Chương 1. MỞ ĐẦU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Trên Thế giới ngành chăn nuôi hiện sở hữu khoảng 70% đất nông nghiệp, bao
gồm chuồng trại, bãi chăn và đất trồng cây thức ăn, đóng góp khoảng 40% tổng
GDP nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh việc sản xuất và cung cấp một số
lượng lớn sản phẩm thiết yếu đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người, ngành
chăn nuôi cũng đã gây nên nhiều hiện tượng tiêu cực về môi trường. Ngoài chất thải
rắn và chất thải lỏng, chăn nuôi hiện đóng góp khoảng 18% hiệu ứng nóng lên của
trái đất (global warming) do thải ra các khí gây hiệu ứng nhà kính, trong đó có 9%
tổng số khi CO2 sinh ra, 37% khí mêtan (CH4) và 65% oxit nitơ (N2O).[ 4]
Số liệu của Cục Chăn nuôi (Bộ NN -PTNT), năm 2009 cả nước ta có 220
triệu con gia cầm; 8,5 triệu con trâu, bò; 27 triệu con lợn; trên 1,3 triệu con dê và 11
vạn con ngựa. Mỗi năm chăn nuôi thải ra trên 73 triệu tấn chất thải rắn (phân khô,
thức ăn thừa) và 25-30 triệu khối chất thải lỏng (phân lỏng, nước tiểu và nước rửa
chuồng trại). Trong đó, khoảng 50% lượng chất thải rắn (36,5 triệu tấn), 80% chất
thải lỏng (20 - 24 triệu m3) xả thẳng ra tự nhiên, hoặc sử dụng không qua xử lý là
những tác nhân gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Thực tế đó buộc chúng ta
phải hướng tới một ngành chăn nuôi chất lượng cao không chỉ đáp ứng được nhu
cầu ngày càng tăng của con người về các thực phẩm mà đồng thời còn phải chịu
trách nhiệm với chính con người về môi trường và xã hội khi sản xuất ra những sản
phẩm đó. [ 5]
Không nằm ngoài bối cảnh chung của ngành, hoạt động chăn nuôi ở Sóc
Sơn- Hà Nội dù nhỏ lẻ hay quy mô lớn đều đang gây ô nhiễm môi trường. Vì thế
tìm phương hướng, giải pháp để xử lý chất thải chăn nuôi thực sự trở nên cấp bách
đối với chính quyền, các cơ quan chức năng và người dân địa phương.
1
Nhằm nâng cao nhận thức về vấn đề ô nhiễm chất thải chăn nuôi của những
người có liên quan và tìm kiếm những giải pháp hữu hiệu cho vấn đề quản lý chất
thải chăn nuôi trong hoàn cảnh cụ thể của địa phương để bảo vệ cảnh quan, môi
hiện xóa đói, giảm nghèo trong nông thôn.
2.2. Hiện trạng phát triển chăn nuôi ở Việt Nam [ 5]
Sản lượng lương thực tăng nhanh trong thời gian gần đây đưa Việt Nam từ
một nước thiếu lương thực trong thập kỷ 80 trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ
2 - 3 thế giới. Sản xuất lương thực đạt sản lượng cao đã tạo điều kiện tốt cho sự phát
triển công nghiệp chế biến thức ăn gia súc, gia cầm và đưa chăn nuôi phát triển
nhanh và ổn định.
Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ đổi mới, ngành chăn nuôi
đã đạt được những kết quả đáng kể. Tốc độ tăng đàn gia súc, gia cầm trong 10 năm
3
gần đây tính trung bình 3,0 - 6,0%, trong đó đàn lợn tăng 6,77%; bò tăng 4,1% (bò
sữa tăng mạnh 48,06%); gia cầm tăng 6 - 9%/năm.
2.2.1. Tình hình chăn nuôi lợn
Lợn là loài vật nuôi có khả năng lợi dụng tốt các phụ phẩm công-nông nghiệp,
khả năng sinh sản cao, quay vòng khá nhanh. Chăn nuôi lợn đã trở thành nghề
truyền thống của nông dân và là ngành chăn nuôi chủ yếu ở nước ta. Lợn được nuôi
phổ biến ở tất cả các vùng sinh thái nông nghiệp, đặc biệt tập trung nhiều ở vùng
đồng bằng sông Hồng: 22,5% tổng số đầu con và 26% tổng sản phẩm. Đàn lợn vẫn
được nuôi chủ yếu theo phương thức bán thâm canh trong nông hộ (90 - 95%) với
quy mô nhỏ (3 - 5 con/hộ), số hộ nuôi quy mô lớn hơn từ 6 con trở lên chỉ chiếm
1,8%. Một tỷ lệ nhỏ đàn lợn (5 - 10%) được nuôi trong các trang trại (200 - 300 con)
theo phương thức thâm canh (công nghiệp).
