Tr-ờng đại học s- phạm hà nội 2
Khoa giáo dục tiểu học

Hoàng Thị Quỳnh

hệ thống trò chơi học tập hình thành
biểu t-ợng về số l-ợng cho trẻ
mẫu giáo lớn

khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: Ph-ơng pháp dạy toán

Hà Nội - 2009
1


Tr-ờng đại học s- phạm hà nội 2
Khoa giáo dục tiểu học

Hoàng Thị Quỳnh

hệ thống trò chơi học tập hình
thành biểu t-ợng về số l-ợng cho
trẻ mẫu giáo lớn

khoá luận tốt nghiệp đại học
Chuyên ngành: Ph-ơng pháp dạy toán

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:
ThS. Phạm Đức Hiếu

2. Khóa luận không sao chép từ các tài liệu có sẵn nào.
3. Kết quả nghiên cứu không trùng với các tác giả khác.

Hà Nội, tháng 04 năm 2009
Ng-ời thực hiện

Hoàng Thị Quỳnh

4


Mục lục

Mở đầu

trang

1.Lý do chọn đề tài

7

2.Mục đích nghiên cứu

7

3.Đối t-ợng nghiên cứu

7

4.Phạm vi nghiên cứu

1.3. Nội dung hình thành biểu t-ợng về số l-ợng cho trẻ

12

Ch-ơng 2: Trò chơi học tập và ph-ơng pháp tổ chức trò chơi học tập cho
trẻ
13
2.1. Cấu trúc của trò chơi học tập

13

2.2. Phân loại trò chơi học tập.

14

2.3. Ph-ơng pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ

15

5


2.4. Những l-u ý khi sử dụng trò chơi học tập để hình thành biểu t-ợng về số
l-ợng cho trẻ mẫu giáo lớn
17
Ch-ơng 3: Hệ thống trò chơi hình thành biểu t-ợng về số l-ợng cho trẻ
mẫu giáo lớn
19
3.1. Trò chơi học tập đ-ợc sử dụng trong nội dung dạy trẻ các số mới từ 6 10, giới thiệu các chữ số trong phạm vi 10
19

tác, giải quyết các tình huống, nhiệm vụ đặt ra, giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một
cách tự nhiên, không g-ợng ép. Việc sử dụng trò chơi hợp lý sẽ làm tăng hứng
thú học tập của trẻ, giúp cho việc lĩnh hội những tri thức toán học của trẻ đ-ơc
thoải mái, dễ dàng hơn. Tuy nhiên việc sử dụng trò chơi học tập để hình thành
biểu t-ợng toán cho trẻ không phải là việc đơn giản. Trò chơi học tập rất phong
phú và đa dạng, để tổ chức cho trẻ học tập có hiệu quả, cô giáo cần căn cứ vào
mục đích, nội dung bài học, căn cứ vào từng độ tuổi để lựa chọn những trò chơi
học tập hợp lý. Cho nên cần phải có một hệ thống trò chơi học tập theo từng
nội dung của quá trình hình thành biểu t-ợng toán cho trẻ để giúp cho giáo
viên có thể lựa chọn trò chơi học tập hơp lý để hình thành biểu t-ợng toán cho
trẻ đ-ợc dễ dàng hơn.
Là sinh viên mầm non, nhận thức đ-ợc tầm quan trọng của trò chơi
học tập trong hình thành biểu t-ợng toán nói chung và hình thành biểu t-ợng
về số l-ợng cho trẻ mẫu giáo lớn nói riêng, tôi thực hiện đề tài Hệ thống trò
chơi học tập hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ mẫu giáo lớn.
2. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng hệ thống trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng về số
l-ợng cho trẻ mẫu giáo lớn.
3. Đối t-ợng nghiên cứu
Trò chơi học tập hình thành biểu t-ợng toán.
4. Phạm vi nghiên cứu
Trò chơi hình thành biểu t-ợng về số l-ợng cho trẻ mẫu giáo lớn.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
7


Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung giải quyết những
nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài, bao gồm:
+ Khái niệm trò chơi học tập.

