B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

NGă

IăH CăKINHăT TP. H ăCHÍ MINH

LÊăLONGăH I

PHÂNăTệCHăCÁCăY UăT ă NHăH
QUY Tă
ăNG

NGă

NHăMUA MÁYăTR ăTHệNHă
IăCAOăTU IăT IăVI TăNAM

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

Thành ph H Chí Minh, N m 2015

Nă


B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

NGă

IăH CăKINHăT TP. H ăCHÍ MINH


L IăCAMă OAN
Tôi xin cam đoan, lu n v n ắCácăy uăt ătácăđ ngăđ năquy tăđ nhămua máyătr ă
thínhă ăng

iăcaoătu iăt iăVi tăNam” này là bài nghiên c u c a chính tôi.

Ngo i tr nh ng tài li u tham kh o đ

c trích d n trong lu n v n, tôi cam đoan

r ng, toàn ph n hay nh ng ph n nh c a lu n v n này ch a t ng đ
đ

c s d ng đ nh n b ng c p

nh ng n i khác.

Không có nghiên c u, lu n v n, tài li u nào c a ng
lu n v n này mà không đ

c công b ho c

i khác đ

c s d ng trong

c trích d n theo đúng quy đ nh.

Lu n v n này ch a bao gi đ

1.1.2 C s khoa h c và chính sách có liên quan. ............................................... 2
1.1.3 óng góp c a nghiên c u vào vi c gi i quy t v n đ . ............................... 3
1.2. M c tiêu nghiên c u. ........................................................................................ 4
1.3.Ph m vi nghiên c u. .......................................................................................... 4
1.4.C u trúc đ tài. ................................................................................................... 4
CH

NGă2ăC ăS ăLụăTHUY TăNGHIÊNăC U .............................................. 5

2.1. Mô hình lý thuy t. ............................................................................................ 5
2.1.1 Lý thuy t v đ th a d ng .......................................................................... 5
2.1.2 Lý thuy t hành vi ng

i tiêu dùng.............................................................. 7

2.1.3 Lý thuy t hành vi s l a ch n c a khách hàng- Mô hình kinh t l

ng ... 8

2.2. Các nghiên c u liên quan. .............................................................................. 11
CH

NGă3ăPH

NGăPHÁPăNGHIÊNăC U ................................................... 16

3.1.T ng quan ........................................................................................................ 16
3.1.1.Gi i ph u tai. ............................................................................................. 16
3.1.2.Sinh lý nghe. ............................................................................................. 17




DANHăM C B NG
B ng 3.1.

nh ngh a tóm t t các bi n đ

c s d ng trong mô hình ....................... 30

B ng 4.1. Th ng kê theo Mua máy tr thính ............................................................ 41
B ng 4.2. Th ng kê Mua máy tr thính theo Gi i tính ............................................. 42
B ng 4.3. Th ng kê Mua máy tr thính theo Thành th - Nông thôn ....................... 42
B ng 4.4. Th ng kê Mua máy tr thính theo đang s ng chung v i Ng

i b n đ i . 43

B ng 4.5. Th ng kê Mua máy tr thính theo S con ................................................ 43
B ng 4.6. Th ng kê Mua máy tr thính theo S cháu .............................................. 44
B ng 4.7. Th ng kê Mua máy tr thính theo Trình đ h c v n................................ 44
B ng 4.8. Th ng kê Mua máy tr thính theo Ngh . ................................................. 45
B ng 4.9.a. Th ng kê Mua máy tr thính theo S c nghe tai ph i ............................ 45
B ng 4.9.b. Th ng kê Mua máy tr thính theo S c nghe tai trái .............................. 46
B ng 4.10. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 46
Tình tr ng s c kh e: V n đ ng ................................................................................. 46
B ng 4.11. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 47
Tình tr ng s c kh e: T ch m sóc ............................................................................ 47
B ng 4.12. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 47
Tình tr ng s c kh e: Ho t đ ng hàng ngày .............................................................. 47
B ng 4.13. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 48
Tình tr ng s c kh e: C m giác đau/khó ch u ........................................................... 48

