Kho¸ luËn tèt nghiÖp
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

„„„„„„„„„„„„„„„„„„

NGUYỄN THỊ XUÂN

HỆ THỐNG TRÒ CHƠI HÌNH THÀNH
BIỂU TƯỢNG VỀ KÍCH THƯỚC CHO TRẺ
MẪU GIÁO LỚN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH GIÁO DỤC MẦM NON

HÀ NỘI - 2009
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
SVTH: NguyÔn ThÞ Xu©n – K31 GDM

1


Khoá luận tốt nghiệp



NGUYN TH XUN

H THNG TRề CHI HèNH THNH


Nguyễn Thị Xuân

Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan:

SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

3


Khoá luận tốt nghiệp
1. Đề tài: Hệ thống trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng về kích
thước cho trẻ mẫu giáo lớn là kết quả nghiên cứu của riêng tôi trên cơ
sở giúp đỡ của giáo viên h-ớng dẫn, có tham khảo tài liệu.
2. Khoá luận không sao chép từ những tài liệu sẵn có.
3. Kết quả nghiên cứu ch-a đ-ợc ai công bố d-ới bất kì hình thức nào.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.
Hà Nội, tháng 04 năm 2009
Ng-ời thực hiện
Nguyễn Thị Xuân

Mục lục
Mở đầu
1.Lí do chọn đề tài.7
2.Mục đích nghiên cứu..8
3. Đối t-ợng nghiên cứu8
4.Phạm vi nghiên cứu8
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM


SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

5


Khoá luận tốt nghiệp

Phần mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
Giáo dục mầm non coi trẻ em d-ới 6 tuổi đang phát triển với tốc độ cực
nhanh là đối t-ợng giáo dục của mình. Căn cứ vào những đặc diểm của lứa
tuổi giáo dục mầm non tạo những điều kiện thuận lợi nhằm h-ớng dẫn sự phát
triển của trẻ lên những trình độ cao hơn về mọi mặt. Từ lọt lòng đến 6 tuổi là
một b-ớc phát triển quan trọng. Giáo dục mầm non có nhiệm vụ giúp trẻ phát
triển một cách toàn diện (tình cảm, thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ, thể chất). Cho
trẻ làm quen với toán là một trong những nội dung quan trọng góp phần thực
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

6


Khoá luận tốt nghiệp
hiện mục tiêu giáo dục mầm non, góp phần tích cực vào việc phát triển trí tuệ
cho trẻ mầm non. Qua đó trẻ nắm đ-ợc những kiến thức sơ đẳng về con số,
kích th-ớc và hình dạng của các vật, trẻ biết định h-ớng trong không gian và
thời gian, trẻ nắm đ-ợc phép đếm, phép đo độ dài các vật bằng th-ớc đo -ớc
lệ, biết thiết lập mối quan hệ số l-ợng giữa các vật, hiện t-ợng xung quanh.
Đồng thời phát triển ở trẻ khả năng -ớc l-ợng kích th-ớc các vật. Tất cả có tác
dụng phát triển trí tuệ của trẻ.
Chơi là hoạt động rất tự nhiên trong cuộc sống của mọi ng-ời, nó đặc

kích thước cho trẻ mẫu giáo lớn.
2. Mục đích nghiên cứu
Đối với đề tài này tôi nghiên cứu nhằm các mục đích
- Xây dựng hệ thống trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng về kích th-ớc
cho trẻ mẫu giáo lớn.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm
vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài, bao gồm:
+ Khái niệm trò chơi học tập.
+ Cấu trúc của trò chơi học tập
+ Phân loại trò chơi học tập
+ Vai trò của trò chơi học tập trong việc hình thành biểu t-ợng toán
cho trẻ.
- Nghiên cứu ph-ơng pháp tổ chức các trò chơi học tập hình thành biểu
t-ợng kích th-ớc cho trẻ mẫu giáo lớn.
- Xây dựng hệ thống trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng kích th-ớc
cho trẻ mẫu giáo lớn.
4. Đối t-ợng nghiên cứu
Trò chơi học tập cho trẻ mẫu giáo lớn
5. Phạm vi nghiên cứu
Trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng về kích th-ớc cho trẻ mẫu giáo lớn
6. Ph-ơng pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tài liệu
Quan sát
Tham khảo ý kiến chuyên gia giáo dục mầm non.
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

