
1.31±0.03
1.34
33
28
28
27
19
25
1.23±0.04
1.34±0.03
1.42±0.01
1.63±0.03
1.47±0.02
1.32±0.01
1.40
33
36
34
32
28
289.8±7.33
290.5±8.55
287.5
1.33
275
(*Báo cáo tổng kết đề tài cừu 2005 B- Đinh Văn Bình)
Ngoài các yếu tố mang đặc tính di truyền cao. tính trạng số con đẻ ra trên lứa ở các
lứa đẻ khác nhau là khác nhau. Các lứa đẻ cao dần từ lứa 1 đến lứa 4 sau đó giảm dần ở
các lứa đẻ tiếp theo. Trong khi đó các lứa đẻ ở các thế hệ khác nhau cũng tương đối ổn
12
định. không có sự khác biệt rõ về mặt thống kê ở các thế hệ sau. Số con trên lứa ở cừu cao
nhất ở lứa đẻ thứ 4 với 1.66 con/lứa và giảm dần ở các lứa tiếp theo khoảng 1.2 con/lứa.
Khoảng cách giữa hai lứa đẻ là thời gian tính từ khi lần đẻ trước và lần đẻ kế tiếp.
Nó bao gồm thời gian nuôi con và thời gian mang thai lần tiếp theo.
Trên cơ sở số con /lứa đáng giá khả năng sản xuất cảu cừu tốt hay không. còn yếu tố
khoảng cách lứa đẻ cũng liên quan rất mật thiết. Khoảng cách lứa đẻ càng dài trong khi đó
số con /lứa cao thì sản phẩm tạo ra trong một đơn vị thời gian cũng sẽ giảm hơn so với
khoảng cách lứa đẻ ngắn và số con /lứa trung bình. Vì vậy để nâng cao năng xuất của cừu
cái trong một đơn vị thời gian việc cần thiết phải giảm tối đa khoảng cách giữa hai lứa đẻ.
Nhận thấy. khoảng cách giữa hai lứa đẻ thứ nhất và thứ hai ở các thế hệ có cao hơn
ở các lứa đẻ tiếp theo nhưng sự khác nhau này không có ý nghĩa về mặt thống kê cao nhất
là 288. 4 ngày và thấp nhất là 278. 8 ngày. ở các lứa đẻ tiếp theo khoảng cách lứa đẻ ngắn
dần nhưng không đáng kể. ở trong cùng khoảng cách thì ở các thế hệ khác nhau cũng
không khác biệt rõ và không có ý nghĩa về mặt thống kê. thế hệ thứ hai khoảng cách ban
đầu là 278. 8 ngày và khoảng cách ở lứa tiếp theo là 262. 9 ngày.
30
87.16±1.26
28
86.9±1.51
29
87.8±1.66
31
88.4±1.72
C (tỷ/ml)
30
2.89±0.21
28
2.79±0.52
29
2.84±0.48
28
28
28
6.75±0.13
2774±91.7
4.70±0.21
29
29
29
6.9±0.21
31
2804±95.8 31
3.98±0.21 31
6.96±0.16
2850±92.5
3.70±0.21
28
91.38±1.71
29
91.81±2.14 31
chăm sóc nuôi dưỡng. Kết quả chúng tôi về hoạt lực tinh trùng phù hợp với một số tác giả
Dano (1984). Mathur (1991); Đỗ Văn Thu (hoạt lực tnh trùng: 87.86%).
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi nhận thấy hoạt lực tinh trùng ở các thể hệ sau có
cao hơn thế hệ trước nhưng sự sai khác này không có ý nghĩa về mặt thống kê. chúng
tương đối ổn định mặc dù có sự khác nhau về điều kiện tự nhiên cũng như điều kiện chăm
sóc nuôi dưỡng.
