Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh

mai thị thanh hà

phong cách tiểu thuyết lịch sử
nguyễn triệu luật
Chuyên ngành: lý luận văn học
Mã số: 60.22.32

Luận văn thạc sĩ ngữ văn

Ngời hớng dẫn khoa học:
PGS. TS. Đinh Trí Dũng


2

Vinh - 2009


Mục lục

Trang

Mở đầu.......................................................................................................1

1. Lí do chọn đề tài......................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề..........................................................................................2
3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu............................................................12
4. Nhiệm vụ nghiên cứu.............................................................................12

3.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật...........................................................65
3.2. Nghệ thuật tạo tình huống.................................................................75
3.3. Quan tâm thể hiện thế giới nội tâm nhân vật....................................80
3.4. Nghệ thuật kết cấu.............................................................................96
3.5. Giọng điệu, ngôn ngữ........................................................................98
3.5.1. Giọng điệu...............................................................................98
3.5.2. Ngôn ngữ...............................................................................109
Kết luận..............................................................................................117
Tài liệu tham khảo........................................................................120


6
Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Tìm về với quá khứ là một nhu cầu của con ngời hiện đại. Các nhà
văn nắm bắt đợc nhu cầu ấy, vì thế họ tìm đến với đề tài lịch sử, mong muốn
đợc giải mã những bí ẩn của quá khứ. Thể loại tiểu thuyết trở thành lựa chọn
số một cho các nhà văn khi viết về đề tài lịch sử này. Thế kỉ XX đã chứng kiến
sự nở rộ và nhiều thành tựu của tiểu thuyết lịch sử ở phơng diện nội dung t tởng và hình thức nghệ thuật. ở phơng diện nội dung t tởng, tiểu thuyết lịch sử
là những trang viết hấp dẫn về lịch sử hào hùng của dân tộc, là lòng ngỡng mộ
đối với những ngời anh hùng dân tộc, là tấm lòng yêu nớc thiết tha. Trong
những năm gần đây, tiểu thuyết lịch sử còn giúp bạn đọc đánh giá một cách
khách quan hơn về những hiện tợng, nhân vật lịch sử còn nhiều nghi vấn.
Về phơng diện hình thức nghệ thuật, tiểu thuyết viết về đề tài lịch sử đã rất
thành công khi sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật của tiểu thuyết hiện đại, nh:
cách kết cấu tác phẩm không theo sự kiện mà theo quy luật tâm lí, có sự đảo
lộn trật tự thời gian... nhằm thể hiện rõ nét tâm lí các nhân vật. Tiểu thuyết
lịch sử đã vợt qua những quy phạm cằn cỗi, đem lại sinh khí cho văn chơng
về lịch sử [3]. Nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Triệu Luật giúp
chúng ta hiểu thêm về tiểu thuyết lịch sử nói chung và dòng tiểu thuyết lịch sử

công phu và đầy đủ quá trình hình thành, vận động, những đặc điểm về nội
dung và hình thức của tiểu thuyết Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945.
Tác giả quan niệm tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang trọn đặc trng
của thể loại tiểu thuyết nhng lại lấy nội dung lịch sử làm đề tài, là cảm hứng
sáng tạo nghệ thuật [32,23].
Phan Cự Đệ trong công trình Văn học Việt Nam thế kỉ XX, chơng 3 về
tiểu thuyết lịch sử, đã nhận định: Tiểu thuyết lịch sử có thể soi sáng những
thời kì quá khứ con ngời đã trải qua với mục đích rõ ràng là gạn lọc những


