CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
I/ Khái niệm công cụ quản lý kinh tế
1. Khái niệm
2. Vai trò
3. Nguyên tắc cơ bản trong việc sử dụng các công cụ kinh tế
II/ Một số công cụ kinh tế được sử dụng trong quản lý môi trường
1. Chính sách thuế
2. Phí môi trường
3. Hệ thống đặt cọc – hoàn trả
4. Giấy phép môi trường có thể chuyển nhượng
5. Ký quỹ môi trường
6. Trợ cấp môi trường
7. Nhãn sinh thái
KẾT LUẬN
1
CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
LỜI MỞ ĐẦU

Bảo vệ môi trường ngày nay đã trở thành một trong những chính sách quan trọng của
Đảng và Nhà nước ta. Bằng những biện pháp và chính sách khác nhau, Nhà nước ta đang
can thiệp mạnh mẽ vào các hoạt động của cá nhân, tổ chức trong xã hội để bảo vệ các yếu
tố của môi trường, ngăn chặn việc gây ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường. Trong
những biện pháp mà nhà nước sử dụng trong lĩnh vực này, pháp luật đóng vai trò đặc biệt
quan trọng. Sự xuất hiện và vai trò ngày càng tăng của các quy định pháp luật về môi
trường kể từ khi đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường là biểu hiện rõ nét về sự cấp
bách của vấn đề môi trường và dẫn đến một hệ quả tất yếu là phải đào tạo, giáo dục công
dân những kiến thức về pháp luật môi trường. Nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì các loại quan hệ kinh tế


→ Tăng hiệu quả chi phí: từ thực tiễn của việc áp dụng các công cụ kinh tế cho quản
lý môi trường, người ta đã rút ra kết luận rằng nếu cùng một mục tiêu môi trường cần đạt
3
CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
được như nhau khi sử dụng công cụ kinh tế (EIs) so với công cụ điều hành và kiểm soát
(CAC) thì công cụ kinh tế có chi phí thấp hơn. Sử dụng công cụ kinh tế là liên quan đến
giá cả, vì vậy việc sử dụng giá cả và cung cấp tính linh hoạt trong việc ứng phó với những
tín hiệu giá cả, cho phép các cá nhân và doanh nghiệp tìm kiếm đến chi phí có tính hiệu
quả hơn trong khả năng lựa chọn của họ.
→ Khuyến khích nhiều hơn cho việc đổi mới: công cụ kinh tế không ra lệnh cho chiến
lược kiểm soát mà những người gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nó có tác
động đến hoạt động kinh tế một cách tích cực để phát triển và lựa chọn chi phí kiểm soát
hiệu quả mà không theo quy ước nào.
→ Khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin tốt hơn: như đã nêu ở trên, công cụ kinh tế cơ
bản dựa vào thị trường, bản thân chúng sẽ phát hiện ra chiến lược hiệu quả chi phí, cho
phép gặp gỡ các mục tiêu môi trường cần đạt thông qua việc chi phí hiệu quả nhất. Công
cụ kinh tế hướng tới sức mạnh thị trường để xác định việc lựa chọn công nghệ có chi phí
thấp nhất, với tính chất vượt trội này cho thấy khi chúng ta sử dụng công cụ CAC khó có
thể thực hiện được.
→ Tăng hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường: do chi phí thấp khi
sử dụng chúng, mặt khác chúng tác động đến quyền lợi kinh tế của các cá nhân hay doanh
nghiệp, do vậy người ta phải tính đến việc sử dụng nguồn tài nguyên như thế nào là tiết
kiệm và hiệu quả nhất mà không ảnh hưởng tới doanh thu và lợi nhuận.
→ Hành động nhanh chóng và mềm dẻo hơn: công cụ kinh tế cho phép thực hiện một
cách nhanh chóng, linh hoạt và mềm dẻo so với việc sử dụng công cụ CAC, bởi lẽ nó có
thể được điều chỉnh kịp thời thông qua cơ chế giá cả thị trường, sử dụng tín hiệu thị trường
thường cho phép nhận được những thông tin phản hồi nhanh hơn và nắm bắt được tính
hiệu quả của việc thực hiện quản lý sử dụng EIs.
4

nhiễm trở nên trầm trọng hơn so với mức tối ưu đối với xã hội.
“Người gây ô nhiễm phải trả tiền “ có nghĩa là buộc người gây ô nhiễm(doanh
nghiệp , cá nhân hay chính quyền ) phải trả hoàn toàn các chi phí về sự phá hoại môi
trường do hoạt động của họ gây ra . Điều này sẽ khuyến khích người ta giảm sự phá hoại
đó, ít ra cũng ở mức mà chi phí biên của việc giảm ô nhiễm bằng chi phí biên của sự tổn
hại do ô nhiễm đó gây ra. Phương pháp sử dụng các công cụ kinh tế nhấn mạnh ích lợi của
các công cụ kinh tế được dùng để thay đổi thái độ của con người thông qua cơ chế về giá
cả.
Muốn vậy thì tổng chi phí sản xuất ra một hàng hóa hay dịch vụ bao gồm chi phí của
tất cả tài nguyên được sử dụng phải được tính đủ vào giá của nó. Việc sử dụng không khí,
nước, hay đất cho việc loại bỏ hay cất giữ chất thải cũng là sử dụng các tài nguyên giống
như các đầu vào của sản xuất. Tình trạng định giá không tính đủ chi phí sử dụng các tài
nguyên môi trường và không xác định rõ quyền sở hữu đối với tài nguyên môi trường dẫn
đến việc khai thác và sử dụng quá mức và có thể làm phá hủy hoàn toàn nguồn tài nguyên
đó. Nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền” tìm cách sửa đổi “thất bại thị trường”
bằng cách buộc người gây ô nhiễm phải tính toán đầy đủ chi phí sản xuất ( chi phí sử dụng
tài nguyên và làm ô nhiễm )thông qua các công cụ như thuế ô nhiễm, lệ phí ô nhiễm, giấy
phép ô nhiễm...
b- Nguyên tắc " người hưởng thụ phải trả tiền" chủ trương tạo lập một cơ chế nhằm đạt
được các mục tiêu về môi trường. Đối nghịch với việc người trực tiếp gây ô nhiễm phải trả
tiền, người hưởng thụ một môi trường đã được cải thiện cũng phải trả một khoản phí. Có
thể hiểu nguyên tắc tắc này là tất cả những ai hưởng lợi do có được môi trường trong lành
không bị ô nhiễm, thì đều phải nộp phí. Nguyên tắc này đưa ra giải pháp bảo vệ môi
trường với một cách nhìn nhận riêng. Nguyên tắc chủ trương việc phòng ngừa ô nhiễm và
6
CÔNG CỤ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
cải thiện môi trường cần được hỗ trợ từ phía những người muốn thay đổi hoặc những
người không phải trả giá cho các chất gây ô nhiễm.
II/ MỘT SỐ CÔNG CỤ KINH TẾ ĐƯỢC SỬ DỤNG
TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

tạo.
Thuế tài nguyên gồm: thuế sử dụng đất, thuế sử dụng nước, thuế rừng, thuế tiêu thụ
năng lượng, thuế khai thác tài nguyên khoáng sản….
*) Thuế môi trường:
Tại khoản 1, điều 112, luật bảo vệ môi trường 2005 quy định: " Tổ chức, hộ gia đình,
cá nhân sản xuất kinh doanh một số loại sản phẩm gây tác động xấu, lâu dài tới môi trường
và sức khỏe con người thì phải nộp thuế môi trường". Theo quy định này thì thuế môi
trường là khoản đóng góp của thể nhân và pháp nhân khi sử dụng thành phần môi trường.
Như vậy, trong trường hợp này, thuế sử dụng vào các thành phần môi trường sẽ có xu
hướng phát triển thêm thu nhập cho ngân sách nhà nước. Thuế môi trường dùng để khuyến
khích, bảo vệ và nâng cao hiệu suất sử dụng các yếu tố môi trường, hạn chế các tác nhân
8