Nồng độ tinh trùng trong khoảng từ 2.79 - 2.91 tỷ/ml. nồng độ phụ thuộc vào cá thể.
tuổi. mùa vụ. chế độ nuôi dưỡng và cường độ sử dụng đực giống. nồng độ có ý nghĩa quyết
định tỷ lệ pha loãng tinh dịch với môi trường. Không nhận thấy có sự khác biệt rõ giữa các
nồng độ trong các thế hệ khác nhau. thể hiện tính ổn định và đặc trưng cho loài.
Tổng số tinh trùng tiến thẳng(VAC): tổng số tinh trùng tiến thẳng giao động trong
khoảng 2.59-3.0 tỷ. trung bình 2.81 tỷ. VAC giúp ta đánh giá một cách khái quát về chất
lượng tinh dịch. VAC phụ thuộc vào cá thể. VAC càng cao. thể hiện phẩm chất tinh dịch
tốt và tương quan thuận với tỷ lệ thụ thai. Kết quả VAC chúng tôi nhận được phù hợp với
công bố của tác giả GEvans (2.0-9. 0 tỷ. 1987); Đỗ Văn Thu (2.84 tỷ).
pH của cừu ở các thế hệ khác nhau. không có sự khác biệt rõ rệt. nhìn chung tương
đối ổn đinh. pH của cừu là trung tính. pH phụ thuộc nhiều vào thức ăn và cơ thể. các thức
ăn chứa nhiều axit hay kiềm đều có ảnh hưởng đến pH của tinh dịch cừu.
Sức kháng của tinh trùng cừu khoảng 2804. Sức kháng cho biết khả năng đề kháng
của tinh trùngđược quy định bởi chất lượng màng tinh trùng (độ bền của mạch nối P -NH 2
trong phân tử lipoprotein có ở màng tinh trùng). Sức kháng càng cao thì chất lượng tinh
trùng càng tốt và ngược lại sức kháng thấp thì chất lượng tinh dịch kém. Nhận thấy. sức
kháng ở thế hệ sau có cao hơn thế hệ ban đầu. tuy nhiên sự khác nhau này không có ý
nghĩa về mặt thống kê. Mặc dù vậy nó cũng thể hiện được khả năng thích nghi của cừu
trong điều kiện mới và phát huy hiệu quả của bản thân.
Tỷ lệ kỳ hình của cừu qua các thế hệ giao động từ (3.3 -4.7%). ở thế hệ gốc thấp
nhất:3.3%. cao nhất là thế hệ 1 có tỷ lệ kỳ hình chiếm 4.7%.
Tỷ lệ sống của tinh trùng cừu ở các thế hệ giao động từ (91.38-93.62%); tỷ lệ sống
của tinh trùng ở thế hệ thứ 3 cao nhất đạt: 93.62%; thấp nhất là thế hệ 1:91.38%
4.2.3. Kết quả sinh trưởng và cho thịt.
12.48 ± 0.5
12.73 ± 0.3
12.86 ± 0.4
Cái
66-72-80
11.36 ± 0.8
11.87 ± 0.4
11.66 ± 0.5
Đực
60-57-65
17.47 ± 1.1
18.39 ± 0.8
18.55 ± 1.0
Cái
80-75-71
16.99 ± 0.7
16.78 ± 0.6
16.83 ± 0.7
Đực
70-81-79
24.19 ± 1.3
24.43 ± 0.9
24.63 ± 1.0
Cái
90-86-80
21.64 ± 1.2
21.79 ± 0.7
21.88 ± 0.8
Đực
40-45-38
43.5 ± 1.4
44.8 ± 1.4
44.1 ± 1.2
Cái
57-49-54
29.8 ± 0.9
29.15 ± 0.8
29.65 ± 0.9
Đực
30-29-32
46.5 ± 1.1
46.6 ± 1.3
46.3 ± 0.7
Cái
53-56-62
30.07 ± 0.8
30.55 ± 0.8
30.3 ± 0.6
Đực
31-27-29
48.6 ± 1.5
49.5 ± 1.4
48.2 ± 0.8
Cái
50-55-48
30.1 ± 0.6
30.7 ± 0.9
30.8 ± 0.5
Đực
29-25-28
49-53
Cái
42
31-33
(* Báo cáo cừu Phan Rang tại Ninh Thuận 2005 - Nguyễn Thị Mai. Trương Khắc Trí)
Nhận thấy khối lượng của cừu ở các tháng tuổi và các thế hệ không có sự khác biệt
rõ so với đàn cừu nuôi tại Ninh Thuận. Khối lượng cừu đực sơ sinh khoảng 2.6kg. cừu cái
khoảng 2.3kg. khối lượng cừu đực trưởng thành khoảng 52kg. cừu cái trưởng thành
khoảng 34kg.