B ng 4.25. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 53
Nhu c u s d ng: M c đ nghe rõ trong khi Mua đ ............................................... 53
B ng 4.26. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 54
Nhu c u s d ng: M c đ nghe rõ trong khi Khám b nh ......................................... 54
B ng 4.27. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 54
Nhu c u s d ng: M c đ nghe rõ trong khi Ti p xúc nhân viên ............................ 54
B ng 4.28. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 55
Nhu c u s d ng: M c đ nghe rõ trong khi Ti p xúc ng

i thân .......................... 55

B ng 4.29. Th ng kê Mua máy tr thính theo .......................................................... 55
Nhu c u s d ng: M c đ nghe rõ trong khi Ti p xúc b n bè ................................. 55
B ng 4.30: K t qu h i quy theo đ c đi m Cá nhân ................................................. 56
B ng 4.31: K t qu h i quy theo đ c đi m Kinh t .................................................. 58
B ng 4.32: K t qu h i quy theo Tác đ ng xã h i. ................................................... 59
B ng 4.33: K t qu theo đ c đi m

c tính máy tr thính ....................................... 60

B ng 4.34: K t qu theo B ng đ c tính máy tr thính .............................................. 61
B ng.4.35: K t qu các bi n có ý ngh a th ng kê ..................................................... 62


DANHăM CăKụăHI UăậT ăVI TăT T
ASCL:

Alternative Specific Conditional Logit.

BTE


RUM:

Random Utility Model/ Mô hình h u d ng ng u nhiên.

Stata

Sattistic Data Anylysis/ Ph n m m th ng kê phân tích d li u

TC:

T ng c ng


TịMăT T
Ng

i cao tu i

Vi t Nam ngày càng t ng, v n đ máy tr thính đ

h n đ nâng cao ch t l
càng t ng, t l ng

ng cu c s ng.S l

i cao tu i

Vi t Nam ngày


c xây d ng t b ng câu h i ph ng v n ng

b nh vi n chuyên khoa Tai M i H ng, nhà phân ph i máy tr thính

i lão thính
Vi t Nam.

Nghiên cúu này đã s d ng mô hình h i quy logistic bao g m các thu c tính cá
nhân, máy tr thính và t v n c a chuyên gia thính h c đ phân tích.K t qu tìm
đ

c cho th y m t s y u t khách quan và ch quan tác đ ng đ n vi c l a ch n

máy tr thính

ng

i cao tu i. Ngoài ra nghiên c u c ng tìm th y các b ng ch ng

v các tính n ng c a máy tr thính tác đ ng đ n vi c l a ch n máy c a b nh nhân.


1

CH

NGă1: GI IăTHI Uă

ăTẨI NGHIÊNăC U


tu i).
Tu i th ngày càng t ng, nên

Vi t Nam s l

ng ng

T tr ng dân s >65 tu i chi m 7% t ng dân s , t

ng đ

i cao tu i ngày càng t ng.
ng 6.351.100 ng

s già hóa là 44,6% đi u này đ ng ngh a v i vi c Vi t Nam b
hóa dân s

(Nguy n Bích Lâm, 2014). Già hóa dân s tr

là v n đ c a các n

i. Ch

c vào th i k già

c nay ch đ

c xem nh

c đã phát tri n. Nh ng hi n nay đang là v n đ c a các qu c

tu i trong gia đình. Các nghiên c u g n đây t i Vi t Nam cho th y vi c ch m sóc
ng

i cao tu i t i Vi t Nam ph n l n v n do con cái ch m sóc.


2

Lão thính là m t trong 3 v n đ s c kh e c a ng
ngh nh ngãng, ng

i cao tu i c n s d ng máy tr thính đ nâng cao ch t l

cu c s ng.Theo nghiên c u
30% và

i cao tu i. Sau 60 tu i tai b t đ u

Châu Âu khi 70 tu i thì t l gi m thính l c

n là 20%, khi 80 tu i t l này t ng lên

Th ng kê

ng

nam là

nam là 55% và n là 45%.


ng

i cao tu i b h n ch , ch a có

c bác s t v n phù h p. Thông tin v máy tr thính

c quan tâm đúng m c.

