B GIO DC V O TO
TRNG I HC VINH
NGUYN TH MN
Vận dụng Phơng pháp thảo luận nhóm
nhằm nâng cao chất lợng dạy học môn Chính trị ở
Trờng Trung cấp nghề
(qua khảo sát tại một số trờng trung cấp nghề
trên địa bàn hà tĩnh)
luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
2
VINH - 2010
B GIO DC V O TO
TRNG I HC VINH
NGUYN TH MN
Vận dụng Phơng pháp thảo luận nhóm
nhằm nâng cao chất lợng dạy học môn Chính trị ở
Trờng Trung cấp nghề
(qua khảo sát tại một số trờng trung cấp nghề
trên địa bàn hà tĩnh)
Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn giáo dục chính
NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CHÍNH TRỊ Ở
TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ...................................42
2.1. Thực nghiệm phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn
Chính trị ở trường Trung cấp nghề Hà Tĩnh.................................42
2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Chính trị ở trường Trung cấp nghề.................67
* Kết luận chương 2..............................................................................81
KẾT LUẬN..........................................................................................82
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................84
PHỤ LỤC
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CNH - HĐH
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ĐH, CĐ
Đại học, Cao đẳng
HS, SV
Học sinh, sinh viên
GV
Giáo viên
lỗi thời, nhàm chán, không có hiệu quả, song việc đổi mới PPDH đang gặp rất
nhiều khó khăn. Có nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do nhận thức của
người dạy và người học, do áp lực thi cử, do cơ sở vật chất còn thiếu thốn, do
trình độ quản lý giáo dục ở các cấp học, nghành học còn bất cập.
Những năm gần đây, đổi mới PPDH trở thành xu hướng diễn ra mạnh
mẽ ở các cấp, bậc học từ Phổ thông cho đến Trung cấp, Cao đẳng, Đại học
theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, SV trong quá
trình học tập. Có rất nhiều PPDH mới đã được áp dụng, trong đó PPTLN
được đưa vào hình thức dạy chính khoá và đã bước đầu phát huy hiệu quả.
PPTLN là một PPDH không phải hoàn toàn mới nhưng có tác dụng tích
cực nhằm chuyển đổi nhận thức của người học từ bị động sang chủ động, từ áp
đặt sang lựa chọn, từ có sẵn sang tìm tòi, từ độc lập sang phối hợp để đem lại
hiệu quả cao trong QTDH.
Tuy nhiên thực tế cho thấy, việc áp dụng PPTLN trong dạy và học còn
diễn ra chậm so với yêu cầu.Vẫn còn không ít GV chưa nhận thức đầy đủ về
bản chất, vai trò cũng như chưa nắm vững quy trình sử dụng PPTLN vào
trong quá trình giảng dạy. Đại bộ phận các GV, giảng viên Chính trị vẫn duy
8
trì cách giảng dạy cũ, lấy thuyết trình, độc thoại là chủ yếu. Chính vì vậy đa
số SV, HS không mấy hứng thú với môn học lí luận Chính trị. Họ cảm thấy
nhàm chán, bị ức chế, áp đặt, ít có cơ hội trao đi đổi lại. Những nhận thức mơ
hồ, sai trái về chính trị ít được nêu ra để phản bác. Vì vậy, nghiên cứu cơ sở
lý luận và thực trạng sử dụng PPTLN nhằm góp phần nâng cao chất lượng
giảng dạy môn Chính trị là vấn đề vô cùng cần thiết và cấp bách.
Từ lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp thảo
luận nhóm nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Chính trị ở Trường
Trung cấp nghề (Qua khảo sát tại một số trường Trung cấp nghề trên địa bàn
Hà Tĩnh)” làm luận văn thạc sĩ của mình.
khác” [5, tr 225].
Tác giả Lê Đức Ngọc trong cuốn: “Giáo dục Đại học phương pháp dạy
và học” cho rằng: “Thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm,
nhận thức giữa các học viên và GV, để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội
dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [23, tr 43].
Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn: “Dạy học và PPDH trong nhà
trường” cũng đã giới thiệu nhiều vấn đề về phương pháp dạy và học trong nhà
trường hiện nay, trong đó có PPTLN. Tác giả cho rằng: “PPTLN là PPDH mà
trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các
thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ để cụ thể và
đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [22, tr 223].