Biểu đồ 1: Khối l ượng cừu đực qua các tháng tuổi
15
Biểu đồ 2: Khối l ượng cừu cái qua các tháng tuổi
4.2.3.2. Kích thước một số chiều đo cơ thể cừu
Bảng 11. Kích thước các chiều đo của cừu qua các tháng tuổi (Đơn vị: cm)
Chiều
Tính
n
TH1
TH2
TH3
Tháng
đo
biệt
TH 1-2-3
X ± SE
X ± SE
X ± SE
Thuận
VN
DTC
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Cái
Đực
51.5 ± 3.8
59.9 ± 3.2
58.7 ± 2.6
57.2 ± 3.4
55.5 ± 3.1
55.3 ± 3.3
54.3 ± 2.6
62.5 ± 2.4
60.1 ± 2.7
59.7 ± 3.3
58.6 ± 2.4
57.5 ± 3.5
56.8 ± 3.0
68.7 ± 4.6
65.5 ± 3.1
62.4 ± 3.0
61.7 ± 3.4
61.1 ± 3.0
60.5 ± 3.1
79.2 ± 3.3
72.1 ± 4.2
65.8 ± 2.6
64.1 ± 2.8
63.5 ± 2.9
52.2 ± 2.4
59.7 ± 2.3
59.1 ± 2.1
57.3 ± 2.0
60.3 ± 3.3
58.7 ± 3.1
58.4 ± 2.3
57.4 ± 2.4
69.8 ± 3.0
66.6 ± 2.5
63.2 ± 2.4
61.4 ± 3.1
61.3 ± 3.6
60.5 ± 2.1
78.8 ± 2.9
72.2 ± 3.0
65.5 ± 3.1
64.6 ± 4.6
63.6 ± 2.6
60
59.5
78
70
64.4
63
Trên cơ sở thu thập những kết quả theo dõi qua các thế hệ cừu tại Trung Tâm. nhận
thấy chiều đo cơ thể của cừu có tăng dần và tương đối ổn định so với cừu nuôi tại Ninh
Thuận
4.2.3.3- Tiêu tốn thức ăn /kg tăng trọng
Chỉ tiêu
n
12
12
12
X ± SE
6.3±0.28
3.5±0.22
2.7±0.19
4.2±0.23
n
15
15
15
X ± SE
6.2±0.11
3.4±0.13
2.7±0.17
4.1±0.13
15
15
15
6.87 ± 0.3
7.50 ± 0.6
8.84 ± 0.2
7.74
15
15
15
15
n
18
18
18
15
15
15
X ± SE
6.3±0.24
3.5±0.20
2.6±0.18
4.1±0.20
6.60 ± 0.5
7.25 ± 0.7
9.11 ± 0.3
7.65
0.61 ± 0.01
0.72 ± 0.02
0.89 ± 0.02
6.60 ± 0.5
Chỉ tiêu
n
Thế hệ 1
6
9 tháng
22.5
43.6
32.05
7.07
2.59
7.24
31.9
11.54
3.6
Tuổi
Khối lượng sống (kg)
Thịt xẻ (%)
Thịt tinh (%)
Đầu (%)
Chân (%)
Da lông (%)
Phủ tạng (%)
Xương (%)
Máu (%)
(Ninh Thuận*: Tµi liÖu tham kh¶o)
Thế hệ 2
6
7.12
6.88
2.56
3.22
7.55
7.11
36.85
38.5
11.39
11.63
4.6
4.1
Qua bảng 13 cho thấy. tỷ lệ thịt tinh của cừu đạt khoảng 32.05%. thịt xẻ đạt khoảng
43.6%. Nhìn chung cừu ở các thế hệ không có sự khác biệt rõ rệt về khả năng cho thịt. Các
đặc điểm di truyền về khả năng cho thịt của cừu ổn định dần qua các thế hệ trong điều kiện
nuôi dưỡng mới.
