ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------******--------

PHẠM THỊ VÂN NHÂM

ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN – THƯ VIỆN
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC H I Ư NG

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------******--------

PHẠM THỊ VÂN NHÂM

ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN – THƯ VIỆN
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC H I Ư NG
Chuyên ngành:

Khoa học Thông tin - Thư viện

Mã số:

60 32 02 03

Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả

Phạm Thị Vân Nhâm


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU......................................................................................................... 1
Chƣơng 1. HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN VỚI NHIỆM VỤ PHỤC VỤ
ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI DƢƠNG .................. 11
1.1. Các khái niệm cơ bản ......................................................................................... 11
1.1.1. Đào tạo theo tín chỉ ................................................................................ 11
1.1.2. Đổi mới hoạt động thông tin- thư viện ................................................... 14
1.2. Các yếu tố tác động đến hoạt động thông tin - thƣ viện .................................... 15
1.2.1. Nhận thức của lãnh đạo ......................................................................... 15
1.2.2. Cán bộ thư viện ...................................................................................... 15
1.2.3. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ ......................................................... 17
1.2.4. Ứng dụng CNTT ..................................................................................... 17
1.2.5. Trình độ kiến thức thông tin của người dùng tin ................................... 18
1.2.6. Kinh phí đầu tư ....................................................................................... 19
1.2.7. Chuẩn nghiệp vụ .................................................................................... 19
1.3. Các tiêu chí đánh giá hoạt động thông tin - thƣ viện trong việc đáp ứng đào tạo
tín chỉ ........................................................................................................................ 20
1.4. Khái quát về Trƣờng Đại học Hải Dƣơng và Trung tâm Thông tin - Thƣ viện
Trƣờng Đại học Hải Dƣơng ...................................................................................... 24
1.4.1. Trường Đại học Hải Dương ................................................................... 24
1.4.2. Khái quát về Trung tâm Thông tin - Thư viện Trường Đại học
Hải Dương ................................................................................................................ 29
1.5. Ngƣời dùng tin và nhu cầu tin ........................................................................... 32
1.5.1. Người dùng tin ....................................................................................... 32

2.6.1. Nhận thức của lãnh đạo ......................................................................... 63
2.6.2. Trình độ cán bộ Thư viện ....................................................................... 64
2.6.3. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ ......................................................... 65
2.6.4. Ứng dụng CNTT ..................................................................................... 65
2.6.5. Trình độ kiến thức thông tin của NDT ................................................... 70
2.6.6. Kinh phí đầu tư ....................................................................................... 70
2.6.7. Chuẩn nghiệp vụ .................................................................................... 71


2.7. Đánh giá hiệu quả hoạt động của Trung tâm Thông tin - Thƣ viện Trƣờng
Đại học Hải Dƣơng ................................................................................................... 71
2.7.1. Chất lượng đáp ứng nhu cầu tin của vốn tài liệu .................................. 71
2.7.2. Mức độ thỏa mãn nhu cầu tin của NDT ................................................. 77
2.7.3. Lượt sử dụng thư viện ............................................................................ 81
2.7.4. Vòng quay của tài liệu............................................................................ 82
2.8. Nhận xét ............................................................................................................. 83
2.8.1. Ưu điểm .................................................................................................. 83
2.8.2. Hạn chế .................................................................................................. 83
2.8.3. Nguyên nhân........................................................................................... 84
Chƣơng 3. GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI DƢƠNG PHỤC VỤ ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ ....... 85
3.1. Tăng cƣờng nguồn lực thông tin ........................................................................ 85
3.1.1. Điều chỉnh chính sách bổ sung phù hợp với yêu cầu đào tạo theo
tín chỉ ........................................................................................................................ 85
3.1.2. T ng cường thu thập ngu n tin nội sinh ................................................ 86
3.1.3. Đẩy mạnh công tác số h a tài liệu ......................................................... 87
3.1.4. Phối hợp, chia s thông tin .................................................................... 88
3.2. Áp dụng các chuẩn nghiệp vụ trong hoạt động Thông tin - thƣ viện ................ 90
3.3. Phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện .................................... 91
3.3.1. Phát triển sản phẩm thông tin ................................................................ 91


CSDL

Học sinh, sinh viên

HSSV

Khung phân loại Dewey

DDC

Ngƣời dùng tin

NDT

Online Puplic Access Catalogs
(Mục lục truy cập công cộng trực tuyến)
Ủy ban nhân dân