8
tình trạng tiến thoái lỡng nan của thời đại. Nó giúp ta làm những bảng so sánh,
đối chiếu thời đại nọ với thời đại kia... Tác giả tiểu thuyết lịch sử sử dụng quá
khứ nh một khí cụ để vẽ lên những điểm tơng đồng giữa quá khứ và hiện tại và
do đó làm sáng tỏ hiện tại [11,179]. Tiểu thuyết lịch sử trớc hết phải là tiểu
thuyết, là thế sự, là chất văn xuôi, là cuộc sống muôn màu, muôn vẻ của con
ngời và thiên nhiên [11,192].
Phan Cự Đệ còn phân biệt hai khái niệm : Tiểu thuyết lịch sử (roman
historique) và lịch sử đợc tiểu thuyết hoá (histori romancé). Theo ông, tiểu
thuyết lịch sử là lấy việc tái hiện sự kiện lịch sử, không khí lịch sử làm mục
đích sáng tác. Trong tác phẩm có h cấu nhng bị chi phối bởi cái nhìn chủ quan
của nhà văn. Có khi nhà văn chỉ xem lịch sử là phơng tiện, là chất liệu để viết
tiểu thuyết. Nhà văn dùng lịch sử để thể hiện quan điểm nào đó của mình hoặc
cắt nghĩa vấn đề hiện thực hôm nay. Còn lịch sử đợc tiểu thuyết hoá nghĩa là
nó sử dụng gần nh toàn bộ sự kiện lịch sử, không khí lịch sử, nhân vật lịch
sử... Ngời viết trung thành tuyệt đối với lịch sử, mợn hình thức tiểu thuyết để
thể hiện những vấn đề lịch sử. Bởi vậy, trong lịch sử đợc tiểu thuyết hoá, sự
kiện đợc đặt lên hàng đầu, nội tâm, cá tính nhân vật hầu nh không đợc miêu
tả. Mặt khác, h cấu là đặc trng của tiểu thuyết, cho dù đó là tiểu thuyết lịch sử,
thế nên trong tiểu thuyết lịch sử vẫn có h cấu nhng mức độ đậm nhạt thế nào

dang dở, cái không hoàn kết. Tiểu thuyết mang sứ mệnh nghi ngờ cái tởng nh
đã ổn định, tra tấn đến cùng những chân lí có sẵn. Vì thế, khi tiếp cận với
những thời đại quá khứ và lấy đó làm chất liệu cho tác phẩm của mình, một
tiểu thuyết gia đích thực là ngời đặt ra câu hỏi phản biện trớc lịch sử. Làm nh
vậy, anh ta không trở thành kẻ đốt đàn, mà thực tế là ngời chỉ ra ý nghĩa của
quá khứ đối với hiện tại qua việc phát hiện các tác động tích cực và cả các tác
động tiêu cực mà quá khứ đặt trên hiện tại [46]. Hoài Nam còn dẫn ra quan
niệm của Lukacs: Các nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử phải sinh động hơn
các nhân vật lịch sử, vì các nhân vật của tiểu thuyết lịch sử đợc trao cho sự
sống, còn các nhân vật lịch sử thì đã sống [46].


10
Nhà văn Nguyễn Mộng Giác, tác giả của Sông Côn mùa lũ đã khẳng
định: Bản chất của tiểu thuyết là thế sự, dù là tiểu thuyết lịch sử. Một cuốn
tiểu thuyết lịch sử chỉ minh hoạ lịch sử, từ đầu chí cuối chỉ toàn vua quan âm
mu tranh giành quyền lực, còn đời sống ngời dân thế nào, biến cố lịch sử đó
ảnh hởng đến họ ra sao, tác giả không quan tâm: tôi cho cuốn sách đó không
phải là tiểu thuyết đúng nghĩa... Tôi biết có ngời nêu ra vấn đề: lịch sử nh cái
đinh đã đóng vào tờng; ngời viết tiểu thuyết lịch sử có thể tuỳ thích treo vào
đó những bức tranh của mình. Tôi thì quan niệm ngời viết tiểu thuyết lịch sử
phải tôn trọng những gì đã đợc ghi vào lịch sử [17].
Cũng cùng quan điểm với các tác giả trên, Hoàng Quốc Hải cho rằng:
Tiểu thuyết lịch sử trớc hết phải giúp ngời đọc nhận biết đợc gơng mặt lịch sử
của thời đại mà tác giả phản ánh, nhng những gì mà tác phẩm đó tái tạo đều
không đợc trái với lịch sử. Có thể có những quan điểm của các tác giả văn học
độc lập, thậm chí trái ngợc với quan điểm của các sử gia, song nó phải đạt tới
tính chân thực lịch sử mà ngời đọc đơng đại chấp nhận [54].
Trong Lời ngỏ của tập tiểu thuyết lịch sử Gió lửa, Nam Dao cho rằng:
Biến cố lịch sử trở thành đối tợng đem soi dới lăng kính chủ quan, nhào nặn