Bảng 14. Một số thành phần dinh dưỡng thịt cừu
Khoáng (%)
1.29
1.33
1.23
Nước (%)
4.2.3.5- Một số chỉ tiêu sinh lý chức năng và hóa sinh máu của cừu Phan Rang.
4.2.3.5.1- Các chỉ tiêu sinh lý chức năng và sinh lý máu cừu tại Miền Bắc
Các chỉ tiêu sinh lý chức năng được theo trong điều kiện chăn nuôi ở các địa
phương và tại Trung tâm. Cừu được đo các chức năng sinh lý này ở các mùa khác nhau
trong năm. các thời điểm khác nhau trong ngày sau đo được tổng hợp và tính trung bình
cho từng cá thể.
Bảng 15: Một số chỉ tiêu sinh lý
19
Thế hệ
Thế hệ 1
Thế hệ 2
Thế hệ 3
Ninh Thuận
Tính
biệt
Đực
18.3
16.2
17.8
65.71
61.05
66.60
60.35
66.32
60.22
66.38
Nhu động dạ
cỏ (lần/2 phút)
1.97
2.05
1.95
1.97
1.95
2.02
1.93
2.01
Đặc điểm sinh lý. sinh hóa của cừu phản ánh khả năng thích nghi của cừu trong điều
kiện chăn nuôi ở Miền Bắc. Các chỉ tiêu sinh lý. ảnh hưởng lớn đến các yếu tố khác như
khả năng chống chịu bệnh tật. khả năng thu nhận thức ăn. khả năng tăng trọng. khả năng
sản xuất của cừu.
Qua bảng 15 cho thấy. các chỉ tiêu sinh lý chức năng của cừu tương đối ổn định ở
9
9
9
9
9
9
9
9
Trung
bình
9.74
9.50
7.30
6.03
40.41
17.81
17.63
23.44
Thế hệ 2
n
11
11
11
11
11
11
8.80
8.10
6.08
40.48
17.68
17.75
23.45
Qua bảng 16 cho thấy. lượng hồng cầu có xu hướng tăng nhẹ ở thế hệ 1 thế hệ 2 và
đạt đỉnh ở thế hệ 3. ở thế hệ 1 là 9. 75 triệu/mm3. thế hệ 2 là 10. 55 triệu/mm3 và thế hệ 3
là 10. 68 triệu/mm3. số lượng bạch cầu ở các thế hệ 1. 2 và 3 tương ứng là 9.5; 9. 1 và 8. 8
nghìn/mm3. hàm lượng hemoglobin ở các thế hệ tương ứng là 7.3; 7. 9 và 8.1g%. hàm
lượng protein tổng số ở các thế hệ khá ổn định tương ứng là 6.03; 6.12; 6.08 g%.
20
Qua các kết quả trên cho thấy. các yếu tố sinh hóa máu tương đối ổn định ở các thế
hệ. điều đó chứng tỏ rằng cừu đã thích ứng với điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng trong môi
trường sống mới nên có sự ổn định về các chỉ tiêu sinh lý. sinh hóa máu.