Lợn vẫn là nguồn cung cấp thịt chính (77% tổng lượng thịt các loại), nhưng
tiêu thụ trong nước là chủ yếu, mỗi năm chỉ xuất khẩu được 5000 - 10000 tấn thịt.
2.2.2. Tình hình chăn nuôi gia cầm
Gia cầm là loài vật nuôi có khả năng sinh sản nhanh nhất, vòng đời ngắn nhất,
vốn đầu tư ít và quy mô chăn nuôi linh hoạt, vì vậy trong những năm gần đây gia
cầm là đối tượng nuôi quan trọng trong các chương trình xoá đói giảm nghèo. Gia
Mục tiêu chung của phát triển chăn nuôi là:
- Đến năm 2020 ngành chăn nuôi cơ bản chuyển sang sản xuất phương thức
trang trại, công nghiệp, đáp ứng phần lớn nhu cầu thực phẩm đảm bảo chất lượng
cho tiêu dùng và xuất khẩu;
- Tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp đến năm 2020 đạt trên 42%, trong đó
năm 2010 đạt khoảng 32% và năm 2015 đạt 38%;
- Đảm bảo an toàn dịch bệnh và vệ sinh an toàn thực phẩm, khống chế có hiệu
quả các bệnh nguy hiểm trong chăn nuôi;
5
- Các cơ sở chăn nuôi, nhất là chăn nuôi theo phương thức trang trại, công
nghiệp và cơ sở giết mổ, chế biến gia súc, gia cầm phải có hệ thống xử lý chất thải,
bảo vệ và giảm ô nhiễm môi trường.
2.3.2. Định hướng phát triển chăn nuôi đến năm 2020
Liên quan đến định hướng phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm, Quyết định
số 10/2008/QĐ - TTG chỉ rõ:
1. Chăn nuôi lợn: phát triển nhanh quy mô đàn lợn ngoại theo hướng trang
trại, công nghiệp ở nơi có điều kiện về đất đai, kiểm soát dịch bệnh và môi trường;
duy trì ở quy mô nhất định hình thức chăn nuôi lợn lai, lợn đặc sản phù hợp với điều
kiện chăn nuôi của nông hộ và của một số vùng. Tổng đàn lợn tăng bình quân 2,0%
năm, đạt khoảng 35 triệu con, trong đó đàn lợn ngoại nuôi trang trại, công nghiệp
37%.
2. Chăn nuôi gia cầm: đổi mới và phát triển chăn nuôi gia cầm theo hướng
trang trại, công nghiệp và chăn nuôi chăn thả có kiểm soát:
- Tổng đàn gà tăng bình quân trên 5% năm, đạt khoảng trên 300 triệu con,
trong đó đàn gà nuôi công nghiệp chiếm khoảng 33%;
- Đàn thủy cầm giảm dần còn khoảng 52 -55 triệu con; đàn thủy cầm nuôi
công nghiệp trong tổng đàn tăng dần, bình quân 8% năm.
3. Đàn bò sữa: tăng bình quân trên 11% năm, đạt khoảng 500 ngàn con, trong
* Các chất có mùi
Bảng 4.1. Các chất tạo mùi trong nước thải chăn nuôi
Chất tạo mùi
Công thức
Mùi đặc trưng
Amin
CH3NH2
Cá ươn
Amoni
NH3
Khai
Diamin
NH2(CH2)4NH
Thịt thối
Hydrosulfua
Mercaptan
Phân
cao sẽ ảnh hưởng xấu đến sự trao đổi chất, trạng thái chung của cơ thể cũng như khả
năng sản xuất và sức chống đỡ bệnh tật do làm giảm lượng oxy tồn tại. Trong các
chuồng nuôi có mật độ cao và thông khí kém, hàm lượng cacbonic tăng cao có thể
vượt quá tiêu chuẩn và trở nên rất có hại đối với cơ thể vật nuôi.