Ngoài ra còn có nhiều công trình khoa học, bài báo đăng trên các tạp
chí nghiên cứu về cơ sở lý luận cũng như thực tiễn sử dụng PPTLN nhằm
không ngừng hoàn thiện phương pháp này trong dạy học. Có thể kể đến một
số công trình của các tác giả:
Lê Minh Hoàng: “PPDH thảo luận nhóm và những bất cập”, Dạy và
học ngày nay tháng 12/2008. Trên cơ sở thực tiễn của QTDH, tác giả nêu ra
những bất cập trong việc vận dụng PPDH thảo luận nhóm, tuy nhiên chưa đưa
ra được giải pháp để khắc phục tình trạng này.
ThS. Nguyễn Thành Kỉnh: “Quy trình dạy học theo nhóm”, tạp chí
10
Giáo dục số 221 tháng 11/2009. Tác giả xây dựng một quy trình dạy học theo
nhóm hiệu quả, trong đó phân tích rõ vai trò tổ chức hướng dẫn điều khiển
của GV và hoạt động của HS trong quá trình thực hiện.
Võ Hiếu Nghĩa: “Dạy học theo nhóm nhằm nâng cao chất lượng dạy
học ở trường THCS”, Tạp chí Giáo dục số 271 (kì 1-7/2009). Trên cơ sở
nghiên cứu lý luận, tác giả đã đưa ra nhiểu biện pháp thiết thực để nâng cao
chất lượng dạy học theo nhóm ở trường Trung học cơ sở.
Chính trị ở các trường TCN, Cao đẳng nghê”, Tổng cục dạy nghề 2010. Tác
giả nhấn mạnh vai trò, vị trí của PPTLN trong dạy học môn Chính trị và đặt
ra những yêu cầu thực hiện để mang lại hiệu quả cao trong dạy học.
Những năm gần đây, do yêu cầu của việc đổi mới PPDH đối với các
môn học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh PPTLN trở thành PPDH chính
khóa trong các nhà trường. Từ thực tiễn dạy học đã có thêm nhiều công trình
khoa học, các luận văn nghiên cứu về lý luận và thực tiễn vận dụng PPTLN
trong dạy học. Có thể nêu ra một số công trình như: Nguyễn Thị Hòa
“PPTLN trong dạy học Triết học nhằm phát huy tính tích cực của SV Trường
Cao đẳng Văn thư lưu trữ” luận văn Thạc sĩ, trường Đại học sư phạm Hà Nội,
2007; Nguyễn Tiến Hòa : “Sử dụng PPTLN trong dạy học môn Chủ nghĩa xã
hội khoa học ở Trường Đại học Quảng Nam”, luận văn Thạc sĩ, trường Đại
học sư phạm 2009; Nguyễn Thị Bích Thủy: “Vận dụng PPTLN trong giảng
dạy môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông”, Khóa luận tốt
nghiệp Đại học trường Đại học Vinh, 2008.
Những công trình nghiên cứu trên đã từng bước góp phần hoàn thiện
PPTLN nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học nói chung, các môn
khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng trong nhà trường. Đó
là những đóng góp vô cùng quý báu của các thế hệ tác giả qua các thời kỳ. Có
12
thể nói đây là những nguồn tư liệu quý giá mà chúng tôi đã kế thừa trực tiếp
trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài.
Như vậy, nghiên cứu và vận dụng PPTLN trong dạy học nói chung và
giảng dạy các môn học Mác - Lênin nói riêng đã có nhiều tác giả quan tâm đề
cập. Tuy nhiên, việc đi sâu nghiên cứu vấn để vận dụng PPTLN trong dạy học
môn Chính trị ở trường TCN thì chưa có công trình nào nghiên cứu một cách
có hệ thống. Vì vậy, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận của PPTLN từ đó
đưa ra các giải pháp cơ bản cho việc vận dụng PPTLN vào giảng dạy môn
trao đổi kinh nghiệm, phỏng vấn, thực nghiệm sư phạm.
- Phương pháp toán học: tập hợp, thống kê, phân tích số liệu.
6. Giả thuyết khoa học
Vận dụng PPTLN vào giảng dạy môn học Chính trị ở trường TCN sẽ
phát huy được tính tích cực cho HS và nâng cao hiệu quả dạy học Chính trị ở
Trường TCN Hà Tĩnh trong điều kiện hiện nay.
7. Đóng góp của đề tài
- Đề tài góp phần làm sáng tỏ thêm việc vận dụng PPTLN trong dạy
học môn Chính trị ở trường TCN trong xu thế đổi mới phương pháp hiện nay.
- Kết quả nghiên cứu đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho
GV và HS, vận dụng vào giảng dạy và học tập Chính trị trong các trường
TCN hiện nay.
8. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung chính của luận văn gồm hai chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng PPTLN trong dạy học
môn Chính trị ở trường TCN.
Chương 2. Thực nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng
PPTLN trong dạy học môn Chính trị ở trường TCN.
14
Chương 1
LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP
THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CHÍNH TRỊ
Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ
1.1. Khái niệm về nhóm và phương pháp dạy học thảo luận nhóm
1.1.1. Khái niệm nhóm và các hình thức chia nhóm trong dạy học
* Khái niệm nhóm, nhóm học tập
- Khái niệm nhóm
hợp các quan hệ tình cảm, các quy trình và chuẩn mực nhóm.
Tập hợp các cá nhân HS riêng rẽ sẽ trở thành một nhóm khi và chỉ khi
hội tụ đầy đủ các nhân tố sau:
Thứ nhất: Sự tương tác, là sự tác động qua lại trực tiếp giữa các cá
nhân HS trong cùng một không gian (lớp học) và thời gian (tiết học) nhằm
thực hiện các nhiệm vụ chung. Phương tiện để thực hiện các tương tác có thể
là phương tiện ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ. Nội dung của tương tác là nhiệm
vụ học tập. Vì vậy, sự tương tác diễn ra trong nhóm phải có mục đích, có tổ
chức, có sự phân công trách nhiệm và đặc biệt là phải diễn ra hai chiều. Sự
tương tác tích cực của mỗi thành viên sẽ thúc đẩy hoạt động chung của nhóm
nhanh chóng đạt đến mục tiêu.
Thư hai: Chia sẻ mục tiêu, một tập hợp HS không thể cùng một nhóm
nếu họ không chia sẻ mục tiêu chung. Đó là giải quyết nhiệm vụ học tập đặt
ra cho cả nhóm và cho mỗi thành viên. Mục tiêu giải quyết nhiệm vụ học tập
vừa là động lực, vừa là kim chỉ nam cho hoạt động của nhóm.
Thứ ba: Hệ thống các chuẩn mực và quy tắc nhóm, đây là luật lệ, các
quy định hướng dẫn hoạt động chung mà nhóm đặt ra mà HS bắt buộc phải
thực hiện.
* Các hình thức chia nhóm trong dạy học
Để tiến hành dạy học theo nhóm, việc đầu tiên là phải tiến hành chia
16
nhóm. Việc chia nhóm tùy thuộc vào số lượng HS trong lớp, thường một
nhóm có khoảng từ 5 đến 10 (con số này có thể tăng hoặc giảm tùy theo
nhiệm vụ của nhóm, cơ sở vật chất hiện có, thời gian làm việc của các nhóm
và của bài học). Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, mức độ khó dễ của các nhiệm
vụ học tập, trình độ của HS, có thể phân ra các hình thức chia nhóm khác
nhau như sau:
- Hình thức chia nhóm ngẫu nhiên
trình độ, sở trường của HS.
Trong QTDH bằng PPTLN, theo chúng tôi hình thức chia phổ biến
nhất vẫn là cách chia thứ nhất - chia ngẫu nhiên. Song để cho nhóm chia ngẫu
nhiên hạn chế những nhược điểm của nó thì người GV cần phải chú ý đến hai
vấn đề: Một là nhiệm vụ được giao cho mỗi nhóm phải có cả các yêu cầu khó,
dễ khác nhau; Hai là phải điều hành sao cho mọi thành viên của nhóm đều
phải tích cực hoạt động.
1.1.2. Phương pháp thảo luận nhóm và các hình thức thảo luận nhóm
trong dạy học
* Khái niệm phương pháp dạy học thảo luận nhóm
Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX R.Cousinet đã áp dụng những
đặc điểm sinh hoạt của loài người vào quá trình giáo dục, áp dụng PPDH
dựa trên đời sống xã hội của trẻ em, đó là phương pháp làm việc theo
nhóm. PPDH theo nhóm của R.Cousinet dựa trên 3 nguyên tắc chủ yếu: trẻ
phải hoạt động, trẻ phải hợp tác, trẻ phải tự do. Phương pháp do Cousinet
đề xướng có những ưu điểm nhất định. Trong quá trình làm việc theo nhóm
trẻ biết lụa chọn công việc, biết phát huy hết tiềm năng bản thân, biết đoàn
kết một cách tích cực, biết chấp nhận kỷ luật, biết chấp nhận cộng đồng,
nói cách khác trẻ đã được xã hội hóa nhờ hành động [29, tr 31].