Trong b i c nh đó, nghiên c u này s phân tích các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh
mua, s d ng máy tr thính

ng

i cao tu i t i Vi t Nam.

1.1.2 C s khoa h c và chính sách có liên quan.
Lão thính là m t quá trình t nhiên c a ng

i cao tu i. Tu i càng cao s c kh e

càng kém, các giác quan nh m t, tai đ u gi m kh n ng nh y bén. Nhi u nghiên
c u trên th gi i cho th y vi c dùng m t kính, máy tr thính giúp c i thi n đáng k
ch t l
b ng ph

ng s ng c a ng

i cao tu i. M c đ nghe kém

ng


i cao tu i có các quy n c b n n,

c t o đi u ki n tham gia ho t đ ng v n hoá,

giáo d c, th d c, th thao, gi i trí, du l ch và ngh ng i. Khi có đau m, b nh t t
ng

i cao tu i đ

c u tiên ch m sóc, ch a tr . K t h p đi u tr

ông y và Tây y,

k t h p gi a y h c c truy n và y h c hi n đ i đ đ t k t qu t t nh t. Các b nh
vi n chú tr ng xây d ng khoa Lão khoa, khuy n khích các cá nhân, t ch c khám
mi n phí cho ng
ng

i cao tu i. Chú ý các bi n pháp không dùng thu c, h

i cao tu i t ch m sóc, t p th d c hàng ngày.Vi c đeo máy tr thính

lão thính góp ph n giúp cho ng
nâng cao ch t l

i cao tu i đ

c th h



i lão thính đ

Nghiên c u này c ng góp ph n nâng cao ch t l
nghe rõ ng

i cao tu i v n duy trì đ

v n đóng góp đ

c hi u qu nh t.
ng cu c s ng ng

i lão thính. Khi

c kh n ng giao ti p t t v i gia đình, xã h i,

c các ý ki n t kho kinh nghi m s ng c a mình đ ti p t c xây

d ng gia đình, xã h i ngày càng t t h n. Ng
s ng, ki n th c, nên trong gia đình th

i cao tu i v i l i th v kinh nghi m

ng là ng

iđ

c h i ý ki n khi con cháu có


ng

i cao tu i t i Vi t Nam.

Cơuăh iănghiênăc uăc ăth :
 Giá máy tr thính có tác đ ng đ n quy t đ nh mua máy hay không?
 Thu nh p có tác đ ng đ n quy t đ nh mua máy tr thính không?
 Có m i liên quan gi a m c đ nghe kém v i quy t đ nh mua máy không?
 Các đ c tính nào c a máy tr thính đ

c u tiên ch n khi mua máy?

1.3.Ph măviănghiênăc u.

tài t p trung kh o sát nghiên c u ng

i cao tu i (≥ 60 tu i) đ n khám t i B nh

vi n Tai M i H ng Saigon, Phòng khám chuyên khoa Tai M i H ng v các y u t
tác đ ng đ n vi c s d ng máy tr thính d a trên b ng câu h i ph ng v n t thi t
k .
1.4.C uătrúcăđ ătƠi.
tài nghiên c u g m 5 ch

ng:

Ch

ng 1 gi i thi u t ng quát v n đ nghiên c u.



NGă2: C ăS ăLụăTHUY TăNGHIÊNăC U

ng này trình bày c s lý thuy t v hành vi l a ch n khi mua hàng c a cá

nhân, các lý thuy t v kinh t . Các nghiên c u liên quan v vi c ch n l a, s d ng
máy tr thính

ng

i cao tu i trên th gi i.