H2S là loại khí độc tiềm tàng trong các chuồng nuôi gia súc gia cầm. Nó
được sinh ra do vi sinh vật yếm khí phân huỷ protein và các vật chất hữu cơ có chứa
Sunfua khác. Khí H2S có mùi rất khó chịu và gây độc thậm chí ở nồng độ thấp. Súc
vật bị trúng độc H2S chủ yếu do bộ máy hô hấp hít vào, H2S tiếp xúc với niêm mạc
ẩm ướt, hoá hợp với chất kiềm trong cơ thể sinh ra Na2S. Niêm mạc hấp thu Na2S
vào máu, Na2S bị thuỷ phân giải phóng ra H2S sẽ kích thích hệ thống thần kinh, làm
tê liệt trung khu hô hấp và vận mạch. Người ta có thể xác định được mùi H2S ở nồng
độ rất thấp (0,025ppm) trong không khí chuồng nuôi.
NH3 là một chất khí không màu, có mùi khó chịu, ngưỡng giới hạn tiếp nhận
mùi là 37 mg/m3. Nó có mùi rất cay và có thể phát hiện ở nồng độ 5 ppm. Nồng độ
NH3 điển hình trong chuồng có môi trường được điều hoà và thông thoáng tốt là 20
ppm và đạt 50 ppm nếu để phân tích tụ trên nền cứng. Vào mùa đông tốc độ thông
gió chậm hơn thì có thể vượt 50 ppm và có thể lên đến 100 – 200 ppm. Hàm lượng
amoniac trong các cơ sở chăn nuôi phụ thuộc vào số lượng chất thải, chất hữu cơ
tích tụ lại trong các lớp độn chuồng, tức là phụ thuộc vào mật độ nuôi gia súc, gia
cầm, độ ẩm, nhiệt độ của không khí và của lớp độn chuồng, nguyên liệu và độ xốp
của lớp độn chuồng. Thường thì khu vực bẩn chứa nhiều NH3 hơn khu vực sạch.
Nồng độ của NH3 được phát hiện trong các trại chăn nuôi thường < 100 ppm.
CO là một chất khí có hại trong không khí chuồng nuôi. Trong không khí
bình thường CO ở nồng độ là 0,02 ppm. Loại khí này gây độc cho vật nuôi và con
người do cạnh tranh với Oxy (O2) kết nối với sắt trong hồng cầu. Ái lực liên kết này
cao hơn 250 lần so với O2 do đó nó đã đẩy oxy ra khỏi vị trí của nó. Khí CO kết hợp
với sắt của hồng cầu tạo thành khí carboxyhemoglobin làm cho O2 không dược đưa
9
quá trình vệ sinh chuồng trại, trong phân có Nitrogen, phốt phát và nhiều vi sinh vật.
Phần lớn N trong phân ở dạng Amonium (NH4+) và hợp chất nitơ hữu cơ. Nếu
không được xử lý thì một lượng lớn Amonium sẽ đi vào không khí ở dạng Amoniac
(NH3). Nitrat và vi sinh vật theo nước thải ra ngoài môi trường có thể nhiễm vào
nguồn nước ngầm và làm đất bị ô nhiễm.
- Các chất hữu cơ bền vững
Bao gồm các hợp chất Hydrocacbon, vòng thơm, hợp chất đa vòng, hợp chất
có chứa Clo hữu cơ trong các loại hoá chất tiêu độc khử trùng như DDT,
Lindan.....các chất hoá học này có khả năng tồn lưu trong tự nhiên lâu dài và tích lũy
trong cơ thể các loại sinh vật.
- Các chất vô cơ
Bao gồm các chất như Amoniac, ion PO43+, K+, SO42-, Cl+. Kali trong phân là
chất lỏng tồn tại như một loại muối hoà tan, phần lớn là từ nước tiểu gia súc bài tiết
ra khoảng 90%. Kali trong thức ăn cũng được gia súc bài tiết ra ngoài. Ion SO42được tạo ra do sự phân hủy các hợp chất chứa lưu huỳnh trong điều kiện hiếu khí
hoặc yếm khí.
Clorua là chất vô cơ có nhiều trong nước thải, nồng độ Clorua vượt quá mức
350mg/l sẽ gây ô nhiễm đất, nước ngầm và nước bề mặt........
