Sáng kiến kinh nghiệm

Cao Thị Thúy Nga

ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo khảo sát mà Vnexpress đã thực hiện mới đây, 91% các bà mẹ Việt Nam
đánh giá: trẻ em có độ tuổi từ 1- 6 tuổi có kỹ năng sống còn hạn chế. Những kỹ
năng sống cơ bản của trẻ dưới 6 tuổi không chỉ bao gồm tính tự giác, dễ thích nghi,
có mối quan hệ tốt với bố mẹ, những người thân trong gia đình mà còn bao gồm
khả năng nhận biết cảm xúc, có sức đề kháng lại những tác động xấu của môi
trường và hình thành lòng yêu mến thiên nhiên. Điều đáng lưu ý là thực trạng trẻ
kém phát triển về kỹ năng sống đặc biệt phổ biến ở các gia đình thành thị. Theo
chuyên gia tâm lý Lê Khanh (thành phố Hồ Chí Minh) thì cách chăm sóc và dạy dỗ
của các bậc phụ huynh chính là yếu tố quyết định đến sự phát triển một số các kỹ
năng sống ban đầu của trẻ.Theo ông, cách chăm sóc con trẻ của phụ huynh VN
hiện nay có nhiều mâu thuẫn trong cách dạy, vừa nuông chiều lại vừa áp đặt. Nhất
là còn mang nhiều tính bao bọc bằng cách hạn chế sự tiếp xúc của trẻ với thế giới
bên ngoài để tránh các nguy cơ mắc bệnh, nhiễm bẩn; hay cấm đoán trẻ không
được đụng chạm và khám phá các vật dụng do lo lắng trẻ bị tổn thương hoặc làm
hư vỡ.
Thực tế, Bộ GD&ĐT đã đưa KNS vào chương trình học với phương châm “xây
dựng trường học tích cực, HS thân thiện”. Nhưng việc dạy và học chỉ là lồng ghép,
lấp khoảng trống một cách không bài bản. Trong hầu hết các lớp học, hiện tượng
trẻ thiếu mạnh dạn, tự tin chiếm đa số; buổi sáng trẻ tới trường vẫn còn tình trạng
nhiều trẻ nhõng nhẽo, khóc lóc; trong giờ hoạt động chung, trẻ thường ngồi thụ
động ; khi cô giáo hỏi thì rất ít trẻ mạnh dạn phát biểu nhưng khi vui chơi thì nhiều
trẻ lại hưng phấn, đùa nghịch quá đà. Bên cạnh đó, môi trường tiếp xúc mở rộng sẽ
mang lại nhiều mối quan hệ mới như quan hệ bạn bè trong lớp học, trường học,
quan hệ với nhiều người ngoài xã hội như bạn hàng xóm…Do đó, đòi hỏi trẻ mầm
non nói chung, trẻ mẫu giáo lớn nói riêng phải có những phương thức tiếp cận phù
hợp và thích ứng với các vấn đề xã hội mới nảy sinh đó.

làm chủ thời gian sống…
Kỹ năng sống gắn với thực tế, đi liền với cuộc sống các thế hệ. Ai được học, có
cơ hội rèn luyện kỹ năng sống, ứng biến tích cực với mọi tình huống xảy ra, biết
cách đối diện và đương đầu, vượt qua những khó khăn, hạn chế những mâu thuẫn,
xung đột, bạo lực…, người đó được rèn luyện, phát triển tính cách tự chủ, tự tin
vào bản thân, tinh thần trách nhiệm cùng khả năng diễn đạt, thuyết phục, thói quen
chia sẻ, giúp đỡ người khác. Đó chính là những yếu tố quan trọng giúp mỗi người
đạt được thành công trong đời.
Học kỹ năng sống, vì vậy, không chỉ cần cho nhiều thế hệ, mà đặc biệt là trẻ
mẫu giáo lớn 5 tuổi, khi các con bắt đầu bước vào giai đoạn đỉnh cao của sự ham
học hỏi và tìm tòi với câu hỏi thường trực trên môi: “ Vì sao…” “Kỹ năng sống” vì
vậy không nên coi là vấn đề để "lên lớp”, dạy khôn. Đó là vô số kỹ năng, cách xử
thế, kinh nghiệm trực tiếp cần cập nhật.

II. Cơ sở thực tiễn:
II.1.Ưu điểm: Trường mầm non A Thị trấn Văn Điển là ngôi trường đạt chuẩn
Quốc gia mức độ 1 từ tháng 12-2011 ; trường có bề dày về kiến thức và kinh
nghiệm chăm sóc giáo dục trẻ. Trong trường có đầy đủ hệ thống phòng chức năng
và các phòng sinh hoạt chung cho trẻ, lớp mẫu giáo lớn 5 tuổi A3 là lớp có 2/2 giáo
viên đạt chuẩn, trong đó có 1 giáo viên có trình độ đại học và 1/2 giáo viên còn lại
đang theo học đại học. Lớp có cơ sở vật chất khang trang, sạch đẹp đạt chuẩn quốc
gia, có tập thể các bậc phụ huynh đa số luôn quan tâm đến con em mình. 100% học
sinh của lớp đều đã qua lớp 3, 4 tuổi nên hầu hết có kĩ năng phục vụ và học tập tốt.
Bên cạnh đó, cũng như các trường mầm non khác trong cả nước, trường mầm
non A Thị Trấn Văn Điển cũng thực hiện chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ
theo qui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chương trình này tạo điều kiện cho giáo
viên và nhà trường xây dựng, thực hiện chương trình phù hợp với trẻ ở địa phương
mình, tạo cơ hội cho nhà trường đưa ra được chương trình phù hợp với trẻ em nơi
đây, gồm phần lớn là con em các gia đình làm nghề buôn bán và công nhân, trí
thức. Rèn luyện kĩ năng sống đã được lồng ghép trong tổ chức các hoạt động cho

mẹ mà còn với bạn bè, người thân, cô giáo và người lạ có tác dụng giúp trẻ tự tin,
biết cư xử phù hợp mọi tình huống. Tại lớp, tôi chú trọng cho trẻ giao tiếp với bạn
bè, cô giáo.
1.2. Cách áp dụng:
Qua các hoạt động tại trường mầm non, trẻ đã được phát triển kĩ năng giao tiếp
với cô giáo, bạn bè. Từ đây trẻ học cách giao tiếp với người lạ. Tuy nhiên, nếu chỉ
dừng ở các hoạt động ăn, học, chơi tại trường thì chưa đủ, giáo viên là người hướng
trẻ vào các kĩ năng giao tiếp trong tất cả các hoạt động khác, chú trọng các yếu tố
như:
- Phép lịch sự: từ những trường hợp ứng xử thông thường trong sinh hoạt hàng
ngày như trong bữa ăn, tiếp xúc với mọi người, giải thích để trẻ hiểu tầm quan
trọng của những tính cách tốt và khuyến khích trẻ nghĩ rằng mình là người lịch
thiệp. Để làm được điều đó, tôi bắt đầu từ việc đưa ra những yêu cầu thực tế với trẻ
và nhẹ nhàng hướng dẫn để đưa trẻ vào nền nếp.
- Trò chuyện với trẻ về những mong muốn của cô khi con tới trường. Tôi luôn cố
gắng nói chuyện với trẻ một cách tự nhiên và cởi mở về những gì tôi mong muốn ở
trẻ. Bên cạnh đó tôi đặt ra những giới hạn và hướng trẻ tin rằng việc tuân theo các
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

3


Sáng kiến kinh nghiệm

Cao Thị Thúy Nga

giới hạn đó là tốt cho bản thân trẻ. Tuy nhiên, tôi không làm điều đó một cách áp
đặt. Tôi cố gắng để trẻ nghĩ rằng tôi là một người bạn lớn, đáng tin cậy của trẻ.
- Tiếp xúc với bạn bè: Tôi để ý cho trẻ tiếp xúc ngay với bạn cùng lớp, đặc biệt
ngay từ khi trẻ mới vào lớp. Những buổi đầu trẻ có thể bỡ ngỡ và tỏ ra thiếu tự tin.

bằng cách cho bạn mượn quần áo khi bạn tè dầm mà không mang đồ ... Từ những
hoạt động này, trẻ có thể học được những thói quen làm điều thiện khi trưởng
thành.
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

4


Sáng kiến kinh nghiệm

Trẻ tập thể dục buổi sáng

Trẻ tham gia học vi tính

Cao Thị Thúy Nga

Trẻ tham gia múa tại phòng năng khiếu

Trẻ tham gia văn nghệ

1.3. Kết quả
Sau thời gian áp dụng sang kiến kinh nghiệm, đa số trẻ trong lớp đã mất dần
tính tự ti, trẻ trở nên hòa đồng, không chỉ với bạn mà cả với các cô giáo. Trẻ biết
chia sẻ và thích được chia sẻ với cô và bạn về nhu cầu cũng như mong muốn,,, của
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

5


Sáng kiến kinh nghiệm

được tham gia các hoạt động ngoại khóa như đi xem xiếc, đi thăm Lăng Bác…

Trẻ làm quen các món ăn
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

Trẻ chơi với bạn
6


Sáng kiến kinh nghiệm

Cao Thị Thúy Nga

Trẻ tham gia ngày hội Noel
Qua đây, tôi cũng giúp trẻ có ý thức trong việc bảo vệ và giữ gìn môi trường
xanh, sạch, đẹp bằng cách khi đi chơi, thấy lá cây trên sân, tôi nhặt lá cây bỏ vào thùng
rác và hỏi trẻ: con biết tại sao cô bỏ lá cây vào thùng rác không? Tôi giải thích cho trẻ
hiểu: việc làm này nhằm giữ sân trường sạch đẹp cho các con học và chơi. Lần sau
thấy rác trẻ sẽ tự động nhặt rác vì trẻ hiểu rằng: nhặt rác là làm sạch sân trường. Cùng
với yếu tố này, tôi cũng lồng ghép cùng với chương trình khám phá khoa học giúp trẻ
hiểu sâu hơn về cách bảo vệ nguồn nước và tiết kiệm điện.
- Thích nghi với đám đông: Trong chế độ sinh hoạt hàng tuần, tôi chú ý thường
xuyên cho trẻ gặp gỡ, giao lưu với các bạn lớp khác, trẻ còn được tham gia các lớp
học năng khiếu giúp trẻ mạnh dạn hơn, tự tin hơn khi đứng trước đám đông.
2.3. Kết quả
Thích nghi là yếu tố không thể thiếu hòa cùng với yếu tố giao tiếp và giúp cho việc
giao tiếp đạt kết quả cao. Sau 1 năm áp dụng, trẻ lớp tôi đã biết ăn đa dạng thực phẩm,
nhất là trẻ đã thích ăn món rau. Trẻ cũng thích nghi tốt với môi trường bên ngoài, rất
thích tham gia các hoạt động tập thể và bớt hẳn tính nhút nhát.
3. Phương pháp phát triển kỹ năng

Bằng sự kiên trì, sau thời gian áp dụng sáng kiến, trẻ đã có kĩ năng tự chăm sóc
bản thân tốt hơn trước. Các hoạt động như trẻ tự xúc ăn, tự lấy đồ, biết mặc áo phù
hợp mùa…đã mang tính tự giác cao. Điều đặc biệt là trẻ còn tự biết nhắc nhở hay
giúp đỡ bạn khi bạn làm chưa đúng. Chính thái độ phản ứng đúng của bạn cùng lớp
có tác dụng rất quan trọng giúp trẻ lần sau thực hiện có chú ý để làm đúng hơn.
4. Phương pháp phát triển kỹ năng
tạo niềm vui thông qua

cho trẻ tự chơi
chơi với người khác (bạn bè, người thân

.
làm đồ chơi cùng cô và bạn

Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

8


Sáng kiến kinh nghiệm

Cao Thị Thúy Nga

Tạo niềm vui cho trẻ qua các hoạt động văn nghệ, kể chuyện.

Trẻ vui chơi trong sân trường

4.1. Nguyên nhân áp dụng
Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non. Tuy nhiên, vui chơi giúp trẻ
phát triển và rèn luyện kĩ năng sống lại đòi hỏi người giáo viên phải để ý tìm tòi

búp bê đơn giản, quần áo có thể thay đổi giúp trẻ hình dung ra nhiều người , có khi
đó là ông, bà, có khi là cô giáo, có khi lại là em bé thậm chí là một siêu nhân từ
hành tinh khác đến … và vì thế trẻ có thể tạo ra rất nhiều tình huống khác nhau .
Một chiếc xe bằng gỗ đơn giản có thể giúp trẻ nghĩ ra đủ loại xe , tùy theo trò chơi
đòi hỏi hơn là một chiếc tăng, xe tải quá rõ ràng đến từng chi tiết …
4.2.4. Linh Hoạt : Một món đồ chơi có thể phù hợp với nhiều loại trò chơi khác
nhau và có thể tạo ra nhiều tình huống khác nhau , các loại đồ chơi có nhiều khớp
nối , có thể lắp ráp theo nhiều hình dạng khác nhau như các miếng logo chẳng hạn ,
cũng có thể đó là những đồ chơi mang tính công cụ như dụng cụ nấu ăn , làm vườn
giúp cho trẻ có thể tập cách sử dụng chúng.
4.2.5. Sáng tạo: Từ các hộp nhựa có nắp , các ống lon nhỏ, các dĩa tròn, các khối gỗ
( từ các xưởng mộc thải ra, đã được mài thật nhẵn ) với kích thước khác nhau , các
miếng mốp , bìa cat tông , các rổ nhựa cũ hay đơn giản là 1 tờ báo … tôi đều có thể
dùng để cho trẻ chơi hay cùng trẻ làm thành những món đồ chơi, những cái mũ, cái
ly, chiếc thuyền đơn giản và rẻ tiền mà không kém phần hấp dẫn.
Điều quan trọng hơn nữa là đồ chơi không dùng để thay thế vai trò cho cô giáo
mà là một phương tiện giúp cô cùng chơi với con, là cách để thâm nhập vào thế
giới tuổi thơ, giúp cho trẻ có thể giao tiếp với người khác và môi trường bên ngoài.
Không có gì tệ hại hơn là để cho trẻ một đống đồ chơi và bỏ mặc trẻ loay hoay với
các món đồ chơi xa lạ ấy, mặc dù đó là thứ trẻ đã đòi.
4.3. Kết quả
Qua chơi, trẻ rèn được óc quan sát, trí tưởng tượng…đồng thời trẻ cũng đã biết
hơn về cách chơi, thỏa thuận theo nhóm. Trẻ biết chia sẻ đồ chơi cũng như cách
chơi với bạn rất hòa thuận. Trẻ còn biết làm thêm đồ chơi cũng như có ý thức bảo
vệ và sửa đồ chơi cùng cô. Từ đạy,vốn từ cũng như cách diễn đạt của trẻ trở nên
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

10




Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển

11


Sáng kiến kinh nghiệm

Ảnh nhận biết hỏa hoạn

Cao Thị Thúy Nga

Ảnh nhận biết động đất

5.3. Kết quả
Qua phần kĩ năng này, trẻ lớp tôi đã biết được cách tự giải quyết vấn đề đơn giản, hạn
chế được tình trạng ỉ lại. Trẻ cũng biết được những mối nguy hiểm, cách phòng chống.
Trong năm học 2012 -2013 lớp A3 không xảy ra 1 tình trạng tai nạn thương tích nào.
Đó là những kết quả bước đầu tốt đẹp mà tôi thu nhận được.
6. Phương pháp phát triển kỹ năng
làm việc đội nhóm

cùng bạn trong nhóm lớp
tạo niềm vui thông qua kết quả lớp đạt
tạo ra tinh thần đồng đội

Trẻ trao đổi để ghép chữ

Trẻ thảo luận để gói bánh chưng


Có một câu nói rằng: hoạt động theo đội nhóm giúp trẻ khám phá ra sức mạnh của
trái tim, khả năng chịu đựng của cơ thể và sự kiên nhẫn của tâm hồn. Qua những
hoạt động tập thể, đội, nhóm, trẻ lớp tôi đã tiến bộ lên rất nhiều về sự tự tin, khả
năng diễn đạt và chia sẻ tình cảm với bạn cùng đội. Trẻ cũng biết giúp đỡ bạn tốt
hơn, quan tâm tới bạn nhiều hơn.
IV. Kết quả đạt được ( Phụ lục 2, trang 17)
Bảng tổng hợp kết quả:

giao tiếp
thích nghi
tự chăm sóc
tạo niềm vui
tự bảo vệ
đội nhóm

Đầu năm ( 9/2012)
Số trẻ đạt/46hs % (100%)

Cuối năm (3/2013)
Số trẻ đạt/46hs % (100%)

18
12
15
17
14
17

45
44


Cao Thị Thúy Nga

KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Để trẻ thành công trong tương lai, sự định hướng học tập của phụ huynh dành
cho con ngay từ nhỏ rất quan trọng. Tuy nhiên kiến thức không đủ để trẻ có thể
thành công sau này. Tại Hội thảo Giáo dục kỹ năng sống của Bộ GD&ĐT, chuyên
gia Phan Thị Lạc đã nói: “Để tồn tại và phát triển, con người cần đứng vững và
bước vững chắc trên đôi chân của mình và cần có kỹ năng sống”
Kĩ năng sống là toàn bộ những kĩ năng trẻ sẽ và bắt buộc phải có để trở thành
những công dân mới của đất nước phát triển bền vững. Trong phạm vi sáng kiến
này, tôi đã bước đầu đưa tới cho trẻ lớp mẫu giáo A3 tám kĩ năng cơ bản, bao hàm
những kĩ năng sống cơ bản như giao tiếp, thích nghi, khám phá, tự chăm sóc, tạo
niềm vui, tự bảo vệ, làm việc đội nhóm và tự giải quyết vấn đề. Sự mở rộng những
kĩ năng trên, ngoài những kĩ năng cơ bản đã được thực hiện trong chương trình
giáo dục mầm non, đã góp phần giúp tôi hoàn thiện những nghiệp vụ sư phạm còn
thiếu sót với mong muốn mang đến cho trẻ mẫu giáo Lớn những bước tiến xa hơn
trong việc giúp các con có kĩ năng sống bước đầu, là tiền đề giúp trẻ hoàn thiện kĩ
năng sống tốt đẹp hơn, tự tin hơn khi trẻ tiến lên các lứa tuổi tiếp theo. Những biện
pháp này có tính phổ biến cao, không những áp dụng được ở lớp tôi mà các lớp
khác có cùng điều kiện đều có thể áp dụng. Khi hiểu được bản chất của việc dạy kỹ
năng sống cho trẻ: “đưa hành động vào trong ý thức” thì việc dạy kỹ năng sống cho
trẻ trở nên đơn giản và các bậc cha mẹ cũng như các bạn đồng nghiệp đều có thể
thực hiện được mà không phải băn khoăn là làm sao để dạy trẻ kỹ năng sống
Qua sáng kiến kinh nghiệm này tôi nhận thấy để dạy trẻ kỹ năng sống, bên cạnh
những biện pháp dành cho trẻ thì chính người lớn hãy tỏ ra rằng mình là người
sống có kỹ năng và hình thành kỹ năng sống cho trẻ thông qua chính việc hình
thành ý thức cho trẻ trong việc thực hiện các hành động trong giao tiếp cũng như
trong việc bảo vệ chính bản thân trẻ.
Vì thời gian thực hiện chưa được nhiều nên sáng kiến kinh nghiệm của tôi


Sáng kiến kinh nghiệm

Cao Thị Thúy Nga

PHỤ LỤC.
1. Thực đơn ăn của trẻ tại trường:
Tuần 2 + 4
Thứ
2

Bữa chính sáng

8h15

9h30

Sữa hà
Lan

Chuối
tiêu

Quýt sài
Sữa
3
gòn (Đu
Nutifood
đủ)
4

Sinh tố cam
Cháo lươn Canh thịt nấu Sữa chua
Sữa
Bánh dinh
Ruốc thịt cá
chua thả cá
Elovi
Dollac dưỡng+ Sinh tố
dưa hấu( Xoài)
Mỳ tôm thịt rau
Canh su hào,
Đậu hoa thảo
Sữa chua
Sữa
cải cúc- Bánh
cà rốt nấu
xốt thịt nấm
Elovi
Dollac canxi + Sinh tố
thịt
cam
Phở bò - Bánh
Thịt gà thịt lợn Canh ngao Sữa chua
Sữa
dinh dưỡng +
xào ngũ sắc nấu rau cải
Elovi
Dollac Sinh tố chanh
leo
Thịt bò, lợn

2

Sữa hà Quýt sài
Lan
gòn

3

Sữa
Bưởi da
Nutifood xanh

Sữa
4
Dollac
5

Cao Thị Thúy Nga

Chuối
tiêu(đu
đủ)

Sữa hà Bưởi da
Lan
xanh

Chuối
Sữa
6

thịt lợn kho tàu xanh nấu cua
Elovi
Dollac
Nước chanh leo
Canh khoai
Phở gà - Bánh
Tôm thịt lươn
Sữa chua
Sữa
tây, cà rốt
canxi + Sinh tố
xốt chua ngọt
Elovi
Dollac
hầm thịt
dưa hâu
Bánh đa cua+
Thịt gà, lợn om Canh bí xanh Sữa chua
Sữa
Sinh tố chanh
nấm
nấu tôm
Elovi
Dollac leo, Bánh dinh
dưỡng

2. Biểu đồ kết quả kĩ năng sống đầu năm và cuối năm lớp A3

Chú thích:
Trường mầm non A Thị Trấn Văn Điển