BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
----------------------------------

Đặng Thị Thùy Linh

QUẢN LÝ KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành : QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số

: 62.14.01.14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS.TS. Nguyễn Lộc
2. PGS.TS. Trần Tuấn Lộ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2014


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và
chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả

ĐẶNG THỊ THÙY LINH

MỤC LỤC ..................................................................................................................3
DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT .........................................................................8
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................9
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ - HÌNH .......................................................................11
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................12
1. Lý do chọn đề tài ..............................................................................................12
2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................14
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ..................................................................14
4. Giả thuyết nghiên cứu .......................................................................................14
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................15
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu............................................................................15
7. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................15
8. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án ..........................................20
9. Cấu trúc luận án ................................................................................................22
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG
GIÁO DỤC TRƯỜNG THPT ................................................................................23
1.1.Tổng quan nghiên cứu ....................................................................................23
1.1.1. Những nghiên cứu ngoài nước ...............................................................23
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước ................................................................30

3


1.2. Các khái niệm cơ bản .....................................................................................37
1.2.1. Chất lượng, chất lượng giáo dục, chất lượng giáo dục trường trung .....37
học phổ thông ...................................................................................................37
1.2.2. Kiểm định, kiểm định chất lượng giáo dục, kiểm định chất lượng giáo 44
dục trường THPT..............................................................................................45
1.2.3. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý chất lượng giáo dục ........................49
1.2.4. Quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học phổ thông ....53

2.2. Mẫu khảo sát xử lý số và qui ước cách thức liệu...........................................87
2.2.1. Mẫu khảo sát ..........................................................................................87
2.2.2. Qui ước cách thức xử lý số liệu ..............................................................89
2.3. Thực trạng kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học phổ thông tại
Thành phố Hồ Chí Minh .......................................................................................89
2.3.1. Thực trạng hoạt động tự đánh giá trường trung học phổ thông theo tiêu
chuẩn.................................................................................................................89
2.3.2. Thực trạng hoạt động đánh giá ngoài trường THPT theo tiêu chuẩn.....96
2.3.3. Thực trạng về việc duy trì và cải tiến chất lượng sau đánh giá ngoài ..111
2.4. Thực trạng quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học phổ
thông tại Thành phố Hồ Chí Minh .....................................................................112
2.4.1. Lập kế hoạch tự đánh giá và đánh giá ngoài ........................................112
2.4.2. Tổ chức thực hiện tự đánh giá và đánh giá ngoài.................................114
2.4.3. Chỉ đạo thực hiện tự đánh giá và đánh giá ngoài .................................115
2.4.4. Kiểm tra đánh giá việc thực hiện tự đánh giá và đánh giá ngoài .........116
5


2.5. Tập huấn chuyên môn về kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học
phổ thông ............................................................................................................118
2.5.1. Thực trạng tập huấn tự đánh giá và đánh giá ngoài .............................118
2.5.2. Nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn trong lĩnh vực kiểm định chất lượng
giáo dục phổ thông .........................................................................................120
2.6. Đánh giá tác động của kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học phổ
thông đến việc cải tiến chất lượng giáo dục .......................................................122
2.7. Đánh giá chung về những ưu điểm và hạn chế của quản lý kiểm định chất
lượng giáo dục trường trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh..........123
2.7.1. Những ưu điểm .....................................................................................123
2.7.2. Những hạn chế ......................................................................................124
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ...................................................................................127

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ...................................................................................163
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................164
1. Kết luận ...........................................................................................................164
2. Khuyến nghị ....................................................................................................166
NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ...............................................................................................................168
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................169
PHỤ LỤC ...............................................................................................................180

7


DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Đọc là

AUN

Asean University Net Work (Mạng lưới
các trường Đại học Đông Nam Á)

