HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG QUA KHẢO SÁT Ý KIẾN
HỌC SINH MỘT SỐ TRƢỜNG PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Phổ thông*
1. Đặt vấn đề
Bạo lực học đƣờng (BLHĐ) là vấn đề đƣợc cả nhà trƣờng, gia đình và xã hội
quan tâm. Qua các phƣơng tiện truyền thông, ngƣời dân rất bức xúc và lo lắng khi
đƣợc thông tin về các trƣờng hợp BLHĐ trên cả nƣớc. BLHĐ xảy ra không chỉ giữa
các học sinh (HS) mà còn giữa giáo viên (GV) và HS, những cảnh bạo lực của GV đối
HS không còn xa lạ đối với xã hội.
Những hành vi BLHĐ giữa các HS đi từ những hành vi thông thƣờng nhất nhƣ
trêu chọc nhau, lấy đồ dùng của bạn đến bắt nạt, đánh đập, ức hiếp bạn đến bị thƣơng,
hay hoảng loạn tinh thần v.v….
Nghiên cứu về hành vi BLHĐ (HVBLHĐ) cần xem xét cả về góc độ tâm lý và
đạo đức để có đánh giá tổng thể và có giải pháp giáo dục phù hợp cho HS phổ thông.
Về góc độ tâm lý học, HVBLHĐ là do sự thay đổi phức tạp của tâm sinh lý tuổi
HS, do ảnh hƣởng của khách quan tác động lên một số đặc điểm tâm lý.
Về góc độ đạo đức học, HVBLHĐ là sự phá vỡ những chuẩn mực hành vi đạo
đức và dễ dàng dẫn đến vi phạm pháp luật gây rối trật tự xã hội. Bản thân HS có thể bị
ảnh hƣởng đến sự học tập, phát triển nhân cách và mang lại một hậu quả về lâu dài cho
gia đình, xã hội.
Trong phạm vi của Hội thảo, nhằm mục đích tìm hiểu thực tế vấn đề BLHĐ tại
các trƣờng phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu giáo dục
phổ thông đã làm một cuộc khảo sát nhanh ý kiến của HS về HVBLHĐ giữa HS và
HS tại một số trƣờng THCS và THPT tại TP Hồ Chí Minh.
2. Kết quả khảo sát ý kiến học sinh
Đợt khảo sát thu về 297 phiếu, trong đó, HS nam chiếm 52,9% và nữ là 47,1%,
HS THCS chiếm 39,4%, THPT chiếm 60,6% (Bảng 1).

SL
%


Tổng cộng
297
100


HS trả lời một số câu hỏi nhƣ sau:
Em đã từng chứng kiến những hành vi bạo lực học đƣờng (HVBLHĐ) nào
sau đây:
HS trêu chọc nhau về hình thức bên ngoài
Giấu hoặc lấy đồ dùng của bạn
Hỏi mƣợn tiền bạn mà không trả
Đánh bạn thay vì nói chuyện để giải quyết mâu thuẫn
Kết quả thu đƣợc nhƣ sau: (Bảng 2)
Bảng 2: Những hành vi bạo lực học đường (HVBLHĐ) từng chứng kiến nào sau đây
STT
1
2
3
4

Hành vi
SL câu trả lời
HS trêu chọc nhau về hình thức bên ngoài
237
Giấu hoặc lấy đồ dùng của bạn
219
Hỏi mƣợn tiền bạn mà không trả
199
Đánh bạn thay vì nói chuyện để giải quyết

Tự ái

SL câu trả lời
26
94
104

%
8,9
32,3
35,7

Có sự khác biệt về giới tính: HS nữ thƣờng trêu chọc nhau qua hình thức bên
ngoài hơn HS nam (10,7% số HS nữ so với 7% số HS nam). Tƣơng tự, HS nữ thƣờng
thể hiện tâm trạng buồn rầu, lo nghĩ khi bị BLHĐ hơn HS nam (36,4% số HS nữ so
186