OPAC

UBND


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Cơ cấu tổ chức của Trƣờng Đại học Hải Dƣơng .......................... 26
Sơ đồ 1.2. Cơ cấu tổ chức của Trung tâm Thông tin - Thƣ viện .................... 31
Sơ đồ 2.1: Quy trình bổ sung tài liệu của Trung tâm Thông tin - Thƣ viện ... 43



Bảng 2.21. Mức độ đáp ứng các sản phẩm .................................................... 80
Bảng 2.22. Mức độ đáp ứng các dịch vụ ........................................................ 81
Bảng 2.23. Lƣợt sử dụng Thƣ viện từ năm 2011 - 2014 ................................ 81
Bảng 2.24. Vòng quay của tài liệu trong năm học 2012 - 2013 ..................... 82


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang chứng kiến sự phát triển không ngừng và ngày càng lớn
mạnh của các nƣớc có nền khoa học và công nghệ tiên tiến trên thế giới, để
đất nƣớc Việt Nam có thể theo kịp sự phát triển đó thì quá trình đổi mới đất
nƣớc và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ hết sức cần thiết. Quá trình đổi mới
không chỉ diễn ra ở một ngành, một lĩnh vực mà phải đổi mới toàn diện. Là
một ngành, một lĩnh vực góp phần quan trọng đƣợc coi là nhân tố quyết định
sự phát triển của mỗi quốc gia, ngành giáo dục và đào tạo luôn không ngừng
tăng cƣờng đổi mới và có những bƣớc đi hợp lý đáp ứng yêu cầu sự nghiệp
phát triển giáo dục đào tạo trong nƣớc nói chung và thế giới nói riêng.
Chiến lƣợc đổi mới chƣơng trình đào tạo:“Chuyển từ mô hình đào tạo
theo niên chế sang mô hình đào tạo theo tín chỉ” đã đƣợc hầu hết các trƣờng
đại học trên cả nƣớc áp dụng.
Đào tạo theo tín chỉ đòi hỏi nhà trƣờng phải chuyển biến toàn diện từ
việc thiết kế chƣơng trình, giáo trình, bài giảng, đổi mới phƣơng phức dạy
học, phƣơng pháp kiểm tra, đánh giá đến việc thay đổi cách thức quản lý đào
tạo cũng nhƣ hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ công tác giảng dạy và học tập.
Đồng thời, đào tạo theo tín chỉ đòi hỏi ngƣời học phải tham gia với thái độ
tích cực, họ có thể đăng ký các môn học theo điều kiện của bản thân. Trong
quá trình học, ngƣời học phải chủ động và tích cực tìm kiếm tài liệu cho phù
hợp với từng môn học của mình. Mặt khác, họ cũng có cơ hội để thay đổi
chuyên môn trong quá trình đào tạo, có thêm ngành mới. Đào tạo theo tín chỉ
cũng đòi hỏi đội ngũ cán bộ giảng dạy phải đổi mới phƣơng pháp giảng bài và

Trong những năm gần đây, các trung tâm thông tin - thƣ viện đã và
đang phát triển, ngày càng đạt đƣợc những thành tựu đáng kể, tuy nhiên để trở
thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác học tập và giảng dạy, phục vụ cho
sứ mệnh giáo dục và đào tạo của các trƣờng đại học trong giai đoạn chuyển
đổi từ phƣơng thức đào tạo theo niên chế sang tín chỉ, cần phải đổi mới
2


