ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------

TRẦN THỊ BÍCH THỦY

ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
CHO CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở HÀ TĨNH
- THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------

TRẦN THỊ BÍCH THỦY

ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
CHO CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở HÀ TĨNH
- THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hoàng Đình Cúc


2.2. Những quan điểm cơ bản và một số giải pháp nâng cao chất lượng
đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở
Tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn tới .....................................................................58
2.2.1. Những quan điểm cơ bản ...............................................................58
2.2.2. Những giải pháp chủ yếu ...............................................................60
Tiểu kết chương 2 ............................................................................................80
KẾT LUẬN .....................................................................................................81
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................83

1


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người có vai trò hết sức quan trọng
trong các tổ chức Đảng, Nhà nước và các đoàn thể chính trị xã hội. Vì vậy,
đội ngũ cán bộ này, phải là những người thật sự tiêu biểu, có lập trường giai
cấp và bản lĩnh chính trị kiên định; có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ học
vấn, năng lực công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao. Trong
công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ
đang đứng trước những thử thách mới. Đúng như Đảng ta đã nhận định:
"Trong điều kiện cơ chế thị trường, kinh tế nhiều thành phần, mở cửa với bên
ngoài, cán bộ đảng viên hàng ngày hàng giờ chịu sự tác động của nhiều nhân
tố rất phức tạp kể cả những hoạt động chống phá Đảng, vấn đề giữ vững bản
chất giai cấp công nhân của Đảng trước những thử thách mới" [08, tr.137].
Trong tình hình thực tế hiện nay "không t cán bộ, đảng viên phai nhạt lí
tưởng cách mạng, tha hoá về phẩm chất, đạo đức, sức chiến đấu của một bộ
phận tổ chức cơ sở đảng suy yếu" 08, tr.67 . Vì vậy, nâng cao bản lĩnh chính
trị, phẩm chất đạo đức và trình độ lí luận chính trị cho cán bộ chủ chốt theo
yêu cầu giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng là một trong những

động nhân dân thực hiện đường lối, ch nh sách của Đảng, pháp luật của Nhà
nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân,
huy động mọi khả năng phát triển kinh tế xã - hội, tổ chức cuộc sống của dân cư.
Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng hệ thống
ch nh trị hiện nay".
Cơ sở là nơi cuộc sống có nhiều diễn biến phong phú, sinh động, đa dạng
và phức tạp. Để thực hiện được nhiệm vụ thực sự là cầu nối giữa nhân dân với
Đảng, Nhà nước, đưa các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước đến với
3


nhân dân… đội ngũ cán bộ cơ sở phải có năng lực, trình độ, phẩm chất, bản lĩnh
và kinh nghiệm. Để đáp ứng yêu cầu đó, những năm qua, nhiều quy định về
chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn; quy định
chế độ chính sách đối với công chức cơ sở cùng nhiều chủ trương nhằm nâng
cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở… đã được Đảng và Nhà nước ban hành và
từng bước thực hiện. Tuy nhiên, một mặt, việc triển khai và cụ thể hoá các quy
định chính sách còn nhiều bất cập, mặt khác, bản thân những quy định, chính
sách đó còn có những mặt chưa phù hợp, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Nhìn
một cách tổng thể, mặc dù chất lượng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở có nhiều tiến bộ,
nhưng vẫn còn không ít hạn chế, yếu kém và bất cập; hoạt động của hệ thống
chính trị cấp cơ sở vẫn gặp nhiều khó khăn, lúng túng, chưa tạo được động lực
mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở cả nước nói chung, Hà Tĩnh nói riêng
có nhiều đóng góp quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ của Đảng, Nhà
nước, góp phần đưa tỉnh Hà Tĩnh và cả nước phát triển, tuy nhiên, trong thời
gian qua, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở còn nhiều bất cập trên nhiều phương
diện như phẩm chất, năng lực, tư duy lý luận, trình độ chuyên môn…
Để đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, cán bộ lãnh đạo
nói chung, cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở Hà Tĩnh nói riêng phải được rèn

bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền, đoàn thể cấp cơ sở trên địa
bàn tỉnh Hà Tĩnh.
Đề tài 0206 - KHXH “Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ
cấp huyện thuộc diện tỉnh ủy quản lý trong thời kỳ phát triển mới của Tỉnh Hà
Tĩnh” (Cơ quan chủ trì: Ban tuyên giáo tỉnh ủy, chủ biên: Nguyễn Thiện,
tháng 6 năm 2006).
Đề tài này đề cập đến một số nội dung về lý luận, tầm quan trọng và vai
trò của công tác cán bộ trước yêu cầu mới, đặc biệt là trình độ của cán bộ, chủ
yếu là cán bộ cấp huyện ở Hà Tĩnh…
5


