BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ái Loan

BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH THỦ LĨNH
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TẠI
TRƯỜNG MẦM NON PHÚ LÝ,
HUYỆN VĨNH CỬU, TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ái Loan

BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH THỦ LĨNH
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TẠI
TRƯỜNG MẦM NON PHÚ LÝ,
HUYỆN VĨNH CỬU, TỈNH ĐỒNG NAI
Chuyên ngành: Giáo dục học (Mầm non)
Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN THỊ THANH BÌNH


sức mạnh tinh thần và đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và hoàn thành luận văn.
Cuối cùng, xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô trong hội đồng chấm
luận văn đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn chỉnh luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn!
TP.Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2014
Tác giả

Nguyễn Thị Ái Loan


MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan

Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các biểu đồ
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH
THỦ LĨNH CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI ......................... 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .......................................................................... 7
1.1.1. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới ........................... 7
1.1.2. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu ở Việt Nam ...................................... 12
1.2. Những vấn đề lý luận về tính thủ lĩnh của trẻ mẫu giáo ........................ 13
1.2.1. Khái niệm về tính thủ lĩnh .................................................................. 13
1.2.2. Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo. .................................................... 14
1.2.3. Tính thủ lĩnh của trẻ MG .................................................................... 18

3.1. Đề xuất một số biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi ............................................................................................... 52
3.1.1. Giao nhiệm vụ cho trẻ ...................................................................52
3.1.2. Tạo cơ hội cho trẻ giải quyết vấn đề ..............................................53
3.1.3. Tổ chức hoạt động theo nhóm ........................................................... 55
3.1.4. Làm giàu vốn sống, vốn kinh nghiệm cho trẻ .............................. 59
3.1.5. Phối hợp với phụ huynh để rèn luyện tính thủ lĩnh cho trẻ ............ 63
3.2. Thực nghiệm một số biện pháp GD tính thủ lĩnh cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi. .............................................................................................. 65
3.2.1. Khái quát về tổ chức thực nghiệm .................................................... 65
3.2.2. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm. ................................................... 66
Tiểu kết chương 3 .................................................................................................. 79
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................................... 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 82
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ĐTB

: Điểm trung bình

GD

: Giáo dục

GV

: Giáo viên



Bảng 2.2.
Bảng 2.3.

Mức độ tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi .................................. 38
Đánh giá của GV về biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6
tuổi .............................................................................................. 40

Bảng 2.4.

Các biện pháp GV sử dụng để GD tính thủ lĩnh cho trẻ............. 42

Bảng 2.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tính thủ lĩnh của trẻ .......................... 44

Bảng 2.6.

Những khó khăn khi GV tổ chức GD tính thủ lĩnh cho trẻ ........ 46

Bảng 2.7.

Ý kiến của phụ huynh về biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ 5-6
tuổi .............................................................................................. 49

Bảng 2.8.

Lựa chọn của phụ huynh về các biện pháp GD tính thủ lĩnh ..... 50

Bảng 3.1a. Mức độ biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi qua trò

Biểu đồ 2.2.

Biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi ........................... 41

Biểu đồ 2.3.

Các biện pháp GD tính thủ lĩnh cho trẻ MG 5-6 tuổi ............. 43

Biểu đồ 2.4.

Ý kiến của phụ huynh về sự cần thiết của việc GD tính thủ
lĩnh cho trẻ ............................................................................... 50

Biểu đồ 3.1a. Mức độ biểu hiện tính thủ lĩnh trẻ MG 5-6 tuổi ở nhóm
TN và nhóm ĐC ..................................................................... 68
Biểu đồ 3.1b. Mức độ biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi ở
nhóm TN và nhóm ĐC .......................................................... 69
Biểu đồ 3.2.

Điểm trung bình các tiêu chí nhóm TN và nhóm ĐC trong
hoạt động vui chơi với chủ đề: “Phương tiện và luật lệ
giao thông”.............................................................................. 71

Biểu đồ 3.3.