2.1.ăMôăhìnhălýăthuy t.
2.1.1 Lý thuy t v đ th a d ng
ăth aăd ngă(U)ă
th a d ng bi u th m c đ thích thú, th a mãn ho c b ng lòng mà m t ng
tiêu dùng có đ

i

c t vi c tiêu dùng m t hàng hóa hay d ch v nào đó.

th a d ng là m t bi n s thay đ i tùy thu c theo t ng đ c tính cá nhân và hàng
hóa tiêu dùng khác nhau:
th a d ng tiêu dùng ph thu c vào các đánh giá ch quan c a ng
dùng. Vì s th a mãn c a ng

i tiêu

i tiêu dùng là khác nhau d a trên các tr ng thái

c khi tiêu dùng m t s các hàng hóa ho c d ch v nào đó trong m t

th i gian nh t đ nh.
V i khái ni m nh trên, t ng đ th a d ng c ng có th đ
m t hàm s c a m t t p h p nh ng hàng hóa, d ch v nào đó.
TU = f (X, Y, Z, …)

c bi u di n d

i d ng


6

Khi tiêu dùng càng nhi u hàng hóa, d ch v thì t ng đ th a d ng mang l i cho
ng

i tiêu dùng càng l n.
ăth aăd ngăbiênă(MU)ă
th a d ng biên (MU) là m c t ng thêm c a t ng đ th a d ng (TU) khi tiêu

dùng thêm m t đ n v hàng hóa hay d ch v nào đó.
Nh v y, v i khái ni m v đ th a d ng biên MU

trên, ta có th tính đ

c đ th a

d ng biên MU theo công th c sau:
MU =


ng thì l i v

phía g c t a đ .
Các đ

TU3
TU2
TU1

ng đ ng ích không c t nhau.

Có vô s đ

i

ng đ ng ích, các đ

ng đ ng ích càng

xa g c t a đ ph n ánh đ th a d ng càng cao so các đ

ng đ ng ích n m g n g c

t ađ .
ngăgi iăh năngơnăsáchăă
ng ngân sách là đ

ng th hi n gi i h n kh n ng chi tr hàng hóa c a ng


H căthuy tăMaslow
H c thuy t Maslow (Maslow, 1943) đã nghiên c u con ng

i có hai nhóm nhu

c u: Nhu c u c b n và nhu c u cao c p.
Nhu c u c b n là nh ng nhu c u ph c v cho đ i s ng hàng ngày, đ duy trì
cu c s ng. ây là nh ng nhu c u t i c n thi t, n u thi u thì con ng
th t n t i đ

i không

c. Ví d nh : n, u ng, ngh ng i, sinh lý .v.v…

Nhu c u cao c p là nh ng nhu c u liên quan đ n tinh th n c a cá nhân, liên
quan đ n các ho t đ ng c a cá nhân trong gia đình, xã h i mình đang s ng
và làm vi c. Ví d nh : tinh th n đ ng đ i, s tôn tr ng cá nhân, đ a v trong
xã h i, uy tín v i đ ng nghi p, s tin t
Maslow mô hình hóa nhu c u con ng

ng c a c p trên v.v...

i thành hình tháp 5 t ng, t ng đáy là các nhu

c u c b n, t ng đ nh là các nhu c u cao c p.
T ng 1: Là nh ng nhu c u v t ch t t i thi u, b t bu c ph i có, không th
thi u đ

c đ con ng


c tham gia các ho t

i nghèo, tham gia các ho t đ ng t thi n.

c yêu m n, quí tr ng. Mu n m i ng

i trong gia đình,

hàng xóm, xã h i tôn tr ng, yêu quí mình. C m th y ti ng nói c a mình có
giá tr trong c ng đ ng, xã h i.
T ng 5: Nhu c u kh ng đ nh b n thân.
c u c a con ng

i. Con ng

ây là b c cao nh t trong tháp nhu

i mu n t kh ng đ nh chính mình, mu n đ

c


8

t do sáng t o, mu n xã h i công nh n, khen th

ng nh ng gì mình làm đã

làm.
Các nhu c u v y t thu c t ng th 2. Ng

đích. Hành vi đó không ch đ m b o cho con ng
ng

ng.
i bao gi c ng có m c

i t n t i mà còn đ m b o cho con

i phát tri n.

* Mô hình kinhăt ăl

ng.