khó lòng có thể đảm bảo một sự chính xác lịch sử đến tuyệt đối [11,166170].
Phạm Xuân Thạch lại cho rằng vừa có vừa không cái gọi làtính chân
thực lịch sử của tiểu thuyết. Bởi, điều này còn phụ thuộc vào cách quan niệm
tính chân thực lịch sử là gì. Tác giả cho rằng, những t liệu về lịch sử luôn là
cái phần quá khứ hiện diện trớc nhận thức của hiện tại. Nó luôn luôn là một
cái gì không đầy đủ. Ngay đến một nhà sử học đích thực thì suy diễn nhiều
khi vẫn là thao tác bắt buộc. Trong trờng hợp này tính chân thực về đề tài lịch
sử của một cuốn tiểu thuyết thực chất là sự xung đột giữa cái nhìn cá nhân và
những giá trị cộng đồng. Chi tiết trong tác phẩm là sản phẩm của h cấu, mặt
khác, nó lại thuộc về những trải nghiệm cá nhân và có tính cá biệt. Do đó việc


12
đòi hỏi tính xác thực của những trải nghiệm cá nhân và những hiện tợng cá
biệt luôn là câu hỏi khó giải quyết. Mặt khác, chúng ta phải thừa nhận rằng,
lịch sử nhiều khi không phải là cái đích cuối cùng của tiểu thuyết. Thông qua
h cấu, nhà văn đặt ra vấn đề về sự giải thoát, niềm tin tôn giáo, tham vọng và
hạnh phúc, quyền lực và thân phận con ngời... Nhà văn có thể là kẻ tái hiện lại
những phần khuất lấp của lịch sử, là kẻ suy t về những vấn đề của lịch sử...
Suy cho cùng, lịch sử cũng chỉ là chất liệu để phản chiếu những vấn đề của
Con Ngời ở tầm phổ quát [Dẫn theo 60].
Nguyễn Xuân Khánh trong bài trả lời phỏng vấn đã dẫn ra nhiều cách
viết tiểu thuyết lịch sử: Tiểu thuyết hoàn toàn gồm các nhân vật lịch sử, tiểu
thuyết gồm những nhân vật lịch sử trộn lẫn những nhân vật hoàn toàn h cấu,
tiểu thuyết chỉ toàn là nhân vật h cấu nằm trong một bối cảnh lịch sử nhất
định. Nhng theo tôi, dù ở loại nào, tựu chung đối với ngời viết có hai vấn đề.
Thứ nhất là về t liệu: Cần nắm vững những t liệu liên quan đến thời kì mình
viết, từ kinh tế, chính trị, xã hội, triết học... Thứ hai, về h cấu: Ta đã gọi là tiểu
thuyết thì phải h cấu. Đó là sự tởng tợng, sự hoà trộn nhuần nhuyễn giữa thực
và h, giữa lịch sử và hiện tại, giữa tri thức và cảm xúc [40].

thêm phần da thịt của tiểu thuyết [8].
Nh vậy, thông qua các công trình nghiên cứu cũng nh các bài phát biểu
trên báo chí, trả lời phỏng vấn... các tác giả đều tập trung khai thác vấn đề viết
tiểu thuyết lịch sử nh thế nào, mối quan hệ giữa tính h cấu nghệ thuật và tính
chân thực lịch sử. Về cơ bản, các tác giả đều thống nhất ở quan điểm: tiểu
thuyết lịch sử phải đảm bảo hai yếu tố là tiểu thuyết và lịch sử. Mức độ đậm
nhạt giữa hai yếu tố này còn tuỳ thuộc vào bút pháp mà mỗi nhà văn lựa chọn
khi sáng tác.
2.2. Những bài nghiên cứu trực tiếp về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật
Bài viết nghiên cứu đầu tiên về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật
phải kể đến là Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan. Trong công trình nghiên