- Các vi sinh vật
Trong nước thải có chứa một tập đoàn khá rộng các vi sinh vật có lợi và có
hại, trong đó có nhiều loại trứng ký sinh trùng, vi trùng và virus gây bệnh như:
E.coli, Salmonella, Shigella, Proteus, Arizona....Trong những trường hợp vật nuôi
mắc các bệnh truyền nhiễm khác thì sự đào thải vi trùng gây bệnh trong chất thải trở
nên nguy hiểm cho môi trường và cho các vật nuôi khác.
2.4.1.3. Chất thải rắn
11
Chất thải rắn từ hoạt động chăn nuôi bao gồm phân, rác, chất độn chuồng,
thức ăn dư thừa, xác gia súc chết hàng ngày. Tỷ lệ các chất hữu cơ, vô cơ, vi sinh
vật trong chất thải phụ thuộc vào khẩu phần ăn, giống, loài gia súc và cách dọn vệ
Cục Chăn nuôi (Bộ NN - PTNT), mỗi năm chăn nuôi thải ra trên 73 triệu tấn chất
thải rắn (phân khô, thức ăn thừa) và 25-30 triệu khối chất thải lỏng (phân lỏng, nước
tiểu và nước rửa chuồng trại). Trong đó, khoảng 50% lượng chất thải rắn, 80% chất
thải lỏng xả thẳng ra tự nhiên, hoặc sử dụng không qua xử lý là những tác nhân gây
ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
- Ý thức về vệ sinh nông thôn, bảo vệ môi trường chăn nuôi của người dân
chưa cao, chưa được trang bị đầy đủ. Cơ sở vật chất đối với chăn nuôi chưa đạt yêu
cầu của việc sản xuất sạch, sản xuất thân thiện với môi trường.
- Hiện tượng chuồng gia súc, gia cầm ở ngay trong khuôn viên nhà, chen chúc
trong khu dân cư không phải là hiếm gặp vì chăn nuôi hộ gia đình là một phương
thức hiệu quả, tận dụng được các sản phẩm dư thừa hàng ngày giúp các hộ tăng thu
nhập.
- Chăn nuôi quy mô lớn tuy nằm tách biệt với khu dân cư nhưng công nghệ
xử lý chất thải thì phần lớn vẫn là chôn lấp do thiếu kinh phí và công nghệ.
- Các giải pháp để khắc phục mang tính cơ bản như quy hoạch lại tổng thể
ngành chăn nuôi đã được thực hiện qua nhiều năm nhưng kết quả việc triển khai vẫn
chậm so với tốc đô phát triển dân cư, hiệu quả ngăn chặn ô nhiễm từ lĩnh vực chăn
nuôi vẫn chưa đạt so với yêu cầu đặt ra.
- Một số ít nghiên cứu dùng phân gia súc làm phân bón, phát triển hệ thống
khí sinh học … đã được thực hiện.
- Yêu cầu đặt ra là làm thế nào để việc phát triển chăn nuôi phải đi đôi với
việc bảo vệ môi trường và sức khoẻ con người. Việc chọn lựa thực hiện những
phương án thân thiện với môi trường vẫn được xem là những giải pháp có ưu thế
nhất trong tình hình hiện nay.
13
Chương 3. ĐỐI TƯỢNG – NỘI DUNG – PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
3.1. Đối tượng nghiên cứu
chăn nuôi, nhất là kinh tế trang trại. Những năm gần đây một số xã như Phú Cường,
Mai Đình, Quang Tiến, Phù Linh đã dành nhiều đất cho dự án, các xã còn lại vẫn
giữ được những thửa ruộng "bờ xôi ruộng mật". Nâng cao giá trị thu nhập trên đơn
vị canh tác bằng cách xây dựng các mô hình thâm canh hiệu quả được coi là khâu
đột phá ở nhiều xã thời gian qua. Từng bước đưa nông nghiệp phát triển theo hướng
sản phẩm hàng hóa giá trị cao gắn với nông nghiệp đô thị sinh thái là điểm nhấn
trong nông nghiệp Sóc Sơn.
Phát huy lợi thế "3 vùng" (đồi gò, đất trũng và đất giữa) Sóc Sơn tập trung sản
xuất chuyên canh, phát triển các mô hình kinh tế trang trại lâm nghiệp, cây ăn quả,
chăn nuôi đại gia súc, gia cầm tại vùng đồi gò, thâm canh lúa và thủy sản ở vùng đất
trũng ven sông, trồng cây công nghiệp ngắn ngày, rau, hoa tại các vùng đất giữa
phía nam và trung tâm huyện; xây dựng một số thương hiệu sản phẩm gắn với lợi
thế của từng xã như chè, rau sạch, bò thịt, lợn nạc, gà đồi; quy hoạch và kêu gọi đầu
tư các điểm thu mua, cơ sở chế biến nông sản, cơ sở giết mổ tập trung, tạo điều kiện
thuận lợi cho tiêu thụ và quảng bá sản phẩm nông nghiệp.
