BM 01-Bia SKKN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT Xuân Thọ
Mã số: ................................

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TẠO HỨNG THÚ TRONG GIỜ ĐỌC
VĂN BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHO HỌC
SINH SẮM VAI NHÂN VẬT

Người thực hiện: NGUYỄN THỊ THANH TÂM
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục



Phương pháp dạy học bộ môn: Ngữ văn
Phương pháp giáo dục



Lĩnh vực khác: ......................................................... 
Có đính kèm:
 Mô hình
 Phần mềm

 Phim ảnh

Năm học: 2012 - 2013



MỤC LỤC
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ................................................................................... 3
II.THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI .. 4
1. Thuận lợi.......................................................................................................... 4
2. Khó khăn:......................................................................................................... 5
3. Số liệu thống kê: .............................................................................................. 6
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI ..................................................................................... 6
1. Cơ sở lý luận:................................................................................................... 6
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài: ................................... 7
a. Nội dung: ......................................................................................................... 7
b. Biện pháp thực hiện các giải pháp: ............................................................... 10
c. Tổng kết đánh giá ưu, nhược điểm: ................................................................ 12
3. Thiết kế thực nghiệm: .................................................................................... 13
a. Tác phẩm Chí Phèo – Nam Cao:.................................................................... 13
b. Tác phẩm Người trong bao của Shê-khốp: ..................................................... 14
IV. KẾT QUẢ :................................................................................................. 15
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM......................................................................... 16
1. Khâu chuẩn bị phải kĩ lưỡng: ......................................................................... 16
2. Khâu thực hiện trên lớp phải hiệu quả:.......................................................... 17
3. Khâu quan sát, hỗ trợ phải linh hoạt: ............................................................. 17
4. Khâu nhận xét đánh giá phải chính xác: ........................................................ 17
VI. KẾT LUẬN ................................................................................................ 17
VII.
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 18

2



nghệ nhân ngâm thơ mà tôi tải được trên mạng Internet.
 Riêng mảng văn xuôi (truyện), tôi cũng đã áp dụng phương pháp hỗ trợ từ
công nghệ thông tin để soạn giảng bằng giáo án điện tử và kết hợp cho hs
xem phim, kịch... Nhưng tôi nhận thấy một điều là khi xem phim hoặc kịch
xong các em chỉ thích thú lúc đó chứ không thật sự hiểu sâu sắc về nhân vật
và tác phẩm.
3


-

-

-

II.
1.
-

-

Năm học 2012-2013 này, khi được phân công dạy bộ môn văn lớp 11, nhận
thấy thực trạng học sinh rất lười học văn và thậm chí chán ghét môn văn,
đặc biệt là mảng văn xuôi (truyện).Tôi đã tìm hiểu và thấy rằng, nguyên
nhân mà các em không thích giờ đọc truyện vì theo các em tác phẩm truyện
thường dài nên nhiều em rất lười đọc tác phẩm và dù có đọc cũng chỉ rất sơ
sài. Với cách tiếp cận tác phẩm như thế của học sinh và thời gian hạn chế
trên lớp thì không thể có kết quả tốt cho giờ học được. Vậy, làm thế nào để
các em hào hứng với giờ đọc truyện và với cả phần chuẩn bị bài trước khi
lên lớp?



-

-

2.
-

-

-

chính mình thể nghiệm nhân vật, các em sẽ có cơ hội trải nghiệm tâm trạng,
cảm xúc của nhân vật, từ đó hiểu sâu hơn về nhân vật, về tác phẩm về những
nỗi niềm của nhà văn với số phận con người.
Trên thực tế, chương trình Sách giáo khoa Ngữ Văn 11 đã thực hiện sự đổi
mới. Vấn đề tích hợp ba phân môn: Văn học, Tiếng Việt, Làm Văn ở bộ
SGK Ngữ Văn 11 - Cơ bản rất hợp lí theo thứ tự số tiết/tuần và số tuần học
theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, thời
lượng dành cho mảng giảng dạy tác phẩm truyện là tương đối lớn. Tác phẩm
truyện trong chương trình văn 11 đều là tác phẩm của các nhà văn tên tuổi
và chủ yếu đặt ra những vấn đề hiện thực của xã hội nên cũng gần gũi với
học sinh. Đây cũng là điều kiện thuận lợi giúp các em tiếp cận tác phẩm dễ
dàng hơn và giúp tôi thực hiện phương pháp cho học sinh sắm vai nhân vật
hiệu quả hơn.
Đồng thời, hiện nay công nghệ thông tin ngày càng phát triển, cơ sở vật chất
đầy đủ, sự quan tâm của các cấp ban ngành cũng góp phần tích cực lớn cho
phương pháp giảng dạy trong đó có phương pháp cho học sinh sắm vai nhân
vật mà tôi đang nghiên cứu.

đọc truyện cũng không đồng đều; chính vì thế, khi triển khai phân vai cho hs
giáo viên cũng khá vất vả. Các em đều thấy rất hào hứng khi được xem bạn
bè diễn kịch nhưng khi được phân công đảm nhận vai nhân vật thì đa phần
các em đều từ chối vì: sợ không thực hiện được, sợ quê...
- Mỗi tiết học 45 phút nên với những tác phẩm hay đoạn trích chỉ học 2 tiết
thường không đủ thời gian để các em vừa thực hiện việc sắm vai lại vừa đảm
bảo đọc – hiểu nội dung và nghệ thuật.
- Điều kiện trang phục, âm thanh, ánh sáng và các điều kiện hỗ trợ khác còn
thiếu thốn nên khi triển khai còn rất nhiều khó khăn, nếu tiết đọc truyện nào
cũng thực hiện thì dễ dẫn đến nhàm chán vì đơn điệu.
3. Số liệu thống kê:
- Theo phiếu khảo sát câu hỏi: “Em muốn có giờ học văn như thế nào?” đối
với các lớp 11B8, 11B9, 11B10 thì câu trả lời của các em chủ yếu là:
 Giáo viên vui vẻ, không gây áp lực cho học sinh, kết hợp giữa chơi và học.
 Cần kết hợp phương tiện hiện đại với đổi mới phương pháp giảng dạy, cho
học sinh xem phim, hoạt động ngoại khóa...
 Đối với những tiết đọc truyện, giáo viên cần cho hs diễn kịch hoặc tái hiện
nhân vật để khắc sâu hình tượng nhân vật và nội dung bài học.
- Như vậy, đa phần các em đều muốn áp dụng phương pháp sắm vai nhân vật
trong tiết đọc truyện nhưng trong quá trình dạy, vì điều kiện chủ quan từ
phía học sinh mà tôi chỉ có thể áp dụng phương pháp này cho lớp 11B8,
11B10 còn lớp 11B9 sẽ là lớp đối chứng.
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận:
- Phương pháp dạy học đổi mới chú trọng đến việc phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, sáng tạo của học sinh làm cho học sinh ham thích môn học.
Điều 24, Luật giáo dục (do Quốc hội khóa X thông qua) cũng đã chỉ
rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn
học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức

Ở THCS và lớp 10, các em đã được học rất nhiều tác phẩm truyện nhưng khi
gv nhắc lại các tác phẩm đó hs chỉ nhớ một cách mơ hồ thậm chí có nhiều
em cũng không biết mình đã học hay chưa. Nguyên nhân chủ yếu là trong
những tiết học truyện giáo viên thường dạy theo phương pháp truyền thống
nên học sinh không có ấn tượng về tác phẩm, về nhân vật.
Ngay bản thân tôi cũng có một kỉ niệm không thể quên về giờ đọc văn năm
lớp 8, khi đó, tôi được cô phân công đọc vai nhân vật bà Nghị Quế. Thay vì
đọc là “cho thêm chị Dậu hai hào” thì tôi lại đọc thành “một hào hai”. Thời
gian trôi qua đã lâu, và lời giảng của cô cũng phai nhòa theo năm tháng
nhưng kỉ niệm về nhân vật thì không bao giờ phai nhòa trong tôi, và cũng vì
thế mà nội dung bài học cũng được khắc họa sâu hơn. Mà điều quan trọng
nhất là buổi học hôm ấy của chúng tôi cũng thật thú vị...
Từ thực tế ấy, với mong muốn tổ chức tiết đọc truyện có hiệu quả, tôi mạnh
dạn đóng góp phương pháp: “Tạo hứng thú trong giờ đọc văn bằng
phương pháp cho học sinh sắm vai nhân vật”.
Phương pháp mà tôi đưa ra mang tính kế thừa nhưng vẫn rất cấp thiết trong
tình hình thực tế hiện nay. Trong một năm nghiên cứu và ứng dụng tôi cũng
đã tìm ra được một số biện pháp thực hiện đề tài cụ thể mang tính thực tiễn
cao và có thể áp dụng cả trong chương trình Ngữ văn 10 và 12.
Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
Nội dung:
Thể loại truyện:
Khái lược về truyện:
Cũng như thơ, truyện là sản phẩm của sự sáng tạo nghệ thuật (thuộc
phạm trù tự sự ) nhằm đáp ứng các nhu cầu nhận thức, thẩm mĩ và
giải trí của con người bằng cách kể chuyện. Truyện hấp dẫn người
7


-

Kiểu tự sự dân gian
Kiểu tự sự trung đại
Kiểu tự sự hiện đại
Trong tự sự dân gian (truyện dân gian) có: thần thoại, truyền thuyết,
cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn.
Trong tự sự trung đại có truyện viết bằng chữ Hán ( Truyền kỳ mạn
lục của Nguyễn Dữ; Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn
phái...) truyện viết bằng chữ Nôm có Truyện Kiều của Nguyễn Du,
Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu...)
Trong tự sự hiện đại: có truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài...
Những lưu ý khi đọc truyện
Cần tìm hiểu bối cảnh xã hội và hoàn cảnh sáng tác để hiểu sâu hơn
nội dung và các tầng ý nghĩa của truyện.
Chú ý các yếu tố thuộc về nội dung của truyện: cốt truyện, nhân vật,
tình tiết; các yếu tố thuộc về hình thức của truyện: điểm nhìn trần
8









-



thuật, giọng điệu, ngôn ngữ.

có trong sách giáo khoa. Nhưng thông thường với những yêu cầu ấy của
giáo viên, học sinh chỉ soạn sơ sài theo kiểu đối phó bằng cách chép lại phần
trả lời trong sách học tốt hoặc chép lại phần soạn bài của bạn. Nếu giáo viên
kiểm tra phần đọc tác phẩm của học sinh bằng cách yêu cầu tóm tắt tác
phẩm thì các em cũng sẽ đối phó bằng cách đọc thuộc phần tóm tắt có sẵn
trong sách hoặc chép từ sách học tốt. Tóm lại, học sinh sẽ không đọc cũng
9




-




b.


-

-

-



như tìm hiểu tác phẩm trước ở nhà một cách nghiêm túc dẫn đến kết quả giờ
dạy không cao.
Với khâu giảng dạy trên lớp: giáo viên thường phải cho học sinh đọc tác

thông qua quá trình tìm kiếm tri thức; đồng thời, giúp học sinh rèn luyện kĩ
năng sống cần thiết.
Xác định nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong giờ đọc truyện:
Nhiệm vụ của giáo viên:
10


 Khâu chuẩn bị: Thường được thực hiện ở tiết trước:
- Trước khi tiến hành cho học sinh sắm vai nhân vật, giáo viên trước hết cần
phác thảo trước kịch bản cho từng tác phẩm truyện. Tùy vào dụng ý của
từng tiết dạy mà giáo viên sẽ định hướng cho cho học sinh sẽ sắm vai nhân
vật như thế nào.
- Tiếp theo, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm và đọc tài liệu liên quan đến tác
phẩm: sách giáo khoa và các tài liệu khác như sách tham khảo, phim ảnh,
kịch…
- Sau cùng, giáo viên tiến hành phân vai cho từng học sinh. Việc phân vai
trước hết là theo sự tình nguyện và khả năng của học sinh.
 Khâu thực hiện: Ở tiết dạy trên lớp, sau phần tiểu dẫn thay cho phần
đọc hoặc tóm tắt tác phẩm:
- Khi học sinh sắm vai nhân vật, giáo viên cần tập trung theo dõi. Khi học
sinh gặp khó khăn, lúng túng trong thể hiện lời thoại hoặc thể hiện chưa
đúng tính cách nhân vật giáo viên cần kịp thời can thiệp, hướng dẫn học
sinh thể hiện nhân vật thật tự nhiên hoặc quay lại với tác phẩm nếu học sinh
diễn quá đà. Cần lưu ý là phần sắm vai là để phục vụ cho bài học nên giáo
viên cần quản lí lớp thật tốt để các em thật tập trung.
- Cuối phần thể hiện của học sinh, nhiệm vụ của giáo viên là nhận xét, đánh
giá, ghi nhận đóng góp của học sinh, cho điểm.
Nhiệm vụ của học sinh
 Khâu chuẩn bị: Thường được thực hiện ở nhà:
- Đối với tất cả học sinh, cần đọc kĩ tác phẩm, tóm tắt, soạn bài trước ở nhà để

phương pháp này, các em chủ động và kĩ lưỡng hơn.
- Giúp học sinh khắc sâu kiến thức, cảm nhận về tác phẩm, về nhân vật tốt
hơn.
- Sắm vai nhân vật là cơ hội tốt cho các em thể hiện năng khiếu, bản lĩnh của
mình và mạnh dạn hơn trước đám đông (đặc biệt với những học sinh nhút
nhát).
- Và ưu điểm lớn nhất là tiết học sẽ thật sự sinh động, lôi cuốn và tạo được
hứng thú cho học sinh khi đọc – hiểu tác phẩm.
Nhược điểm
Bên cạnh những ưu điểm, phương pháp cho học sinh sắm vai nhân vật cũng
có những nhược điểm cần phải khắc phục.
- Khi vận dụng phương pháp cho học sinh sắm vai nhân vật, giáo viên còn
lúng túng ở một số thao tác sau:
 Thao tác lựa chọn tác phẩm, nhân vật: Tác phẩm hay, nhân vật đặc sắc
nhưng lại không phù hợp để học sinh sắm vai như tác phẩm “Chữ người tử
tù” vì học sinh rất khó thể hiện được đúng tính cách, phẩm chất nhân vật.
 Thao tác phân vai: có trường hợp không thể phân vai vì các em cảm thấy
không thể hiện được nhân vật. Cũng có trường hợp, các em miễn cưỡng
chấp nhận nhưng sau đó thể hiện không tốt vì không chuẩn bị hoặc chuẩn bị
không kịp. Thường là giáo viên sẽ phân vai theo tổ nhóm nên chỉ có một số
thành viên trong lớp là thực hiện việc nhập vai chủ động còn đa phần các em
chỉ thụ động theo dõi. Điều này dẫn đến học sinh sẽ không có cơ hội thể
nghiệm như nhau, vì vậy, việc tiếp thu kiến thức cũng không đồng đều.
12


 Thao tác quan sát, hỗ trợ học sinh khi thực hiện: mục đích của phương pháp
là gây hứng thú cho học sinh nên đôi khi lớp quá phấn khích mà ảnh hưởng
đến phần thể hiện nhân vật của bạn và làm mất trật tự ảnh hưởng đến lớp
bên cạnh và mất thời gian vì giáo viên cần dừng lại để điều chỉnh. Khi học

Khâu thực hiện trên lớp :
- Chuẩn bị bối cảnh.
- Giới thiệu nhân vật.
13


- Thực hiện sắm vai nhân vật:

Uống rượu từ sáng đến chiều

b.





Chí Phèo vừa đi vừa chửi:

Chí phèo gặp Thị Nở
Chí Phèo giết BK rồi tự sát.
Khâu nhận xét đánh giá, rút kinh nghiệm và cho điểm của giáo viên:
Phần chuẩn bị chưa tốt: chưa có trang phục.
Phần thể hiện chưa thật tự nhiên, chưa phù hợp với tâm trạng nhân vật (còn
cười giỡn nhiều)
Tác phẩm Người trong bao của Shê-khốp:
Tiết 92: Sau tiết đọc thêm “bài thơ số 28 – Ta-go”:
GV phân công chuẩn bị viết lời thoại kịch bản, chuẩn bị trang phục và
phân công vai nhân vật cho từng học sinh với yêu cầu cơ bản:
Vai nhân vật: Bê-li-cốp.
Nội dung cần thực hiện:

trong giờ học các em đã thực sự trở thành trung tâm và cũng hăng hái phát
biểu hơn. Và điều khiến người dạy vui nhất đó chính là kiến thức mà các em
tiếp thu được rất chắc chắn vì thế kết quả học tập cũng được cải thiện rất
nhiều. Đặc biệt với các hình tượng nhân vật đã được thể hiện bằng phương
pháp nhập vai, học sinh luôn có ấn tượng sâu sắc. Điều này góp phần rất lớn
vào việc đảm bảo kiến thức cho phân môn làm văn ở dạng nghị luận về một
tác phẩm, đoạn trích văn xuôi, cụ thể là dạng đề phân tích hình tượng nhân
vật.
15


- Kết quả thi cuối học kì I năm học 2012-2013:

Lớp 11b8: Có áp dụng SKKN.
Tổng số HS
42

Giỏi
SL
2

Tỉ lệ
4.8%

Khá
SL
10

Tỉ lệ
23.8%

Tỉ lệ
17.9%

Trung bình
SL
23

Tỉ lệ
60%

Yếu
SL
4

Tỉ lệ
10.3%

 Lớp 11b9: Không áp dụng SKKN.
Tổng số HS
40

Giỏi
SL
2

Tỉ lệ
5%

Khá
SL

1. Khâu chuẩn bị phải kĩ lưỡng:
- Để có thể thực hiện nhập vai nhân vật thành công và đảm bảo được tiến trình
tổ chức bài dạy, Gv cần phải yêu cầu học sinh chuẩn bị bài thật tốt. Đặc biệt
là những học sinh được chọn để sắm vai cần phải nắm được lời thoại theo
kịch bản đã soạn sẵn để thể hiện được nhân vật một cách tự nhiên, linh hoạt
nhất
- Ngoài ra, trong quá trình chuẩn bị, đôi khi học sinh lúng túng ở khâu viết lời
thoại, phân đoạn, bối cảnh thì gv cần trực tiếp hướng dẫn và lưu ý phần sắm
16


vai là để phục vụ cho bài dạy. Giáo viên có thể khuyến khích sự sáng tạo của
các em nhưng cũng cần đinh hướng để học sinh thể hiện chân thực vai nhân
vật. Bước chuẩn bị càng chu đáo bao nhiêu thì bước thể hiện càng thành
công bấy nhiêu, càng thu hút được học sinh bấy nhiêu và càng làm cho tiết
học sinh động cũng như khắc sâu kiến thức bấy nhiêu.
2. Khâu thực hiện trên lớp phải hiệu quả:
- Thứ nhất, giáo viên cần tạo được không khí vừa thoải mái lại vừa nghiêm
túc để học sinh thực hiện việc sắm vai thành công.
- Thứ hai, Gv cần động viên khuyến khích hoặc điều chỉnh kịp thời nếu học
sinh lúng túng hay thiếu nghiêm túc.
- Thứ ba, giáo viên và học sinh phải luôn phối hợp nhịp nhàng với nhau để
phần thể hiện của học sinh được tốt nhất.
3. Khâu quan sát, hỗ trợ phải linh hoạt:
- Trong khi học sinh sắm vai nhân vật, giáo viên cần quan sát và điều chỉnh
sao cho:
 Bối cảnh phù hợp
 Lời thoại chính xác
 Cử chỉ điệu bộ hợp lí
 Nét mặt biểu cảm

3. Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh (2003), Phương pháp dạy văn, tập 1, Nxb
Giáo dục.
4. Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh, Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế Phiệt
(2005), Phương pháp dạy học văn, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
5. Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà
trường, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội
6. Sách giáo khoa Ngữ Văn 11, tập 1 và tập 2, NXB Giáo dục, Hà Nội.
7. Một số tài liệu tham khảo từ Internet.

Người thực hiện
(Ký Tên Và Ghi Rõ Họ Tên)

Nguyễn Thị Thanh Tâm

18


SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI
Trường THPH Xuân Thọ

BM04-NXĐGSKKN

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Xuân Thọ, ngày 14

tháng 5

năm 2013


hiện và dễ đi vào cuộc sống: Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt
hiệu quả trong phạm vi rộng: Tốt 
Khá 
Đạt 
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

19

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu)


Sở GD và ĐT Đồng Nai
Trường THPT Xuân Thọ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do – Hạnh phúc

BÁO CÁO THÀNH TÍCH
BÀ NGUYỄN THỊ THANH TÂM ĐỀ NGHỊ DANH HIỆU
CHIẾN SĨ THI ĐUA CẤP CƠ SỞ
I. Sơ yếu lí lịch bản thân và chức năng nhiệm vụ được giao:
1. Sơ yếu lí lịch :
- Họ và tên : NGUYỄN THỊ THANH TÂM
- Sinh năm: 1984, tại Quảng Ninh
- Chức danh và thời gian giữ chức vụ: Là giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn từ

20