14
cứu này, Vũ Ngọc Phan xếp Nguyễn Triệu Luật vào danh mục các tác giả viết
kí sự lịch sử cùng với các tác giả Phan Trần Chúc, Đào Trinh Nhất, Trần
Thanh Mại, Trúc Khê... Ông cho rằng, viết lịch sử kí sự thì nhà văn có thể
viết một cách tỉ mỉ những việc cá nhân không ảnh hởng gì đến dân chúng mà
chỉ có cái thú vị riêng của nó thôi. Không những thế, khi viết một quyển lịch
sử kí sự, nhà văn lại cần phải lu tâm đến những việc t lắm, lối ấy cũng gần nh
lối chép dã sử vậy... Còn nh viết tiểu thuyết lịch sử, nhà văn chỉ phải căn cứ
vào vài việc cỏn con đã qua, rồi vẽ vời cho ra một truyện lớn, cốt giữ cho mọi
việc đừng trái với thời đại, còn không cần phải toàn sự thật [64,489-490]. Tác
giả còn dẫn lời của một nhà văn viết tiểu thuyết lịch sử Pháp Lịch sử với tôi
chỉ là một cái đinh để tôi treo các bức hoạ của tôi thôi.
Từ những dẫn giải về quan niệm tiểu thuyết lịch sử, Vũ Ngọc Phan
nhận thấy Nguyễn Triệu Luật không coi lịch sử là cái đinh để treo các bức hoạ
t tởng, vì thế tôi dám quyết ông cho in mấy chữ lịch sử tiểu thuyết ở ngoài
bìa là sai. Thực ra, cái mà Nguyễn Triệu Luật gọi là lịch sử tiểu thuyết chỉ là
lịch sử kí sự mà thôi. Vũ Ngọc Phan còn đa thêm dẫn chứng, Nguyễn Triệu

mang những nét đặc trng của trào lu này, nhng xếp Nguyễn Triệu Luật vào
khuynh hớng lãng mạn là không hợp lí. Bởi trong tiểu thuyết lịch sử còn phân
thành 2 khuynh hớng: lãng mạn và hiện thực. Tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn
Triệu Luật không nhằm thêu dệt nên những câu chuyện tình lâm li, lãng mạn.
Lịch sử trong tiểu thuyết của ông là lịch sử chân thực. Ông là nhà văn viết
theo khuynh hớng hiện thực chủ nghĩa. Điều này chúng tôi sẽ chứng minh,
làm rõ trong phần nội dung của luận văn, từ đó nhằm khẳng định giá trị của
tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật nói riêng và tiểu thuyết lịch sử nói
chung, không nh nhận xét trên.
Năm 1998, các cuốn tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn triệu Luật đợc tập
hợp và in lại, với tiêu đề Tuyển tập tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật.
Trong lời giới thiệu cuốn sách, Đinh Xuân Lâm đã khẳng định những giá trị
của tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật. Thứ nhất, khác với các tác giả cùng
thời đã chọn đề tài xuyên qua nhiều thế kỉ, từ cổ trung đại đến cận đại,
Nguyễn Triệu Luật chỉ tập trung nghiên cứu giai đoạn cuối Lê đầu Nguyễn


16
(thế kỉ XVIII). Thứ hai, trong tiểu thuyết của Nguyễn Triệu luật có nhiều chi
tiết vụn vặt, nhng đó chính là thế mạnh của ông. Các sự kiện lịch sử đợc tái
tạo trong đúng bối cảnh của chúng, với cái không khí lịch sử đích thực của
chúng, cả với ngôn ngữ của con ngời thời đó, tất cả làm cho ngời và việc nh
hiện lên, sống lại và đang hoạt động trớc mắt chúng ta. Thứ ba, đọc tiểu thuyết
lịch sử của Nguyễn Triệu Luật, bạn đọc sẽ rất thích thú khi bắt gặp những
tiếng cổ trong giao tiếp, những cảnh cũ, những tên phờng lạ, những loài hoa
hiếm, thấy cả bóng dáng của thành Thăng Long xa [33,6-8].
Khi cuốn tiểu thuyết Bà Chúa Chè xuất bản, Lan Khai là ngời đã viết
lời giới thiệu. Bằng cách so sánh trực tiếp với cách viết của mình, Lan Khai đã
nhận xét về tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật: Cũng nh tôi, ông Nguyễn
Triệu Luật viết tiểu thuyết lịch sử. Nhng, khác với tôi, ông Luật riêng chú

lịch sử kể trên.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Xác định vị trí của tiểu thuyết Nguyễn Triệu Luật trong dòng tiểu
thuyết lịch sử Việt Nam 1930 - 1945.
4.2. Tìm hiểu phong cách tiểu thuyết Nguyễn Triệu Luật nhìn từ phơng
diện lựa chọn đề tài và cảm hứng sáng tạo.
4.3. Tìm hiểu phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật nhìn từ
phơng diện hình thức nghệ thuật.
5. Phơng pháp nghiên cứu
Chúng tôi sử dụng các phơng pháp sau: Phơng pháp cấu trúc - hệ thống,
phơng pháp phân tích - tổng hợp, phơng pháp so sánh - đối chiếu, phơng pháp
thống kê, phân loại.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính
của luận văn gồm có 3 chơng


18
Chơng 1. Tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật trong bức tranh chung
của tiểu thuyết lịch sử Việt Nam hiện đại
Chơng 2. Phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật nhìn từ phơng diện lựa chọn đề tài và cảm hứng sáng tạo
Chơng 3. Phong cách tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật nhìn từ phơng diện hình thức nghệ thuật.