Môăhìnhăh uăd ngăng uănhiênă(RUM:ăRandomăUtilityăModel)
Ti n trình mua s m th

ng b t đ u b ng vi c ng

c u c a mình. Nhu c u này có th đ
thích bên trong ho c môi tr
tin v s n ph m, th
ngoài, t đó

cl

i tiêu dùng nh n th c đ

c nhu



i

i tiêu

c ch ng minh là y u t
i tiêu dùng m t th

ng


9

hi u (s n ph m, d ch v ) h đã tr i qua các giai đo n thái đ v i th
có thái đ tích c c v i th
Có m t s t

ng hi u đã l a ch n.

ng tác gi a hai thu t ng “xu h

ch n” vì c hai đ u h

ng hi u đó và

ng tiêu dùng” và “xu h

ng đ n hành đ ng ch n s d ng m t th

ng l a

Lý thuy t v hành vi l a ch n r i r c (DCT-Discrete Choice Theory) dùng đ
nghiên c u hành vi con ng
thuy t này đ

i đ

c áp d ng r ng rãi trong nhi u lãnh v c. Lý

c đánh giá cao vì k th a các n n t ng lý thuy t phù h p v i quá

trình ra quy t đ nh c a cá nhân, d áp d ng th c t , và đã đ

c ch ng minh có kh

n ng d đoán cao. Lý thuy t v hành vi l a ch n r i r c đ

c phát tri n r t s m,

nh ng đ n th p niên 1970 nh

nh ng đóng góp c a McFadden (McFadden

1973,2001) –nhà kinh t h c đo t gi i Nobel n m 2000 v ph
li u thì lý thuy t này m i đ

ng pháp thu th p d

c áp d ng r ng rãi trong nhi u l nh v c khác nhau

trong đó có kinh t y t .

d ng mà h c m nh n đ

c là cao nh t.

Lý thuy t đ th a d ng ng u nhiên (RUM-Random Utility Model) cho r ng đ th a
d ng cá nhân ng

i tiêu dùng g m hai ph n: ph n có th

(observable) và ph n không th quan sát đ
và đo l

ng đ

thích cá nhân ng

c

c (unobservable). Ph n có th quan sát

c d a trên s đánh giá c a ng

s n ph m và ph n không th quan sát đ

quan sát đ

i tiêu dùng đ i v i các đ c tính c a

c có tính ng u nhiên, tùy thu c vào s


ng t

ng, khác nhau

ng ng vào đ

m i s n ph m và

c đánh giá ch quan tùy m i cá nhân.
nj: Vector m c đ ch t l

nh n đ

ng đ c tính c a s n ph m j mà ng

c.

Khác v i kinh t h c truy n th ng, s đóng góp vào đ th a d ng
đ nh b i ch t l

i tiêu dùng n

ng các đ c tính s n ph m thay vì s l

đây đ

ng s n ph m đ

c quy t
c tiêu


ng nh th nào đ n s l a ch n gi a các lo i máy

tr thính khác nhau.
2.2. Các nghiênăc uăliênăquan.
Hi n nay các nghiên c u trên th gi i v vi c ng
th

i cao tu i s d ng máy tr thính

ng t p trung vào m c đ h u d ng khi đeo máy, vi c c i thi n ch t l

s ng, các tác đ ng xã h i tích c c đ i v i ng

i đeo máy tr thính.

ng cu c

các n

tri n, do đi u ki n kinh t cao, ch đ b o hi m y t , an sinh xã h i t t, ng
tu i khi m thính đ

c phát
i cao

c c p máy tr thính mi n phí, nên các v n đ nghiên c u ch

y u t p trung sau khi ng


ng cu c s ng.

