BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Phan Thị Thủy

ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU
CỦA HỌC SINH LỚP 4
THEO HƯỚNG HỘI NHẬP QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC (TIỂU HỌC)

Thành phố Hồ Chí Minh - 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Phan Thị Thủy

ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU
CỦA HỌC SINH LỚP 4
THEO HƯỚNG HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Giáo dục học (Tiểu học)
Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC (TIỂU HỌC)

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. HOÀNG THỊ TUYẾT


đối với luận văn này.
Trân trọng cảm ơn
Phan Thị Thủy


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU................................................................................................. 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN................................................................ 12
1.1 Năng lực đọc hiểu............................................................................... 12
1.1.1 Quan niệm về đọc và đọc hiểu......................................................... 12
1.1.2 Ý nghĩa của việc đọc........................................................................ 20
1.2 Đánh giá năng lực đọc........................................................................ 23
1.2.1 Vài nét về đánh giá kết quả học tập.................................................. 23
1.2.2 Đánh giá năng lực đọc hiểu của một số tổ chức trên thế giới............24
1.2.3 Đánh giá năng lực đọc hiểu ở Việt Nam........................................... 33
1.2.4 So sánh giữa đánh giá năng lực đọc hiểu Việt Nam và thế giới........ 36
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU........................................38
2.1 Đối tượng nghiên cứu......................................................................... 38
2.2 Chọn mẫu nghiên cứu......................................................................... 38
2.3 Phương pháp nghiên cứu.....................................................................39
2.4 Công cụ nghiên cứu............................................................................ 40
2.4.1 Khảo sát năng lực đọc hiểu thông qua một số đề kiểm tra định kỳ

3.1.1 Cách đánh giá năng lực đọc hiểu...................................................... 49
3.1.2 Kết quả đánh giá năng lực đọc hiểu của HS..................................... 52
3.2 Kết quả khảo sát năng lực đọc hiểu theo hướng hội nhập quốc tế ..... 53
3.2.1 Bài đọc 1.......................................................................................... 53
3.2.2 Bài đọc 2.......................................................................................... 64
3.2.3 Nhận xét chung về kết quả hai bài đọc............................................. 72
3.3 So sánh năng lực đọc hiểu của HS lớp 4 theo cách đánh giá ở một số
Trường tiểu học hiện nay và theo hướng hội nhập quốc tế........................ 74
KẾT LUẬN.............................................................................................. 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ĐGKQHT : Đánh giá kết quả học tập
HS

: Học sinh

OECD

: Organization for Economic Cooperation and Development

PIRLS

: Progress in International Reading Literacy Study

PISA

: Programme for International Student Assessment

Bảng 2.1. Kế hoạch đánh giá bài đọc 1.............................................................. 44
Bảng 2.2 Kế hoạch đánh giá bài đọc 2............................................................... 46
Bảng 3.1. Phân loại kết quả khảo sát bài đọc 1.................................................. 63
Bảng 3.2. Mức độ đạt được của các kĩ năng (bài đọc 1).................................... 63
Bảng 3.3. Phân loại kết quả khảo sát bài đọc 2.................................................. 70
Bảng 3.4. Kết quả đạt được của các kĩ năng (bài đọc 2).................................... 71
Bảng 3.5. Phân loại kết quả qua hai lần khảo sát............................................... 74


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Kết quả khảo sát bài đọc 1............................................................. 54
Biểu đồ 3.2. Kết quả khảo sát bài đọc 2............................................................. 65


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục là “nỗ lực bền vững, hệ thống và tự giác để khơi dậy tri thức, thái
độ, giá trị, kỹ năng và những năng lực” [12]. Đọc là giá trị, là năng lực cốt lõi
chung của mỗi cá nhân trong học tập, làm việc và giao tiếp. Đọc là hoạt động
được sử dụng nhiều nhất trong quá trình học tập của mỗi cá nhân. Trên bình
diện quốc gia, đọc đã được nhiều nước xem là lĩnh vực ưu tiên bậc nhất trong
chương trình giáo dục cấp tiểu học nói riêng và phổ thông nói chung (National
Institute of Child Health and Human Development 2001; Nguyễn Trí 2003;
Mynard 2008; Đỗ Xuân Thảo & Lê Hải Yến 2008; Mai Văn Năm 2011). Trong
quá trình đọc, hiểu chính là đích của hoạt động học (Nguyễn Trí 2005); M.R.L
Vốp, theo Lê Phương Nga (1999); Smith (1971,1972) [12]. Vì lẽ đó, việc dạy
học đọc ở trường phổ thông và phát triển năng lực đọc cho người học cũng như
xây dựng văn hóa đọc trong nhà trường đã và đang được nhiều quốc gia pháp lí