Điểm trung bình các tiêu chí nhóm TN và nhóm ĐC trong
hoạt động có chủ đích với chủ đề: “Các hiện tượng tự
nhiên” ...................................................................................... 72

Biểu đồ 3.4.

nhiều sáng kiến và khả năng tổ chức trò chơi; nó chỉ huy việc phân các vai và
hướng dẫn hành động cho những đứa trẻ khác. Em “thủ lĩnh” thường nhận vai
chính vì vai chính có quyền lợi nhất” [13, tr.265].
Ở lứa tuổi mẫu giáo 5-6 tuổi, tính thủ lĩnh biểu hiện rõ nét qua vui chơi,
học tập, lao động và cần phải xác định rõ thủ lĩnh tích cực và thủ lĩnh tiêu cực
để có hướng bồi dưỡng và giáo dục. Bởi cũng có thể, ban đầu trẻ đã có tính
thủ lĩnh nhưng khi được cô giáo, bạn bè yêu mến, vị nể lâu dần trẻ sẽ tự mãn,
kiêu căng, hống hách, tham lam, ích kỉ và cả bắt nạt bạn. Và như thế tính thủ
lĩnh của trẻ trở thành tiêu cực. Vì vậy giáo viên là người cần phải theo dõi và
rèn luyện tính thủ lĩnh cho trẻ. Nếu đứa trẻ tiềm ẩn khả năng thủ lĩnh nhưng
giáo viên thường áp đặt, làm hộ, làm thay trẻ, không cho trẻ cơ hội thể hiện


2

mình thì cũng sẽ dập tắt khả năng thủ lĩnh của trẻ. Điều này thật đáng tiếc cho
một nhà lãnh đạo tương lai.
Hiện nay ở Việt Nam, việc rèn luyện tính thủ lĩnh cho trẻ là một nhu cầu
mang tính thời đại. Bởi xã hội hiện đại luôn cần những con người có tính
quyết đoán, dám nghĩ, dám làm, biết hợp tác, biết khởi xướng trong mọi hoạt
động, biết lập kế hoạch, mục tiêu cho bản thân và có khả năng kiểm soát được
cuộc sống.
Quán triệt tinh thần nghị quyết TW2 Ban chấp hành TW Đảng khoá VIII
về định hướng phát triển giáo dục đào tạo trong thời kỳ CNH- HĐH đất nước,
ngành học mầm non đã xác định mục tiêu chăm sóc, giáo dục trẻ Mẫu giáo là:
"Cần phát triển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất cần thiết, phù hợp với
lứa tuổi như: mạnh dạn, tự tin, độc lập, sáng tạo, linh hoạt, tự giác...tạo điều
kiện thuận lợi cho trẻ tham gia vào cuộc sống, chuẩn bị tốt cho việc học tập ở
lớp 1 và các bậc học sau này có kết quả".
Trẻ mầm non là tương lai của đất nước, là người chủ xã hội. Nếu trẻ

MN Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai. Trên cơ sở đó đề xuất biện
pháp giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ 5-6 tuổi.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về biểu hiện tính thủ lĩnh
của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh.
- Khảo sát thực trạng tính thủ lĩnh và biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
- Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi trong mọi hoạt động tại trường của trẻ.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường
mầm non Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai


4

4.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
5. Giả thuyết khoa học
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có biểu hiện tính thủ lĩnh nhưng ở mức chưa
cao. Nếu có biện pháp tác động sư phạm phù hợp như: giao nhiệm vụ cho trẻ;
tạo cơ hội cho trẻ giải quyết vấn đề; làm giàu vốn sống, vốn kinh nghiệm cho
trẻ, tổ chức hoạt động theo nhóm, phối hợp với phụ huynh rèn tính thủ lĩnh sẽ
phát triển tính thủ lĩnh cho trẻ cao hơn.
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Đề tài tiến hành nghiên cứu mức độ biểu hiện tính thủ lĩnh của trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi và đề xuất biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi ở trường mầm non Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, trong mọi
hoạt động tại trường của trẻ.