CBQL

Cán bộ quản lý

CB

Cán bộ


Giáo viên

GD và ĐT

Giáo dục và Đào tạo

NCKH

Nghiên cứu khoa học

NV

Nhân viên

THPT

Trung học phổ thông

TĐG

Tự đánh giá

THCS

Trung học cơ sở

TCCN

Trung cấp chuyên nghiệp


Bảng 2.10. Khảo sát việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ của trưởng đoàn đánh giá
ngoài. ..........................................................................................................................88
Bảng 2.11. Bảng khảo sát năng lực làm việc của đoàn đánh giá ngoài (do thành viên
hội đồng tự đánh giá nhận xét) ..................................................................................94
Bảng 2.12. Bảng khảo sát năng lực làm việc của đoàn đánh giá ngoài (do thành viên
đoàn đánh giá ngoài tự nhận xét) ..............................................................................95
Bảng 2.13. Kết quả đánh giá ngoài của 13 trường THPT áp dụng bộ tiêu chuẩn theo
Quyết định số 80/2008/QĐ-BGDĐT ngày 30/12/2008. ............................................97
Bảng 2.14. Kết quả đánh giá ngoài của 3 trường THPT áp dụng bộ tiêu chuẩn theo
Thông tư số 42/2012/TT-BGDĐT ngày 23/11/2012. ...............................................99
Bảng 2.15. So sánh một số chỉ số quan trọng giữa các trường THPT. ...................100
Bảng 2.16. Khảo sát việc lập kế hoạch tự đánh giá và đánh giá ngoài trường THPT ...
..................................................................................................................................102
Bảng 2.17. Khảo sát việc tổ chức thực hiện tự đánh giá và đánh giá ngoài trường
THPT .......................................................................................................................103

9


Bảng 2.18. Khảo sát việc chỉ đạo thực hiện tự đánh giá và đánh giá ngoài trường
THPT .......................................................................................................................104
Bảng 2.19. Khảo sát việc kiểm tra, đánh giá tự đánh giá và đánh giá ngoài trường
THPT ........................................................................................................................106
Bảng 2.20. Nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn trong lĩnh vực KĐCLGD .................110
Bảng 2.21. Tác động của KĐCLGD trường THPT đến việc cải tiến và nâng cao
chất lượng giáo dục. .................................................................................................113
Bảng 3.1. Tổng hợp về tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp ..................140
Bảng 3.2. Kết quả khảo sát thực nghiệm đầu vào ....................................................144
Bảng 3.3. Kết quả khảo sát lý thuyết quá trình ........................................................145
Bảng 3.4. Kết quả bài thực hành quá trình về viết báo cáo tự đánh giá tiêu chuẩn 4 ....


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Kiểm định chất lượng trong giáo dục và đào tạo nói chung và giáo dục phổ
thông nói riêng có một vị trí quan trọng trong công tác đảm bảo chất lượng giáo
dục. Vì vậy, kiểm định chất lượng giáo dục được xem là một trong các công cụ
quan trọng của việc đảm bảo chất lượng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục,
tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục với các cơ quan có thẩm quyền
và với xã hội về hiệu quả, sự minh bạch nguồn lực mà cơ sở giáo dục đó sử dụng để
cung ứng dịch vụ giáo dục. Trong bối cảnh đất nước vận hành nền kinh tế thị trường
theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế về giáo dục ngày càng sâu
rộng, kiểm định chất lượng được xem là một công cụ góp phần hoàn thiện thể chế
thị trường định hướng XHCN trong lĩnh vực quản lý giáo dục và đào tạo. Nhờ có
thông tin kiểm định chất lượng giáo dục chân thực, khách quan được cung cấp minh
bạch mà học sinh, gia đình học sinh, các cơ quan, tổ chức xã hội biết được năng lực
đảm bảo chất lượng của một cơ sở giáo dục để đặt lòng tin lựa chọn vào học tập ở
cơ sở giáo dục chất lượng tốt, sẵn sàng trả tiền học phí tương ứng với chất lượng
giáo dục được cung cấp.
Trong nhiều năm qua, công tác kiểm định chất lượng giáo dục được triển khai
ở một số địa phương kể từ khi Luật Giáo dục 2005 có hiệu lực, nhưng vấn đề quản
lý nhà nước đối với hoạt động kiểm định chất lượng vẫn chưa đáp ứng được đòi hỏi
từ thực tiễn. Tp.HCM là nơi đi đầu cả nước về công tác xã hội hóa giáo dục với sự
có mặt của nhiều trường phổ thông dân lập, tư thục cùng cung cấp các dịch vụ giáo
dục với các trường công lập. Tuy nhiên, công tác quản lý kiểm định chất lượng giáo
dục nói chung và quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường THPT nói riêng còn
nhiều hạn chế trên các bình diện về chính sách kiểm định, cơ chế, phát triển đội ngũ
chuyên gia, sự đồng thuận của các cơ sở giáo dục và của xã hội đối với công tác
kiểm định chất lượng giáo dục. Tình hình chung này, trong kết luận số 51- KL/TW
ngày 29/10/2012 của Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI


đến thời điểm tháng 4 năm 2013, Tp.HCM có 186 trường THPT, trong đó có 102
trường THPT công lập. Theo báo cáo sơ kết hoạt động kiểm định chất lượng giáo

13


dục của Sở GD và ĐT Tp.HCM, chỉ có 50% các trường THPT công lập hoàn thành
tự đánh giá và 3,2% các trường THPT công lập hoàn thành đánh giá ngoài. Đây là
tỷ lệ khá khiêm tốn so với yêu cầu đặt ra.
Việc nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục
trung học phổ thông nói riêng trở thành nhu cầu hết sức cấp thiết. Trong thời gian
qua, tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý chất lượng giáo dục, bảo đảm
chất lượng giáo dục, nhưng chủ yếu tập trung ở lĩnh vực giáo dục đại học song chưa
có công trình nghiên cứu chuyên sâu về kiểm định chất lượng giáo dục trường
THPT cũng như việc quản lý công tác này tại Tp.HCM.
Vì vậy, đề tài “Quản lý kiểm định chất lượng giáo dục trường trung học
phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh“ được chọn để nghiên cứu trong khuôn
khổ luận án tiến sĩ chuyên ngành về quản lý giáo dục.

2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực tiễn về quản lý KĐCLGD
trường THPT, từ đó xây dựng các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt
động KĐCLGD trường THPT ở Tp.HCM.

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Quản lý chất lượng giáo dục trường THPT.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý KĐCLGD trường THPT ở Tp.HCM.

4. Giả thuyết nghiên cứu
Quản lý KĐCLGD trường THPT tại Tp.HCM còn một số hạn chế như việc lập


pháp xây dựng chuyên đề bồi dưỡng và tổ chức tập huấn bồi dưỡng kiểm định viên
cho hoạt động tự đánh giá và đánh giá ngoài trường THPT.
- Về thời gian: Từ năm 2010 đến 2014.

7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp luận
7.1.1. Quan điểm hệ thống
Luận án tiếp cận theo quan điểm hệ thống để nghiên cứu về KĐCLGD và quản
lý KĐCLGD trường THPT. Hoạt động KĐCLGD là một thành tố trong hệ thống
15


quản lý giáo dục nói chung và hệ thống giáo dục phổ thông nói riêng. Hoạt động
KĐCLGD có mối liên hệ chặt chẽ với các hoạt động giáo dục khác, và cùng góp
phần để quản lý chất lượng trường THPT.
7.1.2. Quan điểm thực tiễn
Luận án tiếp cận theo quan điểm thực tiễn để nghiên cứu về KĐCLGD và quản
lý KĐCLGD trường THPT. Nhu cầu thực tiễn trong đời sống xã hội, văn hóa, các
hoạt động khác đều có liên quan đến giáo dục. Chất lượng giáo dục theo quan điểm
thực tiễn là thỏa mãn các nhu cầu của người người học, vì vậy KĐCLGD phải trên
cơ sở các nhu cầu của người học để xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng.
7.1.3. Quan điểm lịch sử- logic
Luận án tiếp cận theo quan điểm lịch sử-logic. Mọi hoạt động trong tổng thể
quá trình KĐCLGD trường THPT luôn vận động và phát triển không ngừng trong
điều kiện và bối cảnh lịch sử chung của đất nước và của hệ thống giáo dục Việt
Nam. Do vậy, khi xây dựng các giải pháp quản lý hoạt động KĐCLGD trường
THPT tại Tp.HCM phải đặt hoạt động KĐCLGD trong sự định hướng phát triển
chung của thành phố và định hướng phát triển giáo dục của cả quốc gia.
7.1.4. Quan điểm tiếp cận mục tiêu