Năm 2010, huyện Sóc Sơn đã chuyển đổi 750 ha diện tích các vùng trũng, cao
hạn sản xuất lúa năng suất thấp sang các cây trồng, vật nuôi cho giá trị thu nhập cao.
Huyện quy hoạch hơn 20 ha sản xuất rau hữu cơ ở các xã Thanh Xuân, Đông Xuân;
10 ha trồng hoa ly, hướng dương, cúc, hoa hồng ở xã Xuân Giang; còn lại là mô
hình trang trại VAC tổng hợp theo vùng gồm chăn nuôi lợn, gà, vịt, cá điêu hồng, cá
rô phi đơn tính và các loại con đặc sản như ba ba, ếch, rắn... ở các xã Phú Cường,
Bắc Sơn, Nam Sơn, Tân Hưng, Việt Long, Quyết Tiến...
15
Hiện toàn huyện có khoảng 130 trang trại đạt tiêu chuẩn theo tiêu chí mới, với
tổng diện tích sử dụng 750ha đất, bình quân mỗi trang trại là: 5,09ha, trên địa bàn 26
xã, thị trấn trong toàn huyện, chủ yếu tập trung ở 9 xã vùng đồi gò là: Minh Trí,
Minh Phú, Bắc Sơn, Nam Sơn, Hồng Kỳ, Phù Linh, Tiên Dược, Quang Tiến và
Hiền Ninh.
đạm (nitơ) chuyển thành 1 lượng khá lớn khí NH3. Trong điều kiện hiếu khí, NH3
được VSV chuyển thành NO3 thấm xuống đất, một phần NO3 được vi khuẩn kỵ khí
biến thành NO, NO2, N2O; phần còn lại, theo thời gian, ngấm vào nước gây ô
nhiễm nguồn nước. Mùi hôi của phân, nước tiểu do vật nuôi thải ra với số lượng lớn
phát tán vào không khí đã ảnh hưởng xấu đến đời sống hàng ngày của người dân.
Các chất kim loại, đặc biệt là các kim loại nặng, cũng đang là tác nhân gây ô nhiễm
đất và nước.[ 6]
Ô nhiễm chất thải chăn nuôi đã trở thành nỗi ám ảnh đối với người chăn nuôi
khi dịch bệnh ngày càng nhiều, nỗi ám ảnh đối với người dân sống ở nông thôn và
cả các nhà chuyên môn. Để hạn chế gây ảnh hưởng xấu đến môi sinh và tạo thêm
nguồn phân bón hữu cơ cho sản xuất nông nghiệp đã có khá nhiều phương án xử lý
chất thải chăn nuôi như gắn chăn nuôi với trồng trọt, công nghệ biogas, ủ
phân,…được lựa chọn áp dụng.
4.2.1. Xử lý chất thải chăn nuôi trong các trang trại
Chúng tôi điều tra hoạt động xử lý chất thải chăn nuôi trong 3 kiểu hệ thống
sản xuất: VAC, VC, C. Mỗi kiểu hệ thống chọn 20 cơ sở có quy mô chăn nuôi mức
độ vừa ( từ 10 đầu lợn thịt, lợn nái hoặc 5 bò thịt, bò sinh sản hoặc 500 gà công
nghiệp trở lên ). Nghiên cứu tiến hành theo các chỉ tiêu: có xử lý chất thải hay
không? Xử lý bằng phương pháp nào? Kết quả được trình bày ở các bảng 1, bảng 2,
bảng 3.
4.2.1.1. Tỷ lệ các cơ sở chăn nuôi có xử lý chất thải
17
Bảng 1 . Tỷ lệ xử lý chất thải chăn nuôi tại các cơ sở sản xuất
Chỉ tiêu
Cơ sở có xử lý
Chất thải rắn
Cơ sở không xử lý
%
70,00
80,00
40,00
Kết quả ở bảng 1 cho thấy:
- Ở cả 3 kiểu hệ thống chăn nuôi, chỉ có từ 30 đến 60% chất thải rắn được xử
lý và tỷ lệ này đối với chất thải lỏng cũng tương tự, dao động từ 20 đến
60,00%.