với 27,3% số HS nam). Không có sự khác biệt nhiều về cấp học THCS và THPT khi
trả lời các câu hỏi.
Ngoài ra, có 48,1% số HS đƣợc hỏi không trả lời vào câu hỏi này, đó là những
HS chƣa từng là nạn nhân của BLHĐ hoặc không muốn có ý kiến về vấn đề này.
Giả định rằng, nếu bản thân em là nạn nhân của HVBLHĐ, em sẽ có những
phản ứng và hành động gì:
Biết đƣợc phản ứng và hành động của HS khi là nạn nhân của HVBLHĐ là rất
cần thiết đối với GV và phụ huynh để kịp thời ngăn chặn và giáo dục HS. Nhóm
nghiên cứu đƣa ra giả định HS bị BLHĐ để tìm hiểu ý kiến các em về phản ứng và
hành động có thể xảy ra với bản thân (Bảng 4).
Bảng 4: Hành động phản ứng nếu em là nạn nhân của HVBLHĐ
STT


Kết quả cho thấy, hành động mà HS thƣờng làm nhất là báo với GV (41,2% YK),
phản ứng tức thời bằng cách nói lại bạn chiếm 38,8% YK và về nhà nói chuyện với
ngƣời thân trong gia đình chiếm 36,7% YK. Phản ứng bạo lực nhất là đánh lại bạn
chiếm 29,6 % YK, tỷ lệ này là đáng quan tâm đối với chúng ta vì HVBL thƣờng dẫn
đến vi phạm pháp luật, gây rối an ninh trật tự trong trƣờng học và ngoài xã hội.
Ngoài ra, không nhiều HS có tâm trạng lo sợ đến mức phải nghỉ học (chỉ có 3,4%
YK). Có 27,9% số HS chọn cách im lặng, không phản ứng trực tiếp và cũng không
báo với GV.
Có sự khác biệt tƣơng đối lớn về giới tính và cấp học: HS nam có khuynh hƣớng
phản ứng mạnh mẽ là đánh lại khi bị đối xử bạo lực hơn HS nữ (34% số HS nam so
với 23,5% số HS nữ). Trong sự so sánh giữa các cấp học, HS THPT có khuynh hƣớng
dùng vũ lực đáp trả nhiều hơn HS THCS (35,1% số HS THPT so với 20,3% số HS
THCS).
Tuy nhiên, HS THPT ít kể lại cho gia đình khi bị BLHĐ hơn HS THCS (29,6%
số HS THPT so với 46,6% số HS THCS).

187


Nếu em chứng kiến cảnh HS bị các bạn khác có hành vi BLHĐ, em sẽ có
những phản ứng và hành động nhƣ thế nào?
Tƣơng tự nhƣ khi bản thân bị đối xử bạo lực, hành động thƣờng làm nhất của HS
khi thấy các HS khác là nạn nhân của BLHĐ là báo với GV (có 49,8% YK). HS đã
nhận thấy GV là nơi phù hợp và cần thiết nhất để nhờ can thiệp, điều này là phù hợp vì
GV trực tiếp tiếp xúc với nhiều HS trong trƣờng, có uy tín nhất định để phân xử kịp
thời.
HS cũng chứng tỏ tinh thần trách nhiệm, tích cực với bạn bè bằng cách tham gia
can ngăn bằng lời khuyên với bạn (47,5% YK). Ngoài ra, có 29,5% HS đƣợc hỏi sẽ
chọn cách im lặng để giữ sự an toàn cho bản thân hoặc một cách thể hiện sự không

Về cấp học, HS THPT ít kể lại cho GV hơn HS THCS (45,2% số HS THPT so
với 55,9% số HS THCS).
Theo em, nguyên nhân của các trƣờng hợp bạo lực trong nhà trƣờng là gì?
Bảng 6: Nguyên nhân của các trường hợp bạo lực trong nhà trường
STT
Nguyên nhân
1
Tính hiếu thắng, muốn chứng tỏ bản thân
2
HS xem nhiều cảnh bạo lực trong phim ảnh,
sách báo
3
Hùa theo các bạn khác
4
Chƣa đƣợc cha mẹ quan tâm giáo dục về
hành vi bạo lực
5
Giáo viên trong trƣờng không kiểm soát
đƣợt các hoạt động của HS
6
Các hình thức kỷ luật về BLHĐ chƣa có tác
động tới HS
188