19
Chơng1
Tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Triệu Luật
trong bức tranh chung của tiểu thuyết lịch sử
Việt Nam hiện đại
1.1. Giới thuyết về khái niệm tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử

là một tác phẩm tự sự cỡ lớn, có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở cả
mọi không gian và thời gian. Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận nhiều cuộc
đời, những bức tranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh
hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng [21,227].
Tiểu thuyết hiện đại đợc nhận diện trên những đặc trng cơ bản sau.
Thứ nhất, tiểu thuyết nhìn cuộc sống dới góc độ đời t. Nếu nh sử thi
quan tâm tới những vấn đề lớn lao của dân tộc, của cộng đồng, thì tiểu thuyết
quan tâm tới số phận cá nhân của con ngời. Nhân vật tiểu thuyết không nên là
anh hùng trong cái nghĩa sử thi và bi kịch của từ đó, mà nên thống nhất
trong bản thân các nét vừa chính diện vừa phản diện, vừa tầm thờng, vừa cao
cả, vừa buồn cời, vừa nghiêm túc [34,391]. Đời t chính là tiêu điểm để miêu
tả cuộc sống một cách tiểu thuyết. Con ngời tìm đến tiểu thuyết nh tìm về với
chính mình hoặc tìm đến với lòng ngời và trờng đời. ở đó, tiểu thuyết miêu
tả cuộc sống một cách chân thực những mẫu ngời của xã hội với tất cả da thịt
và hơi thở, với tất cả những mầu vẻ của những mối quan hệ xã hội bên ngoài
và những gì đang đợc dấu kín và cũng đang giao tranh với nhau ở bên trong:
những lí tởng và dục vọng, trí tuệ và bản năng, thiện và ác, những phần con
ngời ý thức đợc và những phần vô thức của con ngời mà chỉ ngòi bút nhà văn
mới có thể soi sáng, lí giải và báo hiệu [61,363].
Thứ hai, chất văn xuôi làm cho tiểu thuyết khác với các thể loại khác.
Tiểu thuyết tái hiện đời sống, không thi vị hoá, lãng mạn hoá, lí tởng hoá.
Miêu tả cuộc sống nh một thực tại cùng thời đang sinh thành, tiểu thuyết hấp


21
thu vào bản thân nó mọi yếu tố ngổn ngang bề bộn của cuộc sống, bao gồm
cái cao cả lẫn tầm thờng, nghiêm túc và buồn cời, bi và hài, cái lớn lẫn cái
nhỏ [34,391]. Chất văn xuôi đợc thể hiện rõ trong tiểu thuyết hiện đại của Vũ
Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan... Chính yếu tố miêu tả cuộc
sống nh một thực tại cùng thời đang sinh thành, làm cho tiểu thuyết không bị

thuyết là thể loại đa thanh, đa giọng điệu.
Thứ sáu, tiểu thuyết là thể loại có khả năng tổng hợp nhiều nhất những
đặc trng, những thủ pháp nghệ thuật của các loại văn học khác. Tiểu thuyết là
thể loại duy nhất đanh hình thành và cha xong xuôi [34,395]. Một khi chiếm
lĩnh đợc địa vị thống trị trong đời sống văn học, tiểu thuyết trở thành chất
xúc tác làm đổi mới tất cả các thể loại khác, nó làm chúng lây nhiễm tính
biến đổi và tính không hoàn thành [6,30]. Tiểu thuyết thế kỉ XX có hiện tợng
cộng sinh thể loại và tiểu thuyết là thể loại có năng lực nhất trong vấn đề này.
Có thể kể đến tiểu thuyết tâm lí, tiểu thuyết phóng sự, tiểu thuyết chính luận...
Vì là một thể loại có cấu trúc linh hoạt nên tiểu thuyết có khả năng mở
rộng hay thu hẹp không gian, thời gian, sự kiện. Ngời viết tiểu thuyết hầu nh
không bị một hạn chế nào. Tiểu thuyết có thể miêu tả mọi sự vật lớn nhất hoặc
nhỏ nhất trong tự nhiên và trong xã hội, những sự vật có thật và những sự vật
hoàn toàn tởng tợng ra, những sự vật đã đi qua hẳn rồi, cũng nh những sự vật
đang diễn biến, và cả những sự vật cha có nữa... Viết tiểu thuyết là sáng tạo ra
một thế giới [61,306].
Tất cả các đặc trng trên làm cho tiểu thuyết trở thành thể loại giàu khả
năng phản ánh đời sống vào bậc nhất trong các thể loại văn học. Từ những đặc
trng này, chúng ta sẽ có những nhận định đúng về tiểu thuyết lịch sử.
1.1.2. Khái niệm tiểu thuyết lịch sử
Tiểu thuyết lịch sử là một thể của tiểu thuyết bên cạnh tiểu thuyết tình
cảm, tiểu thuyết trinh thám hay tiểu thuyết hiện thực... Bởi vậy, lẽ dĩ nhiên,
tiểu thuyết lịch sử cũng mang trọn những đặc trng của thể loại tiểu thuyết.
Nói đến lịch sử là nói đến quá khứ, đến những gì đã xảy ra. Tiểu thuyết
lịch sử xuất hiện trong văn học Việt Nam từ thế kỉ XVIII với Nam triều công


23
nghiệp diễn chí, Thiên Nam liệt truyện, Hoàng Lê nhất thống chí, Việt Lam
xuân thu... Tuy nhiên, các tác phẩm này đợc viết theo lối chơng hồi, các tác

Định nghĩa về tiểu thuyết lịch sử, Từ điển thuật ngữ văn học viết nh sau:
Các tác phẩm viết về đề tài lịch sử này có chứa đựng các nhân vật và các chi
tiết h cấu, tuy nhiên nhân vật chính và sự kiện chính thì đợc sáng tạo trên các
sử liệu xác thực trong lịch sử, tôn trọng lời ăn tiếng nói, phong tục tập quán
phù hợp với giai đoạn lịch sử ấy. Tác phẩm văn học lịch sử thờng mợn chuyện
xa nói chuyện đời nay, hấp thu những bài học của quá khứ, bày tỏ sự đồng
cảm với những con ngời trong thời đại đã qua. Song không vì thế mà hiện đại
hoá ngời xa, phá vỡ tính chân thực lịch sử của thể loại này. Đặc điểm này của
tiểu thuyết lịch sử và kịch lịch sử đòi hỏi nhà văn vừa phải là ngời nghệ sĩ, vừa
là nhà nghiên cứu, có vốn sống và hiểu biết phong phú, có quan điểm lịch sử
đúng đắn và tiến bộ [21,256].
Từ điển văn học (Bộ mới) đã đa ra khái niệm về tiểu thuyết lịch sử có
những yếu tố bổ sung so với khái niệm đợc dẫn ra trong Từ điền thuật ngữ văn
học. Tiểu thuyết lịch sử là một thuật ngữ chỉ một loại hình tiểu thuyết hoặc
tác phẩm tự sự h cấu lấy đề tài lịch sử làm nội dung chính... Những tiêu điểm
chú ý của các sử gia lẫn các nhà văn quan tâm đến đề tài lịch sử, thờng là sự
hình thành, hng thịnh, diệt vong của các nhà nớc, những biến cố lớn trong đời
sống xã hội cộng đồng quốc gia, trong quan hệ giữa các quốc gia nh chiến
tranh, cách mạng... cuộc sống và sự nghiệp của những nhân vật có ảnh hởng
đến tiến trình lịch sử... [23,1728].
Nhà nghiên cứu Phan Cự Đệ trong công trình Văn học Việt Nam thế kỉ
XX, chơng 3, về tiểu thuyết lịch sử, cho rằng: Tiểu thuyết lịch sử lấy việc tái
hiện sự kiện lịch sử, không khí lịch sử làm mục đích sáng tác. Tiểu thuyết lịch
sử vẫn có h cấu nhng chịu sự chi phối bởi cái nhìn chủ quan của nhà văn. Có
khi nhà văn chỉ xem sự kiện lịch sử là phơng tiện, chất liệu để sáng tác. Do đó,


25
chất h cấu trong tiểu thuyết lịch sử đậm đặc hơn. Nhà văn chỉ mợn lịch sử để
thể hiện một quan điểm nào đó của mình, hoặc để cắt nghĩa vấn đề hiện thực