8


tổng hợp, so sánh giúp trẻ tích cực hoạt động, kích thích ngôn ngữ của trẻ, từ
đó hình thành một loạt các sản phẩm trí tuệ cần thiết cho việc tiếp thu kiến
thức mới nh-: nhanh trí, linh hoạt, có óc quan sát...
Nếu trò chơi học tập đ-ợc sử dụng thành hệ thống sẽ góp phần đắc lực
vào việc phát triển các quá trình tri giác, cảm giác và biểu t-ợng của trẻ mẫu
giáo.

SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

10


Khoá luận tốt nghiệp
Nhờ trò chơi học tập mà trẻ tiếp thu đ-ợc một số tính chất của đồ vật
(hình dạng, kích th-ớc, màu sắc) định h-ớng đ-ợc không gian, âm thanh cũng
nh- nắm đ-ợc một số đặc tính của đồ vật và các vật liệu. Trò chơi học tập
không chỉ tác động đến việc phát triển trí tuệ mà còn giáo dục một số phẩm
chất đạo đức của trẻ nh- tính thật thà, tính tổ ch-c, tính tự lập...
Luật chơi đ-ợc ng-ời chơi trực tiếp điều khiển các hành vi của trẻ. Trong
trò chơi học tập tập thể, trẻ còn học đ-ợc cách đánh giá và tự đánh giá về kết
quả đã đạt đ-ợc.
Trong một chừng mực nào đó, trò chơi học tập vừa là ph-ơng tiện dạy
học, vừa là hình thức tổ chức dạy cho trẻ. Với cấu trúc bền vững ( nhiệm vụ
nhận thức, luật chơi, hành động chơi) trò chơi học tập đ-ợc sử dụng trong quá
trình dạy học, nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của trẻ. Th-ờng th-ờng
các tiết học, trò chơi học tập đ-ợc đ-a vào nh- một phần để củng cố tiết học (
củng cố nghiệp vụ dạy học). Nhờ trò chơi học tập mà các việc củng cố kiến
thức đ-ợc tiến hành một cách đa dạng, tạo ra hứng thú đối với trẻ khi chúng sử
dụng những điều đã biết vào hoàn cảnh mới. Với một số tiết học nhất định, cô
giáo có thể tiến hành d-ới các hình thức tròi chơi, làm cho tiếp thu tri thức kĩ

hay chiều cao của vật. Đối với các hình khối có chiều cao thấp trẻ từ 4- 5 tuổi
cho rằng không có chiêu cao, thì trẻ 5- 6 tuổi đã hiểu đ-ợc đó là bề dày của đồ
vật và trẻ có thêm biểu t-ợng dày - mỏng. Chẳng hạn: quyển sách này dày hơn
quyển sách kia.
Trẻ có khả năng dùng th-ớc đo để đánh giá kích th-ớc của vật. Tuy nhiên
ph-ơng tiện đo không chính xác chỉ là que tính, băng giấy...nên các cháu
ch-a phân biệt đ-ợc công cụ đo với đơn vị đo mà con ng-ời sử dụng.
Ví dụ: Trẻ hiểu th-ớc là một th-ớc gỗ, th-ớc dây, nhờ đó ng-ời ta đo đ-ợc vải
trong cửa hàng, trẻ không nhận biết đ-ợc th-ớc là một đơn vị đo l-ờng. Trẻ
hiểu được mối quan hệ phụ thuộc giữa độ lớn của thước đo với số đo kích
th-ớc của vật, độ lớn của thước đo càng nhỏ thì số đo kích thước vật càng
lớn.
1.3. Nội dung hình thành biểu t-ợng về kích th-ớc cho trẻ mẫu giáo lớn.
Tác giả Đỗ Thị Bích Liên đã hệ thống nội dung hình thành biểu t-ợng
kích th-ớc cho trẻ mẫu giáo lớn trong cuốn: Ph-ơng pháp hình thành biểu

SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

12


Khoá luận tốt nghiệp
t-ợng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non, NXB Đại học S- phạm, Hà Nội
nh- sau:
+ Củng cố và phát triển kỹ năng so sánh kích th-ớc của các đối t-ợng
bằng các biện pháp: xếp chồng, xếp cạnh và -ớc l-ợng kích th-ớc bằng mắt.
+ Củng cố, phát triển kỹ năng sắp xếp các vật theo trình tự kích th-ớc
tăng dần hoặc giảm dần và phản ánh mối quan hệ kích th-ớc của chúng bằng
lời nói.
+ Dạy trẻ phép đo l-ờng và sử dụng phép đo để đo độ dài của từng đối

phá đ-ợc chính là chỗ khác nhau giữa trò chơi với học tập. Nhiệm vụ nhận
thức có thể ở mức cảm tính hoặc cao hơn là ở mức lí tính. ở mức nhận thức
cảm tính, trò chơi giúp trẻ phát hiện những thuộc tính bên ngoài của đối t-ợng
nhận thức bằng các giác quan. Ng-ời chơi th-ờng là trẻ nhỏ khi mà trình độ
nhận thức của chúng còn ở mức thấp. Còn ở mức nhận thức lý tính, trò chơi
giúp ng-ời chơi phát hiện những thuộc tính bên trong, bản chất hoặc tìm ra
các mối liên hệ mang tính quy luật giữa các đối t-ợng nhận thức bằng các
thao tác trí tuệ nh- phân tích, tổng hợp, phán đoán, suy luận trẻ càng lớn thì
nhiệm vụ nhận thức càng phức tạp. Thông th-ờng một trò chơi học tập đòi hỏi
ng-ời chơi phải giải quyết một nhiệm vụ nhận thức nhất định, nh-ng cũng có
trò chơi đặt ra nhiều nhiệm vụ nhận thức phức tạp đòi hỏi ng-ời chơi phải giải
quyết cùng một lúc.
2.2.2. Hành động chơi
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

14


Khoá luận tốt nghiệp
Là những hành động trẻ làm trong lúc chơi. Những hành động ấy càng
phong phú, nhiều hình nhiều vẻ bao nhiêu thì số trẻ tham gia trò chơi càng
nhiều bấy nhiêu và bản thân trò chơi càng lý thú bấy nhiêu. Những động tác
chơi do cô giáo thực hiện cho phép cô có thể h-ớng dẫn trò chơi thông qua
tiến trình làm thử.
Trong động tác chơi của các em mẫu giáo nhỏ chính là sự di chuyển sắp
xếp lại, thu thập các đồ vật, so sánh chúng và lựa chọn theo dâu hiệu, màu sắc,
kích th-ớc, là bố trí tranh ảnh, là bắt ch-ớc các động tác chơi... động tác chơi
của trẻ nhỡ và lớn phức tạp hơn: những hành động chơi của trẻ đòi hỏi phải có
sự liên hệ lẫn nhau giữa hành động của một số trẻ này với một số trẻ khác, đòi
hỏi phải có sự liên tục và tuần tự. Nhiều trò chơi của trẻ mẫu giáo lớn đòi hỏi