Trong cuốn “Học và dạy cách học” do giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn chủ
18
biên, các tác giả quan niệm thảo luận là PPDH theo nhóm nhỏ. Mặc dù không
cắt nghĩa một cách cụ thể nhưng các tác giả cho rằng dạy học thảo luận nhóm
là một phương pháp nhưng đồng thời là một hình thức dạy học được mong
đợi nhất trong các nhà trường hiện nay, “là phương pháp mà chuyển một số
việc kiểm tra sang cho SV đảm nhiệm” [27, tr 238].
Trong cuốn Giáo dục Đại học phương pháp dạy và học, tác giả Lê Đức
Ngọc cho rằng: “thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận
vấn đề ngắn, thời lượng ít (5 đến 10 phút).
- Nhóm rì rầm
Giáo viên chia lớp học thành các nhóm “cực nhỏ”, khoảng 2- 3 người
(thường là cùng bàn) để trao đổi (rì rầm) và thống nhất trả lời một câu hỏi,
giải quyết một vấn đề, nêu một ý tưởng, một thái độ…Để nhóm rì rầm có hiệu
quả, GV cần cung cấp đầy đủ, chính xác các dữ liệu, các gợi ý và nêu rõ yêu
cầu đối với câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải quyết. Việc chia
lớp thành những nhóm nhỏ hoặc nhóm “rì rầm” là biện pháp khắc phục
“người ngoài cuộc” làm tăng hiệu quả của PPTLN.
- Nhóm kim tự tháp
Đây là hình thức mở rộng của nhóm rì rầm. Sau khi thảo luận theo cặp
(nhóm rì rầm); các cặp (2-3 nhóm rì rầm) kết hợp thành nhóm 4-6 người để
hoàn thiện một vấn đề chung.
- Nhóm đồng tâm (nhóm bể cá)
Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm: nhóm thảo luận và nhóm quan sát
(sau đó hoán vị cho nhau). Nhóm nhỏ hơn 6- 10 người có nhiệm vụ thảo luận
và trình bày vấn đề được giao, còn các thành viên khác trong lớp đóng vai
người quan sát và phản biện. Hình thức nhóm này rất có hiệu quả đối với việc
làm tăng ý thức trách nhiệm cá nhân trước tập thể và tạo động cơ cho những
người trình bày ý tưởng của mình trước tập thể.
20
- Nhóm khép kín và nhóm mở
Nhóm khép kín là các thành viên trong nhóm làm việc trong khoảng
thời gian dài, thực hiện trọn vẹn một hoạt động học tập, từ giai đoạn đầu tới
cuối cùng. Nhóm mở là các thành viên có thể tham gia một hoặc vài giai đoạn
phù hợp với khả năng và sở thích của mình. Hình thức này mang lại cho
người học nhiều khả năng lựa chọn vấn đề và chủ động về thời gian, năng lực
và sở trường của mình.
hợp được hình thức học cá nhân với hình thức học tập thể và hình thức học
theo nhóm. Đây là ba hình thức dạy học cơ bản trong quá trình học tập. Tuy
nhiên, mỗi hình thức dạy học có ưu thế và cả những hạn chế nhất định. Vì
vậy, trong một giờ học hay buổi học không thể chỉ áp dụng một hình thức học
tập nào đó vì điều này sẽ không phát huy được những điểm mạnh của các
hình thức dạy học. Bởi vậy, khi xây dựng quy trình thảo luận nhóm phải đảm
bảo sao cho tất cả các lợi thế của các hình thức dạy học phải được khai thác
triệt để. Đây là một nguyên tắc cơ bản trong việc thảo luận nhóm.
- Đảm bảo tính hệ thống
Trong quá trình thảo luận, mỗi nhóm, mỗi cá nhân sẽ trình hày một ý
kiến có thể đồng tình hoặc phản bác, nhưng cuối cùng các ý kiến đó phải
được thống nhất, xâu chuỗi thành một hệ thống khoa học. Quy trình thảo luận
nhóm muốn đảm bảo được tính hệ thống thì phải phân chia quy trình ấy thành
các giai đoạn từ giai đoạn đầu đến giai đoạn cuối, ở mỗi một giai đoạn lại bao
gồm các bước và các thao tác phản ánh lôgíc tiến trình dạy học. Trong quá
trình thảo luận nhóm mỗi nhóm phải giải quyết một vấn đề nhưng phải phải
đảm bảo được tính hệ thống của bài học.
