BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM
---------------------------
TRẦN VIẾT HUY
NHẬN DẠNG VÀ PHÂN TÍCH RỦI RO
TÀI CHÍNH ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG –
ĐIỂN HÌNH BỆNH VIỆN CÔNG NGHỆ CAO
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kỹ thuật xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp
Mã số ngành: 60580208
TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 09 năm 2015
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM
---------------------------
TRẦN VIẾT HUY
NHẬN DẠNG VÀ PHÂN TÍCH RỦI RO TÀI
CHÍNH ĐẾN DỰ ÁN XÂY DỰNG – ĐIỂN HÌNH
BỆNH VIỆN CÔNG NGHỆ CAO
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kỹ thuật xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp
Mã số ngành : 60580208
Chủ tịch
Phản biện 1
Phản biện 2
Ủy viên
Ủy Viên, Thƣ ký
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã đƣợc
sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV
TRƢỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM
PHÒNG QLKH – ĐTSĐH
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TP. HCM, ngày..… tháng….. năm 2015..
NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: TRẦN VIẾT HUY
Giới tính: Nam
Ngày, tháng, năm sinh: 08/04/1973
Nơi sinh: Đà Nẵng
Chuyên ngành: Kỹ thuật xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp
MSHV:1341870012
I- Tên đề tài NHẬN DẠNG VÀ PHÂN TÍCH RỦI RO TÀI CHÍNH ĐẾN DỰ ÁN
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
nêu trong Luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này
đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Học viên thực hiện Luận văn
(Ký và ghi rõ họ tên)
ii
LỜI CÁM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, trƣớc hết tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân
thành và sâu sắc đến thầy TS Lƣơng Đức Long đã định hƣớng và tận tình
hƣớng dẫn trong suốt thời gian thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cám ơn tất cả các quý thầy cô Khoa Kỹ Thuật Xây
Dựng, Đại học Công nghệ Tp. Hồ Chí Minh. Tất cả những kiến thức, kinh
nghiệm các thầy cô đã truyền đạt trong suốt quá trình học cũng nhƣ
những góp ý quý báu của các thầy cô về luận văn này sẽ mãi là hành
trang quý giá cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và công tác
sau này.
Xin chân thành cám ơn tất cả những ngƣời bạn cao học lớp
13SXD11, các ngƣời bạn lớp xây dựng K33, các đồng nghiệp, các đối tác
trong các lĩnh vực xây dựng cơ bản đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình học tập cũng nhƣ trong thời gian làm luận văn, các bạn đã đóng góp
những kinh nghiệm quý báo cũng nhƣ động lực để tôi có thể hoàn thành tốt
luận văn này.
sàng lọc thông qua bảng câu hỏi khảo sát với các chuyên gia, kỹ sƣ xây
dựng nhiều kinh nghiệm ;
-
Xếp hạng và phân loại theo tính chất và mức độ tác động của các nhân
tố đối với dự án bằng kỹ thuật phân tích nhân tố;
-
Định lƣợng mức độ tác động của các nhân tố rủi ro bằng kỹ thuật phân tích
mô phỏng Monte Carlo cho chỉ tiêu tài chính của một dự án xây dựng cụ
thể;
-
Dựa vào các kết quả phân tích, đề xuất một số giải pháp để ứng phó
rủi ro nâng cao mức độ thành công của dự án.
iv
ABSTRACT
The construction industry plays an important role in the national economy
and interact with most fields of human. However, the complexity and
uncertainty inherent, contains many potential risk factors derived from the
particularities of the industry such as weather, topography, geology,
independent of each project, the extended implementation period..., when
putting the project into operation has
Based on the analysis results, a number of solutions proposed to
address risks raising the level of success of the project.
v
MỤC LỤC:
Chƣơng 1: ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………… 1-4
1.1 Giới thiệu chung….………………………………………………………………………… 1
1.2 Xác định vấn đề nghiên cứu……………………………………………………………... 2
1.3 Mục tiêu nghiên cứu……………………………………………………………………… 2
1.4 Phạm vi nghiên cứu………………………………………………………………………. 3
1.5 Đóng góp dự kiến của luận văn…………………………………………………..……… 3
Chƣơng 2: TỔNG QUAN…………………………………………………………………..... 5-19
2.1 Dự án, dự án đầu tư…………………………………………………………………….…. 5
2.2. Rủi ro………………………………………………………………………………….……. 6
2.3 Các nghiên cứu…………………………………………………………………………….. 9
2.3.1 Tình hình quản lý rủi ro hiện nay……………………………………………….. 9
2.3.2 Nhận dạng rủi ro……………………………………………………………… 10
2.3.3 Rủi ro chi phí………………………………………………………..………….. 11
2.3.4. Rủi ro tiến độ…………………………………………………………………… 13
2.3.5 Rủi ro chi phí và tiến độ…………………………………………..…………… 15
2.4 Tổng hợp các nghiên cứu trước đây………………………………………………….. 18
2.5 Đề xuất mô hình nghiên cứu ……….………………………………………………….. 18
Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………………………..…..
20-32
3.1 Quy trình nghiên cứu……………………………………………………..……………… 20
3.2 Các phương pháp và công cụ nghiên cứu……………………………………...……… 20
Chƣơng 5: PHÂN TÍCH DỰ ÁN ĐIỂN HÌNH…………………………………….……………… 62-95
5.1. Phần chưa xét đến yếu tố rủi ro……………………………………………………….. 62
5.1.1 Giới thiệu Dự án đầu tư xây dựng…………………………………………….. 62
5.1.2 Quy mô xây dựng………………………………………………………………... 62
5.1.3 Quy mô đầu tư………………………………………………………………….… 62
5.1.4. Hiệu quả kinh tế xã hội…………………………………………………………. 65
5.1.5 Hiệu quả Dự án………………………………………………………………..… 66
5.1.5.1 Tổng mức đầu tư Dự án………………………………………………… 66
5.1.5.2 Thời gian thu hồi vốn và hiệu quả Dự án……………………………. 68
5.1.5.2.1 Các khoản thu chi tiết……………………………….……………. 68
5.1.5.2.2 Các khoản chi…………………………………………………...…. 71
5.5.2.3 Tổng hợp các khoản thu hàng năm……………………………………. 77
5.2 Phân tích Tài Chính dự án – xét đến yếu tố rủi ro…………………………………… 85
5.2.1 Các (biến) yếu tố rủi ro…………………………………………………………. 85
5.2.2 Các (biến) dự báo của Dự án………………………………………...………… 93
5.3 Nhận xét……………………………………………………………………………….…... 95
CHƢƠNG 6: BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ RỦI RO. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……….…… 96 -108
6.1 Tìm hiểu, đánh giá và Đề xuất các biện pháp ứng phó Rủi Ro……………….……. 96
6.1.1 Ứng phó Rủi Ro biến định tính………………………………………………… 96
1. Công tác quản lý và lựa chọn các nhà thầu tham gia dự án……………. 98
2. Các ảnh hưởng, biến động liên quan đến dự án………………………
101
3. Công tác ước lượng, đánh giá chi phí dự án………………………….… 103
4. Chất lượng tư vấn thiết kế……………………………………………………105
Bảng 2.4: So sánh các nguyên nhân chính gây ra chậm tiến độ và vượt chi phí giữa một số
quốc gia được chọn
… 16
Bảng 3.1: Các công cụ nghiên cứu
… 20
Bảng 3.2: Nhận dạng các yếu tố rủi ro tài chính ảnh hưởng đến dự án xây dựng … 24
Bảng 4.1: Kết quả khảo sát
… 34
Bảng 4.2: Kinh nghiệm công tác của các cá nhân tham gia khảo sát
… 35
Bảng 4.3: Vai trò vị trí của các cá nhân tham gia khảo sát
… 36
Bảng 4.4: Chức danh công tác của các cá nhân tham gia khảo sát
… 37
Bảng 4.5: Ý nghĩa của từng giá trị trung bình đối với thang đo
… 39
… 52
Bảng 4.14: Bảng “communalities” từ kết quả SPSS
… 53
Bảng 4.15: Bảng Initial Eigenvalues các nhóm nhân tố
… 53
Bảng 4.16: Bảng “Component Matrix” từ kết quả SPSS
… 55
Bảng 4.17: Bảng “Rotated Component Matrix” từ kết quả SPSS
… 55
Bảng 4.18: Bảng “Component Transformation Matrix” từ kết quả SPSS
… 56
Bảng 5.1: Bảng công năng sử dụng và quy mô Dự án
… 62
Bảng 5.2: Tổng mức đầu tư xây dựng Dự án
… 66
Bảng 5.10: Bảng tính chi phí xử lý rác thải, nước thải
… 77
Bảng 5.11: Bảng tính khả năng thu trong năm
… 77
Bảng 5.12: Bảng tính chi phí hàng năm
… 78
Bảng 5.13: Bảng tính thu hồi ròng qua các năm
… 80
Bảng 5.14: Bảng tính chỉ số NPV và tỉ suất hoàn vốn IRR
… 81
Bảng 5.15: Bảng tính khả năng thu hồi vốn đầu tư
… 83
x
DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 2.1: Sơ đồ tiến trình quản lý rủi ro
… 27
Hình 3.5: Quy trình phân tích mô phỏng rủi ro
… 30
Hình 3.6. Mô hình mô phỏng montecarlo
… 31
Hình 4.1: Các giai đoạn của dự án đầu tư.
… 33
Hình 4.2: Biểu đồ kết quả khảo sát
… 35
Hình 4.3: Biểu đồ“thời gian công tác”
… 36
Hình 4.4: Biểu đồ phân bố vai trò của các cá nhân tham gia khảo sát
… 37
Hình 4.5: Biểu đồ vai trò, chức vụ của các cá nhân tham gia khảo sát
… 38
… 91
Hình 5.8: Hàm phân phối Chi phí nguyên vật liệu từ các dịch vụ khác
… 91
Hình 5.9: Hàm phân phối Chi phí Lương – nhân công
… 92
Hình 5.10: Hàm phân phối Chi phí lãi suất vốn vay (chưa xét đến CP nhỏ nhất) … 93
Hình 5.11: Biểu đồ xác suất NPV – Crystalball
… 94
xi
Hình 5.12: Biểu đồ xác suất IRR – Crystalball
…94
Hình 6.1 Biểu đồ phân phối xác suất IRR có IRR ≥14,4%
…107
Hình 6.2 Độ nhạy các nhân tố đối với IRR
… 108
Hình 6.3 Độ nhạy các nhân tố đối với IRR kỳ vọng
là trong giai đoạn hiện nay, khi nền kinh tế thế giới đang trải qua thời kì khủng hoảng thì
càng đòi hỏi các nhà đầu tƣ càng phải thận trọng hơn khi đầu tƣ. Trong ba thành tố cấu
thành của một dự án xây dựng là quy mô, kinh phí và thời gian thì thành tố kinh phí đóng
vai trò rất quan trọng, nếu kinh phí không đƣợc quản lý tốt thì không những ảnh hƣởng xấu
đến tiến độ, lợi nhuận mà còn tạo nên mối quan hệ không tốt giữa cácbên tham gia dự án.
Một dự án xây dựng đƣợc coi là thành công phải đáp ứng đƣợc mục tiêu lợi nhuận
cho chủ đầu tƣ và các đơn vị tham gia dự án, đồng thời còn phải đáp ứng đƣợc các mục
tiêu kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Điều đó đòi hỏi dự án phải đƣợc soạn thảo và phân tích
đánh giá một cách toàn diện ngay từ giai đoạn chuẩn bị kế hoạch đầu tƣ. Thực tế cho thấy
khá nhiều dự án kém hiệu quả hay đổ vỡ trong thời gian qua bắt nguồn từ việc nghiên cứu,
2
đánh giá mà không kể đến hay không lƣờng hết đƣợc các yếu tố rủi ro tác động đến dự án,
làm cho nhiều dự án phải tạm dừng giữa chừng do chủ đầu tƣ hết vốn hay không có khả
năng chi trả tiếp tục.
1.2 Xác định vấn đề nghiên cứu
Đầu tƣ xây dựng là một lĩnh vực phức tạp, chi phí cao và nhiều rủi ro hình thành do
những yêu cầu pháp lý, các vấn đề liên quan tới tài sản, đất quy hoạch, cấp phép, tuyển
dụng lao động, khả năng thực hiện dự án, môi trƣờng quản lý điều hành, hoạch định của
Nhà nƣớc, tính an toàn trong xây dựng, … Rồi bƣớc kế tiếp khai thác Dự án, những bất
cập trong cơ chế thị trƣờng, yếu tố kinh tế chính trị,…
Khi đầu tƣ vào bất kỳ dự án nào không chỉ riêng lĩnh vực xây dựng, nhà đầu tƣ phải
bỏ ra một số tiền lớn và mong muốn thu về đƣợc lợi nhuận cao nhất. Chính vì vậy, họ
thƣờng có những câu hỏi thắc mắc trong đầu nhƣ là:
-
Liệu có nên đầu tƣ haykhông?
Xếp hạng và phân loại các yếu tố rủi ro chính bằng kỹ thuật phân tích nhân tố
(PCA);
3
-
Áp dụng vào dự án cụ thể; Định lƣợng mức tác động của các rủi ro tài chính đối
với dự án bằng kỹ thuật phân tích mô phỏng Monte Carlo – điển hình đầu tƣ xây
dựng bệnh viện công nghệ cao;
1.4 Phạm vi nghiên cứu
-
Phạm vi nghiên cứu: các dự án xây dựng cao ốc văn phòng, bệnh viện CNC tại
các thành phố lớn (TP HCM, Đà Nẵng, Cần Thơ, …).
-
Đối tƣợng nghiên cứu khảo sát lấy ý kiến:
+ Chủ đầu tƣ/ Ban QLDA;
+ Đơn vị Thi công;
+ Đơn vị Tƣ vấn (Thiết kế/ Lập DAĐT, Giám sát, Quản lý dự án);
+ Các chuyên gia về lĩnh vực các liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
-
Quan điểm phân tích: Các dự án đều có mục đích kinh doanh nên các chủ đầu tƣ
5
____________________________________________________________
Chƣơng 2: TỔNG QUAN
2.1 Dự án, dự án đầu tƣ:
- Các định nghĩa:
+ Dự án là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm
đạt đƣợc mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa trên nguồn
vốn xác định (theo Luật xây dựng).
+ Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các
hoạt động đầu tƣ trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định; Dự án đầu tƣ
là tổng thể các giải pháp về kinh tế – tài chính, xây dựng – kiến trúc, kỹ thuật –
công nghệ, tổ chức – quản lý để sử dụng hợp lý cấc nguồn lực hiện có nhằm đạt
đƣợc các kết quả, mục tiêu kinh tế – xã hội nhất định trong tƣơng lai.
+ Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc
bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục
đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lƣợng công trình, sản phẩm hoặc dịch vụ trong
một thời hạn nhất định.
+ Quản lý dự án là việc áp dụng các kiến thức, kỹ năng, công cụ và kỹ thuật vào
các hoạt động của dự án đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra. Một dự án xây dựng gồm 3
tiêu chí chủ yếu sau: Quy mô, kinh phí và thời gian thực hiện
- Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - tài chính của dự án đầu tƣ:
+ Chỉ tiêu giá trị hiện tại thuần (NPV):
Khái niệm: Giá trị hiện tại thuần là hiệu số giữa hiện giá thực thu
bằng tiền và hiện giá thực chi bằng tiền trong suốt thời gian thực
hiện dự án.
Công thức tính:
n
NPV = ∑ (Bt – Ct)/(1+r)t
+ Chỉ tiêu suất sinh lời nội bộ (IRR).
Khái niệm.
Suất sinh lời nội bộ (IRR) là suất chiết khấu mà tại đó hiện giá
dòng tiền ròng đã xác định của dự án bằng 0 (NPVr* = 0 thì r*=
IRR).
Công thức tính suất sinh lời nội bộ:
n
NPV = ∑ (Bt – Ct)/(1+r*)t r* = IRR
t=0
- Các dự án đều có các đặc điểm chung nhƣ sau:
+ Có mục tiêu rõ ràng: dự án có thể đƣợc chia thành nhiều nhiệm vụ nhỏ hơn để
thực hiện và các nhiệm vụ này phải đƣợc phối hợp và kiểm soát về thời gian, trình tự
thực hiện, chi phí và kết quả. Hơn nữa, một dự án cũng phải đƣợc phối hợp các dự án
khác trong cùng một tổ chức.
+ Có thời hạn nhất định: nghĩa là có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc.
+ Bị ràng buộc bởi các nguồn lực hạn chế: con ngƣời, tài nguyên…
+ Tính duy nhất, không lặp lại giống nhau.
+ Có sự tham gia của nhiều tổ chức, nhiều cá nhân.
+ Luôn luôn tồn tại mâu thuẫn.
2.2. Rủi ro
- Định nghĩa:
Theo trƣờng phái truyền thống, rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm
hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể
xảy ra cho con ngƣời. Theo trƣờng phái hiện đại, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lƣờng
7
____________________________________________________________
đƣợc, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những
8
____________________________________________________________
Phân tích định lƣợng rủi ro: đánh giá số học ảnh hƣởng của những
rủi ro đƣợc xác định lên toàn bộ dự án;
Kế hoạch ứng phó rủi ro: trình bày những lựa chọn và hành động
nhằm ứng phó với những rủi ro đã nhận dạng (loại bỏ, giảm thiểu,
né tránh chuyển rủi ro cho ai khác hay chấp nhận rủi ro?)
Giám sát và kiểm soát rủi ro: theo dõi những rủi ro đã đƣợc xác
định, giám sát những rủi ro còn lại, nhận dạng những rủi ro mới,
thực hiện kế hoạch ứng phó rủi ro và đánh giá ảnh hƣởng của nó
trong suốt vòng đời dự án.
(Trích bài giảng QLRR L.D.LONG Ph.D)
Hình 2.1: Sơ đồ tiến trình quản lý rủi ro
Theo tác giả Lƣơng Đức Long, Trần Ngọc Phƣơng, Nguyên Trung Nhân (2003)
với đề tài “Khảo sát những rủi ro điển hình trong xây dựng ở Việt Nam” tại Hội nghị
khoa học trẻ Đại học Bách Khoa lần 4 thì “rủi ro là tổng hợp những tác động ngẫu
nhiên lên sự vật, hiện tƣợng làm thay đổi kết quả của sự vật hiện tƣợng theo chiều
hƣớng bất lợi và những tác động ngẫu nhiên đó có thể đo lƣờng đƣợc bằng xác suất.
Đối với mỗi dự án xây dựng, rủi ro là khả năng dự án không đƣợc thực hiện đúng nhƣ
mục tiêu dự kiến về thời gian hoành thành, chi phí thực hiện hoặc về các tiêu chuẩn kỹ
thuật mà các tiêu chuẩn này vƣợt quá mức chấp nhận đƣợc.
Ở đây, ta chỉ xét đến mặt tiêu cực của rủi ro ảnh hƣởng lên hiệu quả của dự án đầu
tƣ xây dựng.
- Nhận dạng rủi ro:
+ Nhận dạng rủi ro là xác định những yếu tố, những sự kiện ảnh hƣởng hay
ngăn cản dự ánđạt đƣợc những mục tiêu đã đƣợc đề ra.
- Thiếu các thông tin cần thiết.
- Sự nghi ngờ các mô hình, công cụ hiện có khi áp dụng cho dự án, kiến thức
của nhà quản lý hạn chế.
- Các dấu hiệu rủi ro bọc lộ một cách không rõ ràng, gây khó khăn cho nhà
quản lý trong việc nhận dạng và đánh giá mức độ tác động của nó.
2.3.2 Nhận dạng rủi ro
10
____________________________________________________________
- “Risk assessment and management in construction projects “, A.Deviprasadh, (2007),
tác giả đã khảo sát và đề ra giải pháp gồm bốn bƣớc để kiểm soát rủi ro, bao gồm:
nhận dạng, định lƣợng, điều chỉnh thích nghi và kiểm soát rủi ro.
- Li, B and Tiong, R.L.K (1999). “Risk management model for international
construction joint ventures” J.Constr.Eng.Manage, đã nghiên cứu về rủi ro và chiến
lƣợt quản lý rủi ro cho các nhà thầu nƣớc ngoài hoạt động liên doanh xây dựng tại khu
vực Đông Á. Tác giả phân loại nhân tố rủi ro và từ đó đề nghị chiến lƣợc quản lý rủi ro
cho từng nhóm.
- Yelin Xu et al. (2010) sử dụng kỹ thuật Delphi nhận dạng đƣợc 17 yếu tố rủi ro ảnh
hƣởng nhiều nhất đến các dự án PPP ở Trung Quốc từ 37 yếu tố rủi ro thu đƣợc từ
một tổng quan lý thuyết toàn diện từ các nghiên cứu tƣơng tự ở Trung Quốc. Bằng
phƣơng pháp phân tích nhân tố và xếp hạng theo điểm số trung bình, nhóm tác giả đã
phân loại và xếp hạng mức độ tác động của các 17 nhân tố rủi ro vừa nhận dạng
Bảng 2.1: Các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến dự án PPP theo YelinXu và cộng sự
Nhân tố/ Factor 1: Rủi ro kinh tế vĩ mô/ Macro economic risk
1
Biến động ngoại hối/ Foreignex change fluctuation
2
Biến động lãi suất/ Interestrate fluctuation
tố/ Factor 6: Sự can thiệp của chính phủ/ Government intervention
17 Sự can thiệp của chính phủ/ Government intervention
Copyright: Tài liệu đại học ©