BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO II
........................................

NGUYỄN THỊ HOÀNG TRÂM

CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA
HIỆU TRƯỞNG MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG PHÍA NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2003



LỜI CÁM ƠN
Xin trân trọng cám ơn TS. Lê Thị Hoa đã tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn
này.
Xin trân trọng cám ơn các Thầy – Cô đã giảng dạy và góp ý cho luận văn này.
Xin chân thành cám ơn Anh, Chị Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Giáo viên và các em
Học sinh một số trường THPT phía Nam và bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, tạo điều kiện
để tôi hoàn thành luận văn này.

3


BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
BCH


THPT

: trung học phổ thông

TNCS HCM

: thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

TP HCM

: thành phố Hồ Chí Minh

XHCN

: xã hội chủ nghĩa

4


MỤC LỤC
LỜI CÁM ƠN ............................................................................................................ 3
BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ............................................. 4
MỤC LỤC .................................................................................................................. 5
MỞ ĐẦU..................................................................................................................... 8
1. Lý do chọn đề tài. .................................................................................................. 8
2. Mục đích nghiên cứu. .......................................................................................... 10
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................... 10
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. .................................................................. 10
5. Giới hạn đề tài...................................................................................................... 10

HỌC PHỔ THÔNG ................................................................................................ 67
3.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lí hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp. ...................................................................................... 67
3.1.1. Cơ sở lí luận ................................................................................................ 67
3.1.2. Cở sở pháp lí................................................................................................ 67
3.1.3.Cơ sở thực tiễn ............................................................................................. 68
3.2. Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lí hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp ở thường trung học phổ thông................................... 69
3.2.1. Thành lập hoặc củng cố Ban chỉ đạo hoạt động GDNGLL. ....................... 69
3.2.2. Kế hoạch hóa hoạt động GDNGLL. ........................................................... 71
3.2.3. Tuyên truyền................................................................................................ 73
3.2.4. Chỉ đạo các bộ phận trong trường, đặc biệt là các tổ bộ môn tham gia tổ
chức hoạt động GDNGLL ..................................................................................... 74
3.2.5. Chỉ đạo hoạt động của tổ, khối chủ nhiệm. ................................................. 75
3.2.6. Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm việc tổ chức các hoạt động thường
xuyên, kịp thời. ...................................................................................................... 76
3.2.7. Phối hợp, hỗ trợ và tạo điều kiện cho hoạt động của Đoàn. ....................... 77
3.2.8. Phối hợp với các lực lượng xã hội, đặc biệt là cha mẹ học sinh để tổ chức
hoạt động GDNGLL .............................................................................................. 77
3.2.9. Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị, sách báo, kinh phí phục vụ hoạt
động GDNGLL...................................................................................................... 78
3.3. Khảo nghiệm về các biện pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt động
GDNGLL .................................................................................................................. 80
3.4.Thử nghiệm ........................................................................................................ 80
3.4.1. Mục đích thử nghiêm .................................................................................. 81
3.4.2. Nội dung thử nghiêm................................................................................... 81
6


3.4.3. Qui trình thử nghiệm ................................................................................... 81

cố và phát triển thông qua các hoạt động giáo dục, trong đó có hoạt động giáo dục
ngoài giờ lên lớp.
- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một khâu, một bộ phận của toàn bộ
quá trình giáo dục, phát triển nhân cách của học sinh trường THPT. Hoạt động sẽ
góp phân củng cô, mở rộng tri thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển xúc cảm, tình cảm
đạo đức ở học sinh...bằng sự giao tiếp trong tập thể, giữa các tập thể và với xã hội.
Từ đó hình thành ở học sinh kỹ năng tự quản và tổ chức hoạt động; đặc biệt hình
thành ở các em tính năng động sáng tạo và tích cực xã hội. Mặt khác, xét về phương
diện tâm lí thì: "Trong mọi con người tồn tại hai bản năng rất mạnh, và chúng có thể
được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục. Bản năng thứ nhất là con người cần một cuộc
sống cộng đồng. Bản năng thứ hai là con người thích được vui chơi thoải mái" [19,
tr 36]. Chính hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một phương thức giáo dục phù
hợp với cả hai bản năng trên, đồng thời đáp ứng được nhu cầu hoạt động của tuổi
trẻ.
- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với nội dung, hình thức đa dạng và
phong phú sẽ là phương thức để thực hiện nguyên lí giáo dục của Đảng: "Học đi đôi