- Đảm bảo được tính toàn diện
Quy trình thảo luận nhóm muốn được sử dụng rộng rãi và đảm bảo
được tính khả thi của mình thì không chỉ đảm bảo mối quan hệ biện chứng
22
giữa vai trò tổ chức điều khiển của GV với tính tích cực, chủ động, tự giác khi
tham gia thảo luận của HS; không chỉ đảm bảo được sự kết hợp hài hòa giữa
các hình thức dạy học; không chỉ đảm bảo tính hệ thống; không chỉ đảm bảo
tính thực tiễn mà quy trình này còn phải được đảm bảo cả tính toàn diện nữa,
nghĩa là:
Thứ nhất: Quy trình phải tác động tới tất cả các thành tố của QTDH,
làm cho các thành tố này mang lại hiệu quả dạy học cao nhất.
giác, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho họ năng lực tự học, khả
năng thự hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.
Như vậy, trong các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng đều nhất quán định
hướng đổi mới PPDH là: Nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo, tự
học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn, phù hợp với môn học, khắc phục lối
truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn, phát huy cao độ năng lực tự học,
học tập suốt đời trong mọi thời đại. Tăng cường học tập cá thể phối hợp với
hợp tác, tăng cường hơn nữa việc gắn lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành
động, nhà trường và xã hội.
1.2.2. Vai trò của phương pháp dạy học thảo luận nhóm đối với
việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh
Thảo luận nhóm là một PPDH tích cực, phát huy cao độ vai trò chủ thể
của người học. Đây là phương pháp thỏa mãn nhu cầu hoạt động, nhu cầu tự
nhận thức của HS. Trên cơ sở chú trọng đến hoạt động độc lập của HS, hướng
vào HS, phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS. Trong quá
trình thảo luận nhóm, HS được tự do bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình, lắng
nghe ý kiến của bạn, hợp tác với nhau trong việc giải quyết những nhiệm vụ
chung của cả nhóm. Được tham gia thảo luận, bàn bạc HS chủ động hơn, tích
cực hơn trong học tập, nâng cao tinh thần trách nhiệm với mọi người. Trong
hoạt động chung của nhóm mỗi HS phải đảm nhận một vai trò, một nhiệm vụ
24
nhất định, họ ý thức rất rõ thành tích cá nhân của bản thân có ảnh hưởng trực
tiếp tới thành tích chung của toàn nhóm. Điều đó buộc HS phải tích cực hoàn
thành trách nhiệm cá nhân của mình, không trông chờ và ỷ lại người khác.
Hơn nữa sự tác động qua lại giữa các HS trong nhóm còn giúp cho HS chiếm
lĩnh tri thức một cách có hiệu quả, khuyến khích HS tranh luận ứng dụng
những gì đã học vào thực tiễn. Nhờ đó mà thẩm thấu và chuyển hoá được
những kiến thức đã lĩnh hội thành vốn kinh nghiệm vững chắc của bản thân.
việc phân HS được làm việc cộng tác theo nhóm, nó giúp người học nắm
vững các tri thức, hình thành nhiều kỹ năng học tập quan trọng, đặc biệt là
phát huy cao độ tính tích cực chủ động của người học.
Như vậy, qua thực tế nghiên cứu chúng tôi có thể khẳng định, hoạt
động thảo luận nhóm luôn có một vai trò quan trọng trong quá trình học tập
của HS. Sử dụng PPTLN trong dạy học là góp phần đổi mới PPDH theo
hướng tích cực hóa hoạt động người học, phù hợp với mục tiêu, nội dung
chương trình hiện nay.
1.2..3. Vận dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm là hướng đi
phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Chính trị
Để thực hiện tốt mục tiêu đào tạo người dạy có thể kết hợp nhiều
phương pháp. Mỗi phương pháp đều có vị trí, vai trò, những ưu, nhược điểm
nhất định. Những phương pháp dạy - học truyền thống người thầy làm trung
tâm phát thông tin và HS bị động tiếp nhận thông tin đã trở nên lạc hậu. Đứng
trước những đổi mới trong mục tiêu đào tạo, bản thân phương pháp giảng dạy
cũng phải thay đổi phù hợp với yêu cầu của thực tiễn. Mục tiêu của quá trình
tìm kiếm, áp dụng các PPDH môn Chính trị chính là nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động sáng tạo của người học nâng cao chất lượng dạy và học môn
Chính trị trong giai đoạn hiện nay. Và PPTLN được xem là phương pháp đầu
tiên phù hợp.
Đối với môn Chính trị, mục tiêu trọng tâm là trang bị cho người học
nhận thức cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nghiên
Copyright: Tài liệu đại học ©