SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRƯỜNG THPT SỐ 1 BÁT XÁT
------******------

ĐỀ TÀI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NĂM HỌC: 2013 - 2014

Tên đề tài:
SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY VÀ BÀI TẬP ĐIỀN TỪ TRONG ÔN THI
TỐT NGHIỆP MÔN ĐỊA LÝ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Giáo viên: Địa lí
Tổ chuyên môn: Địa - Ngoại ngữ


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Bát Xát, tháng 5 năm 2014
MỤC LỤC

Phần

Nội dung

A- Lý do chọn đề tài

Trang


Kiến nghị
Tài liệu tham khảo

16
16
17

A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

2


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học đang là
một tất yếu trong tiến trình phát triển nền giáo dục của Việt Nam.
Việc ôn thi tốt nghiệp môn địa lí đang trở nên khó khăn vì kiến thức theo
sách giáo khoa mới rất dài trong khi khả năng khái quát hóa kiến thức của nhiều
học sinh chưa tốt, nhiều học sinh ghi chép không tích cực trong các tiết ôn tập
dẫn đến không có đề cương chuẩn để ôn tập hoặc một bộ phận không nhỏ học
sinh thụ động học theo đề cương do giáo viên làm, học sinh không có hứng thú
học tập, không tập trung, thiếu trách nhiệm với môn học dẫn đến kết quả thi tốt
nghiệp môn địa lí chưa cao trong khi quan niệm địa lí là môn “cứu cánh” vẫn
còn ở nhiều giáo viên không dạy môn địa lí và ở chính các em học sinh.
Bài toán đặt ra với các giáo viên dạy địa lí là làm thế nào để trau dồi kỹ
năng khái quát hóa kiến thức cho học sinh? Làm thế nào để học sinh có đề
cương kiến thức chuẩn để học mà không phải học một cách thụ động theo đề
cương của người khác làm? Làm thế nào để học sinh có hứng thú trong ôn tập

2. Những yêu cầu cơ bản đối với đổi mới.
2.1: Tạo cho học sinh có một vị thế mới và những điều kiện thuận lợi để
học sinh tích cực hoạt động nhận thức.
- Người học phải trở thành chủ thể hành động tích cực tự giác chủ động
và sáng tạo trong hoạt động để kiến tạo kiến thức.
- Tạo ra và duy trì ở học sinh những động lực học tập đúng đắn để tham
gia tích cực vào quá trình dạy học, đó chính là động cơ hứng thú, niềm lạc quan
của học sinh trong quá trình học tập.
- Phát triển nuôi dưỡng học sinh ý thức trách nhiệm, khả năng tự đánh giá
kết quả học tập của mình, học sinh có thể điều chỉnh được các hoạt động của
mình theo các mục tiêu đã định mà không phụ thuộc vào người khác.
2.2. Xác lập khẳng định vai trò của người thầy trong quá trình dạy học.
- Người thầy phải là người tổ chức chỉ đạo điều khiển các hoạt động học
tập tự giác, chủ động của học sinh. Để làm điều đó người thầy phải đảm nhiệm
tốt các chức năng sau:
§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

4


[email protected]
THPT số 1 Bát Xát
**************************************************************
+ Thit k l lp k hoch cho cỏc quỏ trỡnh dy hc c v mc ớch ni
dung, phng phỏp, phng tin v hỡnh thc dy hc.
+ U thỏc tc l thụng qua t vn nhn thc to ng c hng thỳ,
ngi thy bin ý dy ca mỡnh thnh nhim v hc tp t nguyn, t giỏc
ca hc trũ v chuyn giao cho trũ nhng tỡnh hung trũ hot ng v thớch
nghi.
+ iu khin quỏ trỡnh hc tp ca hc sinh trờn c s thc hin mt h