Nhìn chung, chưa có một đề tài nào nghiên cứu một cách đầy đủ từ cơ sở
lý luận đến thực tiễn và xây dựng hệ thống giải pháp khoa học, đồng bộ cho
vấn đề nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trên
địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy, việc nghiên cứu để tài
này góp phần vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ lãnh đạo, quản lý chủ chốt
cấp cơ sở trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà
Tĩnh, khắc phục tình trạng đội ngũ cán bộ vừa thiếu, vừa yếu như hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
3.1. Mục đích
Hệ thống những vấn đề lí luận và bồi dưỡng lí luận chính trị cho cán bộ
chủ chốt cấp cơ sở, bước đầu đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao
chất lượng bồi dưỡng, đào tạo lí luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở ở tỉnh Hà
Tĩnh, từ đó vận dụng vào thực tiễn của địa phương.
3.2. Nhiệm vụ của đề tài
- Làm rõ những vấn đề chung về lý luận chính trị và vai trò đào tạo lý
luận chính trị đối với cán bộ chủ chốt cấp cơ sở.
- Phân tích, đánh giá đúng thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị
cho cán bộ cấp cơ sở ở Tỉnh Hà Tĩnh và nguyên nhân của thực trạng đó.

dung, phương pháp giảng dạy, tuyên truyền lí luận chính trị ở trường chính trị
tỉh và các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm
2 chương, 6 tiết.
Chƣơng 1. Lí luận chính trị, vai trò lí luận chính trị đối với hoạt động của
đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở.
Chƣơng 2. Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng lí
luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở ở Tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay.
7


Chƣơng 1
MỘT SỐ NỘI DUNG VỀ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ CÔNG TÁC
ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ
CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ
1.1. Lý luận chính trị và vai trò của lý luận chính trị trong hoạt
động thực tiễn
1.1.1. Lý luận chính trị
Lý luận chính trị ra đời và được hình thành trên cơ sở nền tảng tư tưởng
của học thuyết mác-xít, một hệ thống hoàn chỉnh và khoa học với những quan
điểm triết học, kinh tế học và chính trị xã hội.
Được xây dựng trên cơ sở tiếp thu một cách chọn lọc những tinh túy
của các khoa học triết học, mà trực tiếp là triết học cổ điển Đức, đại diện là
phép biện chứng duy tâm của Hêghen và chủ nghĩ duy vật của Phoiơbăc; kinh
tế chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp cùng với sự
tổng kết kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân thế giới,
sự ra đời của chủ nghĩa Mác là một biến chuyển cách mạng vĩ đại trong khoa
học tự nhiên và xã hội.
Đánh giá về học thuyết của Mác, Ăngghen khẳng định, Mác đã nêu ra

chứng minh rằng, trong những điều kiện mới, cách mạng XHCN có thể giành
thắng lợi ở một nước và một số nước trong hệ thống đế quốc chủ nghĩa; đồng
thời với phát hiện đó, ông đã xây dựng thành công học thuyết về nhà nước,
đặc biệt về đảng của giai cấp công nhân, coi đó là điều kiện cơ bản quyết định
thắng lợi trong cuộc cách mạng vô sản cũng như cách mạng XHCN. Với
những cống hiến vĩ đại của mình, Lênin đã góp phần tiếp tục phát triển, hoàn
thiện chủ nghĩa Mác. Với sự kết hợp của chủ nghĩa Mác và sự phát triển chủ
nghĩa Mác bởi V.I.Lênin, chủ nghĩa Mác-Lênin ra đời. Lí luận chính trị được

9


hình thành, bao gồm ba bộ phận cơ bản: Triết học, Kinh tế chính trị học,
CNXH khoa học. Ở Việt Nam, lí luận chính trị được mở rộng thêm với việc
nghiên cứu về Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà
nước - pháp luật và một số môn lí luận cơ bản khác.
Cùng với các lí luận khoa học khác, lí luận chính trị đã thực sự trở
thành một khoa học hướng dẫn cho Đảng Cộng sản - đội tiên phong của
giai cấp công nhân và nhân dân lao động hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại
của mình.
Ngoài ra có thể hiểu lí luận chính trị là hệ thống các quan điểm, chủ
trương, đường lối, chính sách của một đảng, của một giai cấp để giành giữ và
thực thi quyền lực nhà nước.
1.1.2. Vai trò của lí luận trong hoạt động thực tiễn
Với những đặc trưng cơ bản trên, lí luận có vai trò hết sức to lớn đối
với hoạt động thực tiễn, Lênin đã từng khẳng định: "Không có lí luận cách
mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng" 16, tr.30 . Hay cụ thể
hoá hơn về vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ ra: "Không có lí
luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi" 25, tr.243 . Vai trò của lí luận đối
với thực tiễn rất rõ:

thuộc hình thái ý thức xã hội, nhưng khi vận dụng vào trong hoạt động thực
tiễn, nó đã thực sự trở thành sức mạnh vật chất. Nhờ có lí luận chỉ dẫn cho
hoạt động thực tiễn, con người hoàn toàn chủ động trong hoạt động của mình,
trên thực tế, tăng thêm sức mạnh vật chất để chiến thắng tất cả những khó
khăn trở ngại, đạt được mục tiêu cơ bản trong cách mạng. Dưới góc độ chính
trị - xã hội, Mác nói điều này còn có một ý nghĩa rộng lớn hơn. Đó là, khi
nhận thức đúng đắn quy luật vận động của xã hội, quần chúng lao động biết
phải đấu tranh với ai, chống lại thế lực nào, bằng con đường biện pháp gì thì
dù họ có yếu cũng trở thành một lực lượng có sức mạnh vô địch có thể nhấn

11


chìm mọi thế lực phản động, để giải phóng mình và mở đường cho xã hội
phát triển. Từ ý nghĩa quan trọng đó, Lênin cũng đã khẳng định: "Chỉ có đảng
nào được một lí luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai
trò của một chiến sỹ tiên phong" 16, tr. 32
1.2. Lý luận chính trị - chất lƣợng, hiệu qủa đào tạo, ồi ƣỡng lí
luận chính trị
Để chủ nghĩa Mác - Lênin được tuyên truyền sâu rộng trong Đảng,
trong quần chúng, phải tiến hành giáo dục lí luận chính trị. Đây là công việc
hàng đầu của các Đảng Cộng sản nhằm thực hiện thành công mục tiêu xây
dựng CNXH, CNCS trên đất nước mình.
“Đào tạo” và “bồi dưỡng” là các thuật ngữ được sử dụng rất phổ biến
trong các văn bản quy phạm pháp luật cũng như các tài liệu nghiên cứu ở
nước ta, tuy nhiên cách tiếp cận này cũng theo nhiều chiều khác nhau.
Theo Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn
Quốc gia, 2005: “Đào tạo: làm cho trở thành người có năng lực theo những tiêu
chuẩn nhất định”; “Bồi dưỡng: làm cho năng lực hoặc phẩm chất tăng thêm”.
Theo Nghị định số 18/2010/NĐ-CP ngày 05 tháng 03 năm 2010 của

Nhà nước.
Đó chính là những nội dung cơ bản trong giáo dục lí luận chính trị.
Đương nhiên với từng đối tượng cụ thể, yêu cầu của nội dung chính trong
giáo dục có thể ở mức độ khác nhau.
Trong đào tạo, bồi dưỡng lí luận chính trị, vấn đề được quan tâm hàng
đầu của quá trình này là chất lượng, hiệu quả của đào tạo, bồi dưỡng. Chất
lượng đào tạo, bồi dưỡng lí luận chính trị là một tổng thể các tiêu chí nói lên
mức độ truyền đạt, trang bị của chủ thể đào tạo, mức độ, khả năng lĩnh hội,
13


vận dụng của khách thể được thể hiện thông qua các kết quả giảng dạy, học
tập ở trong nhà trường, qua nội dung chương trình, hình thức, phương pháp
giáo dục. Nội dung chương trình đào tạo phải trang bị đầy đủ những tri thức
cần thiết, đáp ứng được những yêu cầu của hoạt động thực tiễn để học viên có
thể vận dụng một cách hiệu quả vào công tác thực tiễn. Hình thức phương
pháp đào tạo phải phù hợp để học viên có thể nắm vững lí luận cơ bản, hiểu
biết tri thức đó một cách sâu sắc. Cuối cùng, tất cả điều đó phải được thể hiện
bằng thành tích, kết quả học tập cụ thể của học viên phản ánh một cách chính
xác, trung thực mức độ giảng dạy và học tập. Đó chính là chất lượng đào tạo,
bồi dưỡng.
Hiệu quả đào taọ, bồi dưỡng lí luận chính trị thể hiện ở kết qủa vận
dụng kiến thức của học viên vào công tác thực tiễn khi công tác ở địa
phương. Vì vậy, có thể nói, hiệu quả đào taọ, bồi dưỡng là khả năng vận
dụng sáng tạo những kiến thức đã được học tập của người học vào hoạt động
thực tiễn. Trong giáo dục lí luận chính trị, điều này được thể hiện rất rõ: Đó
chính là năng lực chỉ đạo trong hoạt động thực tiễn, khả năng xử lí những
tình huống cụ thể ở địa phương, là phẩm chất đạo đức, tư cách của người
cán bộ v.v..
Chất lượng và hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng quan hệ chặt chẽ với nhau.