đề liên quan đến tính thủ lĩnh, biện pháp giáo dục tính thủ lĩnh
7.2.4. Phương pháp thực nghiệm
Xây dựng một số biện pháp nhằm giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ MG 5-6
tuổi.
Tổ chức các hoạt động nhằm giáo dục tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi
tại lớp thực nghiệm.
7.3. Phương pháp thống kê toán học
Các số liệu thu được trong quá trình nghiên cứu được xử lý bằng phần
mềm SPSS 16.0.
8. Đóng góp mới của đề tài
Đề tài nhằm góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về biện
pháp giáo dục tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi.
Làm rõ thực trạng tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6 tuổi ở trường MN Phú
Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.
Đề xuất một số biện pháp nhằm giáo dục tính thủ lĩnh của trẻ MG 5-6
tuổi ở trường MN Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.
9. Cấu trúc luận văn


6

Luận văn gồm có các phần sau:
Phần mở đầu
Phần nội dung
Chương 1 : Cơ sở lý luận về tính thủ lĩnh của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
Chương 2 : Thực trạng tính thủ lĩnh của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường
MN Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.
Chương 3: Một số biện pháp nhằm giáo dục tính thủ lĩnh của trẻ mẫu
giáo 5- 6 tuổi ở MN Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai.
Kết luận và kiến nghị

Lãnh đạo đích thực là một mô hình thúc đẩy cả năng lực tâm lý tích cực, thúc
đẩy tự nhận thức, quan điểm đạo đức bên trong, xử lý cân bằng thông tin,
minh bạch và quan hệ trên một phần của các nhà lãnh đạo làm việc với


8

những người theo, bồi dưỡng tự phát triển [19].
Tiến sĩ Meenakshi đã xác định lãnh đạo là quá trình trong đó một cá
nhân ảnh hưởng đến nhóm các cá nhân để đạt được mục tiêu chung. Đạt mục
tiêu bằng cách hợp tác lẫn nhau và gắn kết hành vi. Một nhà lãnh đạo truyền
vào một cảm giác tích cực và chỉ đạo những người khác để đạt được mục tiêu
quy định.
Stogdill đã nghiên cứu tính lãnh đạo trong việc phân biệt các nhà lãnh
đạo dựa trên tính hiệu quả trong công việc của họ. Stogdill đã đưa ra một số
đặc điểm về lãnh đạo như:
- Ý thức trách nhiệm
- Hoàn thành trách nhiệm
- Sức mạnh
- Sự kiên trì
- Sự rủi ro
- Tính độc đáo
- Tự tin
- Khả năng xử lý căng thẳng
- Khả năng ảnh hưởng
- Khả năng phối hợp những nỗ lực của những người khác khác trong việc
đạt được các mục đích [16, p.26].
Những đặc điểm này có thể được sử dụng với mức độ tương đối cao để
lựa chọn và phát triển các nhà lãnh đạo trong trường học. Pondy cho rằng:
Lãnh đạo trong trường học là khả năng tạo ra những hoạt động có ý nghĩa về

rãi trong các chương trình đào tạo quản lý và trong nhà trường [16, p.27].
John Gardner đã khẳng định: “Mỗi một người lãnh đạo tuyệt vời là một
người đang thực hiện công việc giảng dạy và mỗi một giáo viên tuyệt vời là
người đang dẫn đầu”. Giáo viên tốt là nhà lãnh đạo tuyệt vời. Tuy nhiên, vẫn
có một số giáo viên không nhận ra mối quan hệ giữa dạy học, lãnh đạo và
việc tạo ra quyết định cũng như không nhận ra chính họ là những nhà lãnh
đạo thật sự. Có thể có những xu hướng khác, những giả định sai lầm rằng việc