4.2.4- Tình hình bệnh tật trên đàn cừu
Bảng 17. Tỷ lệ cừu mắc một số bênh thường gặp và tỷ lệ cừu chết qua các thÕ hÖ
Loại bệnh
Loại cừu
Số con mắc
Kết quả điều trị
Khỏi bệnh
Chết
0
7.6
19.3
100
100
1
0
1
0
2
5
57
36
100
0
100
0
100
100
95
100
1
0
1
0
0
0
3.5
10.5
3.5
0
3.5
10.7
100
100
1
2
1
0
1
3
45
31
100
7
100
0
100
100
94
100
0
1
0
51
40
10.4
0
2.4
3.3
0.8
20
100
100
3
0
2
1
1
6
49
9
97.6
0
99.2
100
100
100
96
100
(giun tròn. sán dây)
Thế hệ 3
Viêm phổi
Tiêu chảy
Viêm LMTN
NNKS trùng
(giun tròn. sán dây)
Cho đến nay. các nghiên cứu về bệnh trên cừu đều nhận thấy rằng. khả năng chống
chịu bệnh tật của cừu rất tốt. Chưa có trường hợp bệnh nào gây tổn thất lớn trong chăn
nuôi. các bệnh thường xảy ra trên đàn cừu thường dễ dàng chữa trị. Qua bảng 17 cho thấy
ở cả 3 thế hệ. các bệnh thường gặp trên cừu có tỷ lệ nhiễm rất thấp. trong khi đó tỷ lệ chữa
khỏi bệnh rất cao.
21
Cừu rất mẫn cảm với bệnh kí sinh trùng đặc biệt là giun tròn tỷ lệ nhiễm ở các lứa
tuổi qua 3 thế hệ là 100%. tỷ lệ chết/ tổng đàn ở thế hệ 3 thấp nhất chiếm 4%; cao nhất l à
thế hệ 2 tỷ lệ chết chiếm 6 %. Để giảm tỷ lệ cừu bị nhiễm kí sinh trùng ta thường xuyên
kiểm tra và định kỳ 3 tháng tẩy m ột lần.
Có thể khẳng định rằng cừu nuôi tại Miền Bắc có sức chống chịu bệnh tốt. ít mắc
bệnh và tỷ lệ chữa khỏi bệnh cao. Chứng tỏ rằng cừu hoàn toàn thích hợp với điều kiện
nuôi dưỡng ở Miền Bắc Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu tình hình bệnh tật trên đàn cừu tại các hộ chăn nuôi ở Ninh
Thuận cho thấy. Do đặc điểm chăn nuôi cừu tập trung trên bãi chăn với mật độ dày đặc
gồm cả dê. cừu và bò nên hiện tượng nhiễm ký sinh trùng ở các lứa tuổi trên cừu là phổ
biến. Đặc biệt. cừu rất mẫn cảm với các loại ký sinh trùng. giun sán ở tất cả các lứa tuổi
khác nhau.
Bảng 18. Một số bệnh thường gặp trên cừu tại Ninh Thuận
STT
%
1
Tiêu chảy
1782
33.90
229
12.85
2
Sưng. phù mặt
1059
20.10
144
13.59
3
Xảy thai
290
5.51
35
12.06
4
NNKS trùng. sán lá gan
2548
98.30
23
0.90
5
VLM Truyền nhiễm
664
12.60
122
được dùng bao gồm invermectin. medazone.... Khi sử dụng các loai thuốc này cho thấy
hiệu quả điều trị cao. tỷ lệ nhiễm lại thấp. cừu sinh trưởng và phát triển bình thường
22
4.3- Kết quả theo dõi khả năng sản xuất của đàn cừu ở các địa phương
4.3.1- Số lượng cừu ở các địa phương
Bảng 19. Số lượng đàn cừu Phan Rang ở các địa phương (con)
Địa phương
Hà Tây
Ninh Bình
Hải Dương
Quảng Ninh
Tổng số
Thời gian
6/2003
6/2005
6/2005
6/2003
Số đưa ra
§ực
5
6
2
5
18
Cái
thời điểm khác nhau. Trong quá trình phát triển một số nơi đã bán thịt hoặc bán giống các
sản phẩm đã sản xuất được tuy vậy số lượng cừu trong đàn vẫn tăng khá nhanh. Đến tháng
6 năm 2007. theo thống kê hiện nay tại các hộ chăn nuôi cừu ở Hà Tây có tổng số 399 con.