8


với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội", góp
phần hướng nghiệp và phân luồng học sinh trung học.
- Trong diễn văn khai mạc Hội nghị TW 2 (khóa 8), nguyên Tổng Bí thư Đỗ
Mười đã nêu: "Giáo dục, đào tạo phải theo hướng cân đối giữa "dạy người", dạy
chữ, dạy nghề, trong đó "dạy người" là mục tiêu cao nhất như Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã nói: "Muốn có chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ
nghĩa".
- Nhưng hiện nay các nhà trường chủ yếu vẫn cung cấp tri thức để hình thành
nhận thức, thái độ, chưa coi trọng đúng mức, và chưa có đủ điều kiện rèn luyện kĩ
năng, trau dồi những cảm xúc, tình cảm, phẩm chất đạo đức, thẩm mĩ. Giáo sư Viện

3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nhằm đạt được mục đích nghiên cứu trên, chúng tôi tập trung nghiên cứu các
vấn đề sau:
3.1. Cơ sở lí luận về các biện pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông.
3.2. Khảo sát và phân tích thực trạng quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên
lớp ở một số trường THPT phía Nam.
3.3. Đề xuất và thử nghiệm một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản
lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt
động GDNGLL của Hiệu trưởng một số trường THPT phía nam.
4.2. Khách thể nghiến cứu: Quản lí hoạt động GDNGLL của Hiệu trưởng một
số trường THPT ở một số tỉnh phía nam
5. Giới hạn đề tài.
- Hoạt động GDNGLL do nhiều cấp quản lí. Đề tài chỉ nghiên cứu quản lí hoạt
động GDNGLL của Hiệu trưởng ở một số trường THPT phía nam, không nghiên
cứu ở các trường THPT dân tộc nội trú.
-Nshiên cứu thực trạng quản lí hoạt động GDNGLL ở một số trường THPT
những năm gần đây, đặc biệt năm học 2001 - 2002.

10


- Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu những hoạt động ngoài giờ lên lớp trong phạm
vị khuôn khổ của nhà trường.
6. Phương pháp nghiên cứu.
6.1. Quan điểm nghiên cứu.
Đề tài được tổ chức nghiên cứu dựa trên các quan điểm sau:
6.1.1. Quan điểm hệ thống.

Makarencô đã tổ chức các tổ hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ cho học sinh ở
trại M.Gorki và ở công xã F.E. Dzerjinski như: "tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ
khiêu vũ, xưởng tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ vật lí -hóa học, tổ thể
thao.... Việc phân phối các em vào các tổ ngoại khóa, câu lạc bộ được tổ chức trên
cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ
phải có kỉ luật trong quá trình hoạt động" [14, tr 173 ,174].
Vào những năm 60 - 70, đất nước Liên xô đang trên con đường xây dựng
CNXH, việc giáo dục con người phát triển toàn diện được Đảng cộng sản và Nhà
14


nước quan tâm. Các nghiên cứu về lí luận giáo dục nói chung, và hoạt động
GDNGLL nói riêng được đẩy mạnh. Trong cuốn sách "Giáo dục học" tập 3, tác giả
T.A.Ilina đã đề cập tới khái niệm, nội dung và các hình thức cơ bản của hoạt động
GDNGLL. Trong cuốn sách "Tổ chức và lãnh đạo công tác giáo dục ở trường phổ
thông", tác giả I.x. Marienco đã trình bày sự thống nhất của công tác giáo dục trong
và ngoài giờ học, nội dung và các hình thức tổ chức hoạt động GDNGLL, vị trí của
người Hiệu trưởng trong việc lãnh đạo hoạt động giáo dục và các tổ chức Đội thiếu
niên và Đoàn thanh niên...
Trong cuốn sách "Effective Educational Management", tác giả Van Der
Westhuizen đã nêu một số vấn đề: khái niệm, mục đích, phân loại các hoạt động
của học sinh làm 7 lĩnh vực, các nhiệm vụ quản lí hoạt động của học sinh, vai trò
của giáo viên và những người lớn khác trong việc tổ chức hoạt động của học sinh.
1.1.2. Ở Việt Nam
Nghiên cứu về hoạt động GDNGLL đã thu hút được sự quan tâm của các nhà
nghiên cứu, của các nhà giáo trong cả nước từ những năm 80 của thế kỉ 20 trở lại
đây. Chúng ta có thể chia làm hai giai đoạn sau:
a. Giai đoạn trước cuộc cải cách giáo dục lần thứ 3 (từ năm 1979 trở về trước):
điểm nổi bật ở giai đoạn này là khái niệm "hoạt động GDNGLL" chưa được định
hình và chưa có tên gọi như ngày nay. Tuy nhiên, nội hàm cơ bản của khái niệm đã