Xuất phát từ đặc điểm cơ bản của dạy học mầm non là trẻ học
bằng chơi, chơi mà học, trò chơi học tập được sử dụng rất nhiều trong quá
trình hình thành biểu t-ợng toán cho trẻ. Việc sử dụng hợp lý trò chơi học tập
sẽ làm tăng hứng thú học tập của trẻ, làm cho việc học đối với trẻ trở nên thoải
mái, nhẹ nhàng hơn.
Trong các tiết học toán, ph-ơng pháp trò chơi đ-ợc sử dụng nhiều
với chức năng nh- nh- một biện pháp hay một ph-ơng pháp dạy học. Sử dụng
trò chơi đ-ợc coi là một ph-ơng pháp dạy học khi toàn bộ tiết học đ-ợc lồng
vào một trò chơi mà trẻ là ng-ời tham gia chính. Sử dụng trò chơi đ-ợc xem là
một biện pháp dạy học khi chỉ một phần của tiết học đ-ợc lồng vào nội dung
chơi, ví dụ nh-: trò chơi tìm nhà đuợc sử dụng ở phần sau của tiết học nhằm
củng cố và ứng dụng kiến thức kỹ năng cho trẻ. Việc sử dụng rộng rãi và đa
dạng các trò chơi học tập, nh-: các trò chơi xếp hình, lắp ghép, trò chơi dùng
lời nói... đều là ph-ơng tiện góp phần đem lại hiệu quả cho việc hình thành
biểu t-ợng toán học cho trẻ mầm non.
1.1.2.2. Trò chơi học tập giúp trẻ tiếp thu những tri thức toán học một cách
tự nhiên, thoải mái:
Trò chơi học tập có ý nghĩa giáo dục và phát triển to lớn. Nó tác
động trực tiếp đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức
nh-: cảm giác, tri giác, t- duy, t-ởng t-ợng... Thông qua trò chơi, trẻ phải giải
quyết một số nhiệm vụ của trí lực, lĩnh hội kỹ năng về ngôn ngữ, chính xác
9


hoá các biểu t-ợng, vì nhiệm vụ chơi chính là nhiệm vụ nhận thức d-ới hình
thức chơi và chính nhiệm vụ này đặt ra yêu cầu bắt trẻ phải phân tích, tổng
hợp, so sánh, phân loại và khái quát hoá. Tính hấp dẫn của hành động chơi
trong trò chơi đã giúp trẻ tích cực hoạt động, kích thích ngôn ngữ của trẻ, từ
đó hình thành một loạt các sản phẩm trí tuệ cần thiết cho việc tiếp thu tri thức
mới nh- nhanh trí, linh hoạt, óc quan sát...

thập nhiều trò chơi học tập phong phú, đa dạng để tổ chức cho trẻ làm quen
với biểu t-ợng toán có hiệu quả cao.
1.2. Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn đối với nội dung hình thành
biểu t-ợng về số l-ợng
Trẻ mẫu giáo lớn có khả năng phân tích chính xác các phần tử của
tập hợp, các tập con trong tập lớn, trẻ khái quát đ-ợc một tập lớn gồm nhiều
tập con và ng-ợc lại nhiều tập hợp riêng biệt có thể gộp lại với nhau theo một
dấu hiệu chung nào đó để tạo thành một tâp lớn. Khi đánh giá độ lớn của tập
hợp, trẻ mẫu giáo lớn ít bị ảnh h-ởng bởi các yếu tố nh-: màu sắc, kích th-ớc,
vị trí sắp đặt của các phần tử của tập hợp.
Hoạt động đếm của trẻ mẫu giáo lớn đã phát triển lên một b-ớc
mới, trẻ rất thích đếm và phần lớn trẻ nắm đ-ợc trình tự của các số từ 1-10,
thậm trí còn nhiều số hơn nữa. Trẻ biết thiết lập t-ơng ứng 1:1 trong quá trính
đếm, mỗi từ số ứng với một phần tử mà trẻ đếm. Trẻ không chỉ hiểu rằng, khi
đếm thì số cuối cùng là số kết quả ứng với toàn bộ nhóm vật, mà trẻ còn hiểu
con số là chỉ số cho số l-ợng phần tử của tất cả các tập hợp có cùng độ lớn
không phụ thuộc vào những đặc điểm tính chất cũng nh- cách xắp đặt của
chúng.
Trẻ 5-6 tuổi đã bắt đầu hiểu mối quan hệ thuận nghịch gữa các số
liền kề của dãy số tự nhiên (mỗi số đứng tr-ớc nhỏ hơn số đứng sau một đơn
vị và mỗi số đứng sau lớn hơn số đứng tr-ớc một đơn vị). Trên cơ sở đó dần
dần trẻ hiểu quy luật thành lập dãy số tự nhiên n+1. Kỹ năng đếm của trẻ ngày
càng trở nên thuần thục, trẻ không chỉ đếm đúng số l-ợng các nhóm vật mà
còn cả các âm thanh và động tác. Qua đó, trẻ hiểu sâu sắc hơn vai trò của kết
quả. Mặt khác, trẻ không chỉ đếm từng vật mà còn đếm từng nhóm vật, qua đó
trẻ hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của khái niệm đơn vị - đơn vị của phép đếm có
thể là cả nhóm vật chứ không phải là từng vật riêng lẻ.
11