SL câu trả lời
245
92

%
82,5

đây cũng là do các hoạt động học tập và phong trào chiếm phần lớn thời lƣợng ở
trƣờng nên GV khó bao quát đƣợc hết các hoạt động và diễn biến tâm lý của HS có thể
dẫn đến HVBLHĐ.
Một nguyên nhân khác đến từ các kênh truyền thông là do HS xem nhiều cảnh
bạo lực trong phim ảnh, sách báo nên chịu sự tác động không nhỏ (31% YK đồng ý).
Kết quả khảo sát vấn đề trên không cho thấy sự khác biệt giữa HS nam, nữ cũng
nhƣ giữa các cấp học về các câu trả lời.
Mức độ quan trọng của một số biện pháp để giảm tình trạng bạo lực trong
nhà trƣờng:
Bảng 7: Mức độ quan trọng của một số biện pháp để giảm tình trạng bạo lực
trong nhà trường
STT

1

2

3

Mức độ
GV chủ nhiệm lớp xây
dựng đƣợc tập thể lớp
đoàn kết, quan tâm đến
nhau
Lớp trƣởng và các tổ
trƣởng gắn kết đƣợc
các HS trong lớp
Các mâu thuẫn giữa
các HS phải đƣợc bạn
bè và thầy cô kịp thời

7,1%

3,7%

18,9%

34%

35,4%

3,0%

2,7%

11,8%

31%

50,2%

189


4

5

Phụ huynh luôn quan
tâm và nắm bắt đƣợc
sự thay đổi về tâm sinh

54,5%

Hầu hết HS đều đánh giá cao tầm quan trọng của GV chủ nhiệm trong việc kiểm
soát nạn bạo lực học đƣờng (87,9% YK chọn mức độ khá quan trọng và rất quan
trọng). Điều này là có ý nghĩa vì nạn bạo lực giữa các HS chủ yếu xảy ra ở nhà trƣờng
và ngoài nhà trƣờng, GV có điều kiện trực tiếp tiếp xúc với các HS để giải thích, phân
giải khi có hành vi BLHĐ xảy ra hoặc đƣợc các HS khác thông báo, nhƣ vậy, HS đã
thấy đƣợc vai trò đặc biệt của GV chủ nhiệm trong giáo dục về BLHĐ cho HS.
Phụ huynh cũng có vai trò đặc biệt trong việc ngăn ngừa BLHĐ của HS (82,5%
YK chọn mức độ khá quan trọng và rất quan trọng), nếu PH thƣờng xuyên quan tâm
đến những thay đổi trong tâm sinh lý, các quan hệ bạn bè và xã hội của HS, đặc biệt,
nếu có sự liên hệ với nhà trƣờng và với GV chủ nhiệm thì tình trạng BLHĐ sẽ có thể
đƣợc kiểm soát và ngăn chặn hiệu quả.
Tƣơng tự, HS cũng đánh giá cao sự cần thiết phải giải quyết triệt để các mâu
thuẫn giữa các HS trƣớc khi có các hành động bạo lực nghiêm trọng xảy ra (81,2% YK
chọn ở mức độ khá quan trọng và rất quan trọng). Đa số HS không ý thức đƣợc rằng
các HVBLHĐ có thể sẽ dẫn đến vi phạm pháp luật.
Điểm đáng chú ý là HS không đánh giá cao vai trò của lớp trƣởng và tổ trƣởng
trong sự so sánh với các biện pháp khác, có lẽ, trong thực tế, các em đã không thấy
đƣợc sự can thiệp đáng kể của lớp trƣởng và các tổ trƣởng trong các trƣờng hợp
BLHĐ.
Có sự khác biệt khi đánh giá vai trò của GV chủ nhiệm trong vấn đề BLHĐ, HS
THPT đánh giá vai trò của GV chủ nhiệm cao hơn HS THCS (70,9% số HS THPT so
với 60,2% số HS THCS) ở mức độ rất quan trọng, có thể, HS THPT đã có độ trƣởng
thành nhất định nên các em nhìn nhận sát thực tế hơn vai trò của GV chủ nhiệm.
190


Còn lại, không có sự phân biệt đáng kể giữa các HS về các mức độ của các câu
trả lời.

t huvie nhoit hao.blogspot.com
t huvie nt hamluan.blogspot.com

CHIA SẺ TRI THỨC