phƣơng thức hoạt động thông tin - thƣ viện sao cho phù hợp với điều kiện
thực thế của mỗi đơn vị đào tạo cũng nhƣ của trung tâm thông tin - thƣ viện.
Là một thành viên trong hệ thống các trƣờng đại học trên địa bàn cả
nƣớc nói chung và là trƣờng đại học công lập duy nhất trên địa bàn tỉnh Hải
Dƣơng, từ năm 2012 đến nay Trƣờng Đại học Hải Dƣơng bắt đầu áp dụng
phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ. Tuy nhiên, do là Trƣờng Đại học mới đƣợc
thành lập trên cơ sở nâng cấp từ Trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hải
Dƣơng, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, đội ngũ cán bộ còn mỏng, vì vậy, hoạt
động đào tạo của Trƣờng Đại học Hải Dƣơng còn gặp rất nhiều khó khăn, nhà
trƣờng đang từng bƣớc đổi mới và hoàn thiện.
Một trong những khâu quan trọng có ảnh hƣởng không nhỏ tới chất
lƣợng đào tạo theo học chế tín chỉ tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng là Trung
tâm Thông tin - Thƣ viện. Cùng với sự ra đời và hoạt động của Trƣờng Đại
học Hải Dƣơng, Trung tâm Thông tin - Thƣ viện Trƣờng Đại học Hải Dƣơng
cũng đƣợc hình thành và đang trên đƣờng hoàn thiện. Mặc dù đã từng bƣớc
đạt đƣợc một số thành tựu đáng kể, phát huy đƣợc vai trò của mình trong việc
thu thập, xử lý, cung cấp thông tin, tài liệu khoa học phục vụ cho cán bộ giảng
viên và sinh viên trong Trƣờng, nhƣng do Trung tâm Thông tin - Thƣ viện
mới đƣợc nâng cấp từ Trung tâm Thông tin - Thƣ viện Trƣờng Cao đẳng lên
Trung tâm Thông tin - Thƣ viện Trƣờng Đại học và do từ năm 2012 Nhà
trƣờng áp dụng phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ cho nên Trung tâm Thông tin
- Thƣ viện Trƣờng Đại học Hải Dƣơng không tránh khỏi những bỡ ngỡ, đòi

TS

PHẠM

THỊ

LY

bình

luận

trên

trang

Web://vietbao.vn/Giao-duc/cai-cach-giao-duc-dai-hoc-VN-Dao-tao-theo-tinchi/. Bài viết bàn về tính cấp thiết đổi mới giáo dục và khái quát về đào tạo tín
chỉ ở Mỹ.
- “Đào tạo tín chỉ: nhận thức và những vấn đề đặt ra” của PGS.TS
Trịnh Thị Hoa Mai Chủ nhiệm khoa TC-NH, Truờng Đại học Kiến Trúc bình
luận trên trang http://www.coe.edu.vn/đao-tao-theo-tin-chi/
- “Đào tạo theo hệ thống tín chỉ: Kinh nghiệm thế giới và thực tế ở
Việt Nam” của TS. Nguyễn Kim Dung - Viện Nghiên cứu Giáo dục - Trƣờng
ĐH Sƣ phạm TPHCM (26-3-2008). Bài viết trình bày một số kinh nghiệm của
thế giới trong việc xây dựng và phát triển hệ thống đào tạo theo tín chỉ. Các
mô hình chuyển đổi tín chỉ cũng đƣợc giới thiệu kèm theo các chức năng và
ƣu điểm của chúng. Sau đó, các kinh nghiệm của Việt Nam trong việc áp
4



Việt Nam” của Đàm Viết Lâm đăng trên Tạp chí Thƣ viện Việt Nam số 02
năm 2013.
- “Xây dựng thư viện đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục
đại học” của PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Thanh đăng trên Tạp chí Giáo dục số
107 năm 2005. Bài viết đƣa ra một số yêu cầu nâng cao chất lƣợng vốn tài
liệu, các hoạt động phục vụ phong phú về hình thức và nội dung, đa dạng hoá
các sản phẩm và dịch vụ thông tin… trong giai đoạn đổi mới.
- Bài báo “Đổi mới hoạt động thông tin - thư viện tại các trường đại
học phục vụ đào tạo theo học chế tín chỉ” đăng trên “ kỷ yếu hội thảo Khoa
học và thực tiễn hoạt động thông tin - thƣ viện năm 2007.
* Luận văn tốt nghiệp của học viên đề cập đến việc đổi mới hoạt động
thông tin thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo tín chỉ được bảo vệ tại
rư ng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn như:
- “Nghiên cứu hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Trung tâm Thông
tin - Thư viện Trường Đại học Hà Nội trước yêu cầu đổi mới sự nghiệp đào
tạo của nhà trường” của Phạm Lan Anh.
- “Hiện đại hoá hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học Dân
lập Phương Đông đáp ứng yêu cầu đào tạo theo tiến chỉ” của Phan Cúc
Phƣơng.
- “Hiện đại h a công tác tổ chức và hoạt động các phòng tư liệu thuộc
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân v n, Đại học Quốc gia Hà nội”
của Nguyễn Phúc Chí.
- “Đổi mới hoạt động thông tin - thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo
học chế tín chỉ tại Đại học Quốc gia Hà Nội” của Nguyễn Thị Phƣơng Thảo.
Các đề tài trên đƣợc bảo vệ năm 2010.
- “T ng cường hoạt động thông tin - thư viện Trường Đại học Y tế công
cộng trong giai đoạn hiện nay” của Bùi Thị Ngọc Oanh bảo vệ năm 2012.
6