Ninh Bình có 160 con. Hải Dương có 147 con và Quảng Ninh có 351 con. Tổng cộng trên
1000 con ở 4 điểm nghiên cứu
4.3.2- Khả năng sinh sản của đàn cừu nuôi ở các địa phương
Bảng 20. Đặc điểm sinh sản của cừu tại các điểm nghiên cứu
Ninh
Quảng
Hà Tây
Hải Dương
Bình
Ninh
Chỉ tiêu
(X ± SE)
(X ± SE)
(X ± SE)
(X ± SE)
n
22
45
13
16
Tuổi đẻ lứa đầu (ngày)
458±8.5
453±6.8
460±7.2
455±6.9
Khối lượng đẻ lứa đầu (kg)
26.8±1.3
giống lần đầu khoảng 286-310 ngày. khối lượng phối giống lần đầu khoảng 24kg. khoảng
cách giữa hai lứa đẻ khaongr 260 ngày. số lứa /cái /năm khoảng 1. 5 lứa/cái /năm. số con
sơ sinh /cái /năm khoảng 1.5 con/lứa. tỷ lệ sơ sinh sống đến cai sữa khoảng 89%.
4.3.3- Khả năng tăng khối lượng của cừu ở các địa phương
Bảng 21. Khối lượng cừu ở các tháng tuổi tại các điểm nghiên cứu
Tháng
tuổi
SS
3
6
9
12
24
Phan
Rang
Tính
biệt
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
Cái
Đực
24.5±0.3
45.3±1.0
29.6±1.2
Hải Dương
n
X ± SE
12
2.2±0.6
10
2.0±0.3
11 12.4± 0.5
9
10.6± 0.8
15 15.8±0.4
12 13.2±0.5
15 21.6±0.6
11 19.3±0.7
9
27.4±0.5
16 25.5±1.0
3
48.6±1.6
22 30.1±1.3
Quảng Ninh
n
X ± SE
26
2.2±0.7
13
14
16
10
14
4
16
X ± SE
2.4±0.3
2.1±0.7
12.6±0.3
10.4±0.6
15.8±0.1
13.4±0.8
21.3±0.5
19.7±0.7
26.6±0.8
24.4±1.0
46.5±1.5
28.8±0.9
52
30
Các kết quả theo dõi cho thấy. khối lượng của cừu ở các tháng tuổi tại các địa
phương không thấp hơn so với cừu nuôi tại Trung tâm và Ninh Thuận. Kết quả này cho
thấy cừu Phan Rang nuôi tại các địa phương sinh trưởng và phát triển tốt. cừu dễ dàng
thích nghi với điều kiện chăn nuôi trong nông hộ ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam
4.3.4- Tình hình bệnh tật trên đàn cừu nu«i tại các địa phương
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
Hậu bị
Trưởng thành
4
0
96.9
100
98.2
0
100
0
1
0
1
0
0
0
3.1
0
1.8
0
0
36
72.0
34
94.4
0
100
0
2
0
1
0
0
0
3.2
0
1.9
0
0
89
96.1
85
95.5
4
4.5
2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
86
82.7
83
96.5
3
3.5
0
4
3
5
1
5
0
0
0
0
36
80.0
30
83.3
6
16.7
Chết
n
%
25
Copyright: Tài liệu đại học ©