và đánh giá tác động của hoạt động KĐCLGD đến việc cải tiến và nâng cao chất
lượng giáo dục trường THPT.
Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của nội dung chuyên đề bồi dưỡng kiểm
định viên phổ thông, đồng thời khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các giải
pháp.
Đối tượng và công cụ khảo sát
Đối tượng khảo sát là CBQL cấp Sở; CBQL, GV của trường THPT; thành
viên đoàn đánh giá ngoài trường THPT.
Công cụ khảo sát là phiếu khảo sát thực trạng KĐCLGD và quản lý KĐCLGD
trường THPT tại Tp.HCM (Phụ lục 1).
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Mục đích phỏng vấn
Nhằm thu thập thêm thông tin về việc hoạt động KĐCLGD cũng như thực
trạng tổ chức quản lý hoạt động KĐCLGD trường THPT.
Nội dung phỏng vấn

17


Phỏng vấn hiệu trưởng trường THPT, CBQL cấp Sở về chỉ đạo, triển khai tổ
chức thực hiện, giám sát đánh giá hoạt động KĐCLGD trường THPT tại Tp.HCM.
Phỏng vấn về những khó khăn và thuận lợi trong quá trình thực hiện KĐCLGD
trường THPT.
Đối tượng và công cụ phỏng vấn
Đối tượng phỏng vấn là cán bộ quản lý trường THPT.
Công cụ phỏng vấn là phiếu phỏng vấn hiệu trưởng trường THPT (Phụ lục 2).
7.2.4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Mục đích nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Nhằm tìm hiểu về những hoạt động quản lý cấp Bộ, cấp Sở, cấp Trường về
KĐCLGD phổ thông thông qua các văn bản chỉ đạo.

nước.
Đối tượng và công cụ
Đối tượng là một số kinh nghiệm quản lý KĐCLGD trường THPT của Thành
phố Hà Nội, Tỉnh Sóc Trăng, Tỉnh Tây Ninh.
Công cụ là trao đổi và quan sát trực tiếp thông qua các nội dung được trình bày
cụ thể ở Phụ lục 9.
7.2.7. Phương pháp thực nghiệm
Mục đích Luận án đã sử dụng phương pháp thực nghiệm để chứng minh rằng
giải pháp được xây dựng là phù hợp với cơ sở lý luận và thực tiễn về KĐCLGD
trường THPT tại Tp.HCM. Ngoài ra, thông qua thực nghiệm để làm sáng tỏ giả
thuyết khoa học của luận án là nếu xây dựng và thực hiện được các giải pháp khả
thi phù hợp về quản lý KĐCLGD thì sẽ nâng cao được chất lượng của hoạt động
KĐCLGD trường THPT tại Tp.HCM.
Nội dung Tiến hành tổ chức thực nghiệm giải pháp Xây dựng chuyên đề đào
tạo bồi dưỡng và tổ chức đào tạo bồi dưỡng kiểm định viên phổ thông.
Đối tượng và công cụ
Đối tượng là một số CBQL, GV của trường THPT tại Tp.HCM.
Công cụ là xây dựng nội dung chuyên đề và tổ chức bồi dưỡng theo chuyên
đề. Tổ chức đo lường đánh giá thành quả học tập của người học về kiến thức, kỹ

19


năng, thái độ trước, trong và sau khi bồi dưỡng thông qua các tiêu chí đánh giá ở
Phụ lục 5 và Phụ lục 6.
Ngoài ra, luận án đã tổ chức khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của nội
dung bồi dưỡng kiểm định viên giáo dục phổ thông và các giải pháp khác thông qua
việc lấy ý kiến chuyên gia, CBQL, GV trường THPT.
7.2.8. Sử dụng toán học để xử lý số liệu
Luận án sử dụng kỹ thuật thống kê toán học để thống kê, phân tích số liệu

tích các đặc trưng nội dung KĐCLGD trường THPT mà trong đó qui trình tổng thể
5 bước chiếm vị trí trọng tâm trong hoạt động KĐCLGD là: 1.Tự đánh giá;
2.Đăng ký đánh giá ngoài;

3.Đánh giá ngoài;

20

4.Công nhận mức chất lượng;


5.Duy trì, khắc phục và cải tiến chất lượng sau đánh giá ngoài. Các bước của quy
trình trên phải thực hiện dựa trên bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng trường THPT.
Trên cơ sở tiếp cận theo mục tiêu quản lý và chức năng quản lý, tác giả đã đi sâu
phân tích mục tiêu và chức năng quản lý KĐCLGD trường THPT thông qua các
khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá việc
thực hiện hoạt động KĐCLGD trường THPT.
8.2. Về thực tiễn
Vận dụng lý luận trên vào đánh giá vấn đề cơ bản của thực trạng là: thực trạng
KĐCLGD trường THPT qua các khâu tự đánh giá và đánh giá ngoài theo tiêu chuẩn
và thực trạng quản lý KĐCLGD tại Tp.HCM qua các khâu: lập kế hoạch - tổ chức chỉ đạo - kiểm tra. Trong đó khâu tổ chức tập huấn chuyên môn về KĐCLGD là yếu
tố quan trọng của công tác tổ chức. Ngoài ra, luận án còn phân tích đánh giá chuyên
sâu thực trạng về nội dung đào tạo kiểm định viên cũng như năng lực kiểm định
viên phổ thông hiện nay. Luận án đã rút ra được những nhận định về thực trạng
quản lý KĐCLGD thông qua yếu tố như về phân cấp quản lý, nhận thức, kiểm định
viên, tiêu chuẩn, chính sách,…
8.3. Về giải pháp
Nhằm khắc phục những hạn chế về quản lý KĐCLGD trường THPT tại
Tp.HCM ở phần thực trạng, đồng thời căn cứ trên lý luận tác giả đề xuất 4 nhóm
giải pháp. Đó là: 1. Xây dựng chuyên đề bồi dưỡng và tổ chức bồi dưỡng đánh giá



CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KIỂM ĐỊNH
CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC TRƯỜNG THPT
1.1.Tổng quan nghiên cứu
1.1.1. Những nghiên cứu ngoài nước
1.1.1.1. Nghiên cứu về qui trình kiểm định chất lượng giáo dục trường THPT
Có rất nhiều nghiên cứu của các tác giả trên thế giới, đặc biệt các công trình
thuộc các nước phát triển sớm về KĐCLGD như Mỹ, Úc, Anh và các nước Châu Á
như Ấn Độ, Philipin đã đề cập về nhiều khía cạnh khác nhau của KĐCLGD.
Elain El Khawas (2001) - Kiểm định chất lượng ở Mỹ: Nguồn gốc, sự diễn
biến và triển vọng cho tương lai (Accreditation in the USA: Origin, developments
and future prospect). Nghiên cứu đã nêu ra được một cách rõ ràng và chi tiết tiến
trình kiểm định bắt đầu từ định nghĩa về kiểm định chất lượng, các hình thức kiểm
định như kiểm định cơ sở đào tạo, kiểm định chương trình đào tạo, sự phát triển của
hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục của Mỹ trong những năm gần đây, cách
thức tiến hành quá trình kiểm định bao gồm thực hiện báo cáo tự đánh giá, đánh giá
ngoài và công nhận mức độ đáp ứng của nhà trường hay chương trình đào tạo theo
tiêu chuẩn. Đặc biệt, công trình đã nêu lên được những cơ hội và thách thức cho
lĩnh vực KĐCLGD, những tác động của kiểm định chất lượng đến việc nâng cao
chất lượng của nhà trường, cũng như rút ra được những bài học cho lĩnh vực này.
Tuy nhiên, nội dung công trình phần lớn nói về KĐCLGD đại học, chỉ phân tích
một phần nhỏ về kiểm định chất lượng trường phổ thông [96].
Nhóm tác giả LazrVLSCEANU, Laura GRÜNBERG, và DanPÂRLEA
(UNESCO 2007) - Những thuật ngữ và định nghĩa cơ bản trong đảm bảo chất
lượng và kiểm định chất lượng giáo dục (Quality Assurance and Accreditation: A
Glossary of BasicTerms and Definition). Nghiên cứu này đã tổng hợp một cách đầy
đủ các thuật ngữ, định nghĩa chuyên dùng trong lĩnh vực KĐCLGD, và giải thích
cách sử dụng các khái niệm này một cách cụ thể thông qua các hoạt động thực tiễn
trong lĩnh vực này. Chẳng hạn, các thuật ngữ về kiểm định chất lượng, kiểm định cơ

[102].

24