“Đổi mới hoạt động thông tin - thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo tín
chỉ tại rư ng Đại học Hải Dương” là đề tài mới và không trùng lặp với bất
kỳ một đề tài nào đã nghiên cứu trƣớc đó.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn mong muốn tìm ra các giải pháp nh m đổi mới và nâng cao
hiệu quả hoạt động thông tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng để đáp
ứng tốt hơn nhu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ của Nhà trƣờng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên luận văn sẽ giải quyết các nhiệm
vụ sau:
- Tìm hiểu đặc điểm của đào tạo theo tín chỉ và yêu cầu của Trƣờng Đại
học Hải Dƣơng khi chuyển sang đào tạo theo tín chỉ.
- Khảo sát nhu cầu tin và NDT tại Trung tâm Thông tin - Thƣ viện
Trƣờng Đại học Hải Dƣơng trong giai đoạn đào tạo theo tín chỉ.
- Khảo sát thực trạng hoạt động thông tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại học
Hải Dƣơng.
- Đề xuất các giải pháp nh m đổi mới hoạt động thông tin - thƣ viện
Trƣờng Đại học Hải Dƣơng để đáp ứng nhu cầu thông tin phục vụ cho đào tạo
theo tín chỉ.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết đặt ra cho công trình nghiên cứu này là: Hoạt động thông tin
- thƣ viện của Trƣờng Đại học Hải Dƣơng còn yếu kém, mang tính truyền
thống chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu khai thác và sử dụng thông tin, tài liệu của
cán bộ, giảng viên, sinh viên trong toàn trƣờng đặc biệt là từ khi Nhà trƣờng
áp dụng phƣơng thức đào tạo theo tín chỉ. Do vậy cần đổi mới hoạt động
thông tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng một cách phù hợp nhƣ:
phát triền nguồn lực thông tin, đa dạng hoá các sản phẩm và dịch vụ thông tin,
8

9


7.2. Ý nghĩa thực tiễn
Đƣa ra những giải pháp cụ thể, khả thi nh m đổi mới hoạt động thông
tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng đáp ứng yêu cầu đào tạo theo tín
chỉ tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng.
8. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phục lục,
cấu trúc luận văn gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Hoạt động thông tin - thƣ viện với nhiệm vụ phục vụ đào tạo
theo tín chỉ tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng
Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động thông tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại
học Hải Dƣơng
Chƣơng 3: Giải pháp đổi mới hoạt động thông tin - thƣ viện Trƣờng
Đại học Hải Dƣơng phục vụ đào tạo theo tín chỉ

10


Chƣơng 1
HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN VỚI NHIỆM VỤ PHỤC VỤ
ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI DƢƠNG
1.1. Các khái niệm cơ bản
1.1.1. Đào tạo theo tín chỉ
- Khái niệm tín chỉ:
Tín chỉ (credit) là đại lƣợng đo khối lƣợng lao động học tập trung bình
của ngƣời học, tức là toàn bộ thời gian mà một ngƣời học bình thƣờng phải sử
dụng để học 1 môn học, bao gồm: Thời gian học tập trên lớp; thời gian học
tập trong phòng thí nghiệm, thực tập hoặc làm các phần việc tự học ngoài lớp