10

giảng dạy là của giáo viên, còn việc lãnh đạo là của hiệu trưởng. Điều này đã
tạo ra những bất lợi của nền giáo dục Mỹ trong một thời gian dài. Việc giảng
dạy vốn liên quan đến lãnh đạo và ra quyết định, đó là một quá trình phức tạp
đòi hỏi nhiều kĩ năng lãnh đạo như: thiết lập mục tiêu, xây dựng mục tiêu, lựa
chọn và thực hiện các chiến lược đạt được những mục tiêu, đánh giá toàn bộ
quá trình và động cơ thúc đẩy người học [18, p.57].
Lớp học rất phức tạp, đó là nơi làm việc năng động và đòi hỏi những nhà
quản lý biết cách điều hành cũng như ra quyết định. Có 9 bước điều hành để
đạt được thành công: [18,p.59]
- Lập kế hoạch
- Đề ra mục tiêu giao tiếp
- Điều chỉnh những hoạt động nơi làm việc
- Tạo ra môi trường vui vẻ trong công việc
- Giảng giải cho những thành viên mới của nhóm làm việc
- Liên quan đến công việc bên cạnh hệ thống những công việc khác.
- Giám sát và làm việc với người khác
- Động cơ thúc đẩy để giám sát
- Đánh giá thực hiện việc giám sát.
Một số nhà hoạch định chính sách và quản trị cho rằng giáo viên phải là

những yêu cầu của mình. Trong một số trường hợp này, đó có thể là những
đứa trẻ được ưa thích nhất trong nhóm, những đứa trẻ biết thỏa thuận với các
bạn cùng tuổi, biết tính đến những nguyện vọng của các bạn, biết giải quyết
những nghi ngờ xuất hiện trong nhóm. Trong một số trường hợp khác “thủ
lĩnh” thường là những đứa trẻ bắt nạt những đứa khác, thích chỉ huy, thích ra
lệnh, có khi còn dùng đến cả sức mạnh thể lực [8].
Tính thủ lĩnh cho phép trẻ em có quyền kiểm soát mọi việc và khả năng
để làm cho mọi việc xảy ra. Tính thủ lĩnh thấm nhuần sự tự tin, và giúp con
người giải quyết vấn đề một cách sáng tạo, làm việc trong một nhóm và làm
việc cộng tác với những người khác. Tính thủ lĩnh cho trẻ em nhiều cơ hội để
phát triển ý thức trách nhiệm [20].


12

Như vậy, các tác giả đã đi sâu nghiên cứu tính thủ lĩnh và cho rằng sự
thành công trong việc hình thành và phát triển phẩm chất này phụ thuộc rất
nhiều vào sự giúp đỡ của người lớn và giáo dục. Họ cũng khẳng định rằng
muốn giáo dục tính thủ lĩnh cho trẻ, người lớn phải tạo cơ hội cho trẻ, xây
dựng cho trẻ sự tự tin, khả năng độc lập và kĩ năng giải quyết vấn đề.
1.1.2. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu ở Việt Nam
Ở Việt Nam việc nghiên cứu tính thủ lĩnh được nhiều tác giả quan tâm.
Tác giả Nguyễn Đình Chính-Phạm Ngọc Uyển đã nghiên cứu uy tín của
một thủ lĩnh là hoàn toàn bị phụ thuộc vào trình độ học vấn, kĩ năng đã được
đào tạo cũng như vào các thuộc tính sinh lý, thuộc tính nhân cách bản thân
chủ thể. Chính nhân cách của thủ lĩnh mới thực sự được coi là một phương
tiện thiết yếu cho việc lãnh đạo nhóm chứ không phải là con người họ. Để có
thể có được uy tín, người thủ lĩnh nhóm cần chú ý đảm bảo được các điều
kiện cần thiết như biết tiến hành tạo ra một ê kíp lãnh đạo tương xứng, biết
lạc quan khi cư xử, biết dựa vào cốt cán, trung thực, mâu thuẩn, mẫu mực về

Trong tuổi mầm non, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết cho rằng vào cuối tuổi
mẫu giáo đã bắt đầu xuất hiện vai trò “thủ lĩnh”. Đó là đứa trẻ được các bạn
tôn sùng và vị nể nhất, vì nó thường có nhiều sáng kiến và có khả năng tổ
chức trò chơi. Nó chỉ việc phân các vai và hướng dẫn hành động cho những
đứa trẻ khác [14].
Như vậy, tại Việt Nam, việc nghiên cứu tính thủ lĩnh được nhiều tác giả
quan tâm. Tuy nhiên, đi sâu vào nghiên cứu tính thủ lĩnh của trẻ em trước tuổi
đến trường chỉ có tác giả Nguyễn Ánh Tuyết đề cập đến tính thủ lĩnh xuất
hiện trong hoạt động vui chơi mà chưa đi sâu nghiên cứu tính thủ lĩnh vào các
hoạt động trong ngày của trẻ 5-6 tuổi.
1.2. Những vấn đề lý luận về tính thủ lĩnh của trẻ mẫu giáo
1.2.1. Khái niệm về tính thủ lĩnh
Tác giả Trần Quốc Thành-Nguyễn Đức Sơn đã định nghĩa thủ lĩnh như
sau: Thủ lĩnh là người cầm đầu một nhóm không chính thức. Thủ lĩnh xuất
hiện do yêu cầu của nội bộ nhóm tự phát - mọi người tự nguyện thừa nhận