- Hệ thống chăn nuôi chuyên con có tỷ lệ xử lý chất thải rắn và chất thải lỏng
cao hơn các hệ thống khác.
4.2.1.2. Hình thức xử lý và sử dụng chất thải chăn nuôi
18
Đun bếp
Biogas
Chất
thải
Sưởi ấm cho lợn
Xử lý
Phương pháp xử lý chất thải chăn nuôi hiệu quả và phổ biến nhất hiện được
áp dụng nhiều ở Sóc Sơn là dùng bể lên men vi sinh vật yếm khí sinh ga hay còn gọi
là công nghệ Biogas.
Cấu tạo bể Biogas gồm 4 phần : Bể phân huỷ - là nơi diễn ra quá trình phân
huỷ các chất rắn trong chăn nuôi; bể điều áp - có vai trò ổn định và duy trì áp lực khí
trong bể phân huỷ đồng thời đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống; bể nạp nhiên
liệu - đây là nơi nạp nhiên liệu trước khi đưa vào bể; ống dẫn khí - có chức năng dẫn
khí sinh học đến nơi sử dụng. Toàn bộ lượng chất thải sẽ được các vi sinh vật lên
men yếm khí tạo ra các khí sinh học: CH4 chiếm 60 – 70%, CO2 chiếm 20 – 30% và
các khí khác như H2, H2S…H2O. Việc xử lý chất thải bằng công nghệ Biogas giúp
giảm thiểu ô nhiễm môi trường, giải quyết vấn đề chất đốt ở nông thôn, tăng hiệu
quả nguồn phân bón cho cây trồng, nước thải của hầm Biogas còn sử dụng để nuôi
cá.
Xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bằng phương pháp ủ phân hữu cơ: tất cả
phân gia súc gia cầm đều được thu dọn chứa trong nhà chứa, sau khi đủ lượng phân
tiến hành xây đống phân ủ oai, có thể thực hiện theo hai phương pháp ủ nóng hay ủ
nguội. Phương pháp ủ nguội phân chuồng được nén chặt xen kẽ chất độn chuồng
với độ ẩm 70%, sau đó dùng đất hay ny lon che phủ cả đống phân, sau 6-8 tháng
phân đã oai mục hoàn toàn, còn phương pháp ủ nóng như việc ủ nguội nhưng không
cần nén chặt đống phân và định kỳ 2 tháng dùng dụng cụ xáo đống phân lại, cứ làm
như thế khoảng 2 lần là phân oai mục, 4-6 tháng phân oai mục. Xử lý chất thải rắn
trong chăn nuôi bằng phương pháp ủ phân hữu cơ tạo nguồn phân bón cho cây và
nguồn thức ăn cho cá.
Phương pháp ao lắng: Chất thải chăn nuôi được đưa vào ao, sau đó dùng một
số yếu tố như dùng lực động học để phân loại chất thải thành chất thải rắn và chất
lỏng. Xử lý nước thải bằng phương pháp ao lắng giúp thanh lọc môi trường.
20
Một lượng nhỏ chất thải chăn nuôi được trao đổi, mua bán giữa những người
những khó khăn không chỉ về mặt kỹ thuật như cung cấp thức ăn, sức khỏe gia súc,
chọn, tạo giống và quản lý mà cả những yếu tố môi trường, kinh tế và xã hội.
Những khó khăn trong việc quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi là những vấn
đề đầu tiên. Sự ô nhiễm đất, không khí và nguồn nước ngầm do chất thải chăn nuôi
đã làm ảnh hưởng đáng kể tới hệ sinh thái và sức khỏe con người. Ô nhiễm mùi và
nước thải từ các chất thải chăn nuôi trong chuồng trại, các hệ thống dự trữ hoặc từ
quá trình sử dụng phân bón trên đồng ruộng cũng đang là vấn đề quan tâm của nhân
dân trong các khu vực chăn nuôi.
4.3.1. Ảnh hưởng của chất thải chăn nuôi đến cảnh quan nông thôn và sinh hoạt
của người dân.
Quan sát thực tế chúng tôi nhận thấy cho dù là hệ thống sản xuất trang trại
VAC, VC, hay mô hình chăn nuôi trong nông hộ nhỏ lẻ, gia trại thì chất thải chăn
nuôi thực sự đang ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan nông thôn, làm mất đi vẻ trong
lành của thôn quê.
Chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ len lỏi trong khu dân cư, mặc dù lượng chất thải chăn
nuôi bình quân/ hộ không quá lớn nhưng không được xử lý để bón ruộng như
trước đây nữa và cũng không đủ lớn để xây hầm biogas nên đa số người chăn
nuôi chọn cách rửa chuồng và xả trực tiếp ra cống, rãnh công cộng. Vì thế hiện
tượng phổ biến nhất là phân, chất thải chăn nuôi ngập ngụa trong các cống rãnh
ven đường, tắc nghẽn và lưu cữu. Ngày nắng hay ngày mưa mùi phân gia súc bốc
lên rất khó chịu, ruồi muỗi sinh sản nhiều. Cộng thêm mật độ dân cư ngày càng
cao, chuồng trại chăn nuôi ngày càng gần nhà ở, ô nhiễm chất thải chăn nuôi
càng trở nên nghiêm trọng. Trong tương lai chúng ta chỉ chấp nhận sự phát triển
chăn nuôi có quy hoạch ở các trang trại xa khu dân cư và có hệ thống xử lý môi
22
trường nhưng trước mắt không thể không chấp nhận hệ thống chăn nuôi nhỏ lẻ
nông hộ vì đó là tập quán lâu đời, là nguồn thu nhập của nông dân nghèo. Vấn đề
là làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm?
Mùi khó chịu
150/150
100,00
Gia tăng ruồi, muỗi
150/150
100,00
Tiếng ồn lớn
43/150
28,67
Nước ao hồ ô nhiễm
64/150
42,67
Tắc nghẽn hệ thống thoát nước công cộng
41/150
27,33
Như vậy cả 5 trại chăn nuôi nằm trong khu vực dân cư tập trung hoặc gần khu
dân cư đều bị người dân phàn nàn hoặc khiếu nại về vấn đề ô nhiễm môi trường như
mùi khó chịu, tiếng kêu của súc vật, ô nhiễm nguồn nước và các vấn đề khác ( liên
quan đến sức khỏe, cảnh quan, lo sợ lây bệnh từ vật nuôi ). 100% số người được hỏi
đều kêu ca tình trạng các cơ sở chăn nuôi phát ra mùi khó chịu, ruồi muỗi sinh sôi
nhiều gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng sống của cả cộng đồng. Một số hộ dân có
ruộng lúa, ao cá gần trại chăn nuôi còn phản ánh năng suất lúa của họ bị giảm do lá
lúa phát triển quá tốt khi quá nhiều chất thải lỏng trong chăn nuôi lợn được thải ra
gần ruộng lúa hoặc chất thải làm chết cá.
24
4.3.2. Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng từ chất thải chăn nuôi
Liên quan đến ô nhiễm chất thải chăn nuôi, nhiều nghiên cứu y khoa đã cho
biết ô nhiễm chăn nuôi có thể gây nên nhiều căn bệnh về tiêu hóa, hô hấp, da liễu,
thần kinh cho người trực tiếp chăn nuôi cũng như sức khỏe của các hộ dân sống
xung quanh khu vực chăn nuôi.
Trong quá trình điều tra chúng tôi nhận thấy nhiều chuồng trại chăn nuôi
được xây dựng liền kề nhà ở, khoảng cách chỉ 20-30 m. Nếu không có biện pháp xử
lý chất thải thích hợp và triệt để thì môi trường sống của các hộ gia đình xung quanh
sẽ không đảm bảo và gây nguy hại đến sức khỏe người dân.
Chúng tôi phát phiếu điều tra cho 50 người dân trực tiếp chăn nuôi và người
dân sống liền kề khu vực chăn nuôi để hỏi về những căn bệnh mà họ thường mắc
phải, tần suất mắc bệnh v.v. Sau đây là một số kết quả ban đầu về những bệnh họ
thường mắc phải – những căn bệnh bị nghi ngờ liên quan đến ô nhiễm chất thải.
Bảng 3: Những căn bệnh thường gặp ở người chăn nuôi và người dân cư trú
gần các cơ sở chăn nuôi
Loại bệnh
Thần kinh ( đau đầu, căng
thẳng, mất ngủ, ..)
5
10,0
Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Hoa [ 9] tại Phú Bình –Thái Nguyên
trên đối tượng là những người làm nghề chăn nuôi lợn, thì danh sách những bệnh
25
Copyright: Tài liệu đại học ©