**************************************************************
4. Học sinh với dạng bài tập điền từ
Cùng với dạng bài tập trắc nghiệm, bài tập dạng điền từ vào chỗ trống
(hiện nay đang được sử dụng trong kiểm tra đánh giá một số môn học, đặc biệt
đối với môn ngoại ngữ ) chiếm được cảm tình của học sinh, có khả năng kích
thích trí tò mò, khả năng tập trung tư duy cao độ và thực sự tạo được hứng thú,
sự say mê cho học sinh trong học tập.
II. THỰC TRẠNG
Sử dụng phương pháp dạy học truyền thống đặc biệt đối với ôn thi tốt
nghiệp THPT môn Địa lí hiện nay rất khó khăn. Việc khái quát hóa kiến thức
trong ôn tập sẽ kém hiệu quả nếu giáo viên thuyết trình theo phương pháp dạy
học truyền thống. Bên cạnh đó việc hình thành đề cương ôn thi tốt nghiệp cho
học sinh khiến nhiều giáo viên không khỏi băn khăn, trăn trở: Nếu để các em tự
ghi chép trong các tiết ôn tập rồi học theo thì nhiều em ghi chép không tích cực
do lượng kiến thức trong một tiết ôn tập dài, dẫn đến đề cương không đảm bảo
chuẩn kiến thức; nếu giáo viên làm sẵn đề cương ôn tập cho học sinh thì việc ôn
tập của học sinh trở nên thụ động.
Đổi mới trong phương pháp ôn thi tốt nghiệp địa lí là rất cần thiết nhằm
nâng cao chất lượng tốt nghiệp bộ môn nói riêng và chất lượng tốt nghiệp trung
học phổ thông nói chung.
III. SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY VÀ BÀI TẬP ĐIỀN TỪ TRONG ÔN
THI TỐT NGHIỆP MÔN ĐỊA LÝ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1. Bản đồ tư duy
Sử dụng bản đồ tư duy giúp học sinh khái quát kiến thức theo tôi đó là
một sự lựa chọn đúng đắn ! Bản đồ tư duy có thể giúp giáo viên khái quát kiến
thức cho học sinh theo cấu trúc đề thi, giúp giáo viên hướng dẫn học sinh khái
quát kiến thức của từng bài, từng phần và cụ thể từng nội dung nhỏ. Việc hình
thành bản đồ tư duy sẽ tạo cơ hội cho học sinh thể hiện khả năng sáng tạo của
mình và nhanh chóng nắm bắt được kiến thức một cách dễ dàng hơn. Hơn nữa
việc hình thành bản đồ tư duy không đòi hỏi nhất thiết phải có phương tiện, thiết

[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

8


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

9


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

10


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

Vớ d 1: í ngha t nhiờn ca v trớ a lớ nc ta
- Quy nh tớnh cht .. ca thiờn nhiờn VN.
- Giu v .. phong phỳ (V trớ tip giỏp lc a v
i dng, lin k vi vnh ai sinh khoỏng Thỏi Bỡnh Dng, a Trung Hi,
trờn ng di lu ca cỏc loi sinh vt ).
- V trớ v hỡnh th t nc to nờn s .. a dng ca t nhiờn
(B N; T), hỡnh thnh cỏc min t nhiờn khỏc nhau
- Nhiu (bóo, l lt, hn) cn cú bin phỏp phũng chng.
(ỏp ỏn: Nhit i m giú mựa/ khoỏng sn/ sinh vt/phõn húa/thiờn tai)
Vớ d 2: Th mnh v hn ch ca cỏc khu vc a hỡnh
* Khu vc ..........................
+)Th mnh:
- Tp trung nhiu .. nguyờn liu cho cụng nghip.
- Rng v ..............: c s phỏt trin nn.. a dng vi
quy mụ ln v phỏt trin ..........................
- S....................... cú tim nng .. ln.
- Tim nng . sinh thỏi, ngh dng tham quan.
+)Hn ch:

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 - 2014

13


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
- Địa hình đồi núi bị chia cắt, xâm thực mạnh, nhiều sông , hẻm vực→ khó
khăn…………..., khai thác ……………..và ……………….. giữa các vùng
- Nhiều.........................: lũ quét, xói lở, trượt đất.

tốt

hơn, ................... ..................... phát huy có hiệu quả
- Sản xuất nông sản ..................... được đẩy mạnh.
(Đáp án: vật nuôi/cơ cấu mùa vụ/ Tính mùa vụ/ dịch vụ nông nghiệp/ xuất
khẩu )
§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

14


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Thiết kế khung đề cương dưới dạng bài tập điền từ phát huy hiệu quả
chưa từng thấy: vừa tạo được hứng thú cho học sinh, vừa rút ngắn nội dung phải
chép cho học sinh trong tiết học,vừa đảm bảo kiến thức theo chuẩn của đề cương
mà đề cương vẫn do học sinh tự mình hoàn thiện để học chứ không học thụ
động như đề cương hoàn toàn bằng chữ đánh máy của người khác. Đặc biệt một
mặt khích lệ học sinh một mặt đặt học sinh vào tình thế không làm không được
vì nếu không làm thì sẽ không có đề cương để học. Tự học sinh khi đó sẽ phải
tập trung chú ý vào bản đồ tư duy khái quát kiến thức trước khi hoàn thiện đề
cương vì nếu không tập trung thì khi làm bài tập điền từ sẽ rất khó khăn.
Để việc tổ chức một tiết ôn tập hiệu quả tôi theo tiến trình sau:
Hoạt động 1: Kiểm tra kiến thức bài cũ: Đặt câu hỏi với nhiều dạng câu
hỏi lí thuyết khác nhau thường gặp trong đề thi như: Trình bày, phân tích, chứng
minh, giải thích. Mỗi lần kiểm tra chia bảng thành ba đến năm phần với khoảng
ba đến 5 câu hỏi tương ứng, cho học sinh chuẩn bị khoảng năm phút rồi gọi ba
đến năm em lên bảng trình bày bằng hình thức viết bảng, còn cả lớp lấy nháp
làm ra nháp với thời gian khoảng bảy đến mười phút. Vì học sinh thi với hình

sinh điền.
IV. HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VÀO
THỰC TIỄN
Với niềm tin vào sự đúng đắn của sáng kiến, tôi đã mạnh dạn áp dụng vào
thực tiễn ôn thi tốt nghiệp địa lí cho học sinh của cả sáu lớp: 12A1, 12A2, 12A3,
12A4, 12A5 và 12A6 trường trung học phổ thông số 1 huyện Bát Xát trong kỳ
thi tốt nghiệp 2013.
Khi sử dụng phương pháp này, học sinh rất hào hứng trong học tập, việc
quản lí, bao quát lớp học trở nên dễ dàng hơn nhiều, sự tương tác giữa giáo viên
với học sinh, giữa học sinh với học sinh trở nên thường xuyên, chủ động hơn.
Kết quả cụ thể: Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp môn địa đạt trên 93% trong đó trên
69% thí sinh đạt điểm khá giỏi. So sánh với kỳ thi tốt nghiệp năm 2012, môn địa
lí đỗ tốt nghiệp chỉ trên 84% và tỉ lệ thí sinh đạt điểm khá giỏi thấp hơn nhiều.

C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. KẾT LUẬN CHUNG
§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

16


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Việc sử dụng bản đồ tư duy và đề cương thiết kế dưới dạng bài tập điền từ
có thể khắc phục được những tồn tại của phương pháp dạy học truyền thống
trong ôn thi tốt nghiệp môn địa lí trung học phổ thông. Việc áp dụng khá đơn
giản nhưng hiệu quả cao sẽ là động lực để giáo viên khắc phục những khó khăn
để sử dụng phương pháp này trong ôn thi tốt nghiệp. Không chỉ môn địa lí mà
theo tôi đề tài này còn có thể vận dụng được đối với nhiều môn học khác để

[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

19