của giai cấp công nhân, đó là những cán bộ lãnh đạo. Đội ngũ này phải được
giáo dục, nhận thức, hiểu biết một cách sâu sắc về lí luận của chủ nghĩa Mác.
Trên cơ sở đó, họ được nâng cao về bản lĩnh chính trị, năng lực chỉ đạo hoạt
động thực tiễn để hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của mình.
Mác, Ăngghen và Lênin coi việc giáo dục, bồi dưỡng lí luận chính trị
cho đội ngũ cán bộ là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của mỗi Đảng
Cộng sản, đồng thời coi đây là điều kiện dẫn đến mọi thắng lợi của các phong
trào cách mạng. Về điều này, Ăngghen đã từng nói khi nhận xét về giai cấp
15


vô sản, cũng như khi nói đến nguyên nhân chậm phát triển của phong trào
công nhân ở Anh. Ông cho rằng, nhờ được giáo dục lí luận chính trị, giai cấp
vô sản "… sẽ có khả năng đảm nhận vai trò lãnh đạo nhờ sự hơn hẳn về l
luận và kinh nghiệm thực tiễn của mình" [24, tr.484] và "… sự thờ ơ đối với
mọi l luận, một trong những nguyên nhân chủ yếu giải th ch tại sao phong
trào công nhân Anh tiến rất chậm, mặc dầu tổ chức tuyệt vời của một số công
đoàn cá biệt" [21, tr.632]
Bên cạnh việc tăng cường học tập, nghiên cứu lí luận, những cán bộ
lãnh đạo của Đảng còn cần phải phổ biến cho quần chúng nhân dân những
vấn đề mà mình rút ra được từ việc học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác, đưa lí
luận đó vào trong hoạt động thực tiễn, đặc biệt đối với những người làm công
tác tư tưởng. Điều này đã được Lênin nói: "Không thể là một nhà lãnh đạo tư
tưởng mà lại không làm công tác l luận…, cũng như không thể là một nhà
lãnh đạo tư tưởng mà không hướng công tác đó theo những nhu cầu của sự
nghiệp, mà lại không tuyên truyền trong công nhân những kết luận của l luận
đó và không giúp đỡ họ tổ chức nhau lại" [20, tr.382].
1.3.2. Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp
cơ sở - yêu cầu quan trọng hàng đầu đối với công tác xây dựng Đảng của
Đảng Cộng sản Việt Nam

trung ương 6 (khoá IX) tiếp tục nhấn mạnh: "Trên cơ sở quy hoạch, đẩy mạnh
việc đào tạo, đào tạo lại cán bộ theo chức danh và cán bộ nguồn, nâng cao
chất lượng và hiệu qủa công tác đào tạo… " [13, tr. 231].
Phải nắm rõ các nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, người cán bộ cấp cơ sở mới có khả năng vận dụng sáng tạo lí
luận đó vào hoàn cảnh cụ thể của từng lĩnh vực, từng địa phương mình phụ
trách. Qua đó, góp phần bổ sung, phát triển làm phong phú thêm đường lối,
chính sách của Đảng bằng những kết luận mới được rút ra trong quá trình hoạt

19


động thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: Đã lựa chọn đúng cán bộ
còn phải dạy bảo lí luận cho cán bộ. Chỉ thực hành mà không có lí luận cũng
như có một mắt sáng, một mắt mờ. Người còn chỉ rõ: "Có học tập l luận Mác
- Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao
sự hiểu biết và trình độ ch nh trị, mới làm tốt công tác Đảng giao phó cho
mình" 28, tr.247 . Đối với cán bộ chủ chốt, Bác càng nhấn mạnh sự cần thiết
phải không ngừng học tập, nghiên cứu lí luận Mác - Lênin và đó là lí luận
thiết thực, chỉ đạo cho hành động. Nắm lí luận chủ nghĩa Mác - Lênin không
phải "để trang sức" mà nắm cái tinh thần xử trí đối với việc, đối với người,
đối với mình để "sống với nhau có tình có nghĩa", là nắm những chân lí phổ
biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế
của nước ta.
Từ những yêu cầu đặt ra đối với công tác giáo dục lí luận chính trị cho
cán bộ cho thấy, Đảng ta không chỉ quan tâm, đẩy mạnh giáo dục lí luận
chính trị cho cán bộ về mặt số lượng trên diện rộng, mà còn đặc biệt chú trọng
đến chất lượng công tác này. Đảng coi đây là yêu cầu quan trọng hiện nay. Vì
chỉ trên cơ sở nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục lí luận chính trị, mới có
thể nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt trên các mặt như năng