- Dạy trẻ nhận biết sự nhóm có số l-ợng trong hiện các phép biến đổi
khác biệt rõ nét về số phạm vi 5, tập đếm đến trong phạm vi 10, mối
l-ợng của các nhóm đồ 5.
vật.

quan hệ về số l-ợng

- Dạy trẻ luyện đếm, trong phạm vi 10.
thêm bớt trong phạm vi

- Dạy trẻ chia 1 nhóm

5

có số l-ợng trong phạm
vi 10 thành 2 phần theo
các cách khác nhau

Nội dung hình thành biểu t-ợng về số l-ợng cho trẻ mẫu giáo lớn
phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ. Những kiến thức trẻ đ-ợc học trong
nội dung này đ-ợc xây dựng trên cơ sở và phát triển thêm từ những kiến thức
đã đ-ợc học ở những lứa tuổi tr-ớc. Đây là những kiến thức toán học cơ bản
giúp trẻ tiếp thu kiến thức toán học ở tr-ờng phổ thông.

12


Ch-ơng2: Trò chơi học tập và ph-ơng pháp tổ
chức trò chơi học tập cho trẻ
2.1. Cấu trúc của trò chơi học tập

2.2.1. Phân loại trò chơi học tập
Có nhiều loại trò chơi có thể sử dụng làm trò chơi học tập. Có thể
phân loại các trò chơi theo nội dung, theo nhiệm vụ trí tuệ, và theo tính chất
của hành động chơi và luật chơi.
Công trình của VN_Avanhêxôva đã nêu ra một số nhóm nh- sau:
Trò chơi giao nhiệm vụ dựa trên hứng thú của trẻ đối với các hoạt
động cùng với các đồ vật: thu nhặt, sắp xếp, rải ra, lắp vào, luồn vào... Các
hành động chơi ở đây mang tính chất đơn giản mà các thao tác th-ờng trùng
với các hành động với các đồ vật.
Trò chơi dấu và tìm dựa trên hứng thú của trẻ đối với sự xuất hiện
và sự mất đi một cách bất ngờ của đồ vật.
Trò chơi với câu đố giải đáp, lôi cuốn trẻ tìm hiểu những điều kiện
chưa biết: Hãy nhận biết đi, Hãy đoán đi, Cái gì ở đây Cái gì đã thay
đổi.
Trò chơi phân vai theo chủ đề, hành động chơi h-ớng vào sự mô tả
những hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống, trong sự đóng vai ng-ời lớn: ng-ời
bán hàng, ng-ời mua hàng, ng-ời đ-a th-, ng-ời bác sĩ hoặc đóng giả một con
vật: con sói, con vịt...
Trò chơi thi đua, dựa trên sự mong muốn đạt kết quả chơi một cách
tốt và nhanh: Ai trước tiên, Ai nhanh nhất.
Trò chơi t-ởng t-ợng và đối t-ợng bị cấm hay một thuộc tính của
nó (ví dụ về màu sắc), những trò chơi ấy liên quan tới chơi thú vị nh-: loại bỏ
các yếu tố chơi vô ích, không đ-ợc nói từ bị cấm.
Ngoài ra, trò chơi học tập có thể phân thành 4 nhóm theo tính chất
của trò chơi:
Trò chơi học tập với đồ vật và tranh in
Trò chơi lô tô
Trò chơi học tập bằng lời
Trò chơi âm nhạc
14