tỉnh phía Nam, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lí
hoạt động GDNGLL của người Hiệu trưởng.
1.2. Cơ sở lí luận
1.2.1. Trường trung học phổ thông
a. Vị trí
Trường THPT là cơ sở giáo dục của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc tiểu
học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông. Trường
THPT có tư các pháp nhân và có con dấu riêng.
b. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THPT
1.Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình
giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo ban hành.
2.Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện kế hoạch
phổ cập giáo dục THCS trong phạm vi cộng đồng theo qui định của nhà nước.
3.Quản lí giáo viên, nhân viên và học sinh.
4.Quản lí và sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo qui định
của pháp luật.

18


5.Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện
các hoạt động giáo dục.
6.Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong
phạm vi cộng đồng.
7.Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo qui định của
pháp luật.
Như vây, nhiệm vụ thứ nhất của trường trung học đã xác định: trường trung
học có nhiệm vụ tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác; trong
đó, các hoạt động giáo dục khác được tổ chức chủ yếu dưới hình thức hoạt động
GDNGLL.

của nhà trường, hoạt động tiếp nối và thống nhất hữu cơ với hoạt động học tập trên
lớp, nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào
tạo, đáp ứng những yêu cầu đa dạng của xã hội đối với thế hệ trẻ.
Hoạt động GDNGLL do nhà trường tổ chức và quản lí với sự tham gia của các
lực lượng xã hội. Nó được tiến hành tiếp nối hoặc xen kẽ hoạt động dạy - học trong
phạm vi nhà trường hoặc trong cộng đồng. Hoạt động này diễn ra trong suốt năm
học và cả thời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục, làm cho quá trình này
được thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc.
b.Mục tiêu, vị trí, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
* Mục tiêu: Hoạt động GĐNGLL nhằm các mục tiêu sau:
- Củng cố và mở rộng kiến thức cơ bản, phổ thông mà học sinh đã học trên
lớp; đồng thời mở rộng vốn sống, hiểu biết thực tiễn xã hội của các em.
-Rèn luyện các kĩ năng cơ bản của con người Việt nam (phù hợp với lứa tuổi)
như: kĩ năng tư duy, tự quản, tổ chức, giao lưu, hoạt động xã hội, hoạt động tập thể,
kiểm tra đánh giá, tự hoàn thiện, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ, ...
- Hình thành, củng cố hệ thống thái độ đúng đắn, phẩm chất đạo đức trong
sáng, có xúc cảm, tình cảm sâu sắc đối với con người, quê hương đất nước, đối với
nghĩa vụ công dân tương lai, với Đảng với dân tộc"[41,tr 125].
*Vị trí.
Quá trình giáo dục và quá trình dạy học là những bộ phận của quá tình sư phạm
toàn diện, thống nhất. Trong quá trình dạy học, ngoài việc truyền thụ cho học sinh
những tri thức khoa học một cách có hệ thống, còn phải luôn luôn có hiệu quả giáo
20


dục (giáo dục nhân cách cho học sinh qua các môn học) và tạo cơ sở cho toàn bộ
quá tình giáo dục đạt hiệu quả. Trong quá trình giáo dục, ngoài việc hình thành cho
học sinh về ý thức, hành vi, lã năng hoạt động và ứng xử trong các quan hệ xã hội
về chính trị, đạo đức, pháp luật,....còn phải tạo cơ sở cho các em bổ sung và hoàn
thiện những tri thức đã học trên lớp. Vì vậy, quá ưình giáo dục không những được