thúc trò chơi, trẻ hoàn thành một nhận thức nào đó ( Trẻ đoán đ-ợc câu đố,
nói đúng tên và công dụng của đồ vật, tìm và xếp đúng tranh, ảnh yêu cầu...)
Đối với trẻ thì kết quả của trò chơi khuyến khích trẻ tích cực hơn trong các
trò chơi tiếp theo, còn đối với cô giáo thì kết quả chơi luôn luôn là chỉ tiêu và
mức độ thành công hoặc sự lĩnh hội đ-ợc tri thức của trẻ... kết quả trò chơi
không phải là sự may rủi, không thể là do lừa dối, do tranh giành với các bạn...
Trò chơi học tập cũng có điểm giống trò chơi đóng vai theo chủ đề đó là
mối quan hệ t-ơng hỗ giữa cô và trẻ, giữa trẻ với nhau mang đều mang tính
chất của vai chơi với nhau. Quan hệ này là nhiệm vụ, hành động chơi và luật
chơi quy định cụ thể. Ví dụ: Trong trò chơi cửa hàng, người đóng vai khách
hàng phải mô tả những thứ mình muốn mua tôi muốn mua chiếc váy màu
vàng, treo bên cạnh chiếc váy màu đỏ ... còn người bán hàng phải căn cứ vào
những điều khách hàng mô tả để xác định đ-ợc vật mà khách hàng yêu cầu
cần mua. Cô giáo có thể là ng-ời tổ chức trẻ chơi và cũng có thể tham gia chơi
cùng trẻ.
2.3. Ph-ơng pháp tổ chức trò chơi
2.3.1. Xác định rõ đối t-ợng chơi
Đối t-ợng chơi là trẻ mầm non, song ở các lứa tuổi khác vùng miền và
giới tính không giống nhau nên yêu cầu chơi cũng khác nhau. Điều đó hoàn
toàn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo.
Ví dụ: Trẻ nhỏ chơi ở mức độ đơn giản, nhẹ nhàng.
Trẻ lớn hơn mức độ chơi đ-ợc nâng dần lên.
2.3.2. Lựa chọn trò chơi
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

16


Khoá luận tốt nghiệp
Để tiến hành tổ chức - h-ớng dẫn một trò chơi cho trẻ mầm non, công

17


Khoá luận tốt nghiệp
Cô giới thiệu tên trò chơi, phổ biến nội dung chơi (các nhiệm vụ chơi)
giới thiệu các hành động chơi và phổ biến luật chơi cho trẻ. Nếu trò chơi có
hành động phức tạp, cô vừa giải thích, vừa làm mẫu từng động tác để minh
họa.
Nếu trò chơi cũ (trẻ đã chơi 1, 2 lần rồi) thì cô chỉ gợi ý trẻ nhắc lại nội
dung chơi, hành động chơi và luật chơi:
* Theo dõi quá trình chơi
Nếu trò chơi mới thì sau khi h-ớng dẫn trò chơi, cô tổ chức cho trẻ chơi
theo từng nhóm, cô theo dõi trẻ chơi. Đối với những trò chơi có hành động
chơi và luật chơi phức tạp thì cô có thể chơi cùng trẻ 1-2 lần đầu để gây hứng
thú chơi cho trẻ và h-ớng dẫn cho trẻ chơi.
Nếu trò chơi cũ (trẻ đã chơi 1-2 lần trở lên) thì sau khi nhớ lại nội dung,
luật chơi cô phân nhóm để trẻ tiến hành chơi, cô theo dõi trẻ chơi có đúng luật
không, theo dõi thái độ của trẻ đối với nhau trong khi chơi. Cô kịp thời động
viên, khen trẻ, nhất là những trẻ còn nhút nhát. Trong quá trình, nếu trẻ thực
hiện sai luật cô không nên dừng ngay cuộc chơi của trẻ mà cứ để trẻ chơi xong
l-ợt và gợi ý các bạn nhận xét, trên cơ sở đó cô giúp trẻ nhớ lại luật chơi để
thực hiện đúng, cô không nên sửa sai cho trẻ nhiều lần trong một buổi chơi.
Đối với những trò chơi có tính tập thể, cô nên tổ chức d-ới hình thức thi đua
giữa cá nhân trẻ với nhau hoặc giữa các tập thể trẻ với nhau để tăng thêm sự
hứng thú chơi cho trẻ.
* Nhận xét sau khi chơi
Cô giáo căn cứ vào luật chơi để đánh giá khả năng chơi của trẻ. Ngoài ra,
cô giáo còn nhận xét về thái độ chấp hành luật chơi (có thật thà hay không)
thái độ đối với bạn khi chơi và thái độ của trẻ đối với đồ chơi.
Tùy thuộc vào trẻ từng giai đoạn lứa tuổi mà cô lựa chọn hình thức nhận


19


Khoá luận tốt nghiệp

ChƯƠNg 3: Hệ THốNG TRò CHƠi học tập HìNH
THàNH Về Kích TH-ớc cho trẻ mẫu giáo lớn