15


l-ợng cho trẻ cần chon những trò chơi giúp hình thành, củng cố những biểu
t-ợng về số l-ợng cho trẻ.
Đồng thời cô giáo phải xác định đ-ợc đối t-ợng chơi thuộc lứa tuổi
nào để lựa chọn trò chơi thích hợp.
Ví dụ: Nếu trẻ chơi là trẻ mẫu giáo bé thì cô giáo nên chọn những
trò chơi phối hợp đơn giản, có sử dụng đồ chơi (ví dụ: trò chơi xâu hạt...) bởi
vì trẻ lứa tuổi này th-ờng bị hấp dẫn bởi đồ chơi.
Nếu là trẻ mẫu giáo nhỡ thì cô giáo nên chọn những trò chơi có nội
dung chơi, hành động chơi phức tạp hơn.
Trẻ mẫu giáo lớn th-ờng thích những trò chơi học tập bằng lời, vì
thế cô giáo cần chọn những trò chơi mang tính khái quát, phân loại, so sánh,
phân tích, tổng hợp.
Cô giáo cần hiểu thấu đáo luật chơi, cách chơi để có ph-ơng án
chuẩn bị, cách h-ớng dẫn, tổ chức trò chơi hợp lý.
2.3.2. Chuẩn bị địa điểm và ph-ơng tiện chơi
Tuỳ theo từng trò chơi, cô giáo có thể cho trẻ chơi ở trong lớp hoặc
ngoài trời. Địa điểm vừa đủ cho số ng-ời chơi và đáp ứng nội dung chơi,
không có ch-ớng ngại vật gây nguy hiểm, làm mất vệ sinh cho ng-ời chơi.
Đồ dùng phục vụ cho trò chơi phải đảm bảo tính thẩm mỹ, an toàn
cho trẻ.
Lựa chọn đồ chơi, đồ dùng dạy học thích hợp và hấp dẫn là điều
kiện rất quan trọng của việc tổ chức thành công trò chơi học tập. Nếu chuẩn bị
tốt địa điểm và ph-ơng tiện chơi thì kết quả tổ chức trò chơi sẽ cao và an toàn
cho trẻ.
2.3.3. H-ớng dẫn trẻ chơi
Khi h-ớng dẫn trẻ chơi cô giáo phải giới thiệu cho trẻ biết tên trò

để đảm bảo an toàn cho trẻ, sử lý những tình huống xảy ra, đồng thời cô có
biện pháp giúp đỡ các em còn nhút nhát, động viên khuyến khích trẻ sáng tạo.
Đối với những trò chơi có tính tập thể, cô nên tổ chức d-ới hình
thức thi đua giữa trẻ với nhau hoặc giữa các tập thể trẻ với nhau để tăng thêm
hứng thú chơi cho trẻ.
2.3.5. Đánh giá, nhận xét kết quả chơi