14

người cầm đầu chứ không phải do bên ngoài áp đặt vào [11].
Tác giả Vũ Dũng đã cho rằng: Thủ lĩnh được hình thành do sự suy tôn và
tín nhiệm của các thành viên trong nhóm. Thủ lĩnh là người có năng lực và uy
tín trong nhóm, nhiều khi cũng là người có kinh nghiệm và tuổi tác nhiều hơn
các thành viên khác [3].
Tác giả Ngô Công Hoàn đã viết: Khái niệm thủ lĩnh gắn liền với các đặc
điểm tâm lí cá nhân của người đứng đầu nhóm. Do các thành viên trong
nhóm suy tôn [6].
Tác giả Trần Thị Kim Xuyến - Nguyễn Thị Hồng Xoan đã cho rằng: Thủ
lĩnh là một thành viên của nhóm, là người có uy tín nhiều nhất đối với nhóm.
Thủ lĩnh không nhất thiết là người có tài năng nhất trong nhóm. Đơn giản là,

bên ngoài thành những hành động định hướng bên trong. Vì vậy, trẻ có khả
năng tự điều khiển hành vi cũng như thay đổi cách nhìn nhận về bản thân
trong tự ý thức và tự đánh giá. Tính chủ định các hành vi của trẻ cũng phát
triển. Những đặc trưng này là tiền đề cần thiết để thể hiện tính thủ lĩnh trong
cuộc sống.
1.2.2.2. Đặc điểm nhân cách
Sự xuất hiện tự ý thức là dấu hiệu đầu tiên và cũng là dấu hiệu cơ bản
nhất của sự hình thành nhân cách. Đó gọi là ý thức bản ngã. Tự ý thức là quá
trình nhận thức về nhân cách của mình, cái tôi của mình về thể lực, tinh thần,
xã hội. Nguyễn Ánh Tuyết đã trình bày trong cuốn Tâm lí học trẻ em lứa tuổi
mầm non với một số đặc điểm đặc trưng sau:
Tiền đề của ý thức bản ngã là việc tách mình ra khỏi người khác, đã
được hình thành ở cuối tuổi ấu nhi. Tuy nhiên, phải trải qua một quá trình
phát triển, ý thức bản ngã của trẻ mới được xác định rõ ràng. Khi mới bước
vào tuổi mẫu giáo đứa trẻ chưa hiểu biết gì mấy về bản thân mình và những
phẩm chất của mình. Nhưng đến cuối tuổi mẫu giáo trẻ mới hiểu được mình
là người như thế nào, có những phẩm chất gì, những người xung quanh đối xử
với mình ra sao, và tại sao mình lại có hành động này hay hành động khác. Ý
thức bản ngã hay sự tự ý thức thể hiện rõ nhất trong sự đánh giá về thành


16

công hay thất bại cả mình, về những ưu điểm và khuyết điểm của bản thân, về
những khả năng và cả sự bất lực nữa. Ở tuổi mẫu giáo lớn, sự tự ý thức còn
được thể hiện rõ trong sự phát triển giới tính của trẻ. Ở lứa tuổi này trẻ không
những nhận ra mình là trai hay gái mà còn biết rõ ràng nếu mình là trai hay
gái thì hành vi phải thể hiện như thế nào cho phù hợp với giới tính. Ý thức
bản ngã được xác định rõ ràng giúp trẻ điều khiển và điều chỉnh hành vi của
mình cho phù hợp với những chuẩn mực, những qui tắc xã hội, từ đó mà hành