Hệ thống trò chơi học tập nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ ở mảng trò
chơi học tập hình thành biểu t-ợng về kích th-ớc trong đề tài này xây dựng
theo cấu trúc:
- Trò chơi giúp trẻ ôn tập, củng cố kỹ năng so sánh, kích th-ớc các đối
t-ợng.
- Trò chơi kết hợp với hình thành các biểu t-ợng khác.
Các trò chơi trong một phần đ-ợc sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp.
3.1. Trò chơi giúp trẻ ôn tập các biểu t-ợng về kích th-ớc
3.1.1. Trò chơi Thi ai tinh, ai nhanh
*Mục đích
Hình thành kĩ năng so sánh chiều dài và sắp thứ tự của 3 đối t-ợng.
*Chuẩn bị
Mỗi trẻ có 3 que tính, trong đó que tính đỏ dài nhất, que tính xanh
ngắn hơn, que tính vàng ngắn nhất.

SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

20


Khoá luận tốt nghiệp

nói 1 từ nào đó, trẻ phải nói nhanh từ trái nghĩa với từ đó.
Dài - ngắn; cao - thấp; to - bé
Bố thì cao - con thì thấp
3.1.3. Trò chơi Thi ai nhanh
* Mục đích
Trẻ nhận biết, phân biệt sự giống và khác nhau về độ lớn của 2 đối
t-ợng.
* Chuẩn bị
Các đồ chơi có độ lớn khác nhau.
* Thực hiện

SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

21


Khoá luận tốt nghiệp
Cô có nhiều đồ chơi, các cháu hãy nói hình nào to hơn, hình nào nhỏ
hơn. Cô sẽ gọi lần l-ợt từng bạn lên, cô sẽ bịt mắt bạn ấy, chỉ dùng tay để
chọn hình theo yêu cầu của cô.

Ví dụ:
Cô yêu cầu chọn cái ca nhỏ, bạn nhớ phải chọn ca nhỏ và giơ lên.

3.1.4. Trò chơi So sánh kích th-ớc của vật
* Mục đích
Giúp trẻ phát triển khả năng so sánh và các cách đo đồ vật
* Chuẩn bị
Cuộn len nhiều màu.
Kéo, củ cả rốt, quả bí, quả cà chua.

Những ông già tuyết có kích th-ớc nh- thế nào so với nhau? Ông già
tuyết nào to nhất? Ông nào nhỏ hơn? Ông nào nhỏ hơn nữa? Ông nào nhỏ hơn
nữa? Ông nào nhỏ nhất?
Những cái xô có kích th-ớc nh- thế nào so với nhau? Xô nào to nhất?
Xô nào nhỏ hơn? Xô nào nhỏ hơn nữa? Xô nào nhỏ nhất?
Các ông già tuyết th-ờng hay lấy xô đội lên đầu làm mũ. Hãy tìm cho
mỗi ông già tuyết 1 cái mũ vừa vặn với đầu.
SVTH: Nguyễn Thị Xuân K31 GDM

23


Khoá luận tốt nghiệp
3.1.6. Trò chơi Tạo chân dung
* Mục đích
Biết cách xác định và so sánh các kích th-ớc phù hợp thì ghép hình phát
triển vốn từ về sự so sánh các kích th-ớc.
* Chuẩn bị
Tạp chí cũ, giấy trắng A4 1 mặt.
Mỗi bé 1 bức ảnh của mình.
* Thực hiện
Từng trẻ cắt hình của mình từ 1 tấm ảnh cũ (nếu không có ảnh có thể
cho trẻ tự vẽ chân dung của mình) dán ảnh đó lên trang giấy (khổ A4).
Giáo viên: Các con hãy tìm trong tạp chí những trang phục hay các đồ
vật mà mình thích nh-: cái mũ, đôi giày, cái váy, cái cốc, chiếc bánh Gatô
rồi dùng kéo cắt chúng ra.
Giáo viên: Bây giờ chúng ta hãy gắn những thứ này lên bức chân dung
của mình. Mũ sẽ đặt lên đầu, áo đặt lên phần thân, giày đi d-ới chân, bánh
Gatô đặt bên cạnh.
Ai có nhận xét gì nào?

25