có tính thời đại như bảo vệ môi trường, dân số, phòng chống ma túy, hòa bình...
Hoạt động GDNGLL giúp học sinh có điều kiện vận dụng tri thức đã học vào
hoạt động hàng ngày, biết tự điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống cho phù hợp. Qua
đó từng bước làm giàu thêm những kinh nghiệm thực tế, xã hội cho các em.
Hoạt động GDNGLL giúp học sinh định hướng chính trị - xã hội, có những
hiểu biết nhất định về truyền thống đấu tranh cách mạng, truyền thống xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, của đất nước... qua đó
tăng thêm sự hiểu biết của các em về Bác Hồ, về Đảng, về Đoàn...
- Nhiệm vụ giáo dục về thái độ
Hoạt động GDNGLL từng bước hình thành cho học sinh niềm tin vào chế độ
xã hội, vào tương lai của đất nước, từ đó các em có lòng tự hào dân tộc, mong muốn
làm đẹp truyền thống của lớp, của trường, của quê hương đất nước.
Hoạt động GDNGLL từng bước hình thành cho học sinh những tình cảm đạo
đức trong sáng (tình cảm thầy trò, tình cảm bạn bè, tình yêu quê hương đất nước).
Giáo dục học sinh tình đoàn kết hữu nghị với các bạn thanh niên quốc tế, với các
dân tộc trên thế giới
Hoạt động GDNGLL xây dựng cho học sinh lối sống phù hợp với đạo đức,
pháp luật, truyền thống tốt đẹp của địa phương và đất nước; bồi dưỡng cho học sinh
tính tích cực, tính năng động sẵn sàng tham gia hoạt động xã hội, hoạt động tập thể
vì lợi ích chung và sự tiến bộ của bản thân.
- Nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng
Hoạt động GDNGLL rèn cho học sinh kĩ năng giao tiếp, ứng xử có văn hóa,
những thói quen tốt trong học tập, lao động công ích và các hoạt động khác.
Hoạt động GDNGLL rèn cho học sinh các kĩ năng tự quản, trong đó có các kĩ
năng tổ chức, điều khiển và thực hiện một hoạt động tập thể có kết quả; kĩ năng
nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động

22



23


công việc sao cho chúng phù hợp với khả năng của lứa tuổi và hứng thú cá nhân của
học sinh
* Nguyên tắc kết hợp sự lãnh đạo sư phạm với tính độc lập, tự quản của học
sinh
Học sinh THPT có tính tích cực hoạt động xã hội và có khả năng tự quản, tuy
nhiên các em chưa có đủ kinh nghiệm sống, vì vậy cần có sự lãnh đạo sư phạm của
thầy cô trong việc tổ chức các hoạt động GDNGLL
Nguyên tắc này đòi hỏi phát triển tính tích cực độc lập, sáng tạo của học sinh.
Hoạt động GDNGLL phải là hoạt động của học sinh, do học sinh tổ chức và quản lí.
Vai trò của người thầy là xác định phương hướng hoạt động, giúp đỡ học sinh tổ
chức công việc, là người cố vấn cho học sinh trong các hoạt động của họ.
* Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả.
Khi tiến hành bất cứ hoạt động nào cũng phải tính đến hiệu quả; nhưng hiệu
quả giáo dục luôn được coi là hàng đầu, chủ yếu của hoạt động GDNGLL. Nếu tổ
chức hoạt động GDNGLL có sự kết hợp hiệu quả giáo dục với các hiệu quả khác
như: kinh tế, chính trị, xã hội... thì phải lấy hiệu quả giáo dục để điều chỉnh các hiệu
quả khác.
d.Nội dung hoạt động GDNGLL.
Hoạt động GDNGLL ở trường THPT rất đa dạng và phong phú về nội dung,
thể hiện ở nhiều hình thức hoạt động khác nhau. Có thể phân chia nội dung hoạt
động GDNGLL theo các cách tiếp cận sau:
Phân chia nội dung theo các lĩnh vực hoạt động
*Theo thông tư số 32/TT ngày 15 tháng 10 năm 1988 của Bộ Giáo dục và
Trung ương Đoàn TNCS HCM, có 5 nội dung:
-Hoạt động chính trị xã hội
-Hoạt động phục vụ học tập, tìm hiểu khoa học
-Hoạt động lao động công ích xã hội