17


Cô giáo căn cứ vào luật chơi để đánh giá khẳ năng chơi của trẻ.
Ngoài ra cô còn nhận xét về thái độ chấp hành luật chơi, thái độ đối với bạn
chơi trong khi chơi, thái độ của trẻ đối với đồ chơi, thời gian hoàn thành trò
chơi của trẻ. Cô gợi ý để trẻ tự nhận xét mình và nhận xét bạn.
Đặc điểm của trẻ là thích đ-ợc khen ngợi, không thích bị chê bai,
vì thể khi nhận xét, đánh giá, cô giáo không nên quá chú trọng vào những
hành động không đúng vì nh- thế sẽ tạo nên sự buồn chán, hụt hẫng ở trẻ. Cô
giáo cần động viên, khích lệ trẻ để những trẻ thắng cuộc không kiêu căng, tự
mãn, càng phấn khởi và cố gắng hơn. Ng-ợc lại, những trẻ thua cuộc vẫn vui
vẻ, quyết tâm phấn đấu giành kết quả cao trong trò chơi tiếp theo.
2.4. L-u ý khi sử dụng trò chơi học tập
Tr-ớc hết cô giáo phải phân rõ ràng sự khác nhau giữa các trò chơi
học tập và sự luyện tập, bởi vì trong thực tế có nhiều cô giáo coi những giờ có
sử dụng đồ chơi (đặc biệt là búp bê và tranh ảnh) là những trò chơi dạy học.
Chúng ta biết rằng, cùng với thứ đồ chơi có thể vừa tiến hành luyện tập, vừa
tiến hành trò chơi học tập cho trẻ. Song ở trò chơi học tập thì phải có nội dung
(nhiệm vụ nhận thức), hành động chơi và luật chơi. Chính nội dung và hành
động chơi làm cho trò chơi học tập trở thành trò chơi khêu gợi nguyện vọng,
hứng thú chơi của trẻ. Còn trong giờ luyện tập thì chủ yếu là cô ra bài tập và
trẻ hoàn thành những bài tập ấy.

Hệ thống trò chơi học tập trong đề tài này đ-ợc xây dựng theo cấu
trúc gồm:
Dạy trẻ các số mới từ 6-10, giới thiệu các chữ số trong phạm vi 10
Dạy trẻ so sánh, thực hiện các phép biến đổi trong phạm vi 10, mối
quan hệ số l-ợng trong phạm vi 10.
Dạy trẻ chia một nhóm có số l-ợng trong phạm vi 10 thành 2 phần
theo các cách khác nhau.
3.1. Trò chơi học tập đ-ợc sử dụng trong nội dung dạy trẻ các số mới từ
6-10, giới thiệu các chữ số trong phạm vi 10.
3.1.1. Trò chơi Đếm trên người tôi
*Mục đích
Luyện kỹ năng đếm số l-ợng.
*Chẩn bị
Bộ thẻ số (ảnh).

Bộ thẻ số
*Cách chơi
Cô giáo đặt bộ thẻ số lên bàn, trẻ lần l-ợt rút mỗi ng-ời 1 thẻ số rồi
tìm trên ng-ời chúng những thứ mà có số l-ợng bằng với số của quân bài. Ví
dụ:
20


Nếu quân bài là 2, trẻ sẽ đếm Một, hai. Hai cái mắt.
Nếu quân bài là 4, trẻ sẽ đếm Một, hai, ba, bốn. Bốn cái cúc áo.
Nếu quân bài là 0, trẻ sẽ nói: Không có cái râu nào.
Chú ý:
Cô giáo yêu cầu trẻ không lặp lại những thứ các bạn đã nói. Ví dụ:
Nếu 1 trẻ đã phát hiện Hai mắt thì khi rút được số 2, bạn khác sẽ phải gọi tên
Hai đầu gối hoặc Hai cái túi. Trò chơi kết thúc khi tất cả các quân bài đều