M c tiêu nghiên c u c a đ tài nh m nâng cao s hi u bi t, ki n th c liên quan đ n
lão thính và vi c s d ng máy tr thính
tri n các ch

ng

i cao tu i, t đó có c s đ phát

ng trình ph c h i thính l c phù h p. C th , nghiên c u đi sâu vào

đánh giá cu c s ng hàng ngày c a ng

i lão thính thông qua đánh giá s c kh e


12

chung, m c đ hài lòng v i cu c s ng, gi i tính, tu i và tình tr ng hôn nhân.
Nghiên c u c ng đi sâu vào nh ng quan ni m, k v ng c a ng
tr thính, c ng nh tác đ ng ng

i cao tu i v máy

c l i c a các y u t gi i tính, tu i, tình tr ng hôn

nhân, ki n th c v máy tr thính đ n vi c s d ng máy tr thính. Cu i cùng, tác gi
c ng nghiên c u nh ng y u t thúc đ y vi c s d ng máy tr thính



i cao tu i v máy tr thính liên quan đ n ba

nhóm y u t : nh ng mong đ i tích c c v l i ích c a máy tr thính, nh ng c n
tr khi s d ng máy và tác đ ng xã h i.
bình đ n n ng thì ng

c bi t khi m c đ nghe kém t trung

i cao tu i có k v ng cao h n nhóm có đ nghe kém nh

ho c không nghe kém. Nam g p nhi u c n tr khi đeo máy. Tu i, tình tr ng hôn
nhân không nh h

ng lên ba y u t này.

 Vi c s d ng máy tr thính r t có ý ngh a, mang l i l i ích n u đ
ch nh máy đúng nhu c u. 22% t ng s ng
thính ít h n 1 gi tr

c đây, n u đ

c h tr và

i nghiên c u đã s d ng máy tr

c h tr ch nh máy đúng s có s gi s

d ng máy cao h n. M c đ nghe kém, gi i tính, tu i, tình tr ng hôn nhân thì
không có ý ngh a v i vi c s d ng máy.

Cook, Anh. Thông tin trong m i h s đ

khoa Thính h c Tr

ng James

c thu th p bao g m: Thính l c đ , các

bi n đ phân nhóm (tu i, gi i, ch n đoán, ch đ nh c a bác s , lo i máy đang s
d ng) và ghi nh n c a bác s khi ch nh máy. Nh ng y u t này đ
xác đ nh m c đ

nh h

ng đ n quy t đ nh th máy tr thính sau tai (BTE) hay

máy tr thính trong tai (ITE). Ph
nhóm đ c tr ng c a ng

c phân tích đ

ng pháp: Phân tích thính l c đ đ n âm theo b n

i lão thính, xác đ nh m i liên h gi a m c đ nghe kém và

lo i máy s d ng sau tai hay trong tai. nh h

ng c a tu i tác, gi i tính, ch n đoán

lâm sàng, núm tai, m c đ làm ù khi đo thính l c đ n âm, và đ c đi m riêng c a

c xác đ nh, và có liên quan đ n các lo i máy tr thính đ

h

ng c a đ tu i, gi i tính, ch n đoán, ph

thính l c đ cá nhân đ

c ch n. Nh ng nh

ng cách làm ù khi đo thính l c, và

c k t h p thành trong mô hình logit trung bình và có ý

ngh a th ng kê. Các mô hình giúp quy t đ nh li u m t b nh nhân c n đ

c cung

c p máy tr thính sau tai (BTE) ho c m t máy tr thính trong tai (ITE) v i kh
n ng d báo đúng trung bình c a mô hình chung là 81.64%
Theo nghiên c u c a Mary E.Fischer (2011) xác đ nh nh ng y u t liên quan đ n
l i ích khi đeo máy tr thính

ng

i cao tu i. Tác gi d a trên nghiên c u d ch t

v nghe kém t n m 1993-2005, s l

ng m u n=718, tu i trung bình 70,5 tu i có


i lão thính trên 70

tu i có s d ng máy tr thính.
K t qu :
 D a trên t ng th , nghiên c u s d ng thông tin t nh ng ng

i tham gia

nghiên c u D ch t h c khi m thính (Epidemiology of Hearing Loss, 19932005). B ng vi c s d ng cách ti p c n mô hình hóa theo phân ph i th i gian
r i r c Cox, bài nghiên c u xác đ nh các nhân t tác đ ng có ý ngh a th ng kê
trong xây d ng mô hình cu i cùng tr
t ng

cl

ng.

c khi phân tích r i ro và đ tin c y c a