- Giờ tín chỉ
Giờ tín chỉ (Credit hour) là một trong các giá trị:( a) 1 giờ học trên lớp
và 2 giờ chuẩn bị bài/ tuần; (b) 2 giờ thực hành và 1 giờ chuẩn bị bài/ tuần; (c)
3 giờ tự học, tự nghiên cứu/ tuần.
Tùy theo tính chất đặc thù của môn học, hình thức tổ chức dạy học, giờ
tín chỉ có thể thay đổi, song thời gian tuyệt đối cho 1 giờ tín chỉ không nhỏ
hơn 3.
Trong đó, giờ học lý thuyết hoặc giờ học lý thuyết hoặc các giờ thực
hành, thảo luận… đƣợc bố trí vào thời khóa biểu.
Điều kiện để đào tạo theo tín chỉ, ngay trong QĐ số 31/ 2001 của Bộ
GD&ĐT, đã nêu, ngoài những điều kiện về chƣơng trình đào tạo, đội ngũ
giảng viên, các cơ sở đào tạo phải có điều kiện về học liệu “có đủ sách tham
khảo, tài liệu học tập”. Các đơn vị đào tạo có nhiệm vụ cụ thể hóa điều kiện
về học liệu trong các hƣớng dẫn về đào tạo theo tín chỉ của đơn vị mình.
* Để thực hiện tốt cho việc đào tạo theo tín chỉ cần kết hợp giữa nhà
trường, giảng viên và người học. Sự kết hợp này được cụ thể h a như sau:
- Đối với giảng viên
+ Xác định các nội dung tự học và cách học cho sinh viên, các vấn đề,
các câu hỏi, bài tập, các loại tài liệu phải đọc, phải tìm kiếm bổ sung;
12


+ Xây dựng, thu thập, phân loại, hƣớng dẫn sử dụng các học liệu/ tài
liệu phục vụ cho việc tự học, tự nghiên cứu của sinh viên;
+ Lựa chọn và giao nội dung, các vấn đề, yêu cầu tài liệu tham khảo để
từng nhóm hoặc từng sinh viên chuẩn bị và trình bày. Chỉ rõ các địa chỉ mà
sinh viên có thể tìm đƣợc và hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao;
+ Lựa chọn và giao nội dung, các vấn đề, công việc và các yêu cầu liên
quan cho các nhóm sinh viên thực hiện, nguồn tài liệu tham khảo tối thiểu;
+ Chỉ đạo và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sinh viên thực hành.

+ Chƣơng trình đào tạo mềm dẻo, có tính liên thông cao, ngoài học
phần bắt buộc còn có học phần tự chọn để sinh viên có điều kiện tích lũy
thêm tín chỉ và định hƣớng chuyên môn, nghề nghiệp;
+ Không thi tốt nghiệp, không tổ chức bảo vệ khóa luận tốt nghiệp với
các chƣơng;
+ Phải có đủ giáo trình, bài giảng, tài liệu tham khảo cho từng môn học;
+ Giáo viên chủ động hƣớng dẫn sinh viên cách học, chỉ các nguồn tài
liệu để sinh viên tìm đọc;
+ Nhu cầu tìm đọc tài liệu trong đào tạo tín chỉ nhiều hơn, vì vậy vốn
tài liệu phải đáp ứng nhu cầu về số lƣợng và chất lƣợng.
1.1.2. Đổi mới hoạt động thông tin- thư viện
- Hoạt động thông tin - thư viện
Hoạt động thông tin - thƣ viện là hoạt động nh m thu thập, xử lý, phân
tích, tổng hợp, lƣu trữ, bảo quản và cung cấp thông tin đến NDT.
Động cơ của hoạt động thông tin - thƣ viện là xuất phát từ nhu cầu tin
của NDT. Nhu cầu tin là tính chất của một đối tƣợng cá nhân, tập thể hoặc
một hệ thống nào đó thể hiện sự cần thiết nhận thông tin phù hợp với hành vi
hay công việc mà đối tƣợng đó đang thực hiện. Nhƣ vậy để thực hiện trọn vẹn
một quá trình cần phải có một quá trình hoặc thông qua hàng loạt yêu cầu,
đồng thời có sự điều chỉnh và trao đổi qua lại giữa những NDT và cơ quan
thông tin - thƣ viện.
14


- Đổi mới hoạt động thông tin - thư viện
Đổi mới hoạt động thông tin - thƣ viện là hoạt động nh m thay thế, cải
tiến những hoạt động lạc hậu, lỗi thời không phù hợp với nhu cầu phát triển
đồng thời phát triển, phát huy có chọn những hoạt động cũ có giá trị đáp ứng
nhu cầu tin của ngƣời dùng tin.
1.2. Các yếu tố tác động đến hoạt động thông tin - thƣ viện