*Chuẩn bị
Bộ chữ số, giấy, bút, kéo, hồ dán, giấy màu, một số vật dụng khác
(tuỳ thuộc nội dung các yêu cầu mà cô giáo đặt ra trong nội dung câu hỏi).
Một số mẫu giấy nhỏ có ghi sẵn những điều trẻ phải thực hiện.
Những mẫu giấy này có thể gắn vào giữa những bông hoa trên một cành cây,
hoặc để trong túi của búp bê... tuỳ theo diều kiện cụ thể của lớp.
*Cách chơi
Cô chia lớp thành tổ. Chơi thi đua giữa các tổ. Cô cho trẻ chơi hái
hoa, lần l-ợt mỗi tổ cử một đại diện lên hái một bông hoa và nhờ cô đọc cho
nghe yêu cầu ghi trong đó. Cả tổ cùng nhau thực hiện yêu cầu của câu hỏi đã
chọn đ-ợc.
Ví dụ 1: Yêu cầu Cần tổ chức một bàn tiệc cho 5 người ăn. Chọn
những số phù hợp với bàn tiệc của mình. Trẻ sẽ trao đổi với nhau và sắp xếp
một bàn ăn cho 5 ng-ời và trang trí bàn ăn đó. Trên bàn có thể xếp 5 cái bát, 5
chiếc thìa, 5 cái cốc, 5 cái khăn ăn, 1 lọ hoa có 3 bông hoa, 1 cái bánh Gatô...
Sau khi chuẩn bị bàn tiệc xong trẻ phải chọn chữ số 5 (thể hiện 5 đồ vật trên
bàn ăn), chữ số 1 (1 bình hoa, 1 cái bánh) chữ số 3 (3 bông hoa).
Ví dụ 2: Mặc áo cho búp bê trẻ có thể vẽ cho búp bê một áo
đầm và chọn chữ số 1 (1 cái áo), chữ số 2 (2 tay áo), chữ số 4 (4 chiếc cúc)...
Có thể thay đổi cách chơi bằng cách: Một tổ thực hiện yêu cầu, tổ
khác quan sát, phát hiện các số l-ợng đồ vật đ-ợc sử dụng và chọn các chữ số
t-ơng ứng gắn vào.
3.1.5. Trò chơi Hình dáng chữ số
*Mục đích
Giúp trẻ nhận biết mặt chữ số và hình dạng của các con số.
*Chuẩn bị
22


Những con số từ 0 đến 10 đ-ợc cắt rời từ bìa.

có số lượng tương ứng thì nói: nhà bác không có thư và tiếp tục đi sang nhà
khác.
Có thể thay thế số l-ợng đồ vật bằng các tranh lô tô đồ vật, con vật
để cho trẻ phân loại.
3.1.7. Trò chơi nhắm mắt đếm hình
*Mục đích
Nhận biết số l-ợng trong phạm vi 10.
*Chuẩn bị
Rổ đựng các hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật, hình tam giác.
*Cách chơi
Từng nhóm 3- 4 trẻ lên chơi, các cháu bịt mắt, thi nhặt nhanh từng
hình ở rổ ra và đếm xem có bao nhiêu hình. Cháu nào nhặt hết nhanh và nói
đúng số hình là thắng (số l-ợng các hình ở mỗi rổ là nh- nhau).
3.1.8. Trò chơi Quân cờ
*Mục đích
Giúp trẻ nhận biết mặt chữ và nhóm số l-ợng trong phạm vi 10.
*Chuẩn bị
Các thẻ số từ 1 đến 10, các thẻ số úp xuống.
Nhiều thẻ hình các nhóm con vật, đồ vật từ 1 đến 10. Số l-ợng bộ
thẻ hình bằng số l-ợng ng-ời chơi (2-4 trẻ chơi).
Vẽ một vòng tròn ở giữa đặt các thẻ số úp xuống giữa vòng tròn.
*Cách chơi
Toàn bộ thẻ hình úp xuống và xáo đều lên. Mỗi trẻ sẽ chọn 10 thẻ
tuỳ thích, 4 trẻ sẽ oẳn tù tỳ xem ai là ng-ời đi tr-ớc.
Trẻ đi đầu tiên sẽ lấy 1 thẻ số trên cùng, lật lên xem đó là thẻ số
mấy. 4 trẻ sẽ cùng xem mình có thẻ hình có số l-ợng hình t-ơng ứng với con
số đó thì bỏ thẻ hình vào trong vòng tròn. (Nếu trẻ nào có 2 thẻ có cùng số
l-ợng thì bỏ cả 2 thẻ vào).
Ai bỏ hết các thẻ hình vào vòng tròn tr-ớc thì ng-ời đó là ng-ời
chiến thắng và tiếp tục cổ vũ cho các bạn còn lại.

nhảy xong phải nhớ mình nhảy xa bao nhiêu viên gạch để nhận số đó. Sau khi
8 bạn thi xong, căn cứ vào các số trẻ cầm để xem ai bật xa nhất.
3.1.12. Trò chơi Thi ai nhanh
25