năm 2012 là thể hiện mạnh mẽ quyết tâm của chính phủ làm cho giáo dục nước
nhà nhanh chóng hội nhập quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển năng lực
đọc viết phổ thông (reading literacy), đọc viết toán (mathemathical literacy) và
đọc viết khoa học (science literacy) cho học sinh phổ thông theo hướng tiếp cận
năng lực. Theo tuyên ngôn của mình, PISA đánh giá học sinh đã được chuẩn bị
tốt như thế nào cho việc học tập suốt đời. PISA không đánh giá học sinh học
một chương trình hay một môn học cụ thể tốt như thế nào. Thay vào đó, PISA
đánh giá khả năng học sinh áp dụng những hiểu biết trong đọc phổ thông, trong
toán và trong khoa học vào những tình huống và vấn đề thường ngày. Như vậy,
theo định hướng PISA, kết quả học tập chính là năng lực của học sinh. Năng lực
lao động đang là vấn đề mà các nước phát triển trên thế giới đang quan tâm nhất
hiện nay. Việc hình thành một “xã hội học tập” là một tất yếu. Ở đó, con người
có mọi điều kiện thuận lợi để học tập và phát triển. Cùng với nó là sự hình thành
nền kinh tế tri thức, nền kinh tế đòi hỏi người lao động phải học tập, cập nhật tri
thức liên tục trong suốt cuộc đời. Mục đích của việc gia nhập PISA đã được Thứ
trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển nhấn mạnh là để có được cái nhìn đúng
đắn về những mặt mạnh, yếu của hệ thống giáo dục trong nước và rút ra được


4

những bài học cải tổ cần thiết. Đây được xem là bước tiến tích cực trong hội
nhập quốc tế của Giáo dục Việt Nam.
Trong bối cảnh trên, việc chuẩn bị cho học sinh sẵn sàng đáp ứng được
yêu cầu đánh giá năng lực đọc viết theo định hướng năng lực và chuẩn quốc tế
đang trở thành một yêu cầu cấp bách của bậc giáo dục phổ thông nước nhà.
Trong lúc đó, kết luận số 51-KL/TW ngày 29/10/2012 của Hội nghị Trung ương
Đảng lần thứ sáu khóa XI đã chỉ ra những yếu kém, bất cập kéo dài trong thời
gian qua làm hạn chế chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo, chưa tạo ra lợi
thế cạnh tranh mạnh mẽ về nhân lực của nước ta, so với các nước trong khu vực

Development) khởi xướng và chỉ đạo xem xét khả năng của học sinh ứng dụng
các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích,
lý giải và truyền đạt một cách có hiệu quả khi họ xem xét, diễn giải và giải quyết
các vấn đề thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể.
Từ kết quả đánh giá học sinh của PISA năm 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo
khẳng định năng lực của học sinh Việt Nam có thể đáp ứng được các yêu cầu
khung năng lực của OECD hội nhập quốc tế, vận dụng các kiến thức đã học để
vận dụng các tình huống trong bài thi PISA. Đồng thời, sẽ tiếp tục nghiên cứu,
vận dụng các kĩ thuật, phương pháp đánh giá của PISA vào công tác giáo dục
phổ thông, nhất là đổi mới cách ra đề kiểm tra, đề thi và phương pháp đánh giá.
[7].
Là giáo viên, hiện đang giảng dạy tại trường tiểu học ở tỉnh Đồng Nai,
bản thân mong muốn tìm hiểu về năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 4 hiện nay
theo xu hướng đánh giá của quốc tế về năng lực đọc hiểu như thế nào; đồng thời
mong muốn đưa ra một số đề xuất trong việc biên soạn chương trình và SGK;
định hướng về đánh giá môn Tiếng Việt sau năm 2015.
Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 4
theo hướng hội nhập quốc tế". Với đề tài này, nghiên cứu hướng đến việc hỗ trợ
chương trình dạy đọc hiện nay đáp ứng tốt hơn cho đến tốt nhất Chuẩn Kiến
thức-Kĩ năng của Chương trình Tiếng Việt ở tiểu học. Hơn nữa, việc đáp ứng
Chuẩn này sẽ được lồng ghép với cách chuẩn bị cho quá trình dạy đọc ở phổ


6

thông sẵn sàng đáp ứng được yêu cầu đánh giá năng lực đọc viết theo định
hướng của Chương trình quốc gia sau 2015, phù hợp với cách tiếp cận năng lực
có tính toàn cầu hiện nay.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Từ lâu, vấn đề nghiên cứu kĩ năng đọc của HS đã được nhiều nhà giáo

kĩ năng đọc, nói, viết” xuất bản 1969. Đến năm 90, vấn đề kĩ năng đọc trở thành
đề tài nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục ở trong nước, bắt nguồn cho xu hướng
này tác giả Phan Thiều với bài viết “Đọc và dạy đọc cấp I” đăng trên Tập san
cấp 1 số 1/1990. Sau đó, nhiều giáo trình dành cho sinh viên sư phạm đã đề cập
đến vấn đề kĩ năng đọc, có thể kể đến là giáo trình “Rèn kỹ năng sử dụng Tiếng
Việt” của tác giả Đào Ngọc và Nguyễn Quang Ninh xuất bản 1998; “Phương
pháp dạy học Tiếng Việt (tập 1)” xuất bản 1999, tác giả Thành Thị Yên Mĩ đã
đến cập đến kĩ năng đọc trên cả hai phương diện bao gồm dạy Tập đọc và học
thuộc lòng. Tuy nhiên, những giáo trình, bài viết này chưa đi sâu vào vấn đề kĩ
năng đọc mà chỉ dừng lại trong việc đề cập một cách tổng quan những khía cạnh
của kĩ năng đọc (cách hình thức, các phương pháp dạy đọc) và chỉ chú trọng rèn
kĩ năng đọc thành tiếng, đọc thuộc lòng mà chưa chú trọng rèn kĩ năng đọc hiểu
cho HS tiểu học. Nhìn chung các tài liệu này chia kĩ năng đọc thành: (1) luyện
đọc, (2) hiểu và cảm thụ. Cách trình bày như vậy dễ gây sự ngộ nhận rằng, việc
thông hiểu những gì được đọc nằm ngoài quá trình đọc. Nhận thấy chưa có sự
quan tâm thích đáng đến việc rèn kĩ năng đọc hiểu cho HS tiểu học; nhận ra mối
quan hệ giữa đọc thành tiếng và đọc hiểu, các tác giả Lê Phương Nga và Nguyễn
Thị Hạnh đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề này. Trong luận án “Rèn kỹ năng
đọc hiểu cho học sinh lớp 4 và lớp 5” Nguyễn Thị Hạnh (1999) đã đề cập chi
tiết về các khía cạnh của kĩ năng đọc hiểu [17]. Thừa kế và phát huy những
nghiên cứu về kĩ năng đọc, tác giả Lê Phương Nga đã cho ra đời cuốn sách
“Dạy học Tập đọc ở Tiểu học” xuất bản 2001 - được xem là tài liệu tham khảo
chính và được sử dụng rộng rãi trong dạy học Tập đọc hiện nay ở tiểu học. Cuốn
sách đã đi sâu nghiên cứu tất cả các vấn đề về kĩ năng đọc từ các vấn đề về lý
luận đến các phương pháp dạy đọc và các dạng bài tập rèn kĩ năng đọc [13]. Gần


8

đây, tài liệu "Lí luận dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học" của tác giả Hoàng Thị

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đánh giá năng lực đọc hiểu của học
sinh lớp 4 theo Chuẩn của chương trình Tiếng Việt hiện hành do Bộ Giáo dục và
Đào tạo quy định từ quan điểm về cách đánh giá năng lực đọc hiểu của quốc tế.
Để thực hiện mục đích trên, đề tài sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau đây:
- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến năng lực đọc hiểu; cách thức đánh giá
năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 4 hiện nay ở Việt Nam và một số tổ chức
trên thế giới làm cơ sở cho việc xây dựng bài kiểm tra năng lực đọc hiểu của học
sinh lớp 4.
- Khảo sát năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 4 qua hai nguồn: (1) bài kiểm
tra định kỳ ở một số trường TH trên địa bài tỉnh Đồng Nai, tỉnh Bình Dương,
tỉnh Lâm Đồng và TP. Hồ Chí Minh năm học 2013-2014, tài liệu hướng dẫn
đánh giá năng lực đọc của Việt Nam; (2) bài kiểm tra năng lực đọc hiểu của học
sinh lớp 4 do người nghiên cứu xây dựng theo quan điểm về cách đánh giá năng
lực đọc hiểu của quốc tế; - Đề xuất một số biện pháp để nâng cao năng lực đọc
hiểu của học sinh lớp 4 nhằm chuẩn bị cho dạy học đọc ở tiểu học trên con
đường hội nhập quốc tế.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: năng lực đọc hiểu của HS lớp 4.
Phạm vi nghiên cứu: năng lực đọc hiểu sẽ được khảo sát trên 500 HS lớp 4
của 8 trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và Tp. Hồ Chí Minh.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, chúng tôi áp dụng một số phương pháp nghiên cứu chủ
yếu sau đây:

Phương pháp nghiên cứu lý luận thông qua sách báo, các loại văn
bản, tài liệu liên quan
Xuất phát từ đề tài “Đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 4 theo
hướng hội nhập quốc tế”, tài liệu được nghiên cứu chủ yếu liên quan đến năng
lực đọc hiểu và cách đánh giá năng lực đọc hiểu như: (1) vấn đề về lý luận dạy


Từ việc phân tích kết quả năng lực đọc của HS, chúng tôi sử dụng phương
pháp suy luận để tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra một số giải pháp.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài


11

- Về lí luận: Luận văn này đưa ra một số hiểu biết lí luận về năng lực đọc
hiểu; nội dung và phương pháp đánh giá năng lực đọc hiểu của Việt Nam và một
số tổ chức trên thế giới.
- Về thực tiễn: Luận văn đánh giá thực trạng đọc hiểu của HS lớp 4 hiện nay
ở 8 trường TH trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và Tp. Hồ Chí Minh theo quan điểm
về cách đánh giá của quốc tế; đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực
đọc hiểu của HS lớp 4 hiện nay.
7. Đóng góp của đề tài
Đề tài đưa ra một cách tổng quát phương thức đánh giá năng lực đọc hiểu
của học sinh lớp 4 theo xu hướng hội nhập quốc tế, làm cơ sở cho việc đánh giá
năng lực đọc hiểu sau năm 2015.
8. Cấu trúc luận văn
Luận văn gồm phần mở đầu, phần kết luận và 3 chương chính:
+ Mở đầu: Nêu lí do chọn đề tài; lịch sử vấn đề nghiên cứu; mục đích, đối
tượng nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; ý nghĩa thực tiễn và khoa học của
đề tài; đóng góp mới của đề tài.
+ Chương 1: Cơ sở lý luận
+ Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
+ Chương 3: Kết quả nghiên cứu
+ Kết luận





13

đơn thuần, chúng ta sẽ hướng sự chú ý của HS đến lớp nghĩa đen của bài học và
kiểm tra việc hiểu lớp nghĩa này của HS. Đọc là một quá trình suy nghĩ, chúng
ta sẽ quan tâm đến kĩ năng phân tích và tổng hợp, giải thích và khái quát, kĩ
năng suy luận và rút ra kết luận. Đọc là cách thức đóng góp vào sự phát triển cá
nhân và những biến đổi nhân cách thích hợp, chúng ta sẽ cung cấp cho HS các
tài liệu đọc đáp ứng được nhu cầu của HS. Bài báo cáo còn nhấn mạnh ngay từ
lúc bắt đầu học đọc, phải giúp trẻ hiểu rằng đọc là tra tìm ý nghĩa.
Những định nghĩa trên cho thấy đọc không chỉ đơn thuần là mặt phát âm,
mà còn liên quan đến nội dung của tác phẩm thông qua sự lĩnh hội của người
đọc. Trong cuốn “Sổ tay thuật ngữ phương pháp dạy học tiếng Nga” (1988),
Viện sĩ M.R.Lovop đã định nghĩa: “Đọc là một hoạt động ngôn ngữ, là quá
trình chuyển dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng
với hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ
viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm) [13, tr 7-8].
Đây là một định nghĩa được xem đầy đủ và có sức thuyết phục bởi lẽ định nghĩa
đã nhấn mạnh những mặt cơ bản của việc đọc và bình đẳng giữa các mặt đó, bao
gồm việc đọc thành tiếng và đọc hiểu. Hai mặt này gắn bó mật thiết với nhau, và
được đan xen trong quá trình dạy học Tập đọc ở Tiểu học.
Liên quan đến khái niệm về đọc, Hoàng Thị Tuyết (2013) đã dẫn ra năm
quan niệm khác nhau về đọc của các tác giả nước ngoài và đều thống nhất ở chỗ
hiểu là bản chất, là mục tiêu của hoạt động đọc [10, tr.82-86]. Luận văn thống
nhất với quan điểm cho rằng "Đọc là hoạt động mà người đọc sử dụng những
kiến thức về ngôn ngữ và hiểu biết liên quan đến giải mã kí tự của văn bản viết
và truy tìm ý nghĩa của nó nhằm trao đổi, giao tiếp với người viết, để mở rộng
vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cá nhân [10, tr.86].
Theo Lê Phương Nga (2003), năng lực đọc được tạo nên từ bốn kĩ năng

năng làm rõ ý của đoạn; kĩ năng làm rõ ý chính; kĩ năng làm rõ mục đích của
người viết gửi vào văn bản; kĩ năng nhận biết những ẩn ý tác giả.
- Nhóm kĩ năng hồi đáp văn bản: đánh giá tính đúng đắn, tính đầy đủ của
văn bản; đánh giá nguyên nhân, hậu quả; đánh giá tính cập nhật nội dung; đánh
giá tính hấp dẫn, thuyết phục của nội dung văn bản; liên hệ của cá nhân sau khi
tiếp nhận văn bản. Nhóm kĩ năng này còn rất mới đối với HS Tiểu học hiện nay,


15

song lại là nhóm kĩ năng có tác động tích cực trong việc bồi dưỡng năng lực tư
duy cho HS.
Trong ba nhóm trên nhóm đầu có vai trò định hướng sự chú ý của người
đọc vào nội dung văn bản, nhóm hai phân tích toàn diện văn bản và mục đích
của người viết, nhóm ba thể hiện hiệu quả tác động của ngưòi đọc. Tuy nhiên, kĩ
năng hồi đáp chưa thể xem là một trọng tâm của chương trình Tiểu học.
Theo Rouch & Biss (1984), có bốn mức độ liên hệ với nhau của kĩ năng
đọc hiểu là hiểu nghĩa đen, đọc diễn giải, đánh giá phê bình và đọc sáng tạo.
Bốn mức độ được thể hiện qua sơ đồ sau :


16

Sơ đồ trên được Rouch & Biss diễn giải: khung nền tảng của sơ đồ là
nghĩa đen (nghĩa trực tiếp của những từ được dùng trong bài đọc). Đọc diễn giải
là khả năng nắm bắt ý bên trong, không phải nghĩa trực tiếp được dùng trong bài
đọc mà là nghĩa ngụ ý. Đọc đánh giá – phê bình là hoạt động đánh giá giá trị, độ
tin cậy, độ xác thực của tài liệu được viết. Đọc sáng tạo là khả năng liên hệ bản