1
Mở đầu:
1. Lý do chọn đề tài:
"Cây có cội, nớc có nguồn" âu không chỉ là quy luật của tự nhiên mà
còn là quy luật của xã hội con ngời. Mỗi con ngời sinh ra và lớn lên là thành
viên của một gia tộc, của một dòng họ. Gia tộc, dòng họ đối với mỗi con ngời nh thể nớc có nguồn mới sinh ra trăm khe ngàn suối, mới tạo ra bể rộng
sông dài, cây phải có cội rễ mới sinh ra vạn lá ngàn cành xanh tơi. Mặt khác,
dòng họ có nhiều cá nhân xuất sắc đã vinh danh cho cả dòng họ, góp phần
làm nên bản sắc truyền thống của dòng họ.
Mỗi dòng họ với bản sắc của mình có vị trí, vai trò riêng đối với lịch sử
địa phơng và lịch sử đất nớc, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc. Vì
vậy, muốn nhận thức về lịch sử một con ngời, một quốc gia không thể bỏ
qua vấn đề dòng họ.
Việc tìm hiểu về lịch sử văn hóa dòng họ vừa có ý nghĩa hết sức to lớn
trong việc giữ gìn, bồi đắp, phát huy truyền thống văn hóa dòng họ đồng thời
góp phần làm sáng tỏ lịch sử văn hóa địa phơng, làm phong phú thêm lịch sử
văn hóa dân tộc, vừa giúp chúng ta hiểu rõ hơn thân thế, sự nghiệp của các
nhân vật lịch sử.
Từ xa ông cha ta đã có những câu: "Chim có tổ, ngời có tông", "Uống
nớc nhớ nguồn", "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây". Đó là đạo lý truyền thống của
ngời Việt Nam. Tìm về lịch sử văn hóa dòng họ là góp phần củng cố nuôi dỡng ý thức về cội rễ, ý thức về mối gắn kết giữa mỗi con ngời, gia đình, dòng
tộc với quê hơng, đất nớc. Đó chính là bản sắc văn hóa, đó là sức mạnh của
truyền thống Việt Nam giúp con ngời Việt Nam vợt qua thử thách và vững bớc vào tơng lai. Đặc biệt, trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng,
để giữ gìn bản sắc văn hóa các dòng họ, các dân tộc, việc nghiên cứu về lịch
sử văn hóa dòng họ càng có ý nghĩa thiết thực nhằm "gạn đục khơi trong",


2
bảo tồn và lu giữ truyền thống tốt đẹp của dòng họ, xóa bỏ những mặt tiêu
cực.
Thạch Khê là mảnh đất "sơn thủy hữu tình" cũng là vùng "cồn khô cát

truyền thống lịch sử và văn hóa, tôi đã chọn đề tài :"Lịch sử văn hóa dòng họ
Trơng Quốc ở Thạch Khê, Thạch Hà, Hà Tĩnh từ thế kỷ XVI đến 2010" để
thấy đợc đóng góp của một dòng họ đối với địa phơng và dân tộc.
3. Phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ khoa học của đề tài:
3.1. Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Trên cơ sở những tài liệu hiện có, phạm vi nghiên cứu của chúng tôi là:
Lịch sử văn hóa của dòng họ Trơng Quốc ở Thạch Khê, Thạch Hà, Hà
Tĩnh từ thế kỷ XVI đến 2010.
3.2. Nhiệm vụ của đề tài:
Luận văn nhằm giải quyết những nhiệm vụ sau:
Tìm hiểu tơng đối toàn diện và có hệ thống về quá trình hình thành,
phát triển của dòng họ Trơng Quốc trên đất Thạch Khê, Thạch Hà, những
đóng góp của dòng họ cho quê hơng, đất nớc.
Đi sâu tìm hiểu một số gơng mặt tiêu biểu của dòng họ Trơng Quốc,
đặc biệt là Trơng Quốc Dụng.
Tìm hiểu văn hóa truyền thống, những di sản văn hóa của dòng họ Trơng Quốc ở Thạch Khê và vị trí của nó trong văn hóa Thạch Hà.
4. Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu:
4.1.Tài liệu gốc:
Tài liệu quan trọng trớc hết là: Gia phả họ Trơng Quốc, Đại nam chính
biên liệt truyện, Đại nam nhất thống chí, Quốc triều hơng khoa lục, Quốc
triều đăng khoa lục...Ngoài ra còn có các tài liệu: Hồ sơ di tích lịch sử văn
hóa, văn bia, hoành phi, câu đối ở đền thờ, nhà thờ, lăng mộ...
4.2. Tài liệu nghiên cứu:
Chúng tôi đã tham khảo những tài liệu nghiên cứu lịch sử văn hóa nh:
Việt Nam văn hóa sử cơng, Bản sắc văn hóa Việt Nam (Đào Duy Anh),
Việt Nam và cội nguồn trăm họ (Bùi Văn Nguyên), Gia phả khảo luận và


5
thực hành (Dã Lan Nguyễn Đức Dụ), Văn hiến Hà Tĩnh xa và nay,Văn hóa

hóa dân tộc.
Qua nghiên cứu lịch sử văn hóa dòng họ Trơng Quốc, chúng tôi muốn
góp phần làm sáng tỏ thêm một số sự kiện lịch sử, một số nhân vật lịch sử,
đặc biệt là Trơng Quốc Dụng.
Luận văn góp phần làm phong phú thêm lịch sử địa phơng và trở thành
nguồn t liệu về lịch sử - xã hội - văn hóa dân tộc.
5.2. Giá trị thực tiễn:
Luận văn còn góp phần giáo dục cho thế hệ trẻ đạo lý uống nớc nhớ
nguồn, hiểu rõ cội nguồn của dòng họ và thấm nhuần truyền thống, noi theo
những tấm gơng sáng trong dòng họ. Đồng thời, nhận biết trách nhiệm của
mình là phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dòng họ, làm cho văn
hóa dòng họ ngày càng trong sáng, góp phần làm phong phú di sản văn hóa
dân tộc. Nh vậy, là góp phần thực hiện chiến lợc xây dựng nền văn hóa
truyền thống, đậm đà bản sắc dân tộc của Đảng và nhà nớc ta.
6. Bố cục luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung
chính của luận văn chia làm 3 chơng:
Chơng 1: Quá trình phát triển của dòng họ Trơng Quốc ở Thạch Khê,
Thạch Hà, Hà Tĩnh từ thế kỷ XVI đến 2010.
Chơng 2: Văn hóa truyền thống của dòng họ Trơng Quốc ở Thạch Khê.
Chơng 3: Đóng góp của dòng họ Trơng Quốc qua một số nhân vật tiêu
biểu.


7
Chơng 1
quá trình phát triển của dòng họ trơng quốc
trên đất thạch khê từ thế kỷ xvi đến 2010

1.1.Thạch Hà- Đất và Ngời: