Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

MỤC LỤC
STT

Nội dung

Trang Ghi chú

1

Phần I: Phần mở đầu

2

2

Lý do chọn đề tài

2

3

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

2

4


Tình trạng của vấn đề đặt ra và sự cần
thiết để tiến hành thực hiện đề tài

6

10

Tính thuyết phục của đề tài

7

11

Một số biện pháp phát huy..

7

12

Minh họa bài giảng

10

13

Kết quả thực hiện

14

14

cống hiến tích cực cho xã hội . Cùng với xu thế chung của cả thế giới trong thập
kỉ cuối của thế kỉ XX cả nước ta đã khởi động trào lưu đổi mới phương pháp dạy
học từ các trường Đại học đặc biệt là các trường phổ thông như A.KO Men Xi
đó viết “GD có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn,
phát triển nhân cách...hãy tìm ra phương pháp cho giáo viên dạy ít hơn, học sinh
hiểu nhiều hơn”.
Qua nhiều năm giảng dạy môn địa lí lớp 12 ở Trường THPT Số 2 Bát Xát,
đặc biệt là khi thay SGK và đổi mới phương pháp dạy học, tôi nhận thấy đây là
một vấn đề bổ ích về lý luận cũng như thực tiễn. Nó có ý nghĩa rất lớn đối với
việc nâng cao chất lượng bộ môn , bởi vì đối tượng là học sinh lớp 12 về mặt thể
chất cũng như tinh thần , sự nhận thức, năng lực tư duy của các em đã phát triển
ở mức độ cao để làm được việc đó phải trang bị cho họ một tiềm lực kiến thức
kỹ năng cơ bản tối thiểu. Xuất phát từ tình hình thực tế như trên tôi xin đưa ra đề
tài sáng kiến nghiệm“ Một số biện pháp phát huy tính tích cực hoc tập của học
sinh trong dạy học địa lí lớp 12” để đồng nghiệp và các em học sinh tham khảo
đóng góp ý kiến cho tôi để tôi hoàn thiện hơn.
II. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Trong năm học này, tôi đã làm công tác giảng dạy và tiến hành nghiên
cứu học sinh khối lớp 12 trường THPT số 2 Bát Xát, bên cạnh đó tôi còn học hỏi
kinh nghiệm của một số anh chị em đồng nghiệp.
Cụ thể tình hình như sau:
Tổng số học sinh khối lớp 12 là 143 em đa số học sinh là con em dân tộc ở
vùng cao xuống, trình độ nhận thức chậm còn mải chơi, một số có hoàn cảnh gia
đình khó khăn, đi học xa nhà, một số bố mẹ ít quan tâm đến viêc học hành của
2


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

em hình thành những nhân cách, tình cảm yêu nước, yêu quê hương.
IV. Phương pháp nghiên cứu
1 Phương pháp quan sát
Đây là phương pháp giúp ta quan sát thái độ, hành vi của học sinh, phát
hiện ra những hành vi, cử chỉ của học sinh trong học tập, sinh hoạt...Để phát huy
tính tích cực, tự giác của học sinh.
2 Phương pháp phân tích, tổng hợp , thực hành, thực nghiệm
3


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

Nhờ phương pháp này mà người nghiên cứu có thể tổng hợp, đúc rút kinh
nghiệm của giáo viên chỉ đạo về việc phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của
học sinh qua các mặt hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể và hoạt động
ngoại khoá, từ đó rút ra bài học và nêu được những biện pháp khắc phục và đề
xuất.
3 Phương pháp đàm thoại
Với học sinh, phương pháp đàm thoại trò chuyện là một hình thức tốt nhất
để giáo viên có thể gần gũi các em, đồng thời thăm hỏi trò chuyện với một số
phụ huynh học sinh.Qua đó chúng ta có thể biết tâm sự, tình cảm, nguyện vọng
của các em về việc học ở lớp cũng như việc học ở nhà của các em như thế nào?
Để từ đó, giáo viên có phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thích hợp
nhằm làm cho người dạy đạt kết quả tốt nhất.

4



giáo viên giảng học sinh lắng nghe và
ghi lại lời giáo viên

2. Ngoài lời giảng của giáo viên trên
lớp, học sinh được tiếp xúc với nhiều
nguồn kiến thức khác: bạn bè, SGK,
vốn kiến thức đã học...

3. Học sinh chỉ làm việc một mình trên 3. Học sinh ngoài việc tự làm việc còn
lớp, ở nhà hoặc với giáo viên khi kiểm trao đổi, thảo luận với các bạn trong tổ,
tra
trên lớp, ngoài giờ học..
4. Việc ghi chép được đơn giản hóa làm 4 .Các vấn đề thu nhận ngoài ghi chép
sao cho dễ nhớ
còn được thể hiện ở các bảng biểu, mô
hình ..giúp học sinh trên cơ sở nhớ, biết
để hiểu sâu sắc, nắm chắc kiến thức.
5. Các môn học chỉ dùng lại ở câu hỏi,
bài tập thực hành một cách thụ động . 5. Ngoài câu hỏi kiểm tra, bài tập thực
Việc đánh gá kết quả được đo bằng trí hành học sinh được tự đặt vấn đề, câu
hỏi để trình bày , trao đổi, được nêu ý
nhớ
kiến của riêng mình
6. Việc học lý thuyết không gắn với
thực hành, nhất là các môn khoa học xã 6. Việc dạy lý thuyết để nâng cao trình
5


Sáng kiến kinh nghiệm
hội

hạn chế.
1.3.Tình hình trường, lớp
Trường THPT số 2 Bát Xát là một ngôi trường tuy mới được thành lập
được 9 năm.Trường nằm cách đường quốc lộ khoảng 20 mét nên giao thông khá
thuận lợi cho việc đến trường của cỏc em HS.Tuy mới được thành lập những
nhà trường cũng đã có cơ sở khang trang sạch đẹp được trang bị về cơ sở vật
chất nhưng trường vẫn còn có nhiều khó khăn. Nhìn chung tình hình học sinh
đầu năm đến trường còn nhiều khiếm khuyết về mọi mặt: đồ dùng học tập và
sách vở còn nhiều thiếu thốn, thiếu sự quan tâm của phụ huynh, ý thức học tập
chưa cao, một số học sinh dân tộc còn rụt rè, thiếu tự tin trước đám đông...
6


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

2.Tính thuyết phục của đề tài
Trong tình hình hiện nay, việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm nó đòi
hỏi ở học sinh một yêu cầu cao là học sinh phải độc lập, tự giác, sáng tạo trong
học tập. Quá trình dạy học này gồm hai mặt quan hệ hữu cơ với nhau: Hoạt động
dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Người giáo viên là chủ thể của
hoạt động dạy với hai chức năng tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức. Điều cần chú
ý trong học tập là phải hoạt động một cách tích cực chủ động có nhận thức sâu
sắc. Bằng hoạt động học tập học sinh tự hình thành và phát triển nhân cách của
mình không ai có thể làm thay được.
Như vậy, dạy học phải xây dựng trên nhu cầu hứng thú, thói quen, năng
lực của học sinh ở các trình độ khác nhau nhằm làm cho học sinh lĩnh hội được
những kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ giá trị cần thiết, phát huy được đầy đủ
năng lực của các em.Vai trò của giáo viên là truyền đạt tri thức, là người hướng

trung tại các vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi và phù hợp hơn-> hình thành
vùng sản xuất quy mô lớn-> vùng chuyên canh.
- Các loại cây trồng vật nuôi được phân bố phù hợp hơn với các vùng sinh thái.
( HS cần nắm)
3.1.3. Hướng dẫn học sinh sử dụng SGK để học ở nhà
Đối vời học sinh khối 12 việc học ở nhà là vô cùng quan trọng giáo viên
cần giao nhiệm vụ cụ thể, vừa sức, nếu hoàn thành tốt là điều kiện để tư duy của
các em phát triển.
Ví dụ: Khi học bài“ Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta“ mục 2 giáo viên
hướng dẫn học sinh lập bảng so sánh giữa hai hình thức sản xuất nông nghiệp
cổ truyền và hàng hóa: Quy mô, hình thức sản xuất, năng suất lao động, mục
đích.... để học sinh hiểu rõ nội dung bài học và học nhanh hơn.
3.2 Sử dụng hệ thống các câu hỏi
- Câu hỏi phải vừa sức, đúng đối tượng không quá khó hoặc quá dễ, cần đặt câu
hỏi phân theo đối tượng học sinh
- Mỗi giờ học chỉ nên sử dụng từ 5- 7 câu hỏi. Sau mỗi chương có câu hỏi bài
tâp.
- Triệt để khai thác các câu hỏi trong SGK kết hợp với câu hỏi sáng tạo.
3.2.1. Nêu câu hỏi đầu giờ học
Đầu giờ học giáo viên có thể kiểm tra hay không kiểm tra kiến thức bài cũ
nhưng trước khi cung cấp kiến thức của bài học cho học sinh, giáo viên cần nêu
ngay câu hỏi định hướng cho học sinh, không yêu cầu học sinh trả lời ngay.
Ví dụ: Khi dạy bài “Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng
bằng Sông Cửu Long’’ thì đầu giờ học giáo viên đặt câu hỏi học sinh suy nghĩ:
Tại sao phải đặt vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng Sông
Cửu Long?
3.2.2. Xác định mối liên hệ giữa câu hỏi và các hiện tượng địa lí, quá trình
địa lí trong bài học
Ví dụ: Trong bài“ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Đồng bắng Sông Hồng“,
giáo viên đặt câu hỏi: Phân tích thế mạnh hạn chế của ĐBSH?, Trình bày thực

3.3.2. Sử dụng bản đồ, át lát trong dạy học
Bản đồ và át lát địa lí 12 là phương tiện trực quan rất quan trọng và sinh
động trong dạy học, trên bản đồ các sự kiện luôn được thể hiện một không gian,
thời gian, địa điểm cùng các yếu tố địa lí có liên quan. Tập bản đồ địa lí 12 và
atlat địa lí 12 như một cuốn sách giáo khoa 12 thứ 2 mô tả đầy đủ khá chi tiết
các hiện tượng, sự kiện và các ngành và các vùng kinh tế một cách sinh động
thực tiễn.Trong mỗi tiết học giáo viên nên lựa chọn bản đồ phù hợp sử dụng
đúng với nội dung để giúp học sinh tìm tòi và khắc sâu kiến thức.
Ví dụ: Nếu chỉ dùng lời giáo viên khó có thể tạo cho học sinh biểu tượng
về vị trí địa lí của nước ta nhưng kết hợp giữa SGK và bản đồ Đông Nam Á
hoặc atlat trang 4-5 giáo viên có thể hình thành biểu tượng cho học sinh một
cách dễ dàng.Khi sử dụng bản đồ và atlat giáo viên nhất thiết phải giới thiệu cụ
thể cho các em kí hiệu ghi trên bản đồ,tỉ lệ, đồng thời tập cho các em quan sát,
đọc bản đồ và tìm hiểu nội dung địa lí được thể hiện trên bản đồ, các muối quan
hệ địa lí trên bản đồ, sử dụng bản đồ, atlat để trả lời cho một câu hỏi địa lí.
3.3.3. Sử dụng máy chiếu
Sử dụng máy chiếu là một phương pháp mới trong dạy học. Một số tranh
ảnh, phần bài học quan trọng giáo viên có thể phôtô hoặc viết vào giấy trong,
9


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

sau đó đưa lên máy chiếu học sinh sẽ thấy thích thú hơn, nhớ lâu hơn khi được
học trên máy chiếu. Nhưng giáo viên cần phải lựa chon nội dung và hình ảnh
phù hợp không được quá lạm dụng máy chiếu làm mất sự tập chung của học
sinh vào bài học.
3.3.4. Sử dụng giáo án điện tử

đa dạng.
- Nêu tình hình phát triển và các trung tâm du lịch quan trọng
10


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

2. Về kỹ năng
- Xác định trên bản đồ các thị trường xuất, nhập khẩu chủ yếu; các loại tài
nguyên du lịch, các trung tâm du lịch có ý nghĩa quốc gia và vùng của nước ta.
- Phân tích số liệu, biểu đồ liên quan đến thưuơng mại, dịch vụ
3 Tích hợp
- Bảo vệ môi trường: Phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường xanh, sạch,
đẹp
- Kĩ năng sống: tư duy, giao tiếp....
II. Thiết bị dạy học
- Bản đồ du lịch Việt Nam
- Át lát Địa lý Việt Nam
- Máy chiếu
III. Tiến trình bài giảng
1. Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số ( 1’).
2. Kiểm tra bài cũ: ( 5’) Sử dụng câu hỏi 1,3 cuối bài 31, trang 136 sgk.
3. Bài mới:
Ngành Thương mại và du lịch là một trong những ngành mới và có vị trí
cũng hết sức quan trọng góp phần không nhỏ tới sự phát triển kt đất nước.vậy
hai ngành trên có lợi thế gì để phát triển tình hình phát triển ntn? Chúng ta sẽ tìm
hiểu rõ trong bài hôm nay.
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ

+ Nhận xét về cơ cấu tổng mức
bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch
vụ phân theo thành phần kinh tế
nước ta và giải thích tại sao( HS
khá, giỏi)
Bước2. GV tổng hợp ý kiến và
chuẩn kiến thức
HĐ2(10’) Tìm hiểu ngành
Ngoại thương
- Hình thức: Cá nhân
-Tiến trình: Bước1. HS dựa vào
biểu đồ, nội dung sgk, át lát, vốn
hiểu biết riêng cho biết:
+ Giá trị , cơ cấu hàng XK( d/c)
+ Thị trường XK chính
+ Hạn chế của hoạt động XK( HS
khá giỏi)
+ Giá trị , cơ cấu hàng NK( d/c)
+ Thị trường NK chính
( Giáo viên hướng dẫn HS khai
thác atlat trang 25)
Bước2. GV tổng hợp ý kiến và
chuẩn kiến thức

HĐ3(11’)Tìm hiểu ngành du
lịch
- Hình thức: Nhóm
-Tiến trình: Bước1. GV chiếu một
số hình ảnh tiêu biểu một số tài
nguyên du lịch.HS dựa vào hình

2. Du lịch
a. Tài nguyên du lịch
- Tài nguyên thiên nhiên:
+ Địa hình: nhiều bãi biển, hang động, 2 di
sản thiên nhiên
+ Khí hậu đa dạng và có sự phân hoá
+ Nước: nhiều sông, hồ, nước khoáng,
nước nóng
+ SV: Nhiều vườn quốc gia, động thực vật
quý hiếm
12


Sáng kiến kinh nghiệm
+ N1,2,3: Tài nguyên thiên nhiên
+ N4,5,6: tài nguyên nhân văn
Bước2. Đại diện các nhóm báo
cáo các nhóm khác bổ sung
Bước3. GVchuẩn kiến thức

HĐ24( 5’) Tìm hiểu tình hình
phát triển và phân bố
- Hình thức: Cá nhân
-Tiến trình: Bước1. HS dựa vào
bản đồ, nội dung sgk, át lát vốn
hiểu biết riêng cho biết:
+ Các vùng du lịch
+ Các trung tâm du lịch quốc gia,
vùng
+ Khách du lịch và doanh thu du

lịch là HCM - Nha Trang- Đà Lạt
Ngoài ra còn có các trung tâm du lịch khác
dựa vào thế mạnh tự nhiên
- Số lựot khách du lịch và doanh thu tăng
qua các năm( át lát)

4. Củng cố ( 3’)
Sử dụng câu hỏi 2,3 cuối bài sgk trang 143
5. Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài ở nhà ( 3’)
- Học bài theo câu hỏi SGK, rèn luyện kỹ năng sử dụng át lát
- Hướng dẫn làm bài tập 1 sgk Tr 143
- Câu hỏi đề cương:
Câu 1: Phân tích tình hình phát triển ngành ngoại thương của nước ta.
Câu 2: Chứng minh rằng tài nguyên du lịch nước ta phong phú và đa dạng
Câu 3: Trình bày tình hình phát triển du lịch của nước ta. Kể tên các trung tâm
du lịch quốc gia.
13


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

III. Kết quả thực hiện:
Trong học kì I, năm học 2013 - 2014, tôi đã áp dụng các giải pháp trên trong một
số bài ở lớp 12A1 để không ngừng góp phần rèn luyện, khơi gợi khả năng sáng
tạo ở các em học sinh. Thực tế qua các giờ dạy tôi thấy học sinh kích thích học
tập, sáng tạo, chủ động, say mê kiến thức mới một cách có hiệu quả. Giờ học sôi
nổi, hứng thú và có hiệu quả hơn.
Bảng số liệu.

57,0%

Trung bình

15

40,6%

11

29,7 %

PHẦN III : KẾT LUẬN
14


Sáng kiến kinh nghiệm

Vương Thị Nguyên

Qua những lần đi tìm hiểu thực tế hoàn cảnh gia đình học sinh và đặc biệt
là những giờ lên lớp giảng dạy. Bản thân tôi đã rút ra cho mình những bài học bổ
ích.
Dạy học vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật. Muốn dạy
học có hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu đào tạo hiện nay của Đảng và Nhà nước.
Đòi hỏi người giáo viên phải nổ lực, sáng tạo, không ngừng cải tiến phương
pháp để nâng cao hiệu quả giảng dạy.
Giáo dục thế hệ trẻ là nhiệm vụ vô cùng thiêng liêng mà xã hội đã giao
phó cho những bậc thầy cô giáo. Vì vậy chúng tôi phải biết xác định rõ mục đích
của mình là làm gì? và dạy những gì ở trường phổ thông. Từ đó không ngừng

2. Lí luận dạy học địa lí- Nguyễn Dược – Chủ biên
( NXB ĐHQG Hà Nội- Năm 1998)
3. Luật giáo dục (NXB Chính trị Quốc Gia-1998)
4. Phương pháp sử dụng các thiết bị dạy học địa lí- Đinh Trung Quỳnh ( ĐH
Thái Nguyên)
5. Chuyên đề : Một số PP và Hình thức tổ chức dạy học (Nguyễn Đức Hoành
-